Skanda Purana · Chapter 6.149

// ṛṣaya ūcuḥ // //
kelīśvarī ca yā devī śrūyate sūtanaṃdana //
māhātmyaṃ vada nastasyā utpattiṃ ca suvistarāt

kasminkāle samutpannā kimarthaṃ ca sureśvarī ///
kiṃ tasyā jāyate śreyaḥ pūjayā namanena ca

tvayā kātyāyanī proktā cāmuṇḍā ca sureśvarī //
śrīmātā ca samutpannā kimarthaṃ ca sureśvarī //

śrīmātā ca tathā tārā devī śatruvināśinī //
kelīśvarī na saṃproktā tasmāttāṃ vada sāṃpratam

kautukaṃ naḥ samutpannamatrārthe sūtanaṃdana

// sūta uvāca // //
ādyaikā devatā loke bahurūpā vyavasthitā //
devatānāṃ hitārthāya daityapakṣakṣayāya ca

yadāyadātra devānāṃ vyasanaṃ jāyate kvacit //
tadātadā parā śaktiryā sā vyāpya vyavasthitā

sarvametajjagaddhātrī janma cakre dharātale //
mahiṣāsuranāśāya sā ca kātyāyanī bhuvi

avatīrṇā parā mūrtirgatāsminbhuvanatraye //
yadā śuṃbhanikṣaṃbhau ca dānavau baladarpitau

avatīrṇā tadā saiva cāmuṃḍā rūpamāśritā //
prodgate kālayavane sarvadevabhayāvahe

śrīmātārūpiṇī devī saiva jātā mahītale //
aṃdhāsuravadhārthāya śaṃbhunā''krāṃtacetasā //
sṛṣṭā kelīvarī devī yayā vyāptamidaṃ jagat

tatastasyāḥ prabhāvena hatvā daityānaśeṣataḥ //
andhako nihataḥ paścāttrailokyavyasanapradaḥ //

// ṛṣaya ūcuḥ // //
andhakaḥ kasya putro'yaṃ kiṃprabhāvaḥ kathaṃ hataḥ //
kasmāddhatastu saṃgrāme sarvaṃ vistarato vada //

// sūta uvāca // //
dakṣasya duhitā nāmnā ditiḥ sarvaguṇālayā //
hiraṇyakaśipurnāma tasyāḥ putro babhūva ha

yena śakrādayo devā jitāḥ sarve raṇājire //
svarge rājyaṃ kṛtaṃ bhūri svayameva mahātmanā

yadbhayātsakalairdevairnānāśastrāṇyanekaśaḥ //
nirmitānyatimukhyāni varmacarmayutāni ca

svayaṃ vidārito yaśca viṣṇunā prabhaviṣṇunā //
karajairjānuni pṛṣṭhe vinidhāya prakopataḥ

tasya putradvayaṃ jajña vīryaudāryaguṇānvitam //
jyeṣṭhaḥ prahlāda ityukto dvitīyaścāṃdhakastathā

hiraṇyakaśipau prāpte mṛtyulokaṃ suhṛdgaṇaiḥ //
amātyaiśca tataḥ proktaḥ prahlādo vinayānvitaiḥ

pitṛpaitāmahaṃ rājyametadācara sāṃpratam //
dhuraṃ vahasva rājyotthāṃ devānyuddhe nipātaya

/
// prahrāda uvāca // //
nāhaṃ rājyaṃ kariṣyāmi kathaṃcidapi bhūtale //
yatastato nibodhadhvaṃ vacanaṃ mama sāṃpratam

daityarājyaṃ na vāṃchaṃti devāḥ śakrapurogamāḥ //
teṣāṃ rakṣākaro nityaṃ viṣṇuḥ sa bhagavānsvayam

apyahaṃ santyaje prāṇānsarvasvaṃ vā na saṃśayaḥ //
hariṇā saha saṃgrāmaṃ nāhaṃ kartumaho kṣamaḥ

yo mayā'bhyarcito nityaṃ praṇataśca sureśvaraḥ //
na tena sahito yuddhaṃ kariṣyāmi kathañcana

//
// sūta uvāca // //
prahlādena ca saṃtyakte rājye pitṛsamudbhave //
andhakaḥ sthāpitastatra saṃmaṃtrya sacivairmithaḥ

hiraṇyakaśipoḥ putro devadānavadarpahā //
so'pi rājyamamātyebhyo nidhāya tadanantaram

tapaścakre ciraṃ kālaṃ dhyāyamānaḥ pitāmaham //
tyaktvā kāmaṃ tathā krodhaṃ daṃbhaṃ matsarameva ca

jiteṃdriyaḥ suśāṃtātmā samaḥ sarveṣu jantuṣu //
vṛkṣamūlāśrayaḥ śāṃtaḥ saṃtuṣṭenāṃtarātmanā

yāvadvarṣasahasrāṃtaṃ phalāhāro babhūva ha //
śīrṇaparṇāśanāhāro yāvadvarṣasahasrakam

dhyāyamāno divānaktaṃ devadevaṃ pitāmaham //
vāyubhakṣastato jajñe tāvatkālaṃ dvijottamāḥ

tato varṣasahasrāṃte caturthe samupasthite //
tamuvāca svayaṃ brahmā svayamabhyetya harṣitaḥ

// brahmovāca // //
parituṣṭo'smi te vatsa varaṃ varaya suvrata //
tuṣṭo'haṃ te pradāsyāmi yadyapi syātsudurlabham //
// andhaka uvāca // //
yadi yacchasi me brahmanvaraṃ manasi vāṃchitam //
jarāmaraṇanāśāya dīyatāṃ surasattama

// śrībrahmovāca // //
na kaścicca jarāhīno vidyate'tra dharātale //
maraṇena vinā naiva yasya janma bhavetkṣitau

tathāpi tava dāsyāmi bahudharmaratasya ca //
tasmātkuru mahābhāga rājyaṃ gatvā nijaṃ gṛham

bhavedbahuphalaṃ rājyaṃ śmaśānaṃ bhavanaṃ yathā //
bahukaṇṭakasaṃkīrṇaṃ krūrakarmabhirāvṛtam

// sūta uvāca // //
evamuktvā caturvaktrastataścādarśanaṃ gataḥ //
kasyacittvatha kālasya preritaḥ kāladharmaṇā //
provāca sacivānso'tha piturvairamanusmaran

// andhaka uvāca // //
pitāsmākaṃ hato devaiḥ pitṛvyaśca mahābalaḥ //
kapaṭena na śauryeṇa tasmāttānsūdayāmyaham

ko'rthaḥ putreṇa jātena yo na kṛtyaiḥ suśaṃsitaiḥ //
prākaṭyaṃ yāti sarvatra vaṃśasyāgre dhvajo yathā

// maṃtriṇa ūcuḥ // //
yuktametanmahābhāga yattvayā vyāhṛtaṃ vacaḥ //
vadhyāḥsyurvibudhāḥ sarve ye'smākaṃ paripaṃthinaḥ //

/
asmākaṃ khalvime lokāḥ ke devāḥ ke dvijātayaḥ //
yajñabhāgānhariṣyāmo hatvā śakramukhānsurān

evaṃ te samayaṃ kṛtvā sainyena mahatānvitāḥ //
prajagmustvaritāstatra yatra śakro vyavasthitaḥ

śakro'pi dānavānīkaṃ dṛṣṭvā tānsahasāgatān//
āruhyairāvaṇaṃ nāgaṃ yuddhārthaṃ niryayau tadā

saha devagaṇaiḥ sarvairvasurudrārkapūrvakaiḥ //
etasminnaṃtare śakro vajraṃ raudratamaṃ ca yat

samuddiśyāṃdhakaṃ tasmai mumoca paravīrahā//
sa hatastena vajreṇa vihasya danujottamaḥ

śakraṃ provāca saṃhṛṣṭastāranādena saṃyuge //
dṛṣṭaṃ bāhubalaṃ śakra tavādya sucirānmayā

adhunā paśya cāsmākaṃ tvameva balasūdana

// sūta uvāca // //
evamuktvātha cāvidhya gadāṃ gurvīṃ mumoca ha //
śataghaṃṭāmahārāvāṃ nirmitāṃ viśvakarmaṇā //

sarvāyasamayīṃ gurvīṃ yamajihvābhivāparām //
śatahastāṃ pramāṇena prāṇināṃ bhayavarddhinīm

tayā vinihataḥ śakro mūrchāvyākuliteṃdriyaḥ //
dhvajayaṣṭiṃ samāśritya niviṣṭo gajamūrddhani

atha saṃmūrchitaṃ dṛṣṭvā śakraṃ skandaḥ prakopitaḥ //
mumocātha nijāṃ śaktimamoghāṃ vajrasaṃnibhām

tāmāyāṃtīṃ samālokya dānavo niśitaiḥ śaraiḥ //
pratilomāṃ tataścakre līlayaiva mahābalaḥ

tataḥ skando'pi saṃgṛhya cāpaṃ taṃ prati sāyakān//
mumocāśīviṣākārāllam̐ghvastraṃ tasya darśayan

etasminnantare devāḥ sarve śastrapravṛṣṭibhiḥ //
samaṃtācchādayāmāsurdānavānāmanīkinīm

tatastu dānavāḥ sarve devatānāmanīkinīm//
prahāraiḥ pīḍayāmāsurdudruvuste divaukasaḥ

tato bhagnānsurāndṛṣṭvā sagaṇo vṛṣavāhanaḥ //
darśayāmāsa cātmānaṃ devānāśvāsayanniva

mā bhaiṣṭa devatāḥ sarvāḥ paśyadhvaṃ madviceṣṭitam //
ityuktvā bhagavāñchambhurmaṃtrairātharvaṇaistadā

āhvayāmāsa viśveśāṃ parāṃ śaktimanuttamām//
āhūtā paramā śaktirjagāma harasaṃnidhim

dṛṣṭvā tāmagrataḥ prāptāṃ sarvaidevaiḥ samanvitaḥ //
astāvītpraṇato bhūtvā stotreṇānena bhaktitaḥ

// śrībhagavānuvāca // //
namaste devadeveśi namaste bhaktivallabhe //
sarvage sarvade devi namaste viśvadhāriṇi

namaste śaktirūpeṇa sṛṣṭipralayakāriṇi //
namaste prabhayā yukte vidyujjvalitakuṇḍale

tvaṃ svāhā tvaṃ svadhā devi tvaṃ sṛṣṭistvaṃ śucirdhṛtiḥ //
aruṃdhatī tatheṃdrāṇī tvaṃ lakṣmīstvaṃ ca pārvatī

yatkiṃcitstrīsvarūpaṃ ca samastaṃ bhuvanatraye//
tatsarvaṃ tvatsvarūpaṃ syāditi śāstreṣu niścayaḥ

// śrīdevyuvāca // //
kimarthaṃ ca samāhūtā tvayāhaṃ vṛṣavāhana //
maṃtrairātharvaṇai raudraistatsarvaṃ me prakīrtaya

yena te kṛtsnaśaḥ kṛtyaṃ prakaromi yathoditam

// śrībhagavānuvāca // //
ete śakrādayo devāḥ sarve svargādvivāsitāḥ //
aṃdhakena mahābhāge daityānāmadhipena ca

tasmāttasya vadhārthāya gacchamānasya me śṛṇu //
sāhāyyaṃ kuru me cāśu sūdayāmi raṇājire //

ete mātṛgaṇāḥ sarve mayā dattāstavādhunā //
kṣutkṣāmāḥ sūdayiṣyaṃti dānavānye puraḥ sthitāḥ

yasmātkelīmayaṃ rūpaṃ vidhāya tvaṃ sahasradhā //
anekairvikṛtai rūpaiḥ samāhūtāgnimadhyataḥ

tasmātkelīśvarīnāma trailokye tvaṃ bhaviṣyasi //
anenaiva tu rūpeṇa yastvāṃ bhaktyā'rcayiṣyati

aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ tasyābhīṣṭaṃ bhaviṣyati //
yuddhakāle'tha saṃprāpte stotreṇānena te stutim //

yaḥ kariṣyati bhūpālo jayastasya bhaviṣyati //
api svalpasvasainyasya svalpāśvasya ca saṃgare

bhaviṣyati jayo nūnaṃ tvatprasādādasaṃśayam //
evaṃ sā devadevena proktā kelīśvarī tadā

prasthitā puratastasya bhavasainyasya harṣitā //
sarvairmātṛgaṇaiḥ sārdhaṃ raudrārāvaiḥsubhīṣaṇaiḥ

yuddhotsāhaparai raudrairnānāśastraprahāribhiḥ//
atha te dānavā dṛṣṭvā strīsainyaṃ tatsamāgatam

vikṛtaṃ vikṛtākāraṃ vikṛtākārarāvaṇam //
śastrodyatakaraṃ sarvayuddhavāṃchāparāyaṇam

jahasuḥ susvaraṃ kecitkecinnirbhartsayaṃti ca //
anye strīti parijñāya praharaṃti na dānavāḥ

vadhyamānāpi lajjaṃtaḥ pauruṣe sve vyavasthitāḥ //
etasminnaṃtare prāpto nārado munisattamaḥ

andhakāya sa vṛttāṃtaṃ kathayāmāsa kṛtsnaśaḥ //
naitāḥ striyo danuśreṣṭha yuddhārthaṃ samupasthitāḥ

eṣā kṛtyā vadhārthāya tava rudreṇa nirmitā //
yaiṣā siṃhasamārūḍhā cakrāṃkitakarā sthitā

eṣā kelīśvarīnāma vahnikuṇḍādvinirgatā //
etābhiḥ saha raudrābhiḥ strībhirmaṃtrabalāśrayāt

svaraktena kṛte home devadevena śambhunā //
sa eṣa bhagavānkruddhaḥ svayamabhyeti teṃ'tikam

yuddhāya nijaharmye tānsthāpayitvā surottamān ////
pratijñāya vadhaṃ tubhyaṃ purataḥ parameṣṭhinaḥ

etajjñātvā mahābhāga yadyuktaṃ tatsamācara

// andhaka uvāca // //
nāhaṃ bibhemi rudrasya tathānyasyāpi kasyacit //
na strīṇāṃ prahariṣyāmi pālayanpuruṣavratam

// sūta uvāca // //
evaṃ pravadatastasya dānavasya mahātmanaḥ //
ākraṃdaḥ sumahāñjajñe tasmindeśe samaṃtataḥ

bhakṣyante dānavāḥ kecidvadhyante tvatha cāpare //
ardhabhakṣita gātrāśca praṇaśyaṃti tathā pare

yudhyamānāstathaivānye śaktimaṃto'pi dānavāḥ //
bhakṣyaṃte mātṛbhistatra sāyudhāśca savāhanāḥ

tacchrutvā sa mahākraṃdamaṃdhakaḥ krodhamūrchitaḥ//
ādāya khaḍgamuttasthau kimidaṃ kimidaṃ bruvan

atha paśyati vidhvastāndānavānbaladarpitān //
bhakṣyamāṇāstathaivānyānpalāyanaparāyaṇān

anyeṣāṃ nihatānāṃ ca rudaṃtyo nikaṭasthitāḥ //
sa paśyati priyā bhāryāḥ pralapaṃtyo'tiduḥkhitāḥ

/
atha tatkadanaṃ dṛṣṭvā aṃdhakaḥ krodhamūrchitaḥ //
bhartsayāmāsa tāḥ sarvā yoginīḥ samarodyatāḥ

na ca tāstasya daityasya bhayaṃ cakruḥ kathaṃcana ///
kevalaṃ sūdayaṃti sma bhakṣayaṃti ca dānavān

tataḥ sa dānavastāsāṃ dṛṣṭvā tacceṣṭitaṃ ruṣā //
svasya gātrasya rakṣāṃ sa cakāra bhayasaṃkulaḥ

//
tamo'straṃ mumuce raudraṃ kṛtvā rāvaṃ sa tatkṣaṇāt //
etasminnaṃtare kṛtsnaṃ trailokyaṃ tamasā vṛtam

na kiṃcijjñāyate tatra samaṃ viṣamameva ca //
kevalaṃ dānavendraśca sarvaṃ paśyati netaraḥ

tataḥ sa sūdayāmāsa yoginīstāḥ śitaiḥ śaraiḥ //
yathāyathā parā nāryastādṛgrūpā bhavanti ca

atha dṛṣṭvā parāṃ vṛddhiṃ yoginīnāṃ sa dānavaḥ //
saṃhāraṃ tasya cāstrasya cakāra bhayasaṃkulaḥ

tataḥ śukraṃ samāsādya dīnaḥ prāha kṛtāṃjaliḥ //
paśya me bhārgavaśreṣṭha strībhiryatkadanaṃ kṛtam

avadhyābhirmamāstrāṇāṃ maṃtraśaktyā suradviṣaḥ //
utpannābhiḥ prabhūtābhirhataṃ me sarvato balam

//
tasmāttvamapi tāṃ vidyāṃ prasādhaya mahāmate //
yadi me vāṃchasi śreyo nānyathāsti jayo raṇe

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye'ndhakāsuravadhavṛttānte śaṃkarakṛtakelīśvarīprādurbhāvavarṇanaṃnāmaikonapaṃcāśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ