Skanda Purana · Chapter 6.158

// sūta uvāca // //
puṣpo'pi guṭike labdhvā bhāskarādvāritaskarāt //
cirādbhojanamāsādya prasthito vaidiśaṃ prati

tato vaidiśamāsādya sa puṣpo hṛṣṭamānasaḥ //
śuklā tāṃ guṭikāṃ vaktre cakāradvijasattamāḥ

maṇibhadrasamo jātastatkṣaṇādeva sa dvijaḥ //
haṭṭamārgaṃ gate so'tha tasmingatvā'tha maṃdire //
praviṣṭaḥ sahasā madhye prahṛṣṭenāṃtarātmanā

tataścākārayāmāsa taṃ ṣaṃḍhaṃ dvāramāśritam //
tasya dattvātha vastrāṇi paścātṣaṃḍhamuvāca saḥ

ṣaṃḍhakaścitpumānatra samyagveṣakaro hi saḥ //
mama veṣaṃ samādhāya bhramate sakale pure

sāṃprataṃ madgṛhe so'tha lobhanāyāgamiṣyati //
sa ca kṛtrima veṣeṇa niṣeddhavyastvayā hi saḥ //
sa tatheti pratijñāya dvāradeśaṃ samāśritaḥ

puṣpo'pi cābravīdbhāryāṃ māhikākhyāṃ tataḥ param //
māhikedya mayā dṛṣṭaḥ svatātaḥ svapuraḥ sthitaḥ

vīrabhadraḥ suduḥkhārto malināṃbarasaṃvṛtaḥ //
abravīcca tataḥ kopānmāmevaṃ paruṣākṣaram

dhigdhikpāpa tvayā kanyātīva rūpavatī sadā //
vaṃcayitvā janetāramudūḍhā sā sumadhyamā

na dattaṃ tatpituḥ kiṃcinna tasyā atha putraka //
vidhavāṃ yādṛśīṃ tāṃ ca śvetāṃbaradharāṃ sadā

saṃdhārayasi pāpātmanneṣṭaṃ bhojyaṃ prayacchasi //
tasmāttasyāḥ piturdehi tvaṃ suvarṇāyutaṃ dhruvam

bhūṣaṇaṃ vāṃchitaṃ tasyā yattadvai rucipūrvakam //
yena saṃdhārayedbhāryā sā''naṃdaṃ paramaṃ gatā

nirānaṃdā yato nārī na garbhaṃ dhārayetsphuṭam //
niḥsaṃtāno yato vaṃśaḥ svargādapi kṣitiṃ vrajet

sa patiṣyatyasaṃdigdhaṃ kulāṃgāreṇa ca tvayā //
sā tvamānaya vastrāṇi gṛhamadhyācchubhāni ca

yāni dattāni bhūpena vyavahāraistadā mama //
pañcāṃgaśca prasādo yo mayā prāptaśca taiḥ saha

tvaṃ saṃdhāraya gātraiḥ svaiḥ śīghraṃ rasavatīṃ kuru //
bhojanāyaiva śīghraṃ tu tvayā sārdhaṃ karomyaham

ekasminnapi pātre ca tadādeśādasaṃśayam //
sāpi sarvaṃ tathā cakre yaduktaṃ tena harṣitā

bhojanācchādanaṃ caiva nirvikalpena cetasā //
tataḥ kāmāturaḥ puṣpo maithunāyopacakrame

etasminnaṃtare prāpto maṇibhadraḥ samutsukaḥ //
kṣutkṣāmaḥ sa pipāsārto vyavahārotthalipsayā

praveśaṃ kurute yāvadgṛhamadhye samutsukaḥ //
niṣiddhastena ṣaṇḍhena bhartsayitvā muhurmuhuḥ

haṭhādyāvatpraveśaṃ sa cakāra nijamaṃdire //
tāvacca daṇḍakāṣṭhena mastake tena tāḍitaḥ

atha saṃpatito bhūmau mūrchayā saṃpariplutaḥ //
kartavyaṃ naiva jānāti tatprahāraprapīḍitaḥ

tataḥ kolāhalo jātastasya dvāre gṛhasya ca //
janasya saṃprayātasya hāhākāraparasya ca

papracchustaṃ janāḥ keci ddhikpāpa kimidaṃ kṛtam //
vṛttibhaṃgaḥ kṛto'nena atha tvaṃ vyaṃtarārditaḥ

imāmavasthāṃ yannītaḥ saṃprāpto'si nṛpādvadham

// ṣaṃḍha uvāca // //
na vṛttirgarhitā tena nāhaṃ vyaṃtarapīḍitaḥ //
maṇibhadro na caiṣa syādeṣa veṣakaraḥ pumān

māṇibhadraṃ vapuḥ kṛtvā saṃprāpto yācituṃ dhanam //
haṭhātpraviśyamānastu sa mayā mūrdhni tāḍitaḥ

maṇibhadro gṛhasyāṃtarbhuktvā śayanamāśritaḥ //
saṃtiṣṭhate na jānāti vṛttāṃtamidamā sthitam

tataḥ puṣpo'pi tacchrutvā taṃ ca kolāhalaṃ bahiḥ //
maṇibhadrasya rūpeṇa dvāradeśaṃ samāgataḥ

abravīnnityamabhyeti mama rūpeṇa cādhamaḥ //
eṣa veṣadharaḥ kaścidyācituṃ dhanameva hi

etenāpi ca ṣaṃḍhena na ca bhadramanuṣṭhitam //
yatkubjo'yaṃ hato mūrdhni yācituṃ samu pasthitaḥ

etasminnantare so'pi cetanāṃ prāpya kṛtsnaśaḥ //
vīkṣate purato yāvattāvadātmasamaḥ pumān

sarvataḥ sa tamālokya tato vacanamabravīt

kva coraḥ saṃpraviṣṭo me mama rūpeṇa maṃdire //
bhedayitvā tu ṣaṇḍākhyamevaṃ dattvā ca vāsasī

yāvadbhūpagṛhaṃ gatvā tvāṃ ṣaṃḍhena samanvitam //
vadhāya yojayāmyeva tāvaddrutataraṃ vraja

// puṣpa uvāca // //
mama rūpaṃ samādhāya tvamāyāto gṛhe mama //
śūnyaṃ matvā tato jñātastvayā'haṃ gṛhasaṃsthitaḥ

tato nṛpāya dāsyāmi vadhārthaṃ ca na saṃśayaḥ //
no cedgaccha drutaṃ pāpa yadi jīvitumicchasi

//
// sūta uvāca // //
evamukttvā tatastau ca bāhuyuddhena vai mithaḥ //
yudhyamānau narairanyaiḥ kṛcchreṇa tu nivāritau

tataste svajanā ye tu maṇibha drasya cāgatāḥ //
parijānaṃti no dvābhyāṃ viśeṣaṃ māṇibhadrakam

vālisugrīvayoryuddhaṃ tārārthe yudhyamānayoḥ //
evaṃ vivadamānau tu krodhatāmrā yatekṣaṇau

rājadvāraṃ samāsādya sthitau svajanasaṃvṛtau //
dvāḥsthena sūcitau rājñe sabhātalamupasthitau

cauracaureti jalpantau para sparavadhaiṣiṇau //
bhūbhujā vīkṣitau tau ca dvijau tu dvijasattamāḥ

na viśeṣo'sti viśleṣastayorekopikāyataḥ //
tataśca vyavahāreṣu samatī teṣu vai tadā

pṛṣṭau guhyeṣu sarveṣu pratyakṣeṣu viśeṣataḥ//
vadatastau yathāvṛttaṃ pṛthakpṛthagvyavasthitam

tatastu svajanaiḥ sarvaireko nītva tha cānyataḥ //
pṛṣṭo gotrānvayaṃ sarvaṃ dvitīyastu tataḥ param

teṣāmapi tathā sarvaṃ yathāsamyaṅniveditam //
atha rājā bṛhatsenaḥ sarvāṃstāni damabravīt

patnī cānīyatāṃ tasya maṇibhadrasya vai gṛhāt //
nijakāntasya vijñāne sā pramāṇaṃ bhaviṣyati

tato gatvā ca sā proktā puruṣairnṛpasaṃbhavaiḥ //
āgaccha kāṃtaṃ jānīhi tvaṃ pramāṇaṃ bhaviṣyasi

tataḥ sā vrīḍayā yuktā pracchāditaśirāstataḥ //
nṛpāgre saṃsthitā proce viddhisamyaṅnijaṃ priyam

na vayaṃ niścayaṃ vidmo na caite svajanāstava

tataḥ sā cintayāmāsa nijacitte varāṃganā //
maṇibhadreṇa dagdhāhamīrṣyāvahnigatā'niśam

vaṃcayitvā tu pitaraṃ gṛhītāsmi tataḥ param //
na kiṃcitpāpmanā dattaṃ jalpayitvā dhanaṃ bahu //

dvitīyena tu me puṃsā martyaloke sukhaṃ kṛtam //
dattvā vastrāṇi citrāṇi tathaivābharaṇāni ca

pradāsyati ca tātasya suvarṇaṃ kathitaṃ ca yat //
yadgṛhṇāmi svahastena maṇibhadraṃ dvitīyakam

evaṃ niścitya manasā dṛṣṭvā raktapariplutam //
prathamaṃ maṇibhadraṃ sā jagṛhe'tha dvitīyakam

abravīcca tato vākyaṃ sarvalokasya śṛṇvataḥ //
ahaṃ tātena dattāsya vivāhe agnisaṃnidhau

dvitīyo'yaṃ durācāro veṣakartā samā gataḥ //
māṃ ca prārthayate guptāṃ nānācāraiḥ pṛthagvidhaiḥ

tatastu pārthivaḥ kruddhastasya śākhāvalaṃbanam //
ādideśa dvijaśreṣṭhā maṇibhadrasya durmateḥ

etasminnaṃtare so'tha vadhakānāṃ samarpitaḥ //
taṃ vṛkṣaṃ nīyamānastu ślokānetāṃstadāpaṭhat

nirdayatvaṃ tathā drohaṃ kuṭilatvaṃ viśeṣataḥ //
aśaucaṃ nirghṛṇatvaṃ ca strīṇāṃ doṣāḥ svabhāvajāḥ

antarviṣamayā hyetā bahirbhāge manoramāḥ //
guñjāphalasamākārā yoṣitaḥ sarva daivahi

uśanā veda yacchāstraṃ yacca veda bṛhaspatiḥ //
manvādayastathānye'pi strībuddhestatra kiṃca na

pīyūṣamadhare vāsaṃ hṛdi hālāhalaṃ viṣam //
āsvādyate'dharastena hṛdayaṃ ca prapīḍyate

alaktako yathā rakto naraḥ kāmī tathaiva ca //
hṛtasārastathā so'pi pādamūle nipā tyate

saṃsāraviṣavṛkṣasya kukarmakusumasya ca //
narakārtiphalasyoktā mūlameṣā nitaṃbinī

kasya no jāyate trāso dṛṣṭvā dūrā dapi striyam

saṃsārabhramaṇaṃ nārī prathame'pi samāgame //
vahnipradakṣiṇanyāyavyājenaiva pradarśayet

etāstu nirghṛṇatvena nirdaya tvena nityaśaḥ //
viśeṣājjāḍyakṛtyena dūṣayaṃti kulatrayam

kulatrayagṛhaṃ kīrtyā nijayā dhavalīkṛtam //
kṛṣṇaṃ karotyakṛ tyena nārī dīpaśikheva tu

dharmavṛkṣasya vātālī cittapadmaśaśiprabhā //
sṛṣṭā kāmārṇavagrāhī kena mokṣadṛḍhārgalā

kārā saṃtānakūṭasya saṃsāravanavāgurā //
svargamārgamahāgartā puṃsāṃ strī vedhasā kṛtā

vedhasā baṃdhanaṃ kiṃcinnṛṇāmanyadapaśyatā //
strīrūpeṇa tataḥ ko'pi pāśo'yaṃ sudṛḍhaḥ kṛtaḥ

ityevaṃ bahudhā so'pi vilalāpa suduḥkhitaḥ //
strīcintāṃ bahudhā kṛtvā ātmānaṃ cāpyagarhayat

aho kubuddhinā naiva labdhaṃ saṃsārajaṃ phalam//
na kadācinmayā dattaṃ tṛṣṇāvyākulacetasā

aiśvarye'pi sthite bhūri na mayā sukṛtaṃ kṛtam //
kadācinnaiva japtaṃ ca na hutaṃ ca hutāśane

athavā satyamevoktaṃ kenāpi ca mahātmanā //
kṛpaṇena samo dātā na bhūto na bhaviṣyati //
aspṛṣṭvāpi ca vittaṃ svaṃ yaḥ parebhyaḥ prayacchati

śaraṇaṃ kiṃ prapannānāṃ viṣavanmārayaṃti kim //
na dīyate na bhujyaṃte kṛpaṇena dhanāni ca

dānaṃ bhogo nāśastisro gatayo bhavaṃti vittasya //
yo na dadāti na bhuṃkte tasya tṛtīyā gatirbhavati

dhaninopyadānavibhavā gaṇyaṃte dhuri daridrāṇām//
nahi haṃti yatpipāsāmataḥ samudro'pi marureva

atyupayuktāḥ sadbhirgatāgatairaharahaḥ sunirviṇṇāḥ //
kṛpaṇajanasaṃnikāśaṃ saṃprāpyārthāḥ svapaṃtīha

prāptānna labhaṃte te bhogānbhoktuṃ svakarmaṇā kṛpaṇāḥ //
mukhapākaḥ kila bhavati drākṣāpāke balibhujānām

dātavyaṃ bhoktavyaṃ sati vibhave saṃcayo na kartavyaḥ //
paśyeha madhukarīṇāṃ saṃcitamarthaṃ haraṃtyanye

yācitaṃ dvijavare na dīyate saṃcitaṃ kratuvare na yojyate //
tatkadaryaparirakṣitaṃ dhanaṃ caurapārthivagṛheṣu bhujyate

tyāgo guṇo vittavatāṃ vittaṃ tyāgavatāṃ guṇaḥ //
parasparaviyuktau tu vitta tyāgau viḍambanam

kiṃ tayā kriyate lakṣmyā yā vadhūriva kevalā //
yā na veśyeva sāmānyā pathikairapi bhujyate

arthoṣmaṇā bhavetprāṇo bhavedbhakṣyairvinā nṛṇām //
yataḥ saṃdhāryate bhūmiḥ kṛpaṇasyoṣmaṇā hi sā

kṛpaṇānāṃ prasādena śeṣo dhārayate mahīm //
yataste bhūgataṃ vittaṃ kurvate tasya coṣmaṇā

evaṃ bahuvidhā vācaḥ pralapanmaṇibhadrakaḥ //
nītvā taiḥ pārthivoddiṣṭaiḥ puruṣaiḥ paruṣākṣaram //
bahudhā pralapaṃ ścaiva kṛtaḥ śākhāvalaṃbanaḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye maṇibhadropākhyāne maṇibhadranidhanavarṇanaṃnāmāṣṭapaṃcāśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ