Skanda Purana · Chapter 6.147

// sūta uvāca // //
tathānyo'pi ca tatrāsti devaḥ putraprado nṛṇām //
vaṭikeśvara nāmā ca sarvapāpaharo haraḥ

yasminvaṭikayā pūrvaṃ tapastaptaṃ dvijottamāḥ //
prāptā putraṃ śuke yāte vanaṃ vyāsātkapiṃjalam

// ṛṣaya ūcuḥ // //
kasyāsau vaṭikā tatra kathaṃ taptavatī tapaḥ //
kasmādgṛhaṃ parityaktvā śuko'pi vanamāśritaḥ

kathaṃ kapijalaṃ putraṃ vyāsāllebhe śucismitā

// sūta uvāca // //
āsīdvyāsasya vipreṃdrāḥ kalatrārthaṃ matiḥ kvacit /
niṣkāmasya praśāṃtasya sarvajñasya mahātmanaḥ

tataḥ kṣayamanuprāpte vaṃśe kurusamudbhave //
vicitravīryamāsādya pārthivaṃ dvijasattamāḥ

satyavatyāḥ samādeśāttasya kṣetre tataḥ param //
sa putrāñjanayāmāsa trīñchūrānpāṃḍupūrvakān

vānaprasthavrate tiṣṭhansakṛnmaithunatatparaḥ //
kṣetrajaistanayairvaṃśe kurostasmādupasthite

tataḥ sa ciṃtayāmāsa bhāryāmadya karomyaham //
gārhasthyenātha dharmeṇa sādhayāmi śubhāṃ gatim

tataḥ sa prārthayāmāsa jābāliṃ tu sutāṃ śubhām //
vaṭikākhyāṃ śubhāṃ kanyāṃ sa dadau tasya satvaram

tatastayā sametaḥ sa vanavāsaṃ samāśritaḥ //
vānaprasthāśrame tiṣṭhankṛtamaithunatatparaḥ

tato garbhavatī jajñe piṃjalā tasya pārśvataḥ //
ṛtau mohanamāsādya vyāsātsatyavatīsutāt

atha yāti parāṃ vṛddhiṃ sa garbhastatra saṃsthitaḥ //
udare vyāsabhāryāyāḥ śuklapakṣe yathā śaśī

evaṃ saṃgacchatastasya vṛddhiṃ garbhasya nityaśaḥ //
dvādaśābdā atikrāṃtā na janma samavāpnuyāt

yatkiṃcicchṛṇute tatra garbhastho'hi vacaḥ kvacit //
tatsarvaṃ hṛdisaṃsthaṃ ca cakre prajñāsamanvitaḥ

vedāḥ sāṃgāḥ samādhītā garbhavāse'pi tena ca //
smṛtayaśca purāṇāni mokṣaśāstrāṇi kṛtsnaśaḥ

tatrastho'pi divā naktaṃ svādhyāyaṃ prakaroti saḥ //
na ca janmotthajāṃ buddhiṃ kathaṃcidapi ciṃtayet

sāpi mātā parā pīḍāṃ nityaṃ yāti tathākulā //
yathāyathā sa saṃyāti vṛddhiṃ jaṭharamāśritaḥ

tataśca vismayāviṣṭo vyāso vacanamabravīt //
kastvaṃ madgṛhiṇīkukṣau praviṣṭo garbharūpadhṛk

na niṣkrāmasi kasmāttvaṃ kimetāṃ sūdayiṣyasi // //
// garbha uvāca // //
rākṣaso'haṃ piśācohaṃ devo'haṃ mānuṣastathā

/
gajo'haṃ turagaścāpi kukkuṭaśchāga eva ca //
yonīnāṃ caturāśītisahasrāṇi ca saṃkhyayā

bhrāṃto'haṃ teṣu sarveṣu tatko'haṃ prabravīmi kim //
sāṃprataṃ mānuṣo bhūtvā jaṭharaṃ samupāśritaḥ

mānuṣaṃ na kariṣyāmi niṣkāmaṃ ca kathaṃcana //
nirviṣṭo bhramamāṇo'tra saṃsāre dāruṇe tataḥ

atrastho bhavanirmukto yogābhyāsarataḥ sadā //
mokṣamārgaṃ prayāsyāmi sthānānmokṣamasaṃśayam

tāvajjñānaṃ ca vairāgyaṃ pūrvajātismṛtiryathā //
yāvadgarbhasthito jantuḥ sarvo'pi dvijasattama

yadā garbhādviniṣkrāṃtaḥ spṛśyate viṣṇumāyayā //
tadā nāśaṃ vrajatyāśu satyametadasaṃśayam

tasmānnāhaṃ dvijaśreṣṭha niṣkramiṣye kathaṃcana //
garbhādasmātprayāsyāmi sthānānmokṣamasaṃśayam

// vyāsa uvāca // //
na bhaviṣyati te māyā vaiṣṇavī sā kathaṃcana //
sughorānnarakādasmānniṣkramasva vigarhitāt

garbhavāsāttato yogaṃ samāśritya śivaṃ vraja //
tasmāddarśaya me vaktraṃ svakīyaṃ yena me bhavet //
ānṛṇyaṃ pitṛlokasya tava vaktrasya darśanāt

// garbha uvāca // //
vāsudevaṃ pratibhuvaṃ yadi me tvaṃ prayacchasi //
idānīṃ yatsvayaṃ tanme janma syānnānyathā dvija

// sūta uvāca // //
tato vyāso drutaṃ gatvā dvārakāṃ prati duḥkhitaḥ //
kathayāmāsa vṛttāṃtaṃ vistarāccakrapāṇine

tenaiva sahitaḥ paścātsvagṛhaṃ punarāgataḥ //
vyāsaḥ pratibhuvaṃ tasmai dātuṃ viṣṇuṃ niraṃjanam

// śrīkṛṣṇa uvāca // //
pratibhūrasmi nāśāya māyāyāstava nirgame //
madvākyānniṣkramaṃ kṛtvā gaccha mokṣamanuttamam

tato drutaṃ viniṣkrāṃto viṣṇuvākyena sa dvijāḥ //
dvādaśābdapramāṇastu yauvanasya samīpagaḥ

tataḥ praṇamya daityāriṃ vyāsaṃ ca jananīṃ tathā //
prasthito vanavāsāya tatkṣaṇādvyāsanaṃdanaḥ

atha taṃ sa muniḥ prāha tiṣṭha putrātmamaṃdire //
saṃskārāñjātakādyāṃśca yena te prakaromyaham

// śiśuruvāca // //
saṃskārāḥ śataśo jātā mama janmanijanmani //
bhavārṇave parikṣipto yairahaṃ bandhanātmakaiḥ

// śrībhagavānuvāca // //
śukavajjalpate yasmāttavāyaṃ putrako mune //
tasmācchuko'yaṃ nāmnāstu yogavidyāvicakṣaṇaḥ

nāyaṃ sthāsyati harmye sve mohamāyāvivarjitaḥ //
tasmādgacchatu mā snehaṃ tvaṃ kuruṣvāsya saṃbhavam

ahaṃ gṛhaṃ prayāsyāmi tvaṃ muktaḥ paitṛkādṛṇāt//
darśanādeva putrasya satyametanmayoditam

evamuktvā hṛṣīkeśo vyāsamāmaṃtrya satvaram//
vihagādhipamārūḍhaḥ prayayau dvārakāṃ prati

tato gate hṛṣīkeśe vyāsaḥ putramuvāca ha //
prasthitaṃ vanavāsāya niḥspṛhaṃ svagṛhaṃ prati

// vyāsa uvāca// //
gṛhasthadharmariktānāṃ pitṛvākyaṃ praṇaśyati //
pitṛvākyaṃ tu yo mohānnaiva samyaksamācaret//
sa yāti narakaṃ tasmānmadvākyātputra mā vraja

// śuka uvāca // //
yathādyāhaṃ tvayā jāto mayā tvaṃ cānyajanmani //
saṃjāto'si muniśreṣṭha tathāhamapi te pitā

tasmādvākyaṃ tvayā kāryaṃ yadyeṣā dharmasaṃsthitiḥ //
nāhaṃ niṣedhanīyastu vrajamānastapovanam

// vyāsa uvāca // //
brāhmaṇasya gṛhe janma puṇyaiḥ saṃprāpyate nṛbhiḥ //
saṃskārānyatra saṃprāpya vedoktānmunirāpyate

// śuka uvāca // //
saṃskārairāpyate muktiryadi karma śubhaṃ vinā //
pākhaṃḍino'pi yāsyaṃti tanmuktiṃ vratadhāriṇaḥ

// vyāsa uvāca // //
brahmacārī bhavetpūrvaṃ gṛhasthaśca tataḥ param //
vānaprastho yatiścaiva tato mokṣamavāpnuyāt

// śuka uvāca // //
brahmacaryeṇa cenmokṣastatṣaṇḍhānāṃ sadā bhavet //
gṛhasthāśramiṇāṃ cetsyāttatsarvaṃ mucyate jagat

athavā vanaraktānāṃ tanmṛgāṇāṃ prajāyate

athavā yatidharmāṇāṃ yadi mokṣo bhavennṛṇām //
daridrāṇāṃ ca sarveṣāṃ tanmuktiḥ prathamā bhavet

// vyāsa uvāca // //
gṛhasthadharmaraktānāṃ nṛṇāṃ sanmārgagāminām //
iha lokaḥ paraścaiva manunā saṃprakīrtitaḥ

// śrīśuka uvāca // //
gṛhaguptau suguptānāṃ baṃdhānāṃ baṃdhubaṃdhanaiḥ //
moharāgasamāveśātsanmārga gamanaṃ kutaḥ

// vyāsa uvāca // /
kaṣṭaṃ vane nivasato'tra sadā narasya no kevalaṃ nijatanuprabhavaṃ bhavecca /
daivaṃ ca pitryamakhilaṃ na vibhāti kṛtyaṃ tasmādgṛhe nivasatātmahitaṃ pracintyam

// śrīśukadeva uvāca // //
bhāvena bhāvitamahātapasāṃ munīnāṃ tiṣṭhanti tāvadakhilāni tapaḥphalāni //
yatte nikāśaśaraṇāḥ puruṣā na jātu paśyaṃtyasajjanamukhāni sukhaṃ tadeva

// vyāsa uvāca // //
gṛhaṃ parigrahaḥ puṃsāṃ gṛhasthāśramadharmiṇām //
ihaloke pare caiva sukhaṃ yacchati śāśvatam

// śrīśuka uvāca // //
śītaṃ hutāśādapi daivayogātsañjāyate candramaso'pi tāpaḥ //
parigrahātsaukhyasamudbhavo'tra bhūto'bhavadbhāvi na martyaloke

// vyāsa uvāca // //
supuṇyairlabhyate kṛcchrānmānuṣyaṃ bhuvi durlabham //
tasmim̐llabdhe na kiṃ labdhaṃ yadi syādgṛhadharmavit

// śrīśukadeva uvāca // //
yadi syājjñānasaṃyukto janmakāletra mānavaḥ //
nijāvasthāṃ samālokya tajjñānaṃ hi vilīyate

// vyāsa uvāca // //
muditasyāpi putrasya gardabhasyārbhakasya ca //
bhasmalolasya lokasya śabdo'pi raṭato mude

// śrīśuka uvāca // //
rasatā sarpatā dhūli loke tvaśucinā ciram //
mune'tra śiśunā lokastuṣṭiṃ yāti sa bāliśaḥ

// vyāsa uvāca // //
puṃnāmāsti mahāraudro narako yamamandire //
putrahīno vrajettatra tena putraḥ praśasyate

// śrīśuka uvāca // //
yadi syātputrataḥ svargaḥ sarveṣāṃ syānmahāmune //
śūkarāṇāṃ śunāṃ caiva śalabhānāṃ viśeṣataḥ //

// vyāsa uvāca // //
pitṝṇāmanṛṇo martyo jāyate putradarśanāt //
pautrasyāpi ca devānāṃ prapautrasya divāśrayaḥ

//
śuka uvāca // //
cirāyurjjāyate gṛdhraḥ saṃtatiṃ paśyate nijām //
krameṇa saṃtataṃ kiṃ na sa mokṣaṃ pratipadyate

// sūta uvāca // //
evamuktvā parityajya pitaraṃ sa vanaṃ gataḥ //
mātaraṃ ca suduḥkhārtāṃ pralapantīmanekadhā

taṃ dṛṣṭvā duḥkhito vyāso nirāśaḥ putradarśane //
putraśokābhisaṃtapto bhāryayā sahito'bhavat

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe śrīhāṭakeśvarakṣetramāhātmye vyāsaśukasaṃvādavarṇanaṃnāma saptacatvāriṃśaduttaraśatatamodhyāyaḥ