Skanda Purana · Chapter 6.115

trijāto brāhmaṇastatra kinnāmā kasya sambhavaḥ //
kiṃgotraścaiva kiṃsaṃjñaḥ kīrtayasva mahāmate

kiṃ kulīnairguṇāḍhyairvā tejovidyāvicakṣaṇaiḥ //
trijāto'pi varaṃ so'pi svaṃ sthānaṃ yena coddhṛtam

sūta uvāca // // sāṃkṛtyasya munervaṃśe sa saṃbhūto dvijottamaḥ //
prabhāva iti vikhyāto dattasaṃjño nimeḥ sutaḥ

sa evaṃ sthānamuddhṛtya cakārāyatanaṃ śubham //
trijāteśvaranāmnā ca devadevasya śūlinaḥ

tamārādhya divā naktaṃ samyakchraddhāsamanvitaḥ//
saśarīro gataḥ svargaṃ tataḥ kālena kenacit

yastaṃ paśyati sadbhaktyā snāpayedviṣuve sadā //
na trijātaḥ kule tasya kathañcidapi jāyate

// ṛṣaya ūcuḥ // //
yāni gotrāṇi naṣṭāni yāni saṃsthāpitāni ca//
nāmatastāni no brūhi tatpuraṃ sūta nandana

// sūta uvāca // //
tatropamanyugotrā ye krauṃcagotrasamudbhavāḥ //
kaiśoryaṃ gotrasaṃbhūtāstraivaṇeyā dvijottamaḥ ८ //
te bhūyo'pi na saṃprāptā yathā gotracatuṣṭayam //
tatpūrvakaṃ śukādīnāṃ yannaṣṭaṃ nāgajādbhayāt

śeṣānvaḥ saṃpravakṣyāmi brāhmaṇāngotrasaṃbhavān //
kauśikānvayasaṃ bhūtāḥ ṣaḍviṃśatiśca te smṛtāḥ

kaśyapānvayasaṃbhūtāḥ saptāśītirdvijottamāḥ //
lakṣmaṇānvayasaṃbhūtā ekaviṃśatirāgatāḥ

tatra naṣṭāḥ punaḥ prāptāstasminsthāne suduḥkhitāḥ //
bhāradvājāstrayaḥ prāptāḥ kauṃḍanīyāścaturdaśa

raitikānāṃ tathā viṃśatpārāśaryāṣṭakaṃ tathā //
gargāṇāṃ ca dviviṃśaṃ ca hārītānāṃ viviṃśatiḥ

aurvabhārgavagotrāṇāṃ pañcaviṃśadudāhṛtāḥ //
gautamānāṃ ca ṣaḍviṃśamālūbhāyanaviṃśatiḥ

māṃḍavyānāṃ triviṃśacca bahvṛcānāṃ triviṃśatiḥ //
sāṃkṛtyānāṃ viśiṣṭānāṃ pṛthaktvena daśaiva tu

tathaivāṃgirasānāṃ ca paṃca caiva prakīrtitāḥ //
ātreyā daśa saṃkhyātāḥ śuklātreyāstathaiva ca

vātsyāḥ pañca samākhyātāḥ kautsāśca nava sapta vai //
śāṃḍilyā bhārgavāḥ pañca maudgalyā viṃśatiḥ smṛtāḥ ///७//
baudhāyanāḥ kauśalāśca triṃśanmātrāḥ prakīrtitāḥ //
atharvāḥ paṃcapaṃcāśanmaunasāḥ saptasaptatiḥ ///८//
yājuṣāstriṃśatiḥ khyātāścyāvanāḥ sapta viṃśatiḥ //
āgastyāśca trayastriṃśajjaimineyā daśaiva tu

naivṛtāḥ paṃcapaṃcāśatpāṭhīnāḥ saptatirdvijāḥ //
gobhilāścāpi kākvāśca paṃcapaṃca dvijāḥ smṛtāḥ

/
auśanasāśca dāśārhāstrayastraya udāhṛtāḥ //
lokākhyānāṃ tathā ṣaṣṭiraiṇiśānāṃ dvisaptatiḥ

/
kāpiṣṭhalāḥ śārkarākhyā dattākhyāḥ saptasaptatiḥ //
śārkavānāṃ śataṃ proktaṃ dārjyānāṃ saptasaptatiḥ

kātyāyanyāstrayo'dhiṣṭhā vaidiśāśca trayaḥ smṛtāḥ //
kṛṣṇātreyāstathā paṃca dattātreyā stathaiva ca

nārāyaṇāḥ śaunakeyā jābālāḥ śatasaṃkhyayā //
gopālā jāmadanyāśca śālihotrāśca karṇikāḥ

bhāgurāyaṇakāścaiva mātṛkāstraiṇavāstathā//
sarve te brāhmaṇaśreṣṭhāḥ krameṇa dvijasattamāḥ

eteṣāmeva sarveṣāṃ satkārāya dvijotamāḥ //
catvāriṃśattathāṣṭau ca purā proktāḥ svayaṃbhuvā

te sarve ca pṛthaktvena nirdiṣṭāḥ padmayoninā //
saṃdhyātarpaṇakṛtyāni vaiśvadevodbhavāni ca //
śrāddhāni pakṣakṛtyāni pitṛpiṃḍāṃstathaiva ca

yajñopavītasaṃyuktāḥ pravarāścaiva kṛtsnaśaḥ //
tathā mauṃjīviśeṣāśca śikhābhedāḥ prakīrtitāḥ

trijātena samārādhya devadevaṃ pitāmaham //
teṣāṃ kṛtvā dvijedrāṇāmātmakīrtikṛte tadā

// ṛṣaya ūcuḥ // //
kathaṃ santoṣito brahmā trijātena mahātmanā //
karmakāṃḍaṃ kathaṃ bhinnaṃ kṛtaṃ tena mahātmanā //
sarvaṃ vistarato brūhi paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ

// sūta uvāca // //
tasyārthe brāhmaṇaiḥ sarvaistoṣitaḥ prapitāmahaḥ //
anenaivoddhṛtaṃ sthānamasmākaṃ sakalaṃ vibho

tasmādasya vibho yaccha vedajñānamanutamam //
yena karmaviśeṣāśca jāyate'tra purottame

etasya ca gurutvaṃ ca prasādāttava padmaja //
yathā bhavati deveśa tayā nītirvidhīyatām

brahmā dadau tatastasya maṃtragrāmamanuttamam //
yena vijñāyate sarvaṃ vedārtho yajñakarma ca

tataḥ provāca tānsarvānprahaṣṭenātarātmanā //
eṣa vedārthasaṃpanno bhaviṣyati mahāyaśāḥ

bhartṛyajña iti khyāto yajñakarmavicakṣaṇaḥ //
yadeva vakti yuṣmākaṃ kriyākāṃḍamaśaṃkitaiḥ

tatkāryaṃ svargamokṣāya mama vākyātprabodhitaiḥ //
vedārthāneṣa sarveṣāṃ yuṣmākaṃ yojayiṣyati

ye cānyeṣu ca deśeṣu sthāneṣu ca gatāḥ kvacit //
etatsthānaṃ parityajya satyametadvijottamāḥ

vedasthāne ca buddhyaiṣa yatkarma pracariṣyati //
nānṛte vātha pāpe ca vāṇī cāsya cariṣyati

evamuktvā sa deveśo virarāma pitāmahaḥ //
bhartṛyajño'pi tāḥ sarvāścakre yajñakriyāḥ śubhāḥ

brāhmaṇānāṃ hitārthāya śrutyarthaṃ tasya kevalam //
daśapramāṇāḥ saṃproktāḥ sarve te brāhmaṇottamāḥ

catuḥṣaṣṭiṣu gotreṣu hyevaṃ te brāhmaṇottamāḥ //
tena tatra samānītāstrijātena mahātmanā

teṣāmekatra jātāni daśapaṃcaśatāni ca //
sāmānya bhogamokṣāṇi tāni tena kṛtāni ca

aṣṭaṣaṣṭivibhāgena pūrvamāyuvyayodbhavam //
tatrāsīdatha gotre ca puruṣāṇāṃ prasaṃkhyayā

tataḥ prabhṛti sarveṣāṃ sāmānyena vyavasthitam //
trijātasya ca vākyena yena dūrādapi drutam

samāgacchaṃti viprendrāḥ puravṛddhiḥ prajāyate //
na kaścidyāti saṃtyaktvā dausthyādanyatra ca dvijāḥ

tatasteṣāṃ sutaiḥ pautrairnaptṛbhiśca sahasraśaḥ //
dauhitrairbhāgineyaiśca bhūyo bhūri prapūritam //

tatpuraṃ vṛddhimāyāti dūrvāṃkurairiva dvijāḥ //
kāṃḍātkāṃḍātprarohadbhiḥ saṃkhyāhīnairanekadhā

// sūta uvāca // //
etadvaḥ sarvamākhyātaṃ gotrasaṃkhyānakaṃ śubham //
ṛṣīṇāṃ kīrtanaṃ cāpi sarvapātakanāśanam

yaścaitatpaṭhate nityaṃ śṛṇuyādvā prabhaktitaḥ //
na syāttasya kulacchedaḥ kadācidapi bhūtale

tathā vimucyate pāpairājanmamaraṇodbhavaiḥ //
na paśyati viyogaṃ ca kadācitpriyasaṃbhavam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye'ṣṭaṣaṣṭitīrthopākhyāne bhartṛyajñakṛtayajñavidhānamunigotravarṇanaṃnāma paṃcadaśottaraśatatamo'dhyāyaḥ