Skanda Purana · Chapter 6.119

// //ṛṣaya ūcuḥ // //
yatvayā sūtaja proktaṃ devī kātyāyanī ca sā //
mahiṣāṃtakarī jātā kathaṃ sā me prakīrtaya/////
kīdṛgdānavavaryaḥ sa māhiṣaṃ rūpamāśritaḥ //
kasmātsa sūdito devyā tanme vistarato vada

// sūta uvāca // //
atra vaḥ kīrtayiṣyāmi devyā māhātmyamuttamam //
śrutamātre'pi martyānāṃ yena śatrukṣayo bhavet

hiraṇyākṣasutaḥ pūrvaṃ mahiṣonāma dānavaḥ //
āsīnmahiṣarūpeṇa yena bhuktaṃ jagattrayam

// ṛṣaya ūcuḥ // //
māhiṣeṇa svarūpeṇa kiṃjātaḥ sūtanaṃdana //
athavā śāpadoṣeṇa sañjātaḥ kenacidvada

// sūta uvāca // //
saṃjāto hi surūpāḍhyaḥ śatapatranibhānanaḥ //
dīrghabāhuḥ pṛthugrīvaḥ sarvalakṣaṇalakṣitaḥ //
nāmnā citrasamaḥ proktastejovīryasamanvitaḥ / ६ //
sabālyātprabhṛti prāyo mahiṣāṇāṃ prabodhanam //
karoti saṃparityajya sarvamaśvādivāhanam

kadācinmahiṣārūḍhaḥ sa pratasthe danoḥ sutaḥ //
jāhnavītīramāsādya vinighnañjalapakṣiṇaḥ

athāsītsusamādhistho durvāsā munisattamaḥ //
gaṃgātīre vidhāyoccaiḥ padmā sanamanuttamam

vihaṃgāsaktacittena śūnyena sa munīśvaraḥ //
dṛṣṭo na mahiṣakṣuṇṇaḥ khurairvegavaśāddvijaḥ

tataḥ kṣatajadigdhāṃgaḥ sa dṛṣṭvā dānavaṃ puraḥ //
atha dṛṣṭvā praṇāmena rahitaṃ kopamāviśat//////
tataḥ provāca taṃ kruddhastoyamādāya pāṇinā //
yasmātpāpa mama kṣuṇṇaṃ gātraṃ mahiṣajaiḥ khuraiḥ

samādheśca kṛto bhaṃgastasmāttvaṃ mahiṣo bhava //
yāvajjīvasi durbuddhe samyagjñānasamanvitaḥ

athā'sau mahiṣo jātaḥ kṛṣṇagātradharo mahān //
atidīrghaviṣāṇaśca aṃjanādririvāparaḥ

tataḥ prasādayāmāsa taṃ muniṃ vinayānvitaḥ //
śāpātaṃ kuru me vipra bālyabhāvādajānataḥ

atha taṃ sa muniḥ prāha na me syādvacanaṃ vṛthā //
tasmādyāvatsthitāḥ prāṇāstāvaditthaṃ bhaviṣyati

mahiṣasya svarūpeṇa ninditasya sudurmate //
evaṃ sa taṃ parityajya gaṃgātīraṃ munīśvaraḥ //
jagāmā'nyatra so'pyāśu gatvā śukramuvāca ha

ahaṃ durvāsasā śaptaḥ kasmiṃścitkāraṇāṃtare //
mahiṣatvaṃ samānītastasmāttvaṃ me gatirbhava

yathā syātpūrvajaṃ dehaṃ tiryaktvaṃ naśyate yathā //
prasādāttava vipreṃdra tathā nītirvidhīyatām

// śukra uvāca // //
tasya śāpo'nyathā kartuṃ naiva śakyaḥ kathaṃcana //
kenāpi saṃparityajya devamekaṃ maheśvaram

tasmādārādhayā''śu tvaṃ gatvā liṃgamanuttamam //
hāṭakeśvaraje kṣetre sarvasiddhipradāyake

tatra sañjāyate siddhiḥ śīghraṃ dānavasattama //
api pāpayuge prāpte kiṃ punaḥ prathame yuge/ २२ //
evamuktaḥ sa śukreṇa dānavaḥ satvaraṃ yayau //
hāṭakeśvarajaṃ kṣetraṃ tapastepe tataḥ param

sthāpayitvā mahalligaṃ bhaktyā devasya śūlinaḥ //
prāsādaṃ ca tataścakre kailāsaśikharopamam

tasyaivaṃ vartamānasya tapaḥsthasya mahātmanaḥ //
jagāma sumahānkālaḥ kṛcchre tapasi vartataḥ

tatastuṣṭo mahādevo gatvā taddṛṣṭigocaram //
provāca parituṣṭo'smi varaṃ varaya dānava

// mahiṣa uvāca // //
ahaṃ durvāsasā śapto mahiṣatve niyojitaḥ //
tiryaktvaṃ nāśamāyātu tasmānme tvatprasādataḥ

// śrībhagavānuvāca // //
nānyathā śakyate kartuṃ tasya vākyaṃ kathaṃcana //
tasmāttava kariṣyāmi sukhopāyaṃ śṛṇuṣva tam

ye kecinmānavā bhogā daivikā ye tathā''surāḥ //
te sarve tava gātre'tra samprayāsyaṃti saṃśrayam

bhogārthamiṣyate kāyaṃ yato martyaṃ surāsuraiḥ //
samavāpsyasi tānsarvāṃstasmāttava kalevaram

// mahiṣa uvāca // //
yadyevaṃ devadeveśa bhogaprāptirbhavenmama //
tasmādavadhyamevāstu gātrametanmama prabho

daśānāṃ devayonīnāṃ manuṣyāṇāṃ viśeṣataḥ //
tiryañcānāṃ ca nāgānāṃ pakṣiṇāṃ surasattama

// śrībhagavānuvāca // //
nāvadhyo'sti dharāpṛṣṭhe kaściddehī ca dānava //
tasmādekaṃ parityaktvā śeṣānprārthaya daityapa

tataḥ sa suciraṃ dhyātvā provāca vṛṣabhadhvajam //
striyamekāṃ parityaktvā nānyebhyastu vadho mama

tathātra māmake tīrthe yaḥ kaścicchraddhayā naraḥ //
karoti snānamavyagrastvāṃ paśyati tataḥ param

tasya syāttvatprasādena saṃsiddhiḥ sārvakāmikī //
sarvopadravanāśaśca tejovṛddhiśca śaṃkara

// śrībhagavānuvāca // //
mārgaśuklacaturdaśyāṃ tīrthe snātvā'tra tāvake //
vilokayiṣyati prītyā mama liṃgaṃ tataḥ param

bhūtapretapiśācādi saṃbhavāstasya tatkṣaṇāt /
doṣā nāśaṃ prayāsyaṃti tathā rogā jvarādayaḥ

evamuktvā'tha deveśastataścādarśanaṃ gataḥ //
mahiṣo'pi nijaṃ sthānaṃ prajagāma tataḥ param

sa gatvā dānavānsarvānsamāhūya tataḥ param //
provācāmarṣasaṃyuktaḥ sabhāmadhye vyavasthitaḥ

pitā mama pitṛvyaśca ye cānye mama pūrvajāḥ //
dānavā nihatā devairvāsudevapurogamaiḥ

tasmāttānnāśayiṣyāmi devānapi mahāhave //
ahaṃ trailokyarājyaṃ hi grahīṣyāmi tataḥ param

atha te dānavāḥ procuryuktametadanuttamam //
asmadīyamidaṃ rājyaṃ yacchakraḥ kurute divi

tasmādadyaiva gatvā''śu hatvendraṃ raṇamūrdhani //
divyānbhogānprabhuñjānāḥ sthāsyāmaḥ sukhino divi

evaṃ te dānavāḥ sarve kṛtvā maṃtraviniścayam //
meruśṛṃgaṃ tato jagmuḥ sabhṛtyabalavāhanaḥ

atha śakrādayo devā dṛṣṭvā taddānavodbhavam//
akasmādeva saṃprāptaṃ balaṃ śastrāstrasaṃyutam//
yuddhārthaṃ svapuradvāri niryayustadanaṃtaram

ādityā vasavo rudrā nāsatyau ca bhiṣagvarau/
viśvedevāstathā sādhyāḥ siddhā vidyādharāśca ye

tataḥ samabhavadyuddhaṃ devānāṃ saha dānavaiḥ/
mithaḥ prabhartsyamānānāṃ mṛtyuṃ kṛtvā nivartanam

evaṃ samabhavadyuddhaṃ yāvadvarṣatrayaṃ divi/
raktanadyotivipulāstatrātīva prasusruvuḥ/४९//
anyasmindivase śakraṃ dṛṣṭaivārāvaṇasaṃsthitam/
taṃ śuklenātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani/
devaiḥ parivṛtaṃ divyaśastrapāṇibhireva ca

tataḥ kopaparītātmā mahiṣo dānavādhipaḥ/
mahāvegaṃ samāsādya tasyaivābhimukho yayau

śṛṃgābhyāṃ ca sutīkṣṇābhyāṃ tataścairāvaṇaṃ gajam/
vivyādha hṛdaye so'tha cakre rāvaṃ sudāruṇam

tataḥ parāṅmukho bhūtvā palāyanaparāyaṇaḥ/
abhidudrāva vegena purī yatrāmarāvatī

aṃkuśotthaprahāraiśca kṣatakuṃbho'pi bhūriśaḥ/
mahāmātraniruddho'pi na sa tasthau kathaṃcana

athābravītsahasrākṣo mahiṣaṃ vīkṣya garvitam/
garjamānāṃstathā daityānkṣveḍanāsphoṭanādibhiḥ

mā daitya pravijānīhi yannaṣṭastridaśādhipaḥ/
eṣa nāgo raṇaṃ hitvā vivaśo yāti me balāt

tasmāttiṣṭha muhūrtaṃ tvaṃ yāvadāsthāya sadratham/
nāśayāmi ca te darpaṃ nihatya niśitaiḥ śaraiḥ

etasminnaṃtare prāpto mātaliḥ śakrasārathiḥ/
sahasraidarśabhiryuktaṃ vājināṃ vātaraṃhasām

te 'tha mātalinā aśvāḥ pratodena samāhatāḥ/
utpataṃta ivākāśe satvaṃ saṃpradudruvuḥ

atha cāpaṃ samāropya satvaraṃ pākaśāsanaḥ/
śarairāśīviṣākāraiśchādayāmāsa dānavam

tataḥ sa vegamāsthāya bhūyo'pi krodhamūrchitaḥ/
abhidudrāva vegena sa yatra tridaśādhipaḥ

tatastānsuhayāṃstasya śṛṃgābhyāṃ vegamāśritaḥ/
dārayāmāsa saṃkruddha āvidhyāvidhya cāsakṛt

tataste vājinastrastāḥ saṃjagmuḥ kṣatavakṣasaḥ/
raktaplāvitasarvāṃgā mārgamairāvaṇasya ca

tataḥ śakrarathaṃ dṛṣṭvā vimukhaṃ surasattamāḥ/
sarve pradudruvurbhītāstasya mārgamupāśritāḥ

tatastu dānavāḥ sarve bhagnāndṛṣṭvā raṇe surān/
śastravṛṣṭiṃ pramuṃcaṃto garjamānā yathā ghanāḥ

etasminnaṃtare prāptā rajanī tamasāvṛtā/
na kiṃcittatra saṃyāti kasyaciddṛṣṭigocare

tatastu dānavāḥ sarve yuddhānnirvṛtya sarvataḥ/
meruśṛṃgaṃ samāśritya ramyaṃ vāsaṃ pracakramuḥ

vijayena samāyuktāstuṣṭiṃ ca paramāṃ gatāḥ/
kathāścakruśca yuddhotthā yuddhaṃ tasya yathā bhavat

devāścāpi hatotsāhāḥ prahāraiḥ kṣatavikṣatāḥ/
maṃtraṃ cakrurmitho bhūtvā bṛhaspatipuraḥsarāḥ

sāṃprataṃ dānavaiḥ sainyamasmākaṃ vimukhaṃ kṛtam //
vidhvastaṃ sunirutsāhamakṣamaṃ yuddhakarmaṇi

tasmāttyaktvā pravekṣyāmaḥ purīṃ caivāmarāvatīm //
brahmaṇaḥ sadanaṃ yatra na syāddānavajaṃ bhayam

/
evaṃ te niścayaṃ kṛtvā brahmalokaṃ tato gatāḥ //
śūnyāṃ śakrapurīṃ kṛtvā sarve devāḥ savāsavāḥ

tataḥ prātaḥ samutthāya dānavāste praharṣitāḥ //
śūnyāṃ śakrapurīṃ dṛṣṭvā viviśustadanaṃtaram

atha śākre pade daityaṃ mahiṣaṃ saṃnidhāya ca //
praṇemustuṣṭisaṃyuktāścakruścaiva mahotsavam

jagṛhuryajñabhāgāṃśca sarveṣāṃ tridivaukasām //
devasthāneṣu sarveṣu devatā'bhimatāśca ye

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe śrīhāṭakeśvarakṣetramāhātmye devasenāparājayavarṇanaṃnāmaikonaviṃśatyuttaraśatatamo'dhyāyaḥ