Skanda Purana · Chapter 6.104

// ṛṣaya ūcuḥ // //
rākṣasaistatra liṃgāni yāni bhaktyā samanvitaiḥ //
sthāpitāni ca māhātmyaṃ teṣāṃ sūta prakīrtaya

// sūta uvāca // //
teṣāṃ pūjākṛte raudrā rākṣasā balavattarāḥ //
laṃkāpuryāḥ samāyāṃti sadaiva śataśaḥ purā

āgacchanto vrajantaste mārge kṣetre ca tatra ca //
bhakṣayanti janaughāṃśca bālavṛddhāñjanānapi

tataste mānavāḥ sarve pradravaṃtaḥ samaṃtataḥ //
itaścetaśca dhāvanti prāṇarakṣaṇatatparāḥ

tathānye bahavo gatvā hyayodhyākhyāṃ mahāpurīm //
rāmaputraṃ nṛpaśreṣṭhaṃ kuśaṃ procuḥ suduḥkhitāḥ

tava pitrā samaṃ prāptāḥ pūrvaṃ ye rākṣasā nṛpa //
hāṭakeśvaraje kṣetre vibhīṣaṇapuraḥsarāḥ

saṃsthāpitāni liṃgāni caturvaktrāṇi tatra vai //
rākṣaseṃdraiḥ svamantraistaistasya kṣetrasya paścime

tenaiva cānuṣaṃgeṇa samāgacchaṃti nityaśaḥ //
tasminkṣetre prakurvaṃti tathā lokasya bhakṣaṇam

yadi vā tāni liṃgāni kaścitsaṃpūjayennaraḥ //
sadyo vināśamāyāti so'pyanartho mahānabhūt

tasmādyadi na rakṣā naḥ kariṣyasi mahīpate //
tacchanairyāsyate lokaḥ sarvo'yaṃ saṃkṣayaṃ dhruvam

tacca kṣetraṃ viśeṣeṇa yatrāgacchaṃti te sadā //
rākṣasāḥ krūrakarmāṇo mahāmāṃsasya lolupāḥ

tacchrutvā sa nṛpastūrṇaṃ svāmātyānāṃ nyavedayat //
rājyabhāraṃ tatastatra balena sahito yayau

atha prāptaṃ kuśaṃ dṛṣṭvā hataśeṣā dvijottamāḥ //
procustaṃ bhartsayitvā tu vacanaiḥ paruṣākṣaraiḥ

kimevaṃ kriyate rājyaṃ yathā tvaṃ kṣatriyādhamaḥ //
karoṣi yatra vidhvaṃsaṃ rākṣasai rnīyate janaḥ / १४ //
nūnaṃ jāto na rāmeṇa bhavānrāvaṇasaṃbhavaḥ //
yenopekṣasi sarvānno rākṣasaiḥ paripīḍitān

satyametatpurā proktaṃ nītiśāstravicakṣaṇaiḥ //
yasya varṇasya yo rājā sa varṇaḥ sukhamedhate

tasmāttvaṃ rākṣasodbhūto rākṣasairdvijasattamān //
upekṣase tataḥ sarvānbhakṣyamāṇāṃstathāparān

ārtānāṃ yatra lokānāṃ doṣaiḥ pārthivasaṃbhavaiḥ //
pataṃtyaśrūṇi bhūpṛṣṭhe tatra rājā sa doṣabhāk

// kuśa uvāca // //
prasādaḥ kriyatāṃ viprā na mayā jñātamīdṛśam //
rākṣasebhyaḥ samutpanno brāhmaṇānāṃ parābhavaḥ

adyaprabhṛti yaḥ kaścidvināśaṃ nīyate kvacit //
brāhmaṇo vā'thavā'nyo'pi tadbhavenmama pātakam

evamuktvā tatastūrṇaṃ preṣayāmāsa rāghavaḥ //
vibhīṣaṇāya saṃkruddho dūtaṃ bhayavivarjitam

gaccha dūta drutaṃ gatvā tvayā vācyo vibhīṣaṇaḥ //
rāmocitastvayā sneho mayā saha kṛto mahān

yadrākṣasagaṇaiḥ sārdhaṃ mama bhūmiṃ samaṃtataḥ //
tvaṃ kleśayasi durbuddhe māṃ viśvāsya subhāṣitaiḥ

mama pitrā kṛteyaṃ te pratiṣṭhā rākṣasādhama //
tena no hanmi te bhrātā yathā tātena śātitaḥ

viṣavṛkṣo'pi yo vṛddhiṃ svayameva praṇīyate //
kathaṃ saṃchidyate so'tra svayameva manīṣibhiḥ

tasmādadya dinādūrdhvaṃ yadi kaścinniśācaraḥ //
samudrasyottaraṃ pāraṃ kathaṃcidāgamiṣyati

tadahaṃ satvaraṃ prāpya laṃkāṃ tava purīmimām //
sasainyo dhvaṃsayiṣyāmi tathā sarvānniśācarān

tvāṃ ca baddhvā dṛḍhaiḥ pāśairnigaḍaiśca susaṃyatam //
kārāsaṃsthaṃ kariṣyāmi sadya eva na saṃśayaḥ

evamuktastato dūto gatvā setuṃ drutaṃ tataḥ //
dṛṣṭvā rāmeśvaraṃ devaṃ yāvadagre vyava sthitaḥ

tāvatpṛṣṭo janaiḥ kaiścitkastvaṃ vatsa ihāgataḥ //
kena kāryeṇa no brūhi nātra gacchaṃti mānavāḥ

// dūta uvāca // //
ahaṃ kuśena bhūpena vibhīṣaṇagṛhaṃ prati //
preṣitaḥ kāryamuddiśya tatra yāsyāmyahaṃ katham

// janā ūcuḥ // //
nātaḥ paraṃ naraḥ kaścidgantuṃ śaktaḥ kathaṃcana //
bhagnaḥ seturyato madhye rāmeṇākliṣṭakarmaṇā

tasmādatraiva te kāryaṃ siddhiṃ dūta prayāsyati //
vibhīṣaṇakṛtaṃ sarvaṃ darśanāttasya rakṣasaḥ

sarvadā rākṣasendro'sau śubhaṃ rāmeśvaratrayam //
trikālaṃ pūjayatyeva niyamaṃ samupāśritaḥ

laṃkādvāre sthito yo vai setukhaṇḍe maheśvaraḥ //
prabhāte kurute tasya svayaṃ pūjāṃ vibhīṣaṇaḥ

jalamadhyagataṃ yacca setukhaṃḍaṃ dvitīyakam //
tatra rāmeśvaro yaśca madhyāhne taṃ prapūjayet

enaṃ deva niśīthe ca sarvadāgatya bhaktitaḥ //
saṃpūjayenna sandehaḥ satyametatprakīrtitam

tasmāttiṣṭha tvamavyagraḥ sthāne'traiva samāhitaḥ //
yāvadāgamanaṃ tasya rākṣasasya mahātmanaḥ

tenaiva sahitaḥ paścātsvecchayā tasya mandiram //
prayāsyasi gṛhaṃ vāpi svakīyaṃ tadvisarjitaḥ

atha teṣāṃ tadākarṇya sa dūto harṣasaṃyutaḥ //
bāḍhamityeva coktvātha tatra caiva vyavasthitaḥ

atha prāpte niśārdhe sa rākṣasaiḥ parivāritaḥ //
vibhīṣaṇaḥ samāyātastasminnāyatane śubhe

vimānavaramārūḍhaḥ stūyamānaḥ samantataḥ //
rākṣasairbaṃdirūpaistairgīyamānastathā paraiḥ

uttīrya ca vimānāgryātkṛtvā'tha triḥ pradakṣiṇām //
rāmeśvaraṃ praṇamyoccaiḥ stotrametaccakāra saḥ

namaste devadeveśa bhaktānāmabhayaprada //
sarvataḥ pāṇipādaṃ te sarvatokṣiśiromukham

tvaṃ yajñastvaṃ vaṣaṭkārastvaṃ caṃdrastvaṃ prabhākaraḥ //
tvaṃ viṣṇustvaṃ caturvaktraḥ śakrastvaṃ parameśvaraḥ

yathā tilagataṃ tailaṃ gūḍhaṃ tiṣṭhati sarvadā//
tathā tvaṃ sarva lokeṣu gūḍhastiṣṭhasi śaṃkara

yathā kāṣṭhagato vahniḥ saṃsthito'pi na lakṣyate//
mūḍhaiḥ sarvatrasaṃsthopi tathā tvaṃ naiva lakṣyase

yathā dadhigataṃ sarpirnigūḍhatvena saṃsthitam//
carācareṣu bhūteṣu tathā tvaṃ deva saṃsthitaḥ

yathā jalaṃ dharāpṛṣṭhātkhanannāpnoti mānavaḥ //
tathā tvāṃ pūjayannityaṃ mokṣamāpnotyasaṃśayam

tāvacca durlabhaḥ svargastāvacchūrāśca śatravaḥ //
yāvadeva na santoṣaṃ tvaṃ karoṣi śarīriṇām

tāvallakṣmīścalā nṝṇāṃ tāvadrogāḥ pṛthagvidhāḥ //
na yāvaddevadeva tvaṃ santoṣaṃ saṃprayāsyasi

tāvatputrodbhavaṃ duḥkhaṃ tathā priyasamu dbhavam//
yāvattvaṃ deva nāyāsi santoṣaṃ dehināmiha / ५२ //
evaṃ stutvā tato liṃgaṃ snāpayitvā yathāvidhi //
gandhānulepanaidivyairmardayāmāsa vai tataḥ

pārijātakapuṣpaiśca tathā santānasambhavaiḥ //
kalpapādapasaṃbhūtaistathā mandārajairapi

pūjāṃ cakre suvistīrṇā śraddhayā parayā yutaḥ //
divyairābharaṇairbhūṣya divyavastraistataḥ param

sa ca gītaṃ svayaṃ cakre tālamādāya pāṇinā //
mūrchātālakṛtaṃ ramyaṃ saptasvaravirājitam

tānayuktyā samopetaṃ grāmai rāgaiḥ svalaṃkṛtam //
evaṃ kṛtvā sa śuśrūṣā tasya devasya bhaktitaḥ

yāvatsaṃprasthito bhūyo laṃkāṃ prati vibhīṣaṇaḥ //
tāvaddūto'grataḥ sthitvā kuśavākyamuvāca ha

viśeṣatastu tenoktaṃ yattasya purataḥ purā //
atikopābhibhūtena praraktanayanena ca

tacchrutvātha praṇamyoccairdūtaṃ prāha vibhīṣaṇaḥ //
kṛtāṃjalipuṭo bhūtvā vinayāvanataḥ sthitaḥ //६.१०४. ६० //
yadyevaṃ vihitaṃ rājye rāmaputrasya rākṣasaiḥ //
tannūnaṃ tanmayā sarvaṃ vihitaṃ dūtasattama

tasmānmahāprasādo me kṛtastena mahātmanā //
kuśena preṣito yastvaṃ mama mūrkhasya saṃnidhau

evamuktvā sa tānsarvāñchodhayāmāsa rākṣasān //
ye gatvā bhūtale martyāndhvaṃsayaṃti sadaiva hi

tatastatraiva cānīya tasya dūtasya saṃnidhau //
pratyekaṃ tānuvācedaṃ kopādaśrūṇi cotsṛjan

yaiḥ kṛto janavidhvaṃso rākṣasaiḥ sudurātmabhiḥ //
rājye kuśasya saṃprāptaiḥ prabhormama mahātmanaḥ //

te sarve vyaṃtarā raudrāḥ prabhavaṃtu suduḥkhitāḥ //
laṃkādvāragatā nityaṃ kṣutpipāsānipīḍitāḥ

sarvabhogaparityaktāḥ śītātapasahi ṣṇavaḥ //
śleṣmamūtrakṛtāhārā nindyāḥ sarvajanasya ca

evaṃ dattvātha teṣāṃ sa śāpaṃ rākṣasasattamaḥ //
tataḥ prāha ca taṃ dūtaṃ punareva kṛtāṃ jaliḥ

adyaprabhṛti no kaścidrākṣasaḥ saṃprayāsyati //
tasmādvācyo raghuśreṣṭho madvākyātsa kuśastvayā //
kṣamyatāmaparādho me yadajñānā dayaṃkṛtaḥ

rākṣasairduṣṭajātīyairmahāmāṃsasyalolupaiḥ //
kṛtaśca nigrahasteṣāṃ pratyakṣaṃ tava dūta yaḥ

yadanyadapi kṛtyaṃ syāddaivaṃ vā mānuṣaṃ ca vā //
mama bhṛtyasya tatsarvaṃ kathanīyamaśaṃkitam

// dūta uvāca // //
yāni tatra ca liṃgāni rākṣasairnirmitāni ca //
tāni gatvā svayaṃ śīghraṃ tvamutpāṭaya rākṣasa

etadeva paraṃ kṛtyaṃ sarvalokasukhāvaham //
sthāpitāni ca yānyeva maṃtrai rākṣasasaṃbhavaiḥ

saṃpūjitāni rakṣobhiścaturvaktrāṇi rākṣasa//
ajānanmānavaḥ kaścidyadi pūjāṃ samācaret

tatkṣaṇānnāśamāyāti etaddṛṣṭaṃ mayā svayam//
etasmātkāraṇādvacmi tvāmahaṃ rākṣasādhipa //
taiḥ sthitairbhūtale liṃgaiḥ sthitāḥ sarve niśācarāḥ

// vibhīṣaṇa uvāca // //
mayā pūrvaṃ pratijñātaṃ rāmasya purataḥ kila //
rāmeśvaramatikramya na gatavyaṃ dharātale

anyacca kāraṇaṃ dūta proktamatra manīṣibhiḥ //
duḥsthitaṃ susthitaṃ vāpi śivaliṃgaṃ na cālayet

tatkathaṃ tatra gatvā'tha liṃgabhedaṃ karomyaham //
svayaṃ māheśvaro bhūtvā pratijñāya ca vai svayam

tasmātprasādanīyaste madvākyātsa narādhipaḥ //
yadyuktaṃ mayā proktaṃ tattvaṃ kuru vinigraham

evamuktvātha taṃ dūtaṃ ratnaiḥ sāgarasaṃbhavaiḥ //
prabhūtairbhūṣayitvā'tha visasarja nṛpaṃ prati

atha te rākṣasāstena śaptāḥ procuḥ suduḥkhitāḥ //
kuru śāpasya mokṣaṃ naḥ sarveṣāṃ rākṣaseśvara

// vibhīṣaṇa uvāca // //
nāhaṃ karomi bhūyo'pi yuṣmākaṃ rākṣasādhamāḥ/ //
anugrahaṃ praśaptānāṃ vaṃcakānāṃ viśeṣataḥ

tasmātso'pi raghuśreṣṭhaḥ prasādaṃ vaḥ kariṣyati //
mama vākyāda saṃdigdhaṃ kālaḥ kaścitpratīkṣyatām

evamuktvā'tha rakṣendraḥ preṣayāmāsa satvaram //
dūtaṃ kuśamahīpasya mānuṣaṃ devapūjakam

gatvā brūhi kuśaṃ bhūpaṃ satvaraṃ vacanānmama //
eteṣāṃ matpraśaptānāṃ rākṣasānāṃ durātmanām //
anugrahaṃ kuru vibho dīnānāṃ bhojanāya vai

evamuktastatastena ito dūtena saṃyutaḥ //
kuśastena viniryātaḥ satvaraṃ dvijasattamāḥ

tato gatvā drutaṃ dūtaḥ kuśaṃ provāca sādaram //
praṇipatya yathā nyāyaṃ vinayāvanataḥ sthitaḥ

vibhīṣaṇo mayā dṛṣṭo deve rāmeśvare vibho //
pūjārthaṃ tatra cāyāto rākṣasairbahubhirvṛtaḥ

prokto mayā bhavadvākyamaśeṣaṃ raghunandana //
śrutaṃ tenāpi tatsarvaṃ vinayāvanatena ca

ajānataḥ prabho tasya rākṣasaiḥ sudurātmabhiḥ //
prajaivaṃ pīḍitā bhūmau mahāmāṃsasya lolupaiḥ

tacchrutvā manmukhāttena sarveṣāṃ nigrahaḥ kṛtaḥ //
yaiḥ kṛtaṃ kadanaṃ bhūmau tava pārthiva sattama //
kṛtāste vyantarā sarve pāpāhāravihāriṇaḥ

bhaviṣyatha tathā yūyaṃ kṣutpipāsānipīḍitāḥ //
taiḥ sarvaiḥ prārthitaḥ so'pi bhūyobhūyaḥ praṇamya tam

śaptāḥ sarve vayaṃ tāvatprasādaṃ kuru tadvibho //
te tenātha tataḥ proktā nāhaṃ vo rākṣasādhamāḥ

anugrahaṃ kariṣyāmi na dāsyāmi ca bhojanam //
kuśādeśānmayā sarve yūyaṃ pāpasamanvitāḥ

nigṛhītāḥ sa yuṣmākaṃ prasādaṃ prakariṣyati //
tadarthaṃ preṣito dūtastvatsakāśaṃ mahīpate

rakṣasā tena yadyuktamakhilaṃ tattvamācara //
kiṃ vā te bahunoktena nāsti bhaktastathā vidhaḥ //
bhaktiśaktisamopeto yathā te sa vibhīṣaṇaḥ

adyaprabhṛti no bhūmau vicariṣyaṃti rākṣasāḥ //
tasya vākyādasaṃdehaṃ tvaṃ rājansukha bhāgbhava

liṃgānāṃ ca kṛte rājanvijñaptaṃ tena rakṣasā //
na mayā cātra rājeṃdra āgantavyaṃ kathaṃcana //
rāmadevasya vākyena jaṃbudvīpe na me gatiḥ

atra sthitasya yatkṛtyaṃ daivaṃ vā mānuṣaṃ ca vā /
tavādeśaṃ kariṣyāmi yadyapi syātsuduṣkaram / ९९ //
tasmāttena mahārāja rāmeśvaraprapūjakaḥ //
manuṣyaḥ preṣito dūto yastaṃ paśya mahīpate

atha tasya samādeśāḍḍhaukanīyaiḥ pṛthagvidhaiḥ //
sahitaḥ sa samāyāto dūto rakṣeṃdranoditaḥ

dhātrīphalapramāṇānāṃ tena prasthāstrayodaśa //
mauktikānāṃ samānītāḥ kṛte tasya mahīpateḥ

vaiḍūryāṇāṃ marakatānāṃ maṇīnāṃ ca dvijottamāḥ //
jātyānāṃ ṣoḍaśa droṇāḥ samānītāḥ sunirmalāḥ

agniśaucāni vastrāṇi tathā devamayāni ca //
asaṃkhyātāni vai hema jātyaṃ saṃkhyāvivarjitam

tatsarvaṃ darśayitvātha kuśāya sumahātmane //
kṛtvā pradakṣiṇaṃ paścātpraṇāmamakaroddvijāḥ /

eṣa pārthivaśārdūla rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ //
praṇāmaṃ kurute bhaktyā manmukhenedamabravīt

prasādātte pituḥ kṣemaṃ mama rājye mahī pate //
eṣa tiṣṭhāmyahaṃ nityaṃ pūjayaṃste piturharam //

mama rājannavijñātairyadi taiḥ sudurātmabhiḥ //
mahītale kṛtaṃ kiṃcidviruddhaṃ kṣamyatāṃ mama

ete ye rākṣasāḥ śaptāstavārthāya mayā prabho //
eteṣāṃ pretarūpāṇāṃ tvamāhāraṃ prakīrtaya

// kuśa uvāca // //
mamādeśātsamāgatya te'tra liṃgāni kṛtsnaśaḥ //
pūrayaṃtu prayatnena pāṃsubhiḥ sarvatodiśam

tatastu bhojanaṃ teṣāṃ yadbhaviṣyati bhūtale //
tadvakṣyāmi sthiro bhūtvā śṛṇu devaprapūjaka

tulāgate sadāditye tairāgatya dharātale //
vihartavyaṃ prayatnena yāvadvṛścikadarśanam

tatra yairna kṛtaṃ śrāddhaṃ pretapakṣe narādhamaiḥ //
kanyāsthe vā ravau yāvanna tulāṃtagatirbhavet

jvararūpaistadaṃgasthairbhakṣyamannaṃ pṛthagvidham //
mamādeśādasaṃdigdhaṃ māsamekaṃ niśācaraiḥ

vidhihīnaṃ ca yairdattaṃ bhuktaṃ ca vidhivarjitam //
śrāddhaṃ vā mānuṣaiḥ sevyā jvararūpaiśca te sadā

evaṃ vācyāstvayā sarve pretāste madvaco'khilam //
tasmādāgatya kurvaṃtu kārtike māsi madvacaḥ

tathā dūta tvayā vācyo mama vākyādvibhīṣaṇaḥ //
pramādādyanmayā proktaṃ paruṣaṃ vacanaṃ tava

jānāmyahaṃ mahābhāga na te'sti vikṛtiḥ kvacit //
parikliṣṭaṃ janaṃ dṛṣṭvā mayaitadvyāhṛtaṃ vacaḥ

rākṣasendre sthite bhūmau tvayi jānāmyahaṃ sadā //
tiṣṭhate janako mahyaṃ rāmaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ

evamuktvā tato dūtaṃ pūjayā māsa rāghavaḥ //
vastrairbahuvidhai ratnairnadyutthaiśca pṛthagvidhaiḥ

vibhīṣaṇakṛte paścātpreṣayāmāsa rāghavaḥ //
ḍhaukanīyānyanekāni yāni saṃti ca tatra vai

// sūta uvāca // //
evaṃ sa sukhasaṃyuktānkṛtvā sarvāndvijottamān /
etatsarvaṃ dadau paścāttebhyo muktādikaṃ nṛpaḥ

ḍhaukanīyaṃ tathā''yātaṃ tallaṃkāyāḥ pṛthagvidham //
śāsanāni tathānyāni gajāśvasahitāni ca

pattanāni vicitrāṇi grāmāṇi nagarāṇi ca //
yaccānyadvāṃchitaṃ yena taddattaṃ tena tasya vai

tataḥ kuśeśvaraṃ devaṃ vidhāya ca laveśvaram //
svāṃ tanuṃ ca mahābhāgau bhrātarau tau raghūttamau

nivedya brāhmaṇendrāṇāṃ kṛtvā vṛttiṃ yathocitām //
ayodhyāṃ nagarīṃ tūrṇaṃ kṛtakṛtyau vinirgatau

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye kuśeśvaralaveśvarapratiṣṭhāvarṇanaṃnāma caturuttaraśatatamo'dhyāyaḥ //