Skanda Purana · Chapter 6.15

pañcadaśo'dhyāyaḥ
nārada uvāca-
nārāyaṇastadā devo jaṭāvalkaladhāryatha
dvitīyo'nucarastasya hyāyayau phalahastavān

tau dṛṣṭvā smaradūtī sā vilalāpa mṛgekṣaṇā
tacchrutvā vacanaṃ tasyāḥ procatustāṃ ca tāvubhau

bhayaṃ mā gaccha kalyāṇi tvāmāvāṃ trātumāgatau
vane ghore praviṣṭāsi kathaṃ duṣṭaniṣevite

evamāśvāsya tāṃ tanvīṃ rākṣasaṃ prāha mādhavaḥ
muṃcemāmadhamācāra mṛdvaṃgīṃ cāruhāsinīm

rere mūrkha durācāra kiṃ kartuṃ tvaṃ vyavasthitaḥ
sarvasvaṃ lokanetrāṇāmāhāraṃ kartumudyataḥ

bhava puṇyaprabhāveyaṃ haṃsyetāṃ maṃḍanaṃ bhuvaḥ
adyalokaṃ nirālokaṃ kaṃdarpaṃ darpavarjitam

kariṣyasyadhunā tvaṃ ca hatvā vṛṃdārikāṃ vane
tasmādimāṃ vimuṃcāśu sukhaprāsādadevatām

iti śrutvā harervākyaṃ rākṣasaḥ kupito'bravīt
samarthastvaṃ yadi tadā mocayādyaiva matkarāt

ityuktamātre vacane mādhavena krudhekṣitaḥ
papāta bhasmasādbhūtastyaktvā vṛṃdāṃ sudūrataḥ

athovāca pramugdhā sā māyayā jagadīśituḥ
kastvaṃ kāruṇyajaladhiryenāhamiha rakṣitā

śārīraṃ mānasaṃ duḥkhaṃ satāpaṃ tapasāṃ nidhe
tvayā madhurayā vācā hṛtaṃ rākṣasanāśanāt

tavāśrame tapaḥ saumya kariṣyāmi tapodhana

tāpasa uvāca-
bharadvājātmajaścāhaṃ devaśarmeti viśrutaḥ
vihāya bhogānakhilānvanaṃ ghoramupāgataḥ

anena baṭunāsārdhaṃ mama śiṣyeṇa kāmagāḥ
bahuśaḥ saṃti cānye'pi macchiṣyāḥ kāmarūpiṇaḥ

tvaṃ cenmamāśrame sthitvā cikīrṣasi tapaḥ śubhe
ehi rājñyaparaṃ yāmo vanaṃ dūrasthitaṃ yataḥ

ityuktvā rājapatnīṃ tāṃ yayau prācīṃ diśaṃ hariḥ
vanaṃ pretapiśācāḍhyaṃ maṃdagatyā narādhipa

vṛṃdārikāśrupūrṇākṣī tasya pṛṣṭhānugā yayau
smaradūtī ca tatpṛṣṭhe māṃ pratīkṣeti vādinī

atrāṃtare durācāraḥ kopi pāpākṛtirvane
jālaṃ prasārayāmāsa tadyadā jīvapūritam

tataḥ saṃkocayāmāsa tajjālaṃ pāpanāyakaḥ
jālasthāṃstu tadā jīvānupāhṛtya mumoca ha

sa ca vyādhaḥ striyau dṛṣṭvā smaradūtī jagāda tām
devi māmattumāyāti kare gṛhṇātu māṃ sakhī

vṛṃdā tayoktaṃ śrutvainaṃ vikṛtāsyaṃ vyalokayat
vīkṣyataṃ bhayavātena nirdhūtā siṃdhujapriyā

dudrāva vikalaṃ śubhraṃ smaradūtyā samaṃ vane
vidravaṃtī samaṃ sakhyā tāpasāśramamāgatā

sā tāpasavane tasmindadarśātyaṃtamadbhutam
pakṣiṇaḥ kāṃcanīyāṃgānnānāśabdasamākulān

sāpaśyaddhemapadmāḍhyāṃ vāpīṃ tu svarṇabhūmikām
kṣīraṃ vahaṃti saritaḥ sravaṃti madhu bhūruhaḥ

śarkarārāśayastatra modakānāṃ ca saṃcayāḥ
bhakṣyāṇi svādusarvāṇi bahūnyābharaṇāni ca

bahuśastrāṇi divyāni nabhasaḥ saṃpataṃti ca
krīḍaṃti harayastṛptā utpataṃti pataṃti ca

maṭheti suṃdaraṃ vṛṃdā taṃ dadarśa tapasvinam
vyāghracarmāsanagataṃ bhāsayaṃtaṃ jagattrayam

tamuvāca vibho pāhi pāhi pāparddhikādatha
tapasā kiṃ ca dharmeṇa maunena ca japena ca

bhītatrāṇātparaṃ nānyatpuṇyamasti tapodhana
evamuktavatī bhītā sālasāṃgī tapasvinam

tāvatprāptaḥ saduṣṭātmā sarvajīvaprabaṃdhakaḥ
vṛṃdādevī bhayatrastā harikaṃṭhe samāśliṣat

sukhasparśaṃ bhujābhyāṃ sā śokavallīva liṃgitā
tavāliṃganabhāvena punareva bhaviṣyati

śiraḥ sarvāṃgasaṃpannaṃ tvadbharturadhikaṃ guṇaiḥ
atha tvaṃ pramade gaccha patyarthe citraśālikām

sā citraśālāmityuktā viveśa muninā tadā
divyaparyaṃkamārūḍhā gṛhya kāṃtasya tacchiraḥ

cakārādharapānaṃ sā mīlitākṣyatilolupā
yāvattāvadabhūdrājanrūpaṃ jālaṃdharākṛti

tatkāṃtasadṛśākārastadvakṣastadvadunnatiḥ
tadvākyastanmanobhāvastadāsījjagadīśvaraḥ

atha saṃpūrṇakāyaṃ taṃ priyaṃ vīkṣya jagāda sā
tava kurve priyaṃ svāminbrūhi tvaṃ svaraṇaṃ ca me

vṛṃdāvacanamākarṇya prāha māyāsamudrajaḥ
śṛṇu devi yathā yuddhaṃ vṛttaṃ śaṃbhormayā saha

priye rudreṇa raudreṇa chinnaṃ cakreṇa me śiraḥ
tāvatvatsiddhiyogācca tvadgatena mamātmanā

chinnaṃ tadatra cānītaṃ jīvitaṃ teṃgasaṃgataḥ
priye tvaṃ madviyogena bāle jātāsi duḥkhitā

kṣaṃtavyaṃ vipriyaṃ mahyaṃ yattvāṃ tyaktvā raṇaṃ gataḥ
ityādi vacanaistena vṛṃdā saṃsmāritā tadā

tāṃbūlaiśca vinodaiśca vastrālaṃkaraṇaiḥ śubhaiḥ
atha vṛṃdārikā devī sarvabhogasamanvitā

priyaṃ gāḍhaṃ samāliṃgya cucuṃba ratilolupā
mokṣādapyadhikaṃ saukhyaṃ vṛṃdā mohanasaṃbhavam

mene nārāyaṇo devo lakṣmīpremarasādhikam
vṛṃdāṃ viyogajaṃ duḥkhaṃ vinodayati mādhave

tatkrīḍācāruvilasadvāpikā rājahaṃsake
tadrūpabhāvātkṛṣṇo'sau padmāyāṃ vigataspṛhaḥ

abhūdvṛṃdāvane tasmiṃstulasīrūpa dhāriṇī
vṛṃdāṃgasvedato bhūmyāṃ prādurbhūtāti pāvanī

vṛṃdāṃga saṃgajaṃ cedamanubhūya suṃkhaṃ hariḥ
dināni katicinmene śivakāryaṃ jagatpatiḥ

ekadā suratasyāṃte sā svakaṃṭhe tapasvinam
vṛṃdā dadarśa saṃlagnaṃ dvibhujaṃ puruṣottamam

taṃ dṛṣṭvā prāha sā kaṃṭhādvimucya bhujabaṃdhanam
kathaṃ tāpasarūpeṇa tvaṃ māṃ mohitumāgataḥ

niśamya vacanaṃ tasyāḥ sāṃtvayanprāha tāṃ hariḥ
śṛṇu vṛṃdārike tvaṃ māṃ viddhi lakṣmīmanoharam

tava bhartā haraṃ jetuṃ gaurīmānayituṃ gataḥ
ahaṃ śivaḥ śivaścāhaṃ pṛthaktve na vyavasthitau

jālaṃdharo hataḥ saṃkhye bhaja māmadhunānaghe
nārada uvāca-
iti viṣṇorvacaḥ śrutvā viṣaṇṇavadanābhavat
tato vṛṃdārikā rājankupitā pratyuvāca ha

raṇe baddho'si yena tvaṃ jīvanmuktaḥ piturgirā
vividhaiḥ satkṛto ratnairyuktaṃ tasya hṛtā vadhūḥ

patirdharmasya yo nityaṃ paradārarataḥ katham
īśvaro'pi kṛtaṃ bhuṃkte karmetyāhurmanīṣiṇaḥ

ahaṃ mohaṃ yathānītā tvayā māyā tapasvinā
tathā tava vadhūṃ māyā tapasvīko'pi neṣyati

iti śaptastathā viṣṇurjagāmādṛśyatāṃ kṣaṇāt
sā citraśālāparyaṃkaḥ sa ca te'thaplavaṃgamāḥ

naṣṭaṃ sarvaṃ harau yāte vanaṃ śūnyaṃ vilokya sā
vṛṃdā prāha sakhīṃ prāpya jihmaṃ tadviṣṇunā kṛtam

tyaktaṃ puraṃ gataṃ rājyaṃ kāṃtaḥ saṃdehatāṃ gataḥ
ahaṃ vane viditvaitatkva yāmi vidhinirmitā

manorathānāṃ viṣayamabhūnme priyadarśanam
prāha niḥśvasya caivoṣṇaṃ rājñī vṛṃdātiduḥkhitā

mama prāptaṃ hi maraṇaṃ tvayā hi smaradūtike
ityuktā sā tayā prāha mama tvaṃ prāṇarūpiṇī

tasyāstathoktamākarṇya itikarttavyatāṃ tataḥ
vane niścitya sā vṛṃdā gatvā tatra mahatsaraḥ

vihāya duḥkhamakarodgātrakṣālanamaṃbunā
tīre padmāsanaṃ baddhvā kṛtvā nirviṣayaṃ manaḥ

śoṣayāmāsa dehaṃ svaṃ viṣṇusaṃgena dūṣitam
tapaścacārasātyugraṃ nirāhārā sakhīsamam

gaṃdharvalokato vṛṃdāmathāgatyāpsarogaṇaḥ
prāha yāhīti kalyāṇi svargaṃ mā tyaja vigraham

gāṃdharvaṃ śastrametattribhuvanavijayaṃ śrīpatistoṣamagryaṃ
nīto yeneha vṛṃde tyajasi kathamidaṃ tadvapuḥ prāptakāmam
kāṃtaṃ te viddhi śūlipravaraśarahataṃ puṇyalābhasya bhūṣāsvargasya tvaṃ
bhavādya drutamamaravanaṃ caṃḍibhadre bhaja tvam

śrutvā śāstraṃ vadhūnāṃ jaladhijadayitā vākyamāha prahasya
svargādāhṛtya muktātridaśapati vadhūścātivīreṇa patyā
ādau pātraṃ sukhānāmahamamarajitā preyasā tadviyuktānirduṣṭā tadya
tiṣye priyamamṛtagataṃ prāpnuyāṃ yena caiva

ityuktvā sasakhī vṛṃdā visasarjāpsarogaṇān
tatprītipāśabaddhāstā nityamāyāṃti yāṃti ca

yogābhyāsena vṛṃdātha dagdhvā jñānāgninā guṇān
viṣayebhyaḥ samāhṛtya manaḥ prāpa tataḥ param

dṛṣṭvā vṛṃdārikāṃ tatra mahāṃtaścāpsarogaṇāḥ
tuṣṭuvurnabhasastuṣṭā vavṛṣuḥ puṣpavṛṣṭibhiḥ

śuṣkakāṣṭhacayaṃ kṛtvā tatra vṛṃdākalevaram
nidhāyāgniṃ ca prajvālya smaradūtī viveśa tam

dagdhaṃ vṛṃdāṃgarajasāṃ biṃbaṃ tadgolakātmakam
kṛtvā tadbhasmanaḥ śeṣaṃ maṃdākinyāṃ vicikṣipuḥ

yatra vṛṃdā parityajya dehaṃ brahmapathaṃ gatā
āsīdvṛṃdāvanaṃ tatra govarddhanasamīpataḥ

devyo'tha svargametya tridaśapativadhūsattvasaṃpattimāhurdevībhyastanniśamya pramuditamanaso nirjarādyāśca sarve
śatrordaityasya hitvā prabalatarabhayaṃ bhīmabheryo nijaghnuḥ śrutvā tatrāsanasthaḥ
parijananivahovāpaśobhāṃ śubhasya

iti śrīpādme mahāpurāṇe uttarakhaṃḍe paṃcapaṃcāśatasahasrasaṃhitāyāṃ jālaṃdharopākhyāne vṛṃdāyā brahmapadaprāptirnāma paṃcadaśo'dhyāyaḥ