Skanda Purana · Chapter 6.168

// // sūta uvāca // //
evaṃ rājyaṃ parityajya viśvāmitro dvijottamāḥ //
himavantaṃ nagaṃ prāpya tapaścakre sudāruṇam

varṣāsvākāśaśāyī ca hemaṃte salilāśayaḥ //
pañcāgnisādhako grīṣme sthito varṣaśatatrayam

phalamūlakṛtāhārastato varṣaśatatrayam //
dhyāyamānaḥ paraṃ brahma sthito brāhmaṇasattamāḥ //
śīrṇaparṇāśanaḥ paścāttāvatkālaṃ vyavasthitaḥ

tataścaiva jalāhārastāvanmātraṃ vyavasthitaḥ //
kālaṃ sa vāyubhakṣaśca tataścaivāyutaṃ samāḥ// sūta uvāca//
atha dṛṣṭvā tapaḥśaktiṃ tasya tāṃ tridaśādhipaḥ/
pātāyaṣyati māṃ nūnameṣa sthānānnṛpottamaḥ///

tataḥ provāca saṃgatya sāmnā paramavalgunā //
viśvāmitraṃ nṛpaśreṣṭhaṃ bhayena mahatā'nvitaḥ

// iṃdra uvāca // //
viśvāmitra pratuṣṭo'smi tapasānena pārthiva //
varaṃ varaya bhadraṃ te yadabhīṣṭaṃ hṛdisthitam

// viśvāmitra uvāca // //
brāhmaṇyaṃ dehi me śakra yadi tuṣṭo'si sāṃpratam //
tadarthaṃ tapasaścaryāṃ jānīhi tvaṃ puraṃdara

// iṃdra uvāca // //
anenaiva śarīreṇa kṣatriyaḥ syātkathaṃ dvijaḥ //
caturviṃśatisaṃskārairdviguṇairyaḥprajāyate //
tadanyatprārthaya kṣipraṃ yatte'bhīṣṭataraṃ sthitam

// viśvāmitra uvāca // //
na brāhmaṇyātparaṃ kiṃcitprārthayāmi sureśvara

api trailokyarājyaṃ te vastuṣvanyeṣu kā kathā //
tasmādgaccha suraśreṣṭha svarājyaṃ paripālaya

parityakṣyāmyahaṃ dehaṃ yāsye vā'haṃ dvijanmatām //
tacchrutvā vacanaṃ tasya devarājo divaṃ gataḥ

tasya taṃ niścayaṃ jñātvā sarvadevasamāvṛtaḥ//
viśvāmitro'pi tadrūpaṃ cakāra duścaraṃ tapaḥ

atha varṣasahasre tu vyatikrānte dvijottamāḥ //
anyasminvāyubhakṣasya viśvāmitrasya bhūpateḥ

ājagāma svayaṃ brahmā puṇyairdevarṣibhiḥ saha //
abravīttaṃ mahīpālaṃ tapasā dagdhakilbiṣam

// śrībrahmovāca // //
viśvāmitra pratuṣṭo'smi tapasānena sattama //
varaṃ varaya bhadraṃ te pradāsyāmyapi durlabham

// viśvāmitra uvāca // //
yadi tuṣṭo'si me deva yadi deyo varo mama //
brāhmaṇyaṃ dehi me deva nānyadiṣṭatamaṃ mahat

//
// brahmovāca // //
kṣatriyeṇa prajātasya dvijatvaṃ jāyate katham //
śrutismṛtiviruddhaṃ hi kimevaṃ vadasīpsitam

yanna jātaṃ dharāpṛṣṭhe na bhaviṣyati karhicit

// viśvāmitra uvāca // //
gaccha tvaṃ devadeveśa brahmalokamanuttamam//
ahaṃ tyakṣyāmi vā prāṇānsaṃprāpsye vā dvijanmatām

atha devarṣimadhyastha ṛcīko vākyamabravīt //
asya janmakṛte deva brāhmyairmaṃtrairmayā caruḥ

abhito brahmasarvasvaṃ tatra sayojitaṃ mayā /
tenaiva kṣatrajanmā'yaṃ brāhmaṇaścaturānana

brahmarṣikīrtayasvainaṃ tasmāttvaṃ prapitāmaha//
rājyastho'pi dvijārhāṇi satkṛtyānya karodasau

brāhmamantraprabhāvena tasmādbrahmarṣimāhvaya //
yena kīrtāmahe sarve viśvāmitraṃ dvijottamam// २४ /
atha brahmā ciraṃ dhyātvā brāhmyai rmaṃtraiśca tejasā //
samutpannaṃ tataḥ prāha brāhmaṇastvaṃ mayā kṛtaḥ

tyajedaṃ duṣkaraṃ ghoraṃ tapo madvacanāddrutam //
sa yadā brahmaṇā prokto brahmarṣi stvamasaṃśayam

ṛcīkādyaistataḥ sarvaiḥ prokto devarṣibhistathā

atha teṣāṃ madhyagato vasiṣṭho munisattamaḥ //
so'bravītkopasaṃyukto nāhaṃ vakṣyāmi karhicit

brāhmaṇaṃ kṣatriyājjātaṃ jānannapi pitāmaha //
ṛcīkasya ca dākṣiṇyāttathā tvaṃ vadasi prabho

procyamāno 'pi bahudhā vasiṣṭho munisattamaḥ //
pitāmahena munibhirnāradādyairanekadhā //
jagāmātha parityajya tānsarvāndvijasattamān

sa cāgatya muni śreṣṭho deśaṃ cānartasaṃjñitam //
hāṭakeśvaraje kṣetre śaṃkhatīrthasamīpataḥ

yatra brahmaśilā puṇyā śvetadvīpasamanvitā //
sarasvatī sthitā yatra nadī pāpaharā śubhā

tatrāśramapadaṃ kṛtvā cakāra vipulaṃ tapaḥ //
viśvāmitro'pi sāmarṣastadvadhārthaṃ samāgataḥ

tasyāśramasya dūre sa yāmyāṃ diśi samāśritaḥ //
kṛtvāśramapadaṃ tatra tasya cchidrāṇi cintayan

saṃsthitaḥ suciraṃ kālaṃ na ca paśyati kiṃcana //
athābhicārikaṃ tena prārabdhaṃ tasya copari

yaduktaṃ sāmavidhinā sāmavede vadhātmakam//
tasya tairdāruṇairmaṃtrairjuhvato jātavedasam

niṣkrāṃtā dāruṇā śaktirmuktakeśī bhayānakā//
vānaraskaṃdhamārūḍhā kurvāṇā kilkilādhvanim

nānāyudhasamopetā yamajihvā yathā parā//
sābravīdvada vipreṃdra kiṃ te kṛtyaṃ karomyaham

trailokyamapi kṛtsnaṃ ca saṃharāmi tavājñayā

viśvāmitra uvāca//
mama śatrurmānyo tra vasiṣṭhaḥ kumuniḥ sthitaḥ/
taṃ tvaṃ jahi drutaṃ gatvā tadarthaṃ ca mayā kṛtā

evamuktā tu sā tena viśvāmitreṇa dhīmatā/
vasiṣṭhāśramamuddiśya prasthitā cottarāmukhī

etasminneva kāle tu vasiṣṭhasyāśrame dvijāḥ/
durnimittāni jātāni prabhūtāni mahāṃti ca

papāta mahatī colkā nihatya ravimaṇḍalam//
tathā rudhiravṛṣṭiśca asthimiśrā vyajāyata

dīptāṃ diśaṃ samāsādya ruroda ca tathā śivā/
tāṃ dṛṣṭvā sumahotpātānvasiṣṭho munipuṃgavaḥ

yāvadālokate rūpaṃ jvālāmālāsamākulam//
tataḥ samyakparijñāya sarvaṃ divyena cakṣuṣā

viśvāmitraprayukteyaṃ śaktirmama vadhāya ca//
kṛtyā rūpā sumaṃtraiśca sāmavedasamudbhavaiḥ

tiṣṭhatiṣṭheti tenoktā tataḥ sā niścalābhavat//
nijamaṃtraiśca sā tena staṃbhitātharvaṇodbhavaiḥ

tataḥ strīrūpamādāya provāca munipuṃgavam//
sāmavedastu vedānāṃ prādhānyena vyavasthitaḥ//४८/.
vidhinā tena saṃsṛṣṭā viśvāmitreṇa dhīmatā//
mā kurutvapramāṇaṃtu prahāraṃ saha me mune //
rakṣayiṣyāmi te
prāṇānsvalpasparśena te mune

// vasiṣṭha uvāca // //
yadyevaṃ kuru me sparśaṃ na marma sparśanaṃ śubhe //
mayā cātharvaṇā maṃtrāḥ saṃhṛtāḥ kṛpayā tava

tataḥ sā dāruṇā śaktirviśvāmitraprayojitā //
tasyāṃgadeśaṃ spṛṣṭvātha nipapāta dharātale

tatastuṣṭo vasiṣṭhastu tāmāha madhuraṃ vacaḥ //
adyaprabhṛti te pūjāṃ kariṣyaṃti samāhitāḥ //
janāḥ sarve mahābhāge bhaktyā paramayā yutāḥ

caitramāse site pakṣe aṣṭamīdivase sthite //
ye te pūjāṃ kariṣyaṃti śraddhayā parayā yutāḥ

te sarve vatsaraṃyāvadbhavi ṣyaṃti nirāmayāḥ //
tasmādatraiva sthātavyaṃ sadaiva mama vākyataḥ

// sūta uvāca // //
evamuktā ca sā tena vasiṣṭhena mahātmanā //
sthitā tatraiva sā devī tasya vākyena tatkṣaṇāt

prāpnoti paramāṃ pūjāṃ viśeṣānnāgaraiḥ kṛtām //
dhārānāmeti vikhyātā bhaktalokasukha pradā

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye dhārotpattimāhātmyavarṇanaṃnāmāṣṭa ṣaṣṭyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ