સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.104

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
રાક્ષસૈસ્તત્ર લિંગાનિ યાનિ ભક્ત્યા સમન્વિતૈઃ ॥
સ્થાપિતાનિ ચ માહાત્મ્યં તેષાં સૂત પ્રકીર્તય

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તેષાં પૂજાકૃતે રૌદ્રા રાક્ષસા બલવત્તરાઃ ॥
લંકાપુર્યાઃ સમાયાંતિ સદૈવ શતશઃ પુરા

આગચ્છન્તો વ્રજન્તસ્તે માર્ગે ક્ષેત્રે ચ તત્ર ચ ॥
ભક્ષયન્તિ જનૌઘાંશ્ચ બાલવૃદ્ધાઞ્જનાનપિ

તતસ્તે માનવાઃ સર્વે પ્રદ્રવંતઃ સમંતતઃ ॥
ઇતશ્ચેતશ્ચ ધાવન્તિ પ્રાણરક્ષણતત્પરાઃ

તથાન્યે બહવો ગત્વા હ્યયોધ્યાખ્યાં મહાપુરીમ્ ॥
રામપુત્રં નૃપશ્રેષ્ઠં કુશં પ્રોચુઃ સુદુઃખિતાઃ

તવ પિત્રા સમં પ્રાપ્તાઃ પૂર્વં યે રાક્ષસા નૃપ ॥
હાટકેશ્વરજે ક્ષેત્રે વિભીષણપુરઃસરાઃ

સંસ્થાપિતાનિ લિંગાનિ ચતુર્વક્ત્રાણિ તત્ર વૈ ॥
રાક્ષસેંદ્રૈઃ સ્વમન્ત્રૈસ્તૈસ્તસ્ય ક્ષેત્રસ્ય પશ્ચિમે

તેનૈવ ચાનુષંગેણ સમાગચ્છંતિ નિત્યશઃ ॥
તસ્મિન્ક્ષેત્રે પ્રકુર્વંતિ તથા લોકસ્ય ભક્ષણમ્

યદિ વા તાનિ લિંગાનિ કશ્ચિત્સંપૂજયેન્નરઃ ॥
સદ્યો વિનાશમાયાતિ સોઽપ્યનર્થો મહાનભૂત્

તસ્માદ્યદિ ન રક્ષા નઃ કરિષ્યસિ મહીપતે ॥
તચ્છનૈર્યાસ્યતે લોકઃ સર્વોઽયં સંક્ષયં ધ્રુવમ્

તચ્ચ ક્ષેત્રં વિશેષેણ યત્રાગચ્છંતિ તે સદા ॥
રાક્ષસાઃ ક્રૂરકર્માણો મહામાંસસ્ય લોલુપાઃ

તચ્છ્રુત્વા સ નૃપસ્તૂર્ણં સ્વામાત્યાનાં ન્યવેદયત્ ॥
રાજ્યભારં તતસ્તત્ર બલેન સહિતો યયૌ

અથ પ્રાપ્તં કુશં દૃષ્ટ્વા હતશેષા દ્વિજોત્તમાઃ ॥
પ્રોચુસ્તં ભર્ત્સયિત્વા તુ વચનૈઃ પરુષાક્ષરૈઃ

કિમેવં ક્રિયતે રાજ્યં યથા ત્વં ક્ષત્રિયાધમઃ ॥
કરોષિ યત્ર વિધ્વંસં રાક્ષસૈ ર્નીયતે જનઃ । ૧૪ ॥
નૂનં જાતો ન રામેણ ભવાન્રાવણસંભવઃ ॥
યેનોપેક્ષસિ સર્વાન્નો રાક્ષસૈઃ પરિપીડિતાન્

સત્યમેતત્પુરા પ્રોક્તં નીતિશાસ્ત્રવિચક્ષણૈઃ ॥
યસ્ય વર્ણસ્ય યો રાજા સ વર્ણઃ સુખમેધતે

તસ્માત્ત્વં રાક્ષસોદ્ભૂતો રાક્ષસૈર્દ્વિજસત્તમાન્ ॥
ઉપેક્ષસે તતઃ સર્વાન્ભક્ષ્યમાણાંસ્તથાપરાન્

આર્તાનાં યત્ર લોકાનાં દોષૈઃ પાર્થિવસંભવૈઃ ॥
પતંત્યશ્રૂણિ ભૂપૃષ્ઠે તત્ર રાજા સ દોષભાક્

॥ કુશ ઉવાચ ॥ ॥
પ્રસાદઃ ક્રિયતાં વિપ્રા ન મયા જ્ઞાતમીદૃશમ્ ॥
રાક્ષસેભ્યઃ સમુત્પન્નો બ્રાહ્મણાનાં પરાભવઃ

અદ્યપ્રભૃતિ યઃ કશ્ચિદ્વિનાશં નીયતે ક્વચિત્ ॥
બ્રાહ્મણો વાઽથવાઽન્યોઽપિ તદ્ભવેન્મમ પાતકમ્

એવમુક્ત્વા તતસ્તૂર્ણં પ્રેષયામાસ રાઘવઃ ॥
વિભીષણાય સંક્રુદ્ધો દૂતં ભયવિવર્જિતમ્

ગચ્છ દૂત દ્રુતં ગત્વા ત્વયા વાચ્યો વિભીષણઃ ॥
રામોચિતસ્ત્વયા સ્નેહો મયા સહ કૃતો મહાન્

યદ્રાક્ષસગણૈઃ સાર્ધં મમ ભૂમિં સમંતતઃ ॥
ત્વં ક્લેશયસિ દુર્બુદ્ધે માં વિશ્વાસ્ય સુભાષિતૈઃ

મમ પિત્રા કૃતેયં તે પ્રતિષ્ઠા રાક્ષસાધમ ॥
તેન નો હન્મિ તે ભ્રાતા યથા તાતેન શાતિતઃ

વિષવૃક્ષોઽપિ યો વૃદ્ધિં સ્વયમેવ પ્રણીયતે ॥
કથં સંછિદ્યતે સોઽત્ર સ્વયમેવ મનીષિભિઃ

તસ્માદદ્ય દિનાદૂર્ધ્વં યદિ કશ્ચિન્નિશાચરઃ ॥
સમુદ્રસ્યોત્તરં પારં કથંચિદાગમિષ્યતિ

તદહં સત્વરં પ્રાપ્ય લંકાં તવ પુરીમિમામ્ ॥
સસૈન્યો ધ્વંસયિષ્યામિ તથા સર્વાન્નિશાચરાન્

ત્વાં ચ બદ્ધ્વા દૃઢૈઃ પાશૈર્નિગડૈશ્ચ સુસંયતમ્ ॥
કારાસંસ્થં કરિષ્યામિ સદ્ય એવ ન સંશયઃ

એવમુક્તસ્તતો દૂતો ગત્વા સેતું દ્રુતં તતઃ ॥
દૃષ્ટ્વા રામેશ્વરં દેવં યાવદગ્રે વ્યવ સ્થિતઃ

તાવત્પૃષ્ટો જનૈઃ કૈશ્ચિત્કસ્ત્વં વત્સ ઇહાગતઃ ॥
કેન કાર્યેણ નો બ્રૂહિ નાત્ર ગચ્છંતિ માનવાઃ

॥ દૂત ઉવાચ ॥ ॥
અહં કુશેન ભૂપેન વિભીષણગૃહં પ્રતિ ॥
પ્રેષિતઃ કાર્યમુદ્દિશ્ય તત્ર યાસ્યામ્યહં કથમ્

॥ જના ઊચુઃ ॥ ॥
નાતઃ પરં નરઃ કશ્ચિદ્ગન્તું શક્તઃ કથંચન ॥
ભગ્નઃ સેતુર્યતો મધ્યે રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા

તસ્માદત્રૈવ તે કાર્યં સિદ્ધિં દૂત પ્રયાસ્યતિ ॥
વિભીષણકૃતં સર્વં દર્શનાત્તસ્ય રક્ષસઃ

સર્વદા રાક્ષસેન્દ્રોઽસૌ શુભં રામેશ્વરત્રયમ્ ॥
ત્રિકાલં પૂજયત્યેવ નિયમં સમુપાશ્રિતઃ

લંકાદ્વારે સ્થિતો યો વૈ સેતુખણ્ડે મહેશ્વરઃ ॥
પ્રભાતે કુરુતે તસ્ય સ્વયં પૂજાં વિભીષણઃ

જલમધ્યગતં યચ્ચ સેતુખંડં દ્વિતીયકમ્ ॥
તત્ર રામેશ્વરો યશ્ચ મધ્યાહ્ને તં પ્રપૂજયેત્

એનં દેવ નિશીથે ચ સર્વદાગત્ય ભક્તિતઃ ॥
સંપૂજયેન્ન સન્દેહઃ સત્યમેતત્પ્રકીર્તિતમ્

તસ્માત્તિષ્ઠ ત્વમવ્યગ્રઃ સ્થાનેઽત્રૈવ સમાહિતઃ ॥
યાવદાગમનં તસ્ય રાક્ષસસ્ય મહાત્મનઃ

તેનૈવ સહિતઃ પશ્ચાત્સ્વેચ્છયા તસ્ય મન્દિરમ્ ॥
પ્રયાસ્યસિ ગૃહં વાપિ સ્વકીયં તદ્વિસર્જિતઃ

અથ તેષાં તદાકર્ણ્ય સ દૂતો હર્ષસંયુતઃ ॥
બાઢમિત્યેવ ચોક્ત્વાથ તત્ર ચૈવ વ્યવસ્થિતઃ

અથ પ્રાપ્તે નિશાર્ધે સ રાક્ષસૈઃ પરિવારિતઃ ॥
વિભીષણઃ સમાયાતસ્તસ્મિન્નાયતને શુભે

વિમાનવરમારૂઢઃ સ્તૂયમાનઃ સમન્તતઃ ॥
રાક્ષસૈર્બંદિરૂપૈસ્તૈર્ગીયમાનસ્તથા પરૈઃ

ઉત્તીર્ય ચ વિમાનાગ્ર્યાત્કૃત્વાઽથ ત્રિઃ પ્રદક્ષિણામ્ ॥
રામેશ્વરં પ્રણમ્યોચ્ચૈઃ સ્તોત્રમેતચ્ચકાર સઃ

નમસ્તે દેવદેવેશ ભક્તાનામભયપ્રદ ॥
સર્વતઃ પાણિપાદં તે સર્વતોક્ષિશિરોમુખમ્

ત્વં યજ્ઞસ્ત્વં વષટ્કારસ્ત્વં ચંદ્રસ્ત્વં પ્રભાકરઃ ॥
ત્વં વિષ્ણુસ્ત્વં ચતુર્વક્ત્રઃ શક્રસ્ત્વં પરમેશ્વરઃ

યથા તિલગતં તૈલં ગૂઢં તિષ્ઠતિ સર્વદા॥
તથા ત્વં સર્વ લોકેષુ ગૂઢસ્તિષ્ઠસિ શંકર

યથા કાષ્ઠગતો વહ્નિઃ સંસ્થિતોઽપિ ન લક્ષ્યતે॥
મૂઢૈઃ સર્વત્રસંસ્થોપિ તથા ત્વં નૈવ લક્ષ્યસે

યથા દધિગતં સર્પિર્નિગૂઢત્વેન સંસ્થિતમ્॥
ચરાચરેષુ ભૂતેષુ તથા ત્વં દેવ સંસ્થિતઃ

યથા જલં ધરાપૃષ્ઠાત્ખનન્નાપ્નોતિ માનવઃ ॥
તથા ત્વાં પૂજયન્નિત્યં મોક્ષમાપ્નોત્યસંશયમ્

તાવચ્ચ દુર્લભઃ સ્વર્ગસ્તાવચ્છૂરાશ્ચ શત્રવઃ ॥
યાવદેવ ન સન્તોષં ત્વં કરોષિ શરીરિણામ્

તાવલ્લક્ષ્મીશ્ચલા નૄણાં તાવદ્રોગાઃ પૃથગ્વિધાઃ ॥
ન યાવદ્દેવદેવ ત્વં સન્તોષં સંપ્રયાસ્યસિ

તાવત્પુત્રોદ્ભવં દુઃખં તથા પ્રિયસમુ દ્ભવમ્॥
યાવત્ત્વં દેવ નાયાસિ સન્તોષં દેહિનામિહ । ૫૨ ॥
એવં સ્તુત્વા તતો લિંગં સ્નાપયિત્વા યથાવિધિ ॥
ગન્ધાનુલેપનૈદિવ્યૈર્મર્દયામાસ વૈ તતઃ

પારિજાતકપુષ્પૈશ્ચ તથા સન્તાનસમ્ભવૈઃ ॥
કલ્પપાદપસંભૂતૈસ્તથા મન્દારજૈરપિ

પૂજાં ચક્રે સુવિસ્તીર્ણા શ્રદ્ધયા પરયા યુતઃ ॥
દિવ્યૈરાભરણૈર્ભૂષ્ય દિવ્યવસ્ત્રૈસ્તતઃ પરમ્

સ ચ ગીતં સ્વયં ચક્રે તાલમાદાય પાણિના ॥
મૂર્છાતાલકૃતં રમ્યં સપ્તસ્વરવિરાજિતમ્

તાનયુક્ત્યા સમોપેતં ગ્રામૈ રાગૈઃ સ્વલંકૃતમ્ ॥
એવં કૃત્વા સ શુશ્રૂષા તસ્ય દેવસ્ય ભક્તિતઃ

યાવત્સંપ્રસ્થિતો ભૂયો લંકાં પ્રતિ વિભીષણઃ ॥
તાવદ્દૂતોઽગ્રતઃ સ્થિત્વા કુશવાક્યમુવાચ હ

વિશેષતસ્તુ તેનોક્તં યત્તસ્ય પુરતઃ પુરા ॥
અતિકોપાભિભૂતેન પ્રરક્તનયનેન ચ

તચ્છ્રુત્વાથ પ્રણમ્યોચ્ચૈર્દૂતં પ્રાહ વિભીષણઃ ॥
કૃતાંજલિપુટો ભૂત્વા વિનયાવનતઃ સ્થિતઃ ॥૬.૧૦૪. ૬૦ ॥
યદ્યેવં વિહિતં રાજ્યે રામપુત્રસ્ય રાક્ષસૈઃ ॥
તન્નૂનં તન્મયા સર્વં વિહિતં દૂતસત્તમ

તસ્માન્મહાપ્રસાદો મે કૃતસ્તેન મહાત્મના ॥
કુશેન પ્રેષિતો યસ્ત્વં મમ મૂર્ખસ્ય સંનિધૌ

એવમુક્ત્વા સ તાન્સર્વાઞ્છોધયામાસ રાક્ષસાન્ ॥
યે ગત્વા ભૂતલે મર્ત્યાન્ધ્વંસયંતિ સદૈવ હિ

તતસ્તત્રૈવ ચાનીય તસ્ય દૂતસ્ય સંનિધૌ ॥
પ્રત્યેકં તાનુવાચેદં કોપાદશ્રૂણિ ચોત્સૃજન્

યૈઃ કૃતો જનવિધ્વંસો રાક્ષસૈઃ સુદુરાત્મભિઃ ॥
રાજ્યે કુશસ્ય સંપ્રાપ્તૈઃ પ્રભોર્મમ મહાત્મનઃ ॥

તે સર્વે વ્યંતરા રૌદ્રાઃ પ્રભવંતુ સુદુઃખિતાઃ ॥
લંકાદ્વારગતા નિત્યં ક્ષુત્પિપાસાનિપીડિતાઃ

સર્વભોગપરિત્યક્તાઃ શીતાતપસહિ ષ્ણવઃ ॥
શ્લેષ્મમૂત્રકૃતાહારા નિન્દ્યાઃ સર્વજનસ્ય ચ

એવં દત્ત્વાથ તેષાં સ શાપં રાક્ષસસત્તમઃ ॥
તતઃ પ્રાહ ચ તં દૂતં પુનરેવ કૃતાં જલિઃ

અદ્યપ્રભૃતિ નો કશ્ચિદ્રાક્ષસઃ સંપ્રયાસ્યતિ ॥
તસ્માદ્વાચ્યો રઘુશ્રેષ્ઠો મદ્વાક્યાત્સ કુશસ્ત્વયા ॥
ક્ષમ્યતામપરાધો મે યદજ્ઞાના દયંકૃતઃ

રાક્ષસૈર્દુષ્ટજાતીયૈર્મહામાંસસ્યલોલુપૈઃ ॥
કૃતશ્ચ નિગ્રહસ્તેષાં પ્રત્યક્ષં તવ દૂત યઃ

યદન્યદપિ કૃત્યં સ્યાદ્દૈવં વા માનુષં ચ વા ॥
મમ ભૃત્યસ્ય તત્સર્વં કથનીયમશંકિતમ્

॥ દૂત ઉવાચ ॥ ॥
યાનિ તત્ર ચ લિંગાનિ રાક્ષસૈર્નિર્મિતાનિ ચ ॥
તાનિ ગત્વા સ્વયં શીઘ્રં ત્વમુત્પાટય રાક્ષસ

એતદેવ પરં કૃત્યં સર્વલોકસુખાવહમ્ ॥
સ્થાપિતાનિ ચ યાન્યેવ મંત્રૈ રાક્ષસસંભવૈઃ

સંપૂજિતાનિ રક્ષોભિશ્ચતુર્વક્ત્રાણિ રાક્ષસ॥
અજાનન્માનવઃ કશ્ચિદ્યદિ પૂજાં સમાચરેત્

તત્ક્ષણાન્નાશમાયાતિ એતદ્દૃષ્ટં મયા સ્વયમ્॥
એતસ્માત્કારણાદ્વચ્મિ ત્વામહં રાક્ષસાધિપ ॥
તૈઃ સ્થિતૈર્ભૂતલે લિંગૈઃ સ્થિતાઃ સર્વે નિશાચરાઃ

॥ વિભીષણ ઉવાચ ॥ ॥
મયા પૂર્વં પ્રતિજ્ઞાતં રામસ્ય પુરતઃ કિલ ॥
રામેશ્વરમતિક્રમ્ય ન ગતવ્યં ધરાતલે

અન્યચ્ચ કારણં દૂત પ્રોક્તમત્ર મનીષિભિઃ ॥
દુઃસ્થિતં સુસ્થિતં વાપિ શિવલિંગં ન ચાલયેત્

તત્કથં તત્ર ગત્વાઽથ લિંગભેદં કરોમ્યહમ્ ॥
સ્વયં માહેશ્વરો ભૂત્વા પ્રતિજ્ઞાય ચ વૈ સ્વયમ્

તસ્માત્પ્રસાદનીયસ્તે મદ્વાક્યાત્સ નરાધિપઃ ॥
યદ્યુક્તં મયા પ્રોક્તં તત્ત્વં કુરુ વિનિગ્રહમ્

એવમુક્ત્વાથ તં દૂતં રત્નૈઃ સાગરસંભવૈઃ ॥
પ્રભૂતૈર્ભૂષયિત્વાઽથ વિસસર્જ નૃપં પ્રતિ

અથ તે રાક્ષસાસ્તેન શપ્તાઃ પ્રોચુઃ સુદુઃખિતાઃ ॥
કુરુ શાપસ્ય મોક્ષં નઃ સર્વેષાં રાક્ષસેશ્વર

॥ વિભીષણ ઉવાચ ॥ ॥
નાહં કરોમિ ભૂયોઽપિ યુષ્માકં રાક્ષસાધમાઃ। ॥
અનુગ્રહં પ્રશપ્તાનાં વંચકાનાં વિશેષતઃ

તસ્માત્સોઽપિ રઘુશ્રેષ્ઠઃ પ્રસાદં વઃ કરિષ્યતિ ॥
મમ વાક્યાદ સંદિગ્ધં કાલઃ કશ્ચિત્પ્રતીક્ષ્યતામ્

એવમુક્ત્વાઽથ રક્ષેન્દ્રઃ પ્રેષયામાસ સત્વરમ્ ॥
દૂતં કુશમહીપસ્ય માનુષં દેવપૂજકમ્

ગત્વા બ્રૂહિ કુશં ભૂપં સત્વરં વચનાન્મમ ॥
એતેષાં મત્પ્રશપ્તાનાં રાક્ષસાનાં દુરાત્મનામ્ ॥
અનુગ્રહં કુરુ વિભો દીનાનાં ભોજનાય વૈ

એવમુક્તસ્તતસ્તેન ઇતો દૂતેન સંયુતઃ ॥
કુશસ્તેન વિનિર્યાતઃ સત્વરં દ્વિજસત્તમાઃ

તતો ગત્વા દ્રુતં દૂતઃ કુશં પ્રોવાચ સાદરમ્ ॥
પ્રણિપત્ય યથા ન્યાયં વિનયાવનતઃ સ્થિતઃ

વિભીષણો મયા દૃષ્ટો દેવે રામેશ્વરે વિભો ॥
પૂજાર્થં તત્ર ચાયાતો રાક્ષસૈર્બહુભિર્વૃતઃ

પ્રોક્તો મયા ભવદ્વાક્યમશેષં રઘુનન્દન ॥
શ્રુતં તેનાપિ તત્સર્વં વિનયાવનતેન ચ

અજાનતઃ પ્રભો તસ્ય રાક્ષસૈઃ સુદુરાત્મભિઃ ॥
પ્રજૈવં પીડિતા ભૂમૌ મહામાંસસ્ય લોલુપૈઃ

તચ્છ્રુત્વા મન્મુખાત્તેન સર્વેષાં નિગ્રહઃ કૃતઃ ॥
યૈઃ કૃતં કદનં ભૂમૌ તવ પાર્થિવ સત્તમ ॥
કૃતાસ્તે વ્યન્તરા સર્વે પાપાહારવિહારિણઃ

ભવિષ્યથ તથા યૂયં ક્ષુત્પિપાસાનિપીડિતાઃ ॥
તૈઃ સર્વૈઃ પ્રાર્થિતઃ સોઽપિ ભૂયોભૂયઃ પ્રણમ્ય તમ્

શપ્તાઃ સર્વે વયં તાવત્પ્રસાદં કુરુ તદ્વિભો ॥
તે તેનાથ તતઃ પ્રોક્તા નાહં વો રાક્ષસાધમાઃ

અનુગ્રહં કરિષ્યામિ ન દાસ્યામિ ચ ભોજનમ્ ॥
કુશાદેશાન્મયા સર્વે યૂયં પાપસમન્વિતાઃ

નિગૃહીતાઃ સ યુષ્માકં પ્રસાદં પ્રકરિષ્યતિ ॥
તદર્થં પ્રેષિતો દૂતસ્ત્વત્સકાશં મહીપતે

રક્ષસા તેન યદ્યુક્તમખિલં તત્ત્વમાચર ॥
કિં વા તે બહુનોક્તેન નાસ્તિ ભક્તસ્તથા વિધઃ ॥
ભક્તિશક્તિસમોપેતો યથા તે સ વિભીષણઃ

અદ્યપ્રભૃતિ નો ભૂમૌ વિચરિષ્યંતિ રાક્ષસાઃ ॥
તસ્ય વાક્યાદસંદેહં ત્વં રાજન્સુખ ભાગ્ભવ

લિંગાનાં ચ કૃતે રાજન્વિજ્ઞપ્તં તેન રક્ષસા ॥
ન મયા ચાત્ર રાજેંદ્ર આગન્તવ્યં કથંચન ॥
રામદેવસ્ય વાક્યેન જંબુદ્વીપે ન મે ગતિઃ

અત્ર સ્થિતસ્ય યત્કૃત્યં દૈવં વા માનુષં ચ વા ।
તવાદેશં કરિષ્યામિ યદ્યપિ સ્યાત્સુદુષ્કરમ્ । ૯૯ ॥
તસ્માત્તેન મહારાજ રામેશ્વરપ્રપૂજકઃ ॥
મનુષ્યઃ પ્રેષિતો દૂતો યસ્તં પશ્ય મહીપતે

અથ તસ્ય સમાદેશાડ્ઢૌકનીયૈઃ પૃથગ્વિધૈઃ ॥
સહિતઃ સ સમાયાતો દૂતો રક્ષેંદ્રનોદિતઃ

ધાત્રીફલપ્રમાણાનાં તેન પ્રસ્થાસ્ત્રયોદશ ॥
મૌક્તિકાનાં સમાનીતાઃ કૃતે તસ્ય મહીપતેઃ

વૈડૂર્યાણાં મરકતાનાં મણીનાં ચ દ્વિજોત્તમાઃ ॥
જાત્યાનાં ષોડશ દ્રોણાઃ સમાનીતાઃ સુનિર્મલાઃ

અગ્નિશૌચાનિ વસ્ત્રાણિ તથા દેવમયાનિ ચ ॥
અસંખ્યાતાનિ વૈ હેમ જાત્યં સંખ્યાવિવર્જિતમ્

તત્સર્વં દર્શયિત્વાથ કુશાય સુમહાત્મને ॥
કૃત્વા પ્રદક્ષિણં પશ્ચાત્પ્રણામમકરોદ્દ્વિજાઃ ।

એષ પાર્થિવશાર્દૂલ રાક્ષસેન્દ્રો વિભીષણઃ ॥
પ્રણામં કુરુતે ભક્ત્યા મન્મુખેનેદમબ્રવીત્

પ્રસાદાત્તે પિતુઃ ક્ષેમં મમ રાજ્યે મહી પતે ॥
એષ તિષ્ઠામ્યહં નિત્યં પૂજયંસ્તે પિતુર્હરમ્ ॥

મમ રાજન્નવિજ્ઞાતૈર્યદિ તૈઃ સુદુરાત્મભિઃ ॥
મહીતલે કૃતં કિંચિદ્વિરુદ્ધં ક્ષમ્યતાં મમ

એતે યે રાક્ષસાઃ શપ્તાસ્તવાર્થાય મયા પ્રભો ॥
એતેષાં પ્રેતરૂપાણાં ત્વમાહારં પ્રકીર્તય

॥ કુશ ઉવાચ ॥ ॥
મમાદેશાત્સમાગત્ય તેઽત્ર લિંગાનિ કૃત્સ્નશઃ ॥
પૂરયંતુ પ્રયત્નેન પાંસુભિઃ સર્વતોદિશમ્

તતસ્તુ ભોજનં તેષાં યદ્ભવિષ્યતિ ભૂતલે ॥
તદ્વક્ષ્યામિ સ્થિરો ભૂત્વા શૃણુ દેવપ્રપૂજક

તુલાગતે સદાદિત્યે તૈરાગત્ય ધરાતલે ॥
વિહર્તવ્યં પ્રયત્નેન યાવદ્વૃશ્ચિકદર્શનમ્

તત્ર યૈર્ન કૃતં શ્રાદ્ધં પ્રેતપક્ષે નરાધમૈઃ ॥
કન્યાસ્થે વા રવૌ યાવન્ન તુલાંતગતિર્ભવેત્

જ્વરરૂપૈસ્તદંગસ્થૈર્ભક્ષ્યમન્નં પૃથગ્વિધમ્ ॥
મમાદેશાદસંદિગ્ધં માસમેકં નિશાચરૈઃ

વિધિહીનં ચ યૈર્દત્તં ભુક્તં ચ વિધિવર્જિતમ્ ॥
શ્રાદ્ધં વા માનુષૈઃ સેવ્યા જ્વરરૂપૈશ્ચ તે સદા

એવં વાચ્યાસ્ત્વયા સર્વે પ્રેતાસ્તે મદ્વચોઽખિલમ્ ॥
તસ્માદાગત્ય કુર્વંતુ કાર્તિકે માસિ મદ્વચઃ

તથા દૂત ત્વયા વાચ્યો મમ વાક્યાદ્વિભીષણઃ ॥
પ્રમાદાદ્યન્મયા પ્રોક્તં પરુષં વચનં તવ

જાનામ્યહં મહાભાગ ન તેઽસ્તિ વિકૃતિઃ ક્વચિત્ ॥
પરિક્લિષ્ટં જનં દૃષ્ટ્વા મયૈતદ્વ્યાહૃતં વચઃ

રાક્ષસેન્દ્રે સ્થિતે ભૂમૌ ત્વયિ જાનામ્યહં સદા ॥
તિષ્ઠતે જનકો મહ્યં રામઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ

એવમુક્ત્વા તતો દૂતં પૂજયા માસ રાઘવઃ ॥
વસ્ત્રૈર્બહુવિધૈ રત્નૈર્નદ્યુત્થૈશ્ચ પૃથગ્વિધૈઃ

વિભીષણકૃતે પશ્ચાત્પ્રેષયામાસ રાઘવઃ ॥
ઢૌકનીયાન્યનેકાનિ યાનિ સંતિ ચ તત્ર વૈ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં સ સુખસંયુક્તાન્કૃત્વા સર્વાન્દ્વિજોત્તમાન્ ।
એતત્સર્વં દદૌ પશ્ચાત્તેભ્યો મુક્તાદિકં નૃપઃ

ઢૌકનીયં તથાઽઽયાતં તલ્લંકાયાઃ પૃથગ્વિધમ્ ॥
શાસનાનિ તથાન્યાનિ ગજાશ્વસહિતાનિ ચ

પત્તનાનિ વિચિત્રાણિ ગ્રામાણિ નગરાણિ ચ ॥
યચ્ચાન્યદ્વાંછિતં યેન તદ્દત્તં તેન તસ્ય વૈ

તતઃ કુશેશ્વરં દેવં વિધાય ચ લવેશ્વરમ્ ॥
સ્વાં તનું ચ મહાભાગૌ ભ્રાતરૌ તૌ રઘૂત્તમૌ

નિવેદ્ય બ્રાહ્મણેન્દ્રાણાં કૃત્વા વૃત્તિં યથોચિતામ્ ॥
અયોધ્યાં નગરીં તૂર્ણં કૃતકૃત્યૌ વિનિર્ગતૌ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે કુશેશ્વરલવેશ્વરપ્રતિષ્ઠાવર્ણનંનામ ચતુરુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ ॥