Skanda Purana · Chapter 6.103

// // ṛṣaya ūcuḥ //
āścaryaṃ sūtaputraitadyattvayā parikīrtitam //
yatsthāpitāni liṃgāni rākṣasairapi vānaraiḥ

tasmādvistarato brūhi yatrayatra yathāyathā //
taiḥ sthāpitāni liṃgāni yeṣu sthāneṣu sūtaja

// sūta uvāca // //'
sugrīvaḥ saṃbhramitvātha kṣetraṃ sarvamaśeṣataḥ //
bālamaṃḍanakaṃ prāpya tatra snātvā samāhitaḥ // ३ /
mukhaliṃgaṃ tatastatra sthāpayāmāsa śūlinaḥ ///
tathānyairvānaraiḥ sarvaimukhaliṃgāni śūlinaḥ //
svasaṃjñārthaṃ dvijaśreṣṭhāḥ sthāpitāni yathecchayā

yasteṣāṃ mukhaliṃgānāṃ karoti ghṛtakaṃbalam///
makarasthena sūryeṇa śivalokaṃ sa gacchati

tataḥ paścimadigbhāge tasya kṣetrasya rākṣasaiḥ //
saṃsthāpitāni liṅgāni caturvaktrāṇi ca dvijāḥ //_

rāmeṇa pūrvadigbhāge prāsādānāṃ ca paṃcakam //
sthāpitaṃ bhaktiyuktena sarvapātakanāśanam

tathādakṣiṇadigbhāge kūpikā tena nirmitā///
ānarttīyataḍāgasya samīpe pāpanāśanī

yastasyāṃ kurute śrāddhaṃ saṃprāpte dakṣiṇāyane //
so'śvamedhaphalaṃ prāpya pitṛloke mahīyate

/
yastatra dīpakaṃ dadyātkārtike māsi ca dvijāḥ //
na sa paśyati raudrāṃstānnarakānekaviṃśatim //
na cāṃdho jāyate kvāpi yatrayatra prajāyate

// //
// ṛṣaya ūcuḥ // //
ānarttīyataḍāgaṃ tatkena tatra vinirmitam //
kiṃprabhāvaṃ ca kārtsnyena sūtaputra prakīrtaya

// sūta uvāca // ///
ānarttīyataḍāgasya mahimā dvijasattamāḥ //
ekavaktreṇa no śakyo vaktuṃ varṣaśatairapi

āśvinasya site pakṣe caturdaśyāṃ samāhitaḥ //
snātvā devānpitṝṃścaiva tarpayedvidhipūrvakam

tato dīpotsavadine śrāddhaṃ kṛtvā samāhitaḥ //
dāmodaraṃ yamaṃ pūjya dīpaṃ dadyātsvabhaktitaḥ //

saṃpūjyo dharmarājastu gandhapuṣpānulepanaiḥ //
māṣāstilāśca dātavyā goviṃdaḥ prīyatāmiti

tilamāṣapradānena dvijānāṃ tarpaṇena ca //
yamena sahito devaḥ prīyate puruṣottamaḥ

ya evaṃ kurute viprāstīrtha ānarta saṃjñite //
so'śvamedhaphalaṃ prāpyabrahmaloke mahīyate

/
yasmindine samāyāto rāmastatra praharṣitaḥ //
tasmindvijottamaiḥ sarvaiḥ proktaḥ so'bhyetya sādaram

atrāgastyo muniśreṣṭhastiṣṭhate raghunaṃdana //
taṃ gatvā paśya viprendra mitrāvaruṇasaṃbhavam

atha teṣāṃ vacaḥ śrutvā rāmo rājīvalocanaḥ //
vānarai rākṣasaiḥ sārdhaṃ prahṛṣṭaḥ satvaraṃ yayau // 6.103.२०
aṣṭāṃgapraṇipātena taṃ praṇamya raghūttamaḥ //
pariṣyakto dṛḍhaṃ tena sānandena mahātmanā

nātidūre tatastasya vinayena samanvitaḥ //
upaviṣṭo dharāpṛṣṭhe kṛtāṃjalipuṭaḥ sthitaḥ

tataḥ pṛṣṭastu muninā kathayāmāsa vistarāt //
vṛttāṃtaṃ sarvamātmīyaṃ svargasya gamanaṃ prati

yathā sītā parityaktā yathā saumitriṇā kṛtaḥ //
parityāgaḥ svakīyasya saṃtyaktena mahātmanā //

tathā sugrīvamāsādya tathaiva ca vibhīṣaṇam //
saṃbhāṣya cāgamastvatra tataḥ puṣpakasaṃsthitiḥ

tato'gastyaḥ kathāścitrāścakre tasya purastadā //
rājarṣīṇāṃ purāṇānāṃ dṛṣṭāṃtairbahubhirmuniḥ

tataḥ kathāvasāne ca calacittaṃ raghūttamam //
vilokya pradadau tasmai ratnābharaṇamuttamam

yanna deveṣu yakṣeṣu siddhavidyādhareṣu ca //
nāgeṣu rākṣasendreṣu mānuṣeṣu ca kā kathā

yasyendrāyudhasaṃghāśca niṣkrāmaṃti sahasraśaḥ //
rātrau tamisrapakṣe'pi lakṣyate'rkopamatviṣaḥ

tadrāmastu gṛhītvā'tha vismayotphullalocanaḥ //
papraccha kautukāviṣṭaḥ kutastvetanmune tava //

atyadbhutakaraṃ ratnairnirmitaṃ timirāpaham //
kaṇṭhābharaṇamākhyāhi nedamasti jagattraye

// agastiruvāca // //
yatpaśyasi raghuśreṣṭha taḍāgamidamuttamam //
mamāśramasamīpasthaṃ taddevadevanirmitam

tasya tīre mayā dṛṣṭaṃ yadāścaryamanuttamam //
tatte'haṃ saṃpravakṣyāmi śṛṇuṣva raghu nandana

kadācidrāghavaśreṣṭha niśīthe'haṃ samutthitaḥ //
paśyāmi vyomamārgeṇa pradyotaṃ bhāskaropamam

yāvattāvadvimānaṃ tadapsarogaṇarājitam //
tasya madhyagataścaikaḥ puruṣastaruṇastathā //
andhastatra samārūḍhaḥ stūyate kinnarairnṛpaḥ

ratnābharaṇametacca bibhratkaṇṭhe sunirmalam //
dvādaśārkapratīkāśaṃ kāmadeva ivāparaḥ

athottīrya vimānāgryātskaṃdhalagno raghūdvaha //
ekasya devadūtasya salilāṃtamupāgataḥ

tataśca salilāttasmādākṛṣya ca kalevaram //
mṛtakasya tato daṃtairbhakṣayāmāsa satvaram

yathāyathā mahāmāṃsaṃ sa bhakṣayati rāghava //
tathātathā punaḥ kāyaṃ tadrūpaṃ tatprajāyate

tatastṛptiṃ cirātprāpya śucirbhūtvā praharṣitaḥ //
niṣkamya salilādyāvadvimānamadhirohati

tāvanmayā drutaṃ gatvā sa pṛṣṭaḥ kautukānnṛpaḥ //
sevyamāno'pi gandharvaiḥ samaṃtādbuddhitatparaiḥ

bhobho vaimānikaśreṣṭha muhūrtaṃ pratipālaya //
agastirnāma vipro'haṃ mitrāvaruṇasaṃbhavaḥ // ४२ /
tacchrutvā sammukho bhūtvā praṇāmamakarottataḥ //
taiśca vaimānikaiḥ sārdhaṃ sarvaistaiḥ kinnarādibhiḥ

so'yaṃ rājā mayā pṛṣṭaḥ kṛtānatiḥ puraḥ sthitaḥ //
kastvamīdṛgvapuḥ śrīmānvimānavaramāśritaḥ //
sevyamāno'psarobhiśca gandharvaiḥ kinnaraistathā //

atrā''gatya taḍāgāṃte mahāmāṃsaprabhakṣaṇam //
kṛtavānasi vaikalyaṃ kasmātte dṛṣṭisaṃbhavam

// vaimānika uvāca // //
sādhu sādhu muniśreṣṭha yattvaṃ prāpto mamāntikam //
avaśyaṃ sānukūlo me vidhiryattvaṃ samāgataḥ

sādhūnāṃ darśanaṃ puṇyaṃ tīrthabhūtā hi sādhavaḥ //
kālena phalate tīrthaṃ sadyaḥ sādhusamāgamaḥ

tasmātsarvaṃ tavākhyānaṃ kathayāmi mahāmune /
yena me garhitaṃ bhojyaṃ vibhavaśca tathedṛśaḥ

ahamāsaṃ purā rājā śvetonāma mahāmune //
ānartādhipatiḥ pāpaḥ sarvalokanipīḍakaḥ

na kiṃcitprāṅmayā dattaṃ na hutaṃ jātavedasi //
na ca rakṣā kṛtā loke na trātāḥ śaraṇāgatāḥ

dṛṣṭvādṛṣṭvā mayā ratnaṃ yatkiṃciddharaṇītale // /
tadvai balāddhṛtaṃ sarvaṃ sarveṣāmiha dehinām

tataḥ kālena dīrgheṇa jarāgrastasya me balāt //
hṛtaṃ rājyaṃ svaputreṇa māṃ nirvāsya vigarhitam //

tato'haṃ jarayā grasto vairāgyaṃ paramaṃ gataḥ//
samāyāto'tra vipreṃdra bhramamāṇa itastataḥ

tataḥ kṣutkṣāmakaṇṭho'haṃ snātvā'tra salile śubhe//
mṛtaśca saṃniviṣṭohaṃ kṣudhayā paripīḍitaḥ

prāviśyā'tra jale puṇye paṃcatvaṃ samupāgataḥ //
tataśca tatkṣaṇādeva vimānaṃ samupasthitam // /

māmanyena śarīreṇa samādāya ca kiṃkarāḥ //
tatrāropya tataḥ prāptā brahmaṇaḥ sadanaṃ prati

divyamālyāvaradharaṃdivyagandhānulepanam //
divyābharaṇasaṃjuṣṭaṃ stūyamānaṃ ca kinnaraiḥ

tato brahmasabhāmadhye hyahaṃ tairdevakiṃkaraiḥ //
tādṛgrūpo vicakṣuśca dhārito brahmaṇaḥ puraḥ

sarvaiḥ sabhāgatairdṛṣṭā vismitāsyaiḥ parasparam //
anyaiśca nindamānaiśca dhikchabdasya prajalpakaiḥ

// kiṃkarā ūcuḥ // //
eṣa devaścaturvaktraḥ sabheyaṃ tasya sambhavā //
sarvairdevagaṇairjuṣṭā praṇāmaḥ kriyatāmiti

tato'haṃ praṇipatyoccaistaṃ devaṃ devasaṃyutam //
upaviṣṭaḥ sabhāmadhye vrīḍayā'vanataḥ sthitaḥ

yathāyathā kathāstatra prajāyante sabhātale //
devadvijanarendrāṇāṃ dharmākhyānāni kuṃbhaja

tathātathā mamātīva kṣudvṛddhiṃ saṃpragacchati //
jāne kiṃ bhakṣayāmyāśu dṛṣadaḥ kāṣṭhameva vā

tato mayā praṇamyoccairvijñaptaḥ prapitāmahaḥ //
prāṇipatya muniśreṣṭha lajjāṃ tyaktvā sudūrataḥ

kṣudhā māṃ bādhate atīva sāṃprataṃ prapitāmaha //
tathā paśyāmi no kiṃcittādṛgbhojyaṃ prayaccha me

kṣutpipāsādayo doṣā na vidyaṃte'tra te kila //
svarge sthitasya yaccaitattatkimevaṃvidhaṃ mama

// pitāmaha uvāca // //
tvayā nānnaṃ kvaciddattaṃ kasyacitpṛthivītale /
tenātrāpi bubhukṣā te vṛddhiṃ gacchati durmate

tathā hṛtāni ratnāni yāni dṛṣṭigatāni te //
cakṣurhīnastato jāto mama loke gato'pi ca

yastvaṃ pātakayukto'pi saṃprāpto mama maṃdiram//
tadvakṣyāmyakhilaṃ te'haṃ śṛṇuṣvaikamanāḥ sthitaḥ

yasmiñjale tvayā muktāḥ prāṇāḥ pāpā tmanāpica //
śvetadvīpapatistatra kalikālabhayāturaḥ

tato'sya sparśanātsadyo vimuktaḥ sarvapātakaiḥ //
annādānātparā pīḍā jāyate kṣutsamu dbhavā

tathā ratnāpahāreṇa sañjātā cāṃdhatā tava //
naivānyatkāraṇaṃ kiṃcitsatyametanmayoditam

tato mayā vidhiḥ proktaḥ punareva dvijottama //
eṣo'pi brahmalokaste narakādatiricyate //
tasmāttatraiva māṃ deva preṣayasva kimatra vai

// brahmovāca // //
tasmāttatraiva gaccha tvaṃ preṣi to'si kimatra vai //
narake tava vāso na śvetadvīpasamudbhavam

māhātmyaṃ nāśamāyāti śāstraṃ syātsatyavarjitam //
tasmāttvaṃ nityamārūḍho vimā ne traivasundare

gatvā jalāśaye tasminyatra prāṇāḥ samujjhitāḥ //
tameva nijadehaṃ ca bhakṣayasva yathecchayā

tadbhaviṣyati madvākyā dakṣayaṃ jalamadhyagam//
tāvatkālaṃ ca dṛṣṭiste bhojyakāle bhaviṣyati

tato'haṃ tasya vākyena dīpotsavadine sadā //
niśīthe'tra samā gatya bhakṣayāmi nijāṃ tanum

tatastṛptiṃ pragacchāmi yāvaddaivaṃ dinaṃ sthitam //
mānuṣaṃ ca tathā varṣamīdṛgrūpo vyavasthitaḥ

nāstyasādhyaṃ muniśreṣṭha tava kiṃcijjagattraye //
yenaikaṃ culukaṃ kṛtvā nipītaḥ payasāṃnidhiḥ

tasmānmune dayāṃ kṛtvā mamopari mahattarām //
akṛtyā drakṣa māmasmātsarvalokavigarhitāt

tathā dṛṣṭipradānaṃ me kuruṣva munisattama //
nirviṇṇo'smyaṃdhabhāvena nānyā tvatto'sti me gatiḥ //

tasya tadvacanaṃ śrutvā kṛpayā mama mānasam//
dravībhūtaṃ tadā vākyamavocaṃ taṃ raghūttama

tvamannaniṣkrayaṃ dehi kaṇṭhasthamiha bhūṣaṇam //
yena nāśaṃ prayātyeṣā bubhukṣā jaṭharodbhavā

tathā'dyaprabhṛti prājña ratnadīpānsunirmalān //
atraiva sarasastīre dehi dāmodarāya ca

ddha?sa yena saṃjāyate dṛṣṭiḥ śāśvatī tava nirmalā //
mama vākyādasaṃdigdhaṃ satyenātmānamālabhe

// rājovāca // //
mamopari dayāṃ kṛtvā tvameva munisattama //
gṛhāṇa ratnasaṃbhūtaṃ kaṇṭhābharaṇamuttamam

tato dayābhibhūtena mayā tasya pratigrahaḥ //
niḥspṛheṇāpi saṃcīrṇo muninā raṇyavāsinā/
tataḥ prakṣālya me pādau yāvattenānnaniṣkraye/
vibhūṣaṇamidaṃ dattaṃ sadbhaktyā bhāvitātmane//
tatastasya praṇaṣṭā sā bubhukṣā tatkṣaṇānnṛpa //
saṃjātā paramā tṛptirdevapīyūṣasaṃbhavā

tasya naṣṭaṃ mṛtaṃ kāyaṃ tacca jīrṇaṃ purodbhavam //
yadāsīdakṣayaṃ nityaṃ tasmiṃstoye vyavasthitam

tataḥ saṃsthāpitastena tasminsthāne subhaktitaḥ //
dāmodaro raghuśreṣṭha kṛtvā prāsādamuttamam ९२ //
tasyāgre śraddhayā yukto dīpaṃ dayādyathāyathā //
tathātathā bhaveddṛṣṭistasya nityaṃ sunirmalām

tato māsātsamāsādya divyacakṣurmahīpatiḥ //
sa babhūva nṛpaśreṣṭhaḥ spṛhaṇīyatamaḥ satām

tataḥ provāca māṃ hṛṣṭaḥ praṇipatya kṛtāṃjaliḥ //
harṣagadgadayā vācā prasthitastridivaṃ prati

tvatprasādātpraṇaṣṭā me bubhukṣā'tisudāruṇā //
tathā dṛṣṭiśca saṃjātā divyā brāhmaṇasattama

anujñāṃ dehi me tasmādyena gacchāmi sāṃpratam //
brahmalokaṃ muniśreṣṭha tīrthasyāsya prabhāvataḥ

tato mayā vinirmuktaḥ praṇipatya muhurmuhuḥ //
sa jagāma prahṛṣṭātmā brahmalokaṃ sanātanam

evaṃ me bhūṣaṇamidaṃ jātaṃ hastagataṃ purā //
tava yogyamidaṃ jñātvā tubhyaṃ tena niveditam

tataḥ prabhṛti rājeṃdra samāgatyātra mānavāḥ //
ratnadīpānpradāyoccaiḥ snātvā'tra salile śubhe //
kārtike māsi niryāṃti dehāṃte tridivālayam

ye punaḥ prāṇasaṃtyāgaṃ prakurvaṃti samāhitāḥ //
pāpātmāno'pi te yāṃti brahmalokaṃ raghūttama

tato dṛṣṭvā sahasrākṣaḥ prabhāvaṃ tajjalodbhavam //
pāṃsubhiḥ pūrayāmāsa samaṃtādbhayasaṃkulam

tadadya divasaḥ prāpto dīpotsavasamudbhavaḥ //
supuṇyo'tra mamādeśāttvaṃ kuruṣva sukūpikām

tasyāṃ snānaṃ vidhāyātha pitṝṃstarpaya rāghava //
devasyāsya puro dehi ratnadīpamanuttamam //

yena saṃjāyate siddhirbrahmalokasamudbhavā //
anenaiva śarīreṇa satyametanmayoditam //

tataste rāghavādeśā tsarve rākṣasavānarāḥ //
tasmindeśe vinidadhuḥ kūpikāṃ vimalodakām //

tatra snātvā pitṝṃstarpya ratnadīpaṃ pradāya ca //
samastaṃ kārtikaṃ yāvadayodhyāṃ prasthitāstataḥ / १०७ //
tato vibhīṣaṇaṃ muktvā hanūmaṃtaṃ ca vānaram //
brahmalokaṃ gatāḥ sarve tattīrthasya prabhāvataḥ

// sūta uvāca // //
adyāpi dīpadānaṃ yaḥ kurute tatra sādaram //
saṃprāpte kārtike māsi snātvā tatra jale śubhe //
sa sarvapātakairmukto brahmaloke mahīyate

evaṃ tatra samutpannaṃ tattaḍāgaṃ śubhāvaham //
ānarttīyaṃ tathā viṣṇukūpikā sā ca śobhanā

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāharuyāṃ saṃhi tāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe śrīhāṭakeśvarakṣetramāhātmye ānartakatīrthakūpikāmāhātmyavarṇanaṃnāma tryadhikaśatatamo'dhyāyaḥ