Skanda Purana · Chapter 6.133

// sūta uvāca // //
tathā'nyāpi ca tatrāsti devatā dvijasattamāḥ //
ajāgṛheti vikhyātā sarvarogakṣayāvahā

ajāpālo yadā rājā sarvalokahite rataḥ //
ajārūpāḥ prayāṃti sma vyādhayaḥ sakalā dvijāḥ //
tadā rātrau samānīya tasminsthāne dadhāti saḥ

tatastadāśrayātsthānamajāgṛhamiti smṛtam //
sarvairjanairdharā pṛṣṭhedarśanādvyādhināśanam

tatraiśvaryamabhūtpūrvaṃ yattadbrāhmaṇasattamāḥ //
ahaṃ vaḥ kīrtayiṣyāmi śrotavyaṃ susamāhitaiḥ

tatrāgato dvijaḥ kaścitkṣetre tāpasarūpadhṛk //
tīrthayātrāprasaṃgena rātrau prāptaḥ śramānvitaḥ

ajāvṛṃdamathālokya niviṣṭaṃ susukhānvitam //
romaṃtha karmasaṃyuktaṃ viśvastamakutobhayam

sa jñātvā mānuṣeṇātra bhavitavyamasaṃśayam //
na śūnyāḥ paśavo rātrau sthāsyaṃti vijane vane

tataḥ phūtkṛtya phūkṛtya divaṃ yāvanna saṃdadhe //
kaścidvācaṃ prasuptaśca tāvattatraiva ciṃtayan

avaśyaṃ mānuṣeṇātra paśūnāṃ rakṣaṇāya ca //
āgaṃtavyaṃ kuto'pyāśu tasmāttiṣṭhāmi nirbhayaḥ

evaṃ tasya prasuptasya gatā sā rajanī tataḥ //
tatastvaritavattasya suśrāṃtasya dvijottamāḥ

atha yāvatprabhāte sa prapaśyati nijāṃ tanum //
tāvatkuṣṭhādibhī rogaiḥ samaṃtātparivāritām

aśaktaścalituṃ sthānādapi caikaṃ padaṃ kvacit //
tejo hīno'pi raudreṇa cintayāmāsa vai tataḥ

kimidaṃ kāraṇaṃ yena mamaiṣā saṃsthitā tanuḥ //
akasmādeva rogo'yaṃ calituṃ naiva ca kṣamaḥ

evaṃ cintayamānasya tasya viprasya tatkṣaṇāt//
dvādaśārkapratīkāśaḥ puruṣaḥ samupāgataḥ

taṃ yūthaṃ kālayāmāsa tataḥ saṃjñābhirāhvayan //
pṛthaktvena samādāya yaṣṭiṃ savyena pāṇinā

athāpaśyatsa taṃ vipraṃ vyādhibhiḥ sarvato vṛtam//
aśaktaṃ calituṃ kvāpi tataḥ provāca sādaram

kastvamevaṃvidhaḥ prāptaḥ sthāne cātra dvijottama //
nāsti rājye mama vyādhiḥ kasyacitkutracitsphuṭam

ajonāma narendro'haṃ yadi te śrotramāgataḥ//
vyādhīṃśca cchāgarūpeṇa rakṣāmi janakāraṇāt

tasmādbrūhi śarīrastho yaste vyādhirvyavasthitaḥ //
yenā'haṃ nigrahaṃ tasya karomi dvijasattama /१९//
// brāhmaṇa uvāca // //
tīrthayātrāparo'haṃ ca bhramāmi kṣitimaṃḍale//
krameṇā'tra samāyātaḥ kṣetre'sminhāṭakeśvare

niśāvaktre nṛpaśreṣṭha vāsaḥ saṃciṃtito mayā //
dṛṣṭvā'mūṃśca paśūnbhūpa mānuṣaṃ bhāvyameva hi

tataścātra prasupto'haṃ paśūnāmaṃtike nṛpa

atha yāvatprabhāte'haṃ prapaśyāmi nijāṃ tanum//
tāvatkuṣṭhādirogaiśca samaṃtātparivāritām

nānyatkiṃcinnṛpaśreṣṭha kāraṇaṃ vedmi tattvataḥ //
kimetena nṛpaśreṣṭha bhūyobhūyaḥ prajalpatā //
bahutvātkuru tasmānme yathā syānnīrujā tanuḥ

tataste vyādhayaḥ proktā ajāpālena bhūbhujā //
kenājñā khaṃḍitā me'dya ko vadhyaḥ sāṃprataṃ mama

// vyādhaya ūcuḥ // //
mā kopaṃ kuru bhūpāla kṛtye'smiṃstvaṃ kathaṃcana //
yasmādeṣa dvijo viṣṭaḥ sāṃprataṃ vyādhibhistribhiḥ

/
rājayakṣmā ca kuṣṭhaṃ ca pāmā ca dvijasattama //
ete saṃsargajā doṣāstrayo'dyāpi prakīrtitāḥ

eteṣāṃ prathamau yau dvau nivṛttirahitau smṛtau //
auṣadhaiścaiva maṃtraiśca śeṣā nāśaṃ vrajaṃti ca

ābhyāṃ ca brahmaśāposti yena nāsti nivartanam //
tasmādatra nṛpaśreṣṭha kuru yatte kṣamaṃ bhavet

/
etena brāhmaṇenaite spṛṣṭā rājaṃstrayopi ca//
tasmāttāvattanuṃ cāsyāviśatāṃ tāvasaṃśayam

aparaṃ śṛṇu bhūpāla vacanaṃ no mukhāccyutam//
hitāya sarvajaṃtūnāṃ tava śreyovivṛddhaye

/
yatra sthānaṃ ciraṃ tatra medinyāṃ vihitaṃ nṛpa/
purīṣaṃ ca samāviddhā tenaiṣā medinī drutam

kālāṃtarepi ye martyā bhūmyāmasyāṃ samāgatāḥ/
bhūmeḥ sparśaṃ kariṣyaṃti te bhaviṣyaṃti cedṛśāḥ

vayaṃ śeṣā mahārāja vyādhayo ye vyavasthitāḥ/
tvayā muktvā bhaviṣyāmo mantrauṣadhavaśānugāḥ

naitau punastu durgrāhyau brahmaśāpa samudbhavau

tacchrutvā pārthivaḥ so'pi tasminsthāne vyavasthitaḥ //
taṃ brāhmaṇaṃ punaḥ prāha na bhetavyaṃ tvayā dvija

ahaṃ tvāṃ rakṣayiṣyāmi vyādherasmātsudāruṇāt //
atra tasmātpratīkṣasva kañcitkālaṃ mamājñayā

/
evamuktvā tataścakre tadarthaṃ sumahattapaḥ //
ārādhayanprabhaktyā ca samyaktāṃ kṣetradevatām

muṃḍenātharvaśīrṣeṇa divārātramataṃdritaḥ//
kṣetrapālotthasūktena vāstusūktena ca dvijāḥ

siddhārthai raktapuṣpaiśca guggulena sudhūpitaiḥ//
homaṃ kurvannṛpaḥ paścānnīlarudrānviśeṣataḥ

/
atha naktāvasānena tasya homasya cotthitā//
bhittvā dharātalaṃ devī mantrākṛṣṭā vinirgatā

devatā tasya kṣetrasya tataḥ provāca taṃ nṛpam

ekāhaṃ tava bhūpāla homasyāsya prabhāvataḥ //
vinirgatā dharāpṛṣṭhātkṣetrasyāsyādhipā smṛtā

tasmādvada mahābhāga yatte kṛtyaṃ karomyaham //
parāṃ tuṣṭimanuprāptā tasmādbrūhi yadīpsitam

// rājovāca // //
atra sthāne sadā stheyaṃ tvayā devi viśeṣataḥ //
vyādhisaṃsargajo doṣo bhūmerasyā yathā vrajet //

adyaprabhṛti deveśi tathā nītirvidhīyatām //
no cedasyāḥ prasaṃgena prabhaviṣyaṃti mānavāḥ

vyādhigrastā yathā vipro yo'yaṃ saṃdṛśyate puraḥ //
mayātra vyādhayaḥ kālaṃ ciraṃ saṃsthāpitā yataḥ //
bhaviṣyati ca me doṣo no ceddevi na saṃśayaḥ

tathāyaṃ brāhmaṇo rogāttvatprasādātsureśvari //
mukto bhavatu medinyāmatra stheyaṃ sadā tvayā

// kṣetradevatovāca // //
etatsthānaṃ mayā sarvaṃ vyādhidoṣavivarjitam //
vihitaṃ sarvadaivātra sthāsye'hamiha sarvadā

sāṃprataṃ yo'tra me sthāne vyādhigrastaḥ sameṣyati //
pūjayiṣyati māṃ bhaktyā nīrogaḥ sa bhaviṣyati

tasmādadya dvijeṃdro'yaṃ māṃ pūjayatu sādaram //
bhaktyā paramayā yuktaḥ śucirbhūtvā samāhitaḥ

atra kṣetre parā'nyāsti vikhyātā caṃdrakūpikā/ //
tasyāṃ snātu yathānyāyaṃ nityameva mahīpate

dakṣaśāpapraśaptena yā caṃdreṇa purā kṛtā //
svasnānārthaṃ kṣayavyādhipragrastena mahātmanā / ५३ //
tathā khaṇḍaśilānāma devatā cātra tiṣṭhati //
saubhāgyakūpikāsnānaṃ kṛtvā tāṃ ca prapaśyatu

yā kṛtā kāmadevena kuṣṭhagrastena vai purā /
snapanārthaṃ ca kuṣṭhasya vināśāya ca sādaram

tathā cāpsarasāṃ kuṇḍamatrāsti nṛpasattama //
tatra snātvā raverahni tataḥ pāmā praśāmyati

// sūta uvāca //
tataḥ sa brāhmaṇaḥ prāpya supuṇyāṃ candrakūpikām //
snānaṃ kṛtvā ca tāṃ devīṃ pūjayāmāsa bhaktitaḥ //
yāvanmāsaṃ tato muktaḥ satvaraṃ rājayakṣmaṇā // ५७
tataḥ saubhāgyakūpīṃ tāṃ dṛṣṭvā kāmavinirmitām //
tathā snānaṃ vidhāyātha paśyankhaṃḍaśilāṃ ca tām

tadvanmāsena nirmuktaḥ kuṣṭhena dvijasattamāḥ //
tasyā devyāḥ prabhāvena kūpikāyāṃ viśeṣataḥ / ५९ //
tataścāpsarasāṃ kuṃḍe snātvaikaṃ ravivāsaram //
pāmayā saṃparityakto buddhyeva viṣayātmakaḥ

tataḥ sa brāhmaṇo jāto dvādaśārkasamaprabhaḥ //
toṣeṇa mahatā yukto dattāśīstasya bhūpateḥ

prayayau vāṃchitaṃ deśamanujñātaśca bhūbhujā //
devatāyāṃ praṇāmaṃ ca tābhyāṃ kṛtvā punaḥpunaḥ

sopi rājā sadoṣāṃstānajārūpānvilokya ca //
svasyaiva brāhmaṇaṃ dṛṣṭvā taṃ tathā saṃpraharṣitaḥ

svayaṃ ca prayayau tatra yatrastho hāṭakeśvaraḥ //
tenaiva ca śarīreṇa nijakāṃtāsamanvitaḥ

ajāgṛhe sthitā yasmātsā devī kṣetradevatā //
ajāgṛhā tataḥ khyātā sarvatraiva dvijottamāḥ

adyāpi yakṣmaṇā grasto yastāṃ pūjayate naraḥ //
tainaiva vidhinā samyaksa nīrogo drutaṃ bhavet

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye'jāgṛhotpattimāhātmyavarṇanaṃnāma trayastriṃśaduttaraśatatamo'dhyāyaḥ