Skanda Purana · Chapter 6.174

// sūta uvāca // //
tathānyadapi vo vacmi liṃgaṃ yattatra saṃsthitam //
sthāpitaṃ pippalādena kaṃsāreśvaramityaho

yasmindṛṣṭe tu lokānāṃ pāpaṃ yāti dinodbhavam //
nate ṣāṇmāsikaṃ caiva pūjite varṣasaṃbhavam// //
// ṛṣaya ūcuḥ // //
pippalādena yalliṃgaṃ sthāpitaṃ sūtanandana //
kaṃsāreśvaramityuktaṃ kasmāttacca bravīhi naḥ

ka eṣa pippalādastu kasya putro vadasva naḥ //
kimarthaṃ sthāpitaṃ liṃgaṃ kṣetre tatra mahātmanā

// sūta uvāca // //
praśnabhāro mahāneṣa bhavadbhiḥ samudāhṛtaḥ //
tathāpi kathayiṣyāmi namaskṛtvā svayaṃbhuvam

yājñavalkyasyabhaginī kaṃsārīti ca viśrutā //
kumārabrahmacaryeṇa tapa stepe sudāruṇam

yājñavalkyāśrame puṇye bāṃdhavena samanvitā //
kasyacittvatha kālasya yājñavalkyasya bho dvijāḥ

caskanda retaḥ svapnāṃte dṛṣṭvā kāṃcidvarāpsarām//
tāruṇyabhāvasaṃsthasya tapoyuktasya saddvijāḥ

retasā tasya mahatā paridhānaṃ pariplutam //
tacca tena parityaktaṃ prabhāte samupasthite

kaṃsārikā'tha jagrāha snānārthaṃ vasanaṃ ca tat //
amogharetasā klinnamajānantī dvijottamāḥ

kurvantyā yajanaṃ tasyā jalaṃ vīryasamanvitam //
praviṣṭaṃ bhagamadhye tu ṛtukāla upasthite

tato garbhaḥ samabhavattasyāstūdaramadhyagaḥ //
vṛddhiṃ cāpyagamannityaṃ śuklapakṣe yathoḍurāṭ

sā'pi taṃ garbhamādāya svodarasthaṃ tapasvinī //
duḥkhena mahatā yuktā lajjayā'tha tadā''vṛtā

cintayāmāsa suciraṃ vismayena samanvitā //
gopāyantī tadā''tmānaṃ darśanaṃ yāti no nṛṇām

vratacaryāmiṣaṃ kṛtvā sadā rahasi saṃsthitā //
saṃprāpte daśame māsi niśīthe samupasthite //
tasyāḥ kumārako jāto vālārkasadṛśadyutiḥ

atha sā taṃ samā dāya sūkṣmavastreṇa veṣṭitam //
kṛtvā jagāma cāraṇyaṃ manuṣyaparivarjitam //
aśrupūrṇekṣaṇā dīnā rudantī guptameva ca

tato gatvā ca sā'śvatthaṃ vijane sumahattaram //
tasyādhastādvimucyātha vākyametaduvāca ha

aśvattha viṣṇurūpo'si tvaṃ deveṣu pratiṣṭhitaḥ //
tasmādrakṣasva me putraṃ sarvatastvaṃ vanaspate

eṣa te śaraṇaṃ prāpto mama putrastu bālakaḥ //
pāpāyā nirdayāyāśca tasmādrakṣāṃ samācara

evamuktvā ruditvā ca suciraṃ sā tapasvinī //
jagāma svāśramaṃ paścādvāṣpavyākulalocanā

yāvadroditi sā mātā tasyādhastādvanaspateḥ //
tāvadākāśajā vāṇī saṃjātā meghaniḥsvanā

mā tvaṃ śokaṃ kuruṣvāsya bālakasya kṛte śubhe //
eṣa śāpādutathyasya jyeṣṭhabhrāturbṛhaspatiḥ //
avatīrṇo dharāpṛṣṭhe yogyatāṃ samavāpsyati

eṣa cātharvaṇaṃ vedaṃ śatakalpaṃ suvistaram //
śatabhedaṃ ca navadhā paṃcakalpaṃ kariṣyati

pippalasya taroreṣa rasaṃ saṃbhakṣayiṣyati //
pippalāda iti khyātastato loke bhaviṣyati

yā tvaṃ vismayamāpannā puruṣeṇa vinā śiśuḥ//
saṃjāto'yaṃ mama prāṃśustatastatkāraṇaṃ śṛṇu

snānavastraṃ ca te bhrātū retasā yatpariplutam //
tattvayā ṛtukāle tu paridhānaṃ kṛtaṃ śubhe

snānakāle tu toyāni retodakamathāspṛśan //
amogharetasā tena putro'yaṃ tava saṃsthitaḥ

evaṃ jñātvā mahābhāge yadyuktaṃ tatsamācara

//
// sūta uvāca // //
tacchrutvā devalokasyavajrapātopamaṃ vacaḥ //
hāhākāraparā bhūtvā nipapāta dharātale

chinnavṛkṣalatā yadvatpatitā sā tapasvinī

cirāyantyāṃ tu tasyāṃ sa yājñavalkyo mahāmuniḥ //
śūnyaṃ tamāśramaṃ dṛṣṭvā papracchānyānmunīśvarān

kva ca me bhaginī yātā kaṃsārī sutapasvinī //
tayā vinā'dya me sarvaṃ śūnyamāśramamaṃḍalam

ācakhyau tāpasaḥ kaścidbhaginī te yavīyasī //
niśceṣṭā patitā bhūmāvaśvatthasya samīpataḥ

mayā dṛṣṭā muniśreṣṭha tāṃ tvaṃ bhāvaya mā ciram //
athāsau tvarayā yuktaḥ saṃbhrāṃtastu pradhāvitaḥ //

yatra sā kathitā tena tāpasena tapasvinī //
vīkṣate yāvattatrasthā śvasamānā vyavasthitā

atha toyena śītena secayitvā muhurmuhuḥ//
dattvā bhūyo'pi vātaṃ ca yāvaccakre sacetanām //
tāvatkātyāyanī prāptā maitreyī ca sasaṃbhramam

kimidaṃ kimidaṃ jātaṃ nanāṃdarvada mā ciram

kiṃ vā sarpeṇa daṣṭāsi sannipātena dūṣitā /१
kiṃ vā bhūtagṛhītā'si māheṃdreṇa jvareṇa vā

atha sā cetanāṃ labdhvā yājña valkyaṃ puraḥ sthitam //
bhāryayā sahitaṃ dṛṣṭvā vrīḍayā'sūnmumoca ha

atha tāṃ ca mṛtāṃ dṛṣṭvā ruditvā ca ciraṃ dvijāḥ //
yājñavalkyaḥ sabhāryastu dattvā vahniṃ ca śokadhṛk [/
jagāma svāśramaṃ paścāddattvā ca salilāñjalim

so'pi bālo'tha vavṛdhe pippalāsvādapuṣṭidhṛk //
aśvatthasya tale tasya vṛddhiṃ yāti śanaiḥśanaiḥ

kasyacittvatha kālasya nārado munisattamaḥ //
tīrthayātrāprasaṃgena tena mārgeṇa cāgataḥ

sa dṛṣṭvā bālakaṃ tatra dvādaśārkasamaprabham //
ekākinaṃ vane śūnye pippalāsvādatatparam //
papraccha vismayāviṣṭa ekākī ko bhavāniha

vane śūnye mahāraudre siṃhavyāghrasamākule //
kva te mātā pitā caiva kimarthaṃ ceha tiṣṭhasi

nivasasi kathaṃ caiva sarvaṃ me vistarādvada

// pippalāda uvāca // // //
nāhaṃ jānāmi pitaraṃ mātaraṃ na ca bāṃdhavam //
nāpi tvāṃ ko'tra cā yāto mama pārśve tu sāṃpratam

// sūta uvāca // [/
tasya tadvacanaṃ śrutvā ciraṃ dhyātvā munīśvaraḥ //
tatastaṃ prahasanprāha jñātvā divyena cakṣuṣā

// nārada uvāca // //
mayā jñāto'si vatsa tvaṃ yājñavalkyasya retasā //
daivayogātsamutpanno bhaginyā udare hyṛtau

utathyaśāpadoṣeṇa devācāryo bṛhaspatiḥ //
devakāryasya siddhyarthaṃ tasmāttacchṛṇu kāraṇam

atharvavedo yaścaiṣa śataśākho vinirmitaḥ //
śata kalpaśca gūḍhārtho bhūpānāṃ kāryasiddhaye

/
navaśākhaḥ paṃcakalpastvayā kāryaḥ sukhāvahaḥ

tava mātrā mahābhāga retasā ca pariplutam //
yadvastraṃ yājñavalkyasya paridhānaṃ kṛtaṃ ca yat

bhaginyā sutapasvinyā snānārthaṃ na ca kāmyayā //
tadreto jalamiśraṃ tu bhagamadhye vinirgatam

amoghaṃ tena saṃbhūtastvamatra jagatītale //
mātā vai mṛtyumāpannā jñātvaivaṃ lajjayā tayā

camatkārapure tubhyaṃ mātulo janakastathā //
saṃtiṣṭhate mahābhāga tatpārśve tvamito vaja

sāṃprataṃ vratakālaste varṣaṃ caivāṣṭamaṃ sthitam //
tacchrutvā vacanaṃ tasya lajjayā'dhomukhaḥ sthitaḥ

tataścireṇa dīnaṃ sa vākyametaduvāca tam //
kiṃ mayā pāpamākhyāhi pūrvadehāṃtare kṛtam // ५७
yenedaṃ garhitaṃ janma viyogo mātṛsaṃbhavaḥ//
parityakṣyāmi jīvaṃ svaṃ duḥkhenānena sanmune

// nārada uvāca // //
na tvayā duṣkṛtaṃ kiṃcitpūrvadehāṃtare kṛtam //
paraṃ yena susaṃjātaṃ tavedaṃ vyasanaṃ śṛṇu

janmasthena bhavāñjātaḥ śaninā nā'tra saṃśayaḥ //
tenāvasthāmimāṃ prāpto nānyadasti hi kāraṇam

tacchrutvā vacanaṃ tasya kopasaṃraktalocanaḥ //
ūrdhvamālokayāmāsa samuddiśya śanaiścaram

tasya dṛṣṭinipātena nyapatatsa tu tatkṣaṇāt //
vimānātsvādraveḥ putro yayātiriva nāhuṣaḥ //६२ /१
adhovaktro dvijaśreṣṭhāḥ piturādeśamāśritaḥ //
bālabhāve'pi tenaiva dagdhau pādau tadā raveḥ

atha taṃ nāradaḥ prāha patamānamadhomukham //
bālyabhāvādanena tvaṃ pātito'si śanaiścara

tasmānmā vīkṣayasvainaṃ bhaviṣyati prakopabhāk //
mā patasva tathā bhūmau balānmadvākyasaṃbhavāt

staṃbhayitvā tathāpyevaṃ gaganasthaṃ śanaiścaram //
tataḥ provāca taṃ bālaṃ pippalādaṃ munīśvaraḥ //

mā kopaṃ kuru bāla tvameṣa sūryasuto grahaḥ/
devānāmapi pīḍāṃ ca kurute'ṣṭamarāśigaḥ

janmasthastu viśeṣeṇa dvitīyastu tathāparaḥ //
yadyeṣa kupitastvāṃ tu vīkṣayiṣyati karhicit

kariṣyati na saṃdeho bhasmarāśiṃ mamāgrataḥ //
anena vīkṣitau pādau jātamātreṇa sūryakau //

āyātasya tu tuṣṭasya putradarśanavāñchayā //
antardhānīkṛte vastre jñātvā taṃ raudracakṣuṣam

tato dagdhāvubhau cāpi tiṣṭhataścarma veṣṭitau //
dṛśyete'dyāpi mūrttau tau ghaṭitāyāṃ dharātale

// sūta uvāca // //
tacchrutvā vacanaṃ tasya nāradasya sa bālakaḥ //
bhayena mahatā yuktastataḥ papraccha taṃ munim

kathaṃ yāsyati me tuṣṭiṃ vadaiṣa mama sanmune //
ajñānātpātito vyomnaḥ śaktiṃ cāsyāvijānatā

//
// nārada uvāca // //
grahā gāvo nareṃdrāśca brāhmaṇāśca viśeṣataḥ //
pūjitāḥ pratipūjyaṃte nirdahaṃtyapamānitāḥ

tasmātkuru stutiṃ cāsya svaśaktyā bhāskareḥ prabho//
prasādaṃ gacchate yena kopaṃ tyajati pātajam

tataḥ kṛtāṃjalirbhūtvā stutiṃ cakre sa bālakaḥ //
bhayena mahatā yuktastataḥ saṃpṛcchya taṃ munim

pippalādo dvijaśreṣṭhāḥ praṇipatya muhurmuhuḥ //
namaste krodhasaṃsthāya piṃgalāya namo'stu te

namaste vasurūpāya kṛṣṇāya ca namo'stu te //
namaste raudradehāya namaste cāṃtakāya ca

namaste yamasaṃjñāya namaste sauraye vibho //
namaste mandasaṃjñāya śanaiścara namo'sstu te

prasādaṃ kuru deveśa dīnasya praṇatasya ca

/
// śanaiścara uvāca // //
parituṣṭo'smi te vatsa stotreṇānena sāṃpratam//
varaṃ varaya bhadraṃ te yena yacchāmi sāṃpratam

pippalāda uvāca // //
adyaprabhṛti no pīḍā bālānāṃ sūryanandana //
tvayā kāryā mahābhāga svakīyā ca kathaṃcana

yāvadvarṣāṣṭamaṃ jātaṃ mama vākyena sūryaja //
stotreṇānena yo'tra tvāṃ stūyātprātaḥ samutthitaḥ //

tasya pīḍā na kartavyā tvayā bhāskaranandana //
tava vāre ca saṃjāte tailābhyaṃgaṃ karoti yaḥ

dināṣṭakaṃ na kartavyā tasya pīḍā kathaṃcana //
yastvāṃ lohamayaṃ kṛtvā tailamadhye hyadhomukham

dhārayettena tailena tataḥ snānaṃ samācaret //
tasya pīḍā na kartavyā deyo lābho mahībhujaḥ

adhyarddhāṣṭamikāyoge tāvake saṃsthite naraḥ //
tavavāre tu saṃprāpte yastilām̐llohasaṃyutān

svaśaktyā rāti no tasya pīḍā kāryā tvayā vibho //
kṛṣṇāṃ gāṃ yastu viprāya tavoddeśena yacchati

adhyarddhāṣṭamajā pīḍā nā'sya kāryā tvayā vibho //
śamī samidbhiryo homaṃ tavoddeśena yacchati

tathā kṛṣṇatilaiścaiva kṛṣṇapuṣpānulepanaiḥ //
pūjāṃ karoti yastubhyaṃ dhūpaṃ vai guggulaṃ dahet //
kṛṣṇavastreṇa saṃveṣṭya tyājyā tasya vyathā tvayā

// sūta uvāca // //
evamuktaḥ śanistena bāḍhamityeva jalpya ca //
nāradaṃ samanujñāpya jagāma nijasaṃ śrayam

nārado'pi tamādāya vālakaṃ kṛpayānvitaḥ //
camatkārapuraṃ gatvā yājñavalkyāya cārpayat

kathayāmāsa vṛttāṃtaṃ tasya saṃbhūti saṃbhavam//
yaddṛṣṭaṃ jñānadīpena tasmai sarvaṃ nyavedayat

eṣa te vīryasaṃbhūto bālako bhaginīsutaḥ //
mayā'śvatthatale labdhaḥ kānane'śvatthasaṃnidhau

vratabaṃdha kuruṣvāsya sāṃprataṃ cāṣṭavārṣikaḥ //
nātra doṣosti vipreṃdra na bhaginyāstathā tava //
tasmādgṛhāṇa putraṃ svaṃ bhāgineyaṃ viśeṣataḥ //

// sūta uvāca // //
evamuktvā sa devarṣistataścādarśanaṃ gataḥ //
yājñavalkyo'pi tacchrutvā viṣādaṃ paramaṃ gataḥ

pāpaṃ tacciṃtayanneva na śāṃtimadhigacchati //
ātmānaṃ garhayannityaṃ divānaktaṃ ca śocati

taṃ ca putraṃ parijñāya taistaiścihnairnijaiḥ sthitaiḥ //
tatastu poṣayitvā taṃ vratena samayojayat

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasyā saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṃḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye pippalādotpattiva rṇanaṃnāma catuḥsaptatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ