Skanda Purana · Chapter 6.135

// sūta uvāca // //
tathānyāpi ca tatrāsti dīrghikākhyā suśobhanā //
sarasī lokavikhyātā sarvapātakanāśanī

yasyāṃ snāto naraḥ samyagbhāskarasyodayaṃ prati //
jyeṣṭhaśuklacaturdaśyāṃ mucyate sarvapātakaiḥ

āsītpūrvaṃ dvijo vīraśarmanāmātiviśrutaḥ //
vedavidyāvratasnāto vardhamāne purottame

tasya kanyā samutpannā kadācillakṣaṇāccyutā //
atidīrghā pramāṇena janahāsyavivarddhinī

tataḥ sā yauvanaṃ prāptā tadrūpāpi kumārikā //
na kaścidvarayāmāsa śāstravākyamanusmaran

atisaṃkṣiptakeśā yā atidīrghātivāmanā //
udvāhayati yaḥ kanyāṃ puruṣaḥ kāmamohitaḥ

ṣaṇmāsābhyaṃtare mṛtyuṃ sa prāpnoti naro dhruvam //
etasmātkāraṇātsarve tāṃ tyajaṃti kumārikām

puruṣā atidīrghatvayuktāṃ vīkṣya samaṃtataḥ //
tato vairāgyamāpannā tapastepe'tidāruṇam

cāṃdrāyaṇāni kṛcchrāṇi tayā cīrṇānyanekaśaḥ //
pārākāṇi yathoktāni tathā sāṃtapanāni ca

vrataṃ yadvidyate kiṃcinniyamaḥ saṃyamastathā //
anyaccāpi śubhaṃ kṛtyaṃ tatsarvaṃ ca tayā kṛtam

evaṃ tasyā vratasthāyā jarā samyagupasthitā //
tathāpi tejaso vṛddhirvavṛdhe tapasā kṛtā

sā ca nityaṃ mahendrasya sabhāṃ yātyatikautukāt //
devarṣīṇāṃ mataṃ śrotuṃ devatānāṃ viśeṣataḥ

yadā sā svāsanaṃ tyaktvā prayāti svagṛhonmukhī //
tadaivābhyukṣaṇaṃ cakrustatra śakrasya kiṃkarāḥ

tathānyadivase dṛṣṭaṃ kriyamāṇaṃ tayā hi tat //
abhyukṣaṇaṃ svakīye ca āsane dvijasattamāḥ //

tataḥ kopaparītāṃgī dīrghikā sā kumārikā //
triśākhāṃ bhṛkuṭīṃ kṛtvā tataḥ prāha puraṃdaram

kiṃ doṣaṃ vīkṣya me śakra prokṣitaṃ cāsanaṃ tvayā //
paradvā rakṛtaṃ doṣaṃ kiṃ mayaitatkṛtaṃ kvacit

tasmānme pātakaṃ brūhi no cecchāpaṃ sudāruṇam //
tvayi dāsyāmyasaṃdigdhaṃ satye nātmānamālabhe

// indra uvāca // //
na te dīrghe'stidoṣotra kaścidekaṃ vinā śubhe //
tenātha kriyate caitadāsanasyābhiṣecanam //

tvaṃ kumāryapi saṃprāptā ṛtukālaṃ vigarhitā //
tena doṣaṃ tvamāpannā nānyadastīha kāraṇam

tasmādadyāpi tvāṃ kaścidudvāhayati tāpasaḥ //
tvaṃ taṃ varaya bharttāraṃ yena gacchasi medhyatām

tataśca lajjayā yuktā sā tadā dīrghakanyakā //
gatvā bhūmitale tūrṇaṃ vardhamāne purottame

tataḥ phūtkartumārabdhā catvareṣu trikeṣu ca //
ucchritya dakṣiṇaṃ pāṇiṃ bhramamāṇā itastataḥ

yadi kaściddvijo jātyā karoti mama sāṃpratam //
pāṇigrāhaṃ tapo'rddhasya śreyo yacchāmi tasya ca

evaṃ tāṃ pravijalpantīṃ śrutvā lokā divāniśam //
unmattāmiti manvānā hāsyaṃ cakruḥ parasparam

tataḥ katipayāhasya prakurvaṃtī ca dīrghikā //
kuṣṭhavyādhigṛhītena brāhmaṇena pariśrutā

tataḥ provāca mandaṃ sa samāhūya suduḥkhitām

ahaṃ tvāmudvahāmyadya kṛtvā pāṇigrahaṃ tava //
yadi madvacanaṃ sarvaṃ sarvadaivānutiṣṭhasi

//
// kumārikovāca // //
kariṣyāmi na saṃdehastava vākyaṃ dvijādhipa //
kuru pāṇigrahaṃ me'dya vidhidṛṣṭena karmaṇā

// sūta uvāca // //
tatastasyāḥ kumāryāḥ sa pāṇiṃ jagrāha dakṣiṇam //
gṛhyoktena vidhānena devāgnigurusaṃnidhau

atha sā prāha bhūyo'pi vivāhakṛtamaṃgalā //
ādeśaṃ dehi me nātha yaṃ karomi tavādhunā

// patiruvāca // //
aṣṭaṣaṣṭiṣu tīrtheṣu snātumicchāmi sundari //
sāhāyyena tvadīyena yadi śaknoṣi tatkuru

bāḍhamityeva sā procya tatastūrṇaṃ pativratā //
tatpramāṇaṃ dṛḍhaṃ kṛtvā ramyaṃ vaṃśakuṭīrakam

mṛdu tūlasamāyuktaṃ tataḥ prāha nijaṃ patim //
kṛtāṃjalipuṭā bhūtvā prahṛṣṭenāntarātmanā

etattava kṛte ramyaṃ kṛtaṃ vaṃśakuṭīrakam //
mama nāthāruhāśu tvaṃ yena kṛtvātha mūrdhani //
nayāmi sarvatīrtheṣu kṣetreṣu suśubheṣu ca

tataḥ kuṣṭhī prahṛṣṭātmā śanairutthāya bhūtalāt //
tayā coddhṛtadehaḥ sansupto vaṃśakuṭīrake

tatastaṃ mastake kṛtvā sarvatīrthe yathāsukham //
sarvakṣetreṣu babhrāma snāpayantī nijaṃ patim

yathā yathā sa cakre'tha snānaṃ tīrtheṣu kuṣṭhabhāk //
tathātathāsya gātreṣu tejo vṛddhiṃ pragacchati

tataḥ krameṇa sā sādhvī bhramamāṇā mahītale //
hāṭakeśvaraje kṣetre saṃprāptā rajanī mukhe

klāntā vaiklavyamāpannā bhārākrāntā pativratā //
nidrāndhā niśvasantī ca praskhalantī padepade

atha tatra pradeśe tu māṇḍavyo munipuṃgavaḥ //
śūlāropitagātrastu saṃtiṣṭhati suduḥkhitaḥ

atha sā taṃ samāsādya śūlaṃ rātrau pativratā //
nijagātreṇa bhārārttā gacchamānā mahāsatī

tayā saṃcālitaḥ so'tha māṃḍavyo munipuṃgavaḥ //
parāṃ pīḍāṃ samāsādya tataḥ prāha suduḥkhitaḥ

kenedaṃ pāpmanā śalyaṃ mamāṃtaḥ paricālitam //
yenāhaṃ duḥkhayukto'pi bhūyo duḥkhāspadīkṛtaḥ

// dīrghikovāca // //
na mayā tvaṃ mahābhāga nidropahatayā dṛśā //
dṛṣṭastena parispṛṣṭo hyaspṛśyaḥ pāpakṛttamaḥ

na tvayā sadṛśaścānyaḥ pāpātmāsti dharātale //
śirasyudbhūtaśūlo'pi yo mṛtyuṃ nādhigacchati //

ahaṃ pativratā mūḍha vahāmi śirasā dhṛtam //
tīrthayātrākṛte kāṃtaṃ vikalāṃgaṃ suvallabham

kasmāttasyāstiraskāraṃ mama yacchasi niṣṭhuram//
ajñātāṃ mūḍhabuddhiḥ sanviśeṣānmānuṣodbhavām

// māṇḍavya uvāca // //
ahaṃ yādṛktvayā proktastādṛgeva na saṃśayaḥ //
pāpātmā mūḍhabuddhiśca aspṛśyaḥ sarvadehinām

yadi prātastavāyaṃ ca bharttā jīvati niṣṭhure //
yena me janitā pīḍā prāṇāṃtakaraṇī dṛḍhā

tasmādeṣa tavābhīṣṭaḥ spṛṣṭaḥ sūryasya raśmibhiḥ //
mayā śaptaḥ parityāgaṃ jīvitasya kariṣyati

// dīrghikovāca // //
yadyevaṃ maraṇaṃ patyuḥ prabhāte saṃbhaviṣyati //
madīyasya tataḥ prātarnodgamiṣyati bhāskaraḥ

evamuktvā tataḥ sātha niṣasāda dharātale //
bhūmau tadbhartṛsaṃyuktaṃ muktvā vaṃśakuṭīrakam

atha tāṃ prāha kuṣṭhī sa pipāsā saṃpravartate //
tasmāttoyaṃ samānehi pānārthamatiśītalam

tathaiva sā samākarṇya bharturādeśamutsukā //
itastataśca babhrāma jalārthaṃ na prapaśyati //
na ca niryāti dūraṃ sā tyaktvāraṇye tathāvidham

bhartāraṃ śvāpadotthaṃ ca bhayaṃ hṛdi vitanvatī //
upaviśya tato bhūmau spṛṣṭvā pādau patestadā //
provāca dīrghikā vākyaṃ tāravākyena duḥkhitā

pativratā tvamācīrṇaṃ yadi samyaṅmayā sphuṭam //
tena satyena bhūpṛṣṭhānnirgacchatu jalaṃ śubham

evamuktvā jaghānātha pādāghātena medinīm //
kāntabhaktiṃ puraskṛtya tasya jīvitavāṃchayā

etasminnantare toyaṃ pādāghātādanantataram //
niṣkrāṃtaṃ nirmalaṃ svādu māṇḍavyasya ca paśyataḥ

tatastaṃ snāpayāmāsa tasmiṃstoye śramāturam //
apāyayattataḥ paścātsvayaṃ snātvā papau jalam

etasminnaṃtare sūryaḥ pativratakṛtādbhayāt //
nābhyudeti samutpannastataḥ kālātyayo mahān

atha rātriṃ samālokya dīrghāṃ ye kāmukā janāḥ //
te sarve tuṣṭimāpannāstathā ca kula striyaḥ

kauśikā rākṣasāścāpi corā jārāśca ye narāḥ //
te sarve procuḥ saṃhṛṣṭāḥ samāliṃgya parasparam

adyāsmākaṃ vidhistuṣṭo bhagavānmanmathastathā //
yena dīrghā kṛtā rātrirnāśaṃ nītaśca bhāskaraḥ

ye punarbrāhmaṇāḥ śāṃtā yajñakarmasamudyatāḥ //
te sarve duḥkhamāpannāḥ sūryodayavinākṛtāḥ

na kaścidyajanaṃ cakre yājanaṃ na ca saddvijaḥ //
na śrāddhaṃ na ca saṃkalpaṃ na svādhyāyaṃ kathaṃcana //

na snānaṃ na ca dānaṃ ca lokayātrāṃ viśeṣataḥ //
vyavahāraṃ na kṛtyaṃ ca kiṃciddharmasamudbhavam

etasminnantare devāḥ sarve śakrapurogamāḥ /
paraṃ dauḥsthyaṃ samāpannā yajñabhāgavivarjitāḥ

tato bhāskaramāsādya ūcurduḥkhasamanvitāḥ //
kasmānnodgamanaṃ deva prakaroṣi divākara //

etattvayā vinā sarvaṃ jagadvyākulatāṃ gatam

tasmāllokahitārthāya tvamudgaccha yathāpurā //
agniṣṭomādikā yajñā vartaṃte yena bhūtale

// sūrya uvāca / //
pativratāsamādeśāttyaktaścābhyudayo mayā //
tasmādgatvā surāḥ sarve tāṃ vadaṃtu kṛte mama

yena tadvākyamāsādya pravarttāmi yathāsukham //
anyathā māṃ śapetkruddhā nūnaṃ sā hi pativratā

evaṃ sā tapasā yuktā protkṛṣṭaṃ hi surottamāḥ //
pativratātvamādhatte tathānyadaparaṃ mahat

kastasyā vacanaṃ śaktaḥ kartumevamato'nyathā //
etasmātkāraṇādbhīto nodgacchāmi kathaṃcana

na tatkratusahasreṇa yajaṃtaḥ prāpnuyuḥ phalam //
pativratātvamāpannā yatstrī viṃdati kevalam

tataste vibudhāḥ sarve gatvā tatkṣetramuttamam //
procustāṃ dīrghikāṃ vākyairmṛdubhiḥ purataḥ sthitāḥ

tvayā pativrate sūryo yanniṣiddho na tatkṛtam //
śubhaṃ yato hatāḥ sarvā bhūtale śobhanāḥ kriyāḥ

tasmādudgacchatu prājñe tvadvākyāttīkṣṇadīdhitiḥ //
yajñakriyā viśeṣeṇa yena vartaṃti bhūtale

// pativratovāca //
ayaṃ ca me patiḥ sadyaḥ prāṇebhyo'pi ca yaḥ priyaḥ //
so'bhyeti nidhanaṃ devāḥ prodgate ravimaṃḍale

śaptaścānena duṣṭena māṃḍavyena supāpmanā //
kāryaṃ vināpi nirdiṣṭastadbrūyāṃ bhāskaraṃ katham

udayārthaṃ na me yajñaiḥ kāryaṃ kiṃcinna cāparaiḥ //
śrāddhadānādikaiḥ kṛtyaiḥ saṃjātairdaryitaṃ vinā

// sūta uvāca // //
tataste vibudhāḥ sarve samālokya parasparam //
cirakālaṃ suduḥkhārtāstāmūcurvinayānvitāḥ

udgacchatu ravirbhadre tavāyaṃ dayitaḥ patiḥ //
prayātu nidhanaṃ sadyo bhūyādeṣa munīśvaraḥ

punarjīvāpayiṣyāmo vayamenamapi drutam //
mṛtyumārgamanuprāptaṃ tvatkṛte pativatsale

pañcaviṃśativarṣīyaṃ kāmadevamivāparam //
tvaṃ drakṣyasi sudīptāṃgaṃ sarvalakṣaṇalakṣitam

bhūtvā paṃcadaśābdīyā padmapatrāyatekṣaṇā //
martyaloke sukhaṃ samyaktvecchayā sādhayiṣyasi

eṣo'pi muniśārdūlo vipāpmā sāṃprataṃ śubhe //
śūlavedhena nirmuktaḥ sukhabhāgī bhavatklama//

// sūta uvāca // //
bāḍhamityeva ca prokte tayā sa dvijasattamāḥ //
udgato bhagavānsūryastatkṣaṇādeva vegataḥ

tataḥ sūryāṃśusaṃspṛṣṭaḥ sa mṛtaśca sukuṣṭhabhāk //
vibudhānāṃ karaiḥ spṛṣṭaḥ punareva samutthitaḥ

paṃcaviṃśativarṣīyaḥ kāmadeva ivāparaḥ //
saṃsmaranpūrvikāṃ jātiṃ sarvā harṣa samanvitaḥ

dīrghikāpi parispṛṣṭā svayaṃ devena śaṃbhunā /
saṃjātā yauvanopetā divyalakṣaṇalakṣitā

padmapatrekṣaṇā ramyā candrabimbasamānanā //
madhye kṣāmā sugaurāṃgī pīnonnatapayodharā

tatastaṃ muniśārdūlaṃ śūlāgrādavatārya ca //
procuśca vibudhaśreṣṭhāḥ sādaraṃ harṣasaṃyutāḥ

etatsatyaṃ kṛtaṃ vākyaṃ mune tava yathoditam//
mṛto'pi brāhmaṇaḥ kuṣṭhī saṃspṛṣṭo raviraśmibhiḥ

punarutthāpito'smābhiḥ kṛtaśca taruṇaḥ punaḥ//
anayā bhāryayā sārdhaṃ tasmāttvaṃ svāśramaṃ vraja

nāsmākaṃ darśanaṃ vyarthaṃ kathaṃcidapi jāyate //
tasmātprārthaya yaccitte tava nityaṃ samāśritam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye pativratāvaralābhonāma pañcatriṃśaduttaraśatata mo'dhyāyaḥ