Skanda Purana · Chapter 6.111

// ṛṣaya ūcuḥ // //
śivakṣetrāṇi yairvipraiḥ samānītāni tatra ca //
teṣāṃ sarvāṇi gotrāṇi vada sūtaja vistarāt

kasya gotrodbhavairvipraiḥ kiṃ kṣetraṃ samupārjitam //
śaṃkarasya prasādena tasminkāla upasthite

kiyatyapi ca gotrāṇi camatkārapurottame //
sthāpitāni subhaktena tenānartena sūtaja

tvayā proktaṃ purā dattaṃ puraṃ kṛtvā dvijanmanām //
na ca teṣāṃ kṛtā saṃkhyā tasmāttāṃ parikīrtaya

// sūta uvāca // //
upadeśaḥ purā datto dvisaptatimunīśvaraiḥ //
ānartādhipatiḥ pūrvaṃ kuṣṭharoga prapīḍitaḥ //
śaṃkhatīrthaṃ samāgatya snānaṃ cakre tvarānvitaḥ

tena nāśaṃ gataḥ kuṣṭho bhūpatestasya tatkṣaṇāt //
tasya tīrthasya māhātmyānnirvi ṇṇasya tanuṃ prati

tataḥ sa nīrujo bhūtvā toṣeṇa mahatānvitaḥ //
tānuvāca muniśreṣṭhān praṇipatya muhurmuhuḥ

suvarṇaṃ vā gajāśvaṃ vā rājyaṃ sakalameva vā //
bhavadbhyaḥ saṃpradāsyāmi tasmādabrūta dvijottamāḥ

yadyasya rocate yāvanmātramanyadapi dvijāḥ //
prasādaḥ kriyatāṃ mahyaṃ dīnasya praṇatasya ca

// brāhmaṇā ūcuḥ // //
niṣparigrahadharmāṇo vānaprasthā vayaṃ dvijāḥ //
sadyaḥprakṣālakāḥ kiṃ no rājyena vibhavena ca

//
// rājovāca / //
upakāraṃ samāsādya yaḥ karoti na pāpakṛt //
upakāraṃ punastasya sa kṛtaghna udāhṛtaḥ

brahmaghnaṃ ca surāpe ca caure bhagnava te śaṭhe //
niṣkṛtirvihitā sadbhiḥ kṛtaghne nāsti niṣkṛtiḥ

tasmātkṛtvā prasādaṃ me kiṃcidbrūt dvijottamāḥ//
yenānṛṇyaṃ pragacchāmi yadyapi syātsujīvitam ///३//
// munaya ūcuḥ // //
satyametanmahābhāga kṛtaghne nāsti niṣkṛtiḥ//
paraṃ tatra bhaveddoṣo yatra dātā tu saspṛhaḥ///४//
niḥspṛho yatra rājendra hyupakāraparo bhavet//
na tatra jāyate doṣaḥ svalpo'pi ca kathaṃcana ///५//
tasmāttvaṃ gaccha rājyaṃ svaṃ svadharmeṇa prapālaya //
iha loke pare caiva yena saukhyaṃ prajāyate

evaṃ sa bhūmipo viprairniṣiddhaḥ sa sahasradhā //
kṛcchreṇa tānpraṇamyoccairjagāma svagṛhaṃ tataḥ ///७//
tatra gatvā prahṛṣṭā tmākṛtvā ramyaṃ maheśvaram //
gītanṛtyasavādyaiśca rātrijāgaraṇādibhiḥ //
cakāra pūrvavadrājyaṃ samaṃtāddhatakaṃṭakam

ciṃtayāno divānaktaṃ brāhmaṇānprati tatsadā //
kathaṃ teṣāṃ dvijeṃdrāṇāmupakāro bhaviṣyati //
madīyo mama yairdattaṃ gātrametatpunarnavam

te'pi sarve muniśreṣṭhāḥ khecaratva samanvitāḥ //
tapaḥśaktyā yāṃti nānātīrtheṣu bhaktitaḥ

teṣu snānaṃ japaṃ kṛtvā tathaiva pitṛtarpaṇam //
prāṇayātrāṃ punaścakrustatrāgatya sva āśrame

anye tatraiva kurvaṃti nityakṛtyāni ye dvijāḥ //
tathānye dūramāsādya tīrthaṃ dṛṣṭvā manoharam

uṣitvā rajanīṃ tatra dvirātraṃ vā punargṛham//
samāgacchaṃti cānye tu trirātreṇa samāyayuḥ

vārāṇasyāṃ prayāge vā puṣkare vātha naimiṣe //
prabhāse vā'tha kedāre hyanyasminnahi vāṃchyate

kadācidatha te sarve kārtikyāṃ puṣkaratraye //
gatā viniścayaṃ kṛtvā snānārthaṃ dvijasattamāḥ

paṃcarātraṃ vasiṣyāmo vayaṃ tatra samāhitāḥ //
tasmādvahniṣu dāreṣu rakṣā kāryā svaśaktitaḥ

evaṃ te samayaṃ kṛtvā gatā yāvaddvijottamāḥ//
tāvaddha patinā jñātā na kaścittatra tiṣṭhati / २७ //
teṣāṃ madhye munīṃdrāṇāṃ sutīrthāśramavāsinām //
damayaṃtīti vikhyātā caṃdrabiṃbasamānanā

/
tāmuvāca rahasyevaṃ vraja tvaṃ cāruhāsini/
hāṭakeśvaraje kṣetre mamādeśo'dhunā dhruvam

tatra tiṣṭhaṃti yāḥ patnyo munīnāṃ bhāvitātmanām ///
bhūṣaṇāni vicitrāṇi tāsāṃ yaccha yathecchayā

na tāsāṃ patayo'smākaṃ prakurvaṃti pratigraham //
kathaṃcidapi suśroṇi lobhyamānāpi bhūriśaḥ

strīṇāṃ bhūṣaṇajā cintā sadā caivādhikā bhavet //
laulyaṃ ca kautukaṃ caiva sadā bhūṣaṇajaṃ bhavet

api mṛnmayakaṃ kiṃcitkāṣṭhasūtramayaṃ ca vā //
jatukācamayaṃ vāpi nārī dhatte vibhūṣaṇam

eṣa eva bhavetteṣāmupakārasyasaṃbhavaḥ //
upāyaḥ padmapatrākṣi na cānyo'sti kathaṃcana

sā tatheti pratijñāya vicitrābharaṇāni ca //
gṛhītvā harṣasaṃyukā tatastatkṣetramāyayau

maṇimuktāmayānyeva kuṇḍalāni śubhāni ca //
tathā candrojjvalāhārānnūpurāṇi bṛhaṃti ca

indranīlamahānīlavaiḍūryakhacitāni ca /
padmarāgaistathā vajrairmāṇikyaiśca manoramaiḥ

keśaiḥ kaṃkaṇairdivyaiḥ śakracāpanibhaiḥ śubhaiḥ //
hemasūtraiśca jātyaiśca mekhalābhistathaiva ca

atha sā bodhane viṣṇoḥ saṃprāpte divase śubhe /
upavāsaparā snātā ekasminsalilāśaye

tīradeśe niveśyaiva mahābhūṣaṇaparvatam //
yasya prabhābhirugrābhirvyāptaṃ gaganamaṃḍalam

etasminnaṃtare prāptāstāpasyaḥ kautukānvitāḥ //
kīdṛśā rājapatnī sā kiṃrūpā kiṃvibhūṣaṇā

atha tāstāṃ samālokya divyabhūṣaṇabhūṣitām//
surūpāṃgīṃ samādhisthāṃ citte cintāṃ pracakrire

dhanyeyaṃ bhūpaterbhāryā yaivaṃ bhūṣaṇabhūṣitā //
damayaṃtī surūpāḍhyā sarvalakṣaṇalakṣitā

samādhyaṃtaṃ samāsādya tāpasīrvīkṣya sā'pi ca //
damayaṃtī namaścakre tāḥ sarvā vidhipūrvakam

tāḥ kṛtāṃjalinā prāha valguvākyaṃ manoharam //
mayāyaṃ bhūṣaṇastoma uddiśya garuḍadhvajam//
kalpito'dya dine snātvā samupoṣya dine hareḥ

tasmādgṛhṇaṃtu tāpasyo mayā dattāni vāṃchayā ///
bhūṣaṇāni vicitrāṇi prasādaḥ kriyatāṃ mama

tataścaikā'bravīttāsāmeṣā muktāvalī mama //
imāṃ dehi na me vāṃchā vidyate'nyā nṛpapriye

tatastayā vihasyoccaiḥ prakṣālya caraṇau svayam//
dattā muktāvalī tasyā vastrairdivyaiḥ samanvitā //
yasyāḥ ṣaṇmāṣatulyāni mauktikānyamalāni ca

śaratkāle yathā vyomni nakṣatrāṇi dvijottamāḥ//
tathānyā sparddhayā yuktā yayāce'malavarcasam//
hāraṃ nirmūlyatāyuktaṃ cittāhlādakaraṃ param //

atha sā taṃ kare kṛtvā tasyā hāraṃ prayacchati //
tāvadanyā prajagrāha hāraṃ śṛṃgāralālasā

tataḥ śeṣāśca tāpasyo bhūṣaṇārthaṃ samutsukāḥ //
sasparddhā jagṛhustāni bhūṣaṇāni svayaṃ dvijāḥ

anyāścānyākare kṛtvā bhūṣaṇaṃ sumanoharam //
balādākṛṣya jagrāha dharṣayitvā tataḥ param

yathāyathā pragṛhṇaṃti tāpasyo bhūṣaṇārcitāḥ //
tathātathāsyāḥ saṃjajñe damayaṃtyā mudā hṛdi

anyāni ca pracikṣepa śataśo'tha sahasraśaḥ //
na tṛptirjāyate tāsāṃ tathāpi dvijasattamāḥ

bhūṣaṇābhāvamāsādya tataḥ sā pārthivapriyā //
hṛṣṭā provāca tāḥ sarvāḥ saṃtoṣaḥ kriyatāmiti

punaścaivānayiṣyāmi prabhāte nātra saṃśayaḥ//
anyāni ca vicitrāṇi yasyā rocaṃti yāni ca

tatastāḥ sakalāḥ procurgaccha tvaṃ pārthivapriye//
āgaṃtavyaṃ ca bhūyo'pi pragṛhyābharaṇāni ca

evamuktā tatastābhiḥ praṇipatya nṛpapriyā //
prahṛṣṭā prayayau tūrṇaṃ svapuraṃ prati saddvijāḥ

tāpasyopi gṛhaṃ gatvā vastrāṇi vividhāni ca //
bhūṣaṇāni ca gātreṣu sasparddhā nidadhustadā

tāpasīnāṃ catuṣkaṃ ca parityajya yatavratam //
śeṣābhiḥ pragṛhītāni maṇḍanāni yathecchayā

tataḥ prabhāte vimale prodgate ravimaṇḍale //
bhūyopi rājapatnī sā bhūṣaṇānyaṃbarāṇi ca //

tathaiva pradadau tāsāṃ jagṛhuśca tathaiva tāḥ //
evaṃ tasyāḥ prayacchaṃtyā ahanyahani bhaktitaḥ

paṃcarātramatikrāṃtaṃ tṛptāstāstāpasapriyāḥ //
na rājñī tṛptimāyāti prayacchaṃtī prabhaktitaḥ

tataḥ śuśrāva tāpasyaścatasro'tra suniḥspṛhāḥ //
valkalājinadhāriṇyo na tasyāḥ pārśvamāgatāḥ //
na cānyā bhūṣitā dṛṣṭvā cakrurīrṣyāṃ kathaṃcana

atha sā tvaritaṃ gatvā tāsāṃ pārśvamaniṃditā //
bhūṣaṇāni mahārhāṇi gṛhītvā paṃcamīdine

tataḥ provāca tāḥ sarvāḥ prasādaḥ kriyatāmiti //
imāni bhūṣaṇārthāya bhūṣaṇāni pragṛhyatām

// tāpasya ūcuḥ//(/ २//
nāsmākaṃ bhūṣaṇaiḥ kāryaṃ bhūṣitā valkalairvayam //
tasmādgaccha nijaṃ harmyamarthibhyaḥ saṃpradīyatām

vadantīnāṃ tayā sārdhamevaṃ tāsāṃ dvijottamāḥ/
catvāraḥ patayaḥ prāptā ekaikasyāḥ pṛthakpṛthak

śunaḥśepo'tha śākreyo bauddho dāntaścaturthakaḥ/
viyanmārgaṃ hi catvāraḥ svāśramamāyayuḥ

śeṣāḥ sarve gatibhraṃśaṃ prāpya bhūmārgamāśritāḥ //
atha te svāśramaṃ dṛṣṭvā vikṛtākārabhūṣaṇam //
kimidaṃkimidaṃ procuryattāpasyo viḍaṃbitāḥ

kenaivaṃ pāpmanā'smākamāśramo'yaṃ viḍaṃbitaḥ //
pradattvā tāpasīnāṃ ca bhūṣaṇānyaṃbarāṇi ca

//
// tatpatnya ūcuḥ // //
camatkārasya bhūpasya yaiṣā bhāryā vyavasthitā ०९/
anayā saṃpradattāni sarvāsāṃ bhūṣaṇāni vai

asmākamapi saṃprāptā gṛhe vai nṛpavallabhā //
dātuṃ vibhūṣaṇānyeva niṣiddhā'smābhiradya sā

// sūta uvāca // //
tāsāṃ tadvacanaṃ śrutvā tataste kopa mūrcchitāḥ /
ūcustāṃ nṛpaterbhāryāṃ śāpaṃ dātuṃ muhurmuhuḥ

dvisaptatirvayaṃ pāpe snānārthaṃ puṣkare gatāḥ //
kārtikyāṃ vyomamārgeṇa manomārutaraṃhasā

catvārasta ime prāptā yeṣāṃ dāraiḥ pratigrahaḥ //
na kṛtastasya bhūpasya kubhāryāyāḥ kathaṃcana

tasmādviḍaṃbito yasmādāśramo'yaṃ tapasvinām //
śilārūpā ca bhavatī tasmādbhavatu kutsitā

atha sā tatkṣaṇādeva śilārūpā babhūva ha //
niśceṣṭā tatkṣaṇādeva munivākyādanaṃtaram

tataḥ sa parivāro'syāstadduḥkhena samākulaḥ //
vāṣpapūrṇekṣaṇo dīnaḥ prasthitaḥ svapuraṃ prati

kathayāmāsa tatsarvaṃ damayaṃtyāḥ samudbhavam //
vṛttāṃtaṃ brāhmaṇaśreṣṭhāstasyāḥ śāpasamudbhavam

śrutvā sa pārthivastūrṇaṃ vṛttāṃtaṃ śāpajaṃ tadā //
prasādanāya viprāṇāṃ duḥkhitaḥ sa vanaṃ yayau

tataste munayastūrṇaṃ catvāro'pi mahīpatim //
jñātvā prasādanārthāya bhāryārthaṃ samupasthitam

agrihotrāṇi dārāṃśca samādāya tataḥ param //
kurukṣetraṃ samājagmuḥ khamārgeṇa drutaṃ tadā

pārthivo'pi samanveṣya yatnāttānsarvato munīn/
nirviṇṇaḥ śramārtaśca bhāryāvyasanaduḥkhitaḥ

tato jagāma taṃ deśaṃ yatra bhāryā śilāmayī //
sā sthitā tāpasīvṛndaiḥ sarvato'pi samanvitā

atha tāṃ tādṛśīṃ dṛṣṭvā sevakaiḥ sakalairvṛtaḥ //
hāheti sa muhuḥ procya mūrcchitaḥ prāpatatkṣitau

tataḥ kṛcchrātsamāsādya saṃjñāṃ toyasamukṣitaḥ//
pralāpamakarotpaścātsmṛtvāsmṛtvā priyānguṇān

hā priye mṛgaśāvākṣi mama prāṇavināśini //
māṃ muktvā'dya priyaṃ kāṃtaṃ kva gatāsi śubhānane

nābhukte mayi bhuktāsi nidrāṃ nā'nidrite gatā //
na saubhāgyasya garveṇa mamājñā laṃghitā kvacit

na smarāmi tvayā proktaṃ kadācidvi kṛtaṃ vacaḥ //
rahasyapi viśālākṣi kimu bhojanasaṃsadi

// sūta uvāca // //
evaṃ pralapatastasya bhūpateḥ karuṇaṃ bahu //
āyātā maṃtriṇastasya śrutvā bhūpaṃ tathāvidham

tataḥ saṃbodhya taṃ kṛcchāddṛṣṭāntairvahuvistaraiḥ //
rājarṣīṇāṃ purāṇānāṃ mahadvyasanasaṃbhavaiḥ

ninyustaṃ bhūpatiṃ dīnaṃ vāṣpavyākulalocanam //
niśvasaṃtaṃ yathānāgaṃ tejasā parivarjitam

so'pi kṛtvā''layaṃ tasyāḥ samaṃtātsumanoharam//
karpūrāgarudhūpādyairvastrakuṃkumacandanaiḥ //
yojayāmāsa tāṃ bhāryāṃ śilārūpāmapi sthitām

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe śrīhāṭakeśvarakṣetramāhātmye damayantyupākhyāne damayantyā vipraśāpena śilātvaprāptāvānartādhipatikṛtaśokakathanaṃnāmaikādaśottara śatatamo'dhyāyaḥ