સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.103

॥ ॥ ઋષય ઊચુઃ ॥
આશ્ચર્યં સૂતપુત્રૈતદ્યત્ત્વયા પરિકીર્તિતમ્ ॥
યત્સ્થાપિતાનિ લિંગાનિ રાક્ષસૈરપિ વાનરૈઃ

તસ્માદ્વિસ્તરતો બ્રૂહિ યત્રયત્ર યથાયથા ॥
તૈઃ સ્થાપિતાનિ લિંગાનિ યેષુ સ્થાનેષુ સૂતજ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥ઽ
સુગ્રીવઃ સંભ્રમિત્વાથ ક્ષેત્રં સર્વમશેષતઃ ॥
બાલમંડનકં પ્રાપ્ય તત્ર સ્નાત્વા સમાહિતઃ ॥ ૩ ।
મુખલિંગં તતસ્તત્ર સ્થાપયામાસ શૂલિનઃ ॥।
તથાન્યૈર્વાનરૈઃ સર્વૈમુખલિંગાનિ શૂલિનઃ ॥
સ્વસંજ્ઞાર્થં દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ સ્થાપિતાનિ યથેચ્છયા

યસ્તેષાં મુખલિંગાનાં કરોતિ ઘૃતકંબલમ્॥।
મકરસ્થેન સૂર્યેણ શિવલોકં સ ગચ્છતિ

તતઃ પશ્ચિમદિગ્ભાગે તસ્ય ક્ષેત્રસ્ય રાક્ષસૈઃ ॥
સંસ્થાપિતાનિ લિઙ્ગાનિ ચતુર્વક્ત્રાણિ ચ દ્વિજાઃ ॥_

રામેણ પૂર્વદિગ્ભાગે પ્રાસાદાનાં ચ પંચકમ્ ॥
સ્થાપિતં ભક્તિયુક્તેન સર્વપાતકનાશનમ્

તથાદક્ષિણદિગ્ભાગે કૂપિકા તેન નિર્મિતા॥।
આનર્ત્તીયતડાગસ્ય સમીપે પાપનાશની

યસ્તસ્યાં કુરુતે શ્રાદ્ધં સંપ્રાપ્તે દક્ષિણાયને ॥
સોઽશ્વમેધફલં પ્રાપ્ય પિતૃલોકે મહીયતે

।
યસ્તત્ર દીપકં દદ્યાત્કાર્તિકે માસિ ચ દ્વિજાઃ ॥
ન સ પશ્યતિ રૌદ્રાંસ્તાન્નરકાનેકવિંશતિમ્ ॥
ન ચાંધો જાયતે ક્વાપિ યત્રયત્ર પ્રજાયતે

॥ ॥
॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
આનર્ત્તીયતડાગં તત્કેન તત્ર વિનિર્મિતમ્ ॥
કિંપ્રભાવં ચ કાર્ત્સ્ન્યેન સૂતપુત્ર પ્રકીર્તય

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥।
આનર્ત્તીયતડાગસ્ય મહિમા દ્વિજસત્તમાઃ ॥
એકવક્ત્રેણ નો શક્યો વક્તું વર્ષશતૈરપિ

આશ્વિનસ્ય સિતે પક્ષે ચતુર્દશ્યાં સમાહિતઃ ॥
સ્નાત્વા દેવાન્પિતૄંશ્ચૈવ તર્પયેદ્વિધિપૂર્વકમ્

તતો દીપોત્સવદિને શ્રાદ્ધં કૃત્વા સમાહિતઃ ॥
દામોદરં યમં પૂજ્ય દીપં દદ્યાત્સ્વભક્તિતઃ ॥

સંપૂજ્યો ધર્મરાજસ્તુ ગન્ધપુષ્પાનુલેપનૈઃ ॥
માષાસ્તિલાશ્ચ દાતવ્યા ગોવિંદઃ પ્રીયતામિતિ

તિલમાષપ્રદાનેન દ્વિજાનાં તર્પણેન ચ ॥
યમેન સહિતો દેવઃ પ્રીયતે પુરુષોત્તમઃ

ય એવં કુરુતે વિપ્રાસ્તીર્થ આનર્ત સંજ્ઞિતે ॥
સોઽશ્વમેધફલં પ્રાપ્યબ્રહ્મલોકે મહીયતે

।
યસ્મિન્દિને સમાયાતો રામસ્તત્ર પ્રહર્ષિતઃ ॥
તસ્મિન્દ્વિજોત્તમૈઃ સર્વૈઃ પ્રોક્તઃ સોઽભ્યેત્ય સાદરમ્

અત્રાગસ્ત્યો મુનિશ્રેષ્ઠસ્તિષ્ઠતે રઘુનંદન ॥
તં ગત્વા પશ્ય વિપ્રેન્દ્ર મિત્રાવરુણસંભવમ્

અથ તેષાં વચઃ શ્રુત્વા રામો રાજીવલોચનઃ ॥
વાનરૈ રાક્ષસૈઃ સાર્ધં પ્રહૃષ્ટઃ સત્વરં યયૌ ॥ 6.103.૨૦
અષ્ટાંગપ્રણિપાતેન તં પ્રણમ્ય રઘૂત્તમઃ ॥
પરિષ્યક્તો દૃઢં તેન સાનન્દેન મહાત્મના

નાતિદૂરે તતસ્તસ્ય વિનયેન સમન્વિતઃ ॥
ઉપવિષ્ટો ધરાપૃષ્ઠે કૃતાંજલિપુટઃ સ્થિતઃ

તતઃ પૃષ્ટસ્તુ મુનિના કથયામાસ વિસ્તરાત્ ॥
વૃત્તાંતં સર્વમાત્મીયં સ્વર્ગસ્ય ગમનં પ્રતિ

યથા સીતા પરિત્યક્તા યથા સૌમિત્રિણા કૃતઃ ॥
પરિત્યાગઃ સ્વકીયસ્ય સંત્યક્તેન મહાત્મના ॥

તથા સુગ્રીવમાસાદ્ય તથૈવ ચ વિભીષણમ્ ॥
સંભાષ્ય ચાગમસ્ત્વત્ર તતઃ પુષ્પકસંસ્થિતિઃ

તતોઽગસ્ત્યઃ કથાશ્ચિત્રાશ્ચક્રે તસ્ય પુરસ્તદા ॥
રાજર્ષીણાં પુરાણાનાં દૃષ્ટાંતૈર્બહુભિર્મુનિઃ

તતઃ કથાવસાને ચ ચલચિત્તં રઘૂત્તમમ્ ॥
વિલોક્ય પ્રદદૌ તસ્મૈ રત્નાભરણમુત્તમમ્

યન્ન દેવેષુ યક્ષેષુ સિદ્ધવિદ્યાધરેષુ ચ ॥
નાગેષુ રાક્ષસેન્દ્રેષુ માનુષેષુ ચ કા કથા

યસ્યેન્દ્રાયુધસંઘાશ્ચ નિષ્ક્રામંતિ સહસ્રશઃ ॥
રાત્રૌ તમિસ્રપક્ષેઽપિ લક્ષ્યતેઽર્કોપમત્વિષઃ

તદ્રામસ્તુ ગૃહીત્વાઽથ વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ ॥
પપ્રચ્છ કૌતુકાવિષ્ટઃ કુતસ્ત્વેતન્મુને તવ ॥

અત્યદ્ભુતકરં રત્નૈર્નિર્મિતં તિમિરાપહમ્ ॥
કણ્ઠાભરણમાખ્યાહિ નેદમસ્તિ જગત્ત્રયે

॥ અગસ્તિરુવાચ ॥ ॥
યત્પશ્યસિ રઘુશ્રેષ્ઠ તડાગમિદમુત્તમમ્ ॥
મમાશ્રમસમીપસ્થં તદ્દેવદેવનિર્મિતમ્

તસ્ય તીરે મયા દૃષ્ટં યદાશ્ચર્યમનુત્તમમ્ ॥
તત્તેઽહં સંપ્રવક્ષ્યામિ શૃણુષ્વ રઘુ નન્દન

કદાચિદ્રાઘવશ્રેષ્ઠ નિશીથેઽહં સમુત્થિતઃ ॥
પશ્યામિ વ્યોમમાર્ગેણ પ્રદ્યોતં ભાસ્કરોપમમ્

યાવત્તાવદ્વિમાનં તદપ્સરોગણરાજિતમ્ ॥
તસ્ય મધ્યગતશ્ચૈકઃ પુરુષસ્તરુણસ્તથા ॥
અન્ધસ્તત્ર સમારૂઢઃ સ્તૂયતે કિન્નરૈર્નૃપઃ

રત્નાભરણમેતચ્ચ બિભ્રત્કણ્ઠે સુનિર્મલમ્ ॥
દ્વાદશાર્કપ્રતીકાશં કામદેવ ઇવાપરઃ

અથોત્તીર્ય વિમાનાગ્ર્યાત્સ્કંધલગ્નો રઘૂદ્વહ ॥
એકસ્ય દેવદૂતસ્ય સલિલાંતમુપાગતઃ

તતશ્ચ સલિલાત્તસ્માદાકૃષ્ય ચ કલેવરમ્ ॥
મૃતકસ્ય તતો દંતૈર્ભક્ષયામાસ સત્વરમ્

યથાયથા મહામાંસં સ ભક્ષયતિ રાઘવ ॥
તથાતથા પુનઃ કાયં તદ્રૂપં તત્પ્રજાયતે

તતસ્તૃપ્તિં ચિરાત્પ્રાપ્ય શુચિર્ભૂત્વા પ્રહર્ષિતઃ ॥
નિષ્કમ્ય સલિલાદ્યાવદ્વિમાનમધિરોહતિ

તાવન્મયા દ્રુતં ગત્વા સ પૃષ્ટઃ કૌતુકાન્નૃપઃ ॥
સેવ્યમાનોઽપિ ગન્ધર્વૈઃ સમંતાદ્બુદ્ધિતત્પરૈઃ

ભોભો વૈમાનિકશ્રેષ્ઠ મુહૂર્તં પ્રતિપાલય ॥
અગસ્તિર્નામ વિપ્રોઽહં મિત્રાવરુણસંભવઃ ॥ ૪૨ ।
તચ્છ્રુત્વા સમ્મુખો ભૂત્વા પ્રણામમકરોત્તતઃ ॥
તૈશ્ચ વૈમાનિકૈઃ સાર્ધં સર્વૈસ્તૈઃ કિન્નરાદિભિઃ

સોઽયં રાજા મયા પૃષ્ટઃ કૃતાનતિઃ પુરઃ સ્થિતઃ ॥
કસ્ત્વમીદૃગ્વપુઃ શ્રીમાન્વિમાનવરમાશ્રિતઃ ॥
સેવ્યમાનોઽપ્સરોભિશ્ચ ગન્ધર્વૈઃ કિન્નરૈસ્તથા ॥

અત્રાઽઽગત્ય તડાગાંતે મહામાંસપ્રભક્ષણમ્ ॥
કૃતવાનસિ વૈકલ્યં કસ્માત્તે દૃષ્ટિસંભવમ્

॥ વૈમાનિક ઉવાચ ॥ ॥
સાધુ સાધુ મુનિશ્રેષ્ઠ યત્ત્વં પ્રાપ્તો મમાન્તિકમ્ ॥
અવશ્યં સાનુકૂલો મે વિધિર્યત્ત્વં સમાગતઃ

સાધૂનાં દર્શનં પુણ્યં તીર્થભૂતા હિ સાધવઃ ॥
કાલેન ફલતે તીર્થં સદ્યઃ સાધુસમાગમઃ

તસ્માત્સર્વં તવાખ્યાનં કથયામિ મહામુને ।
યેન મે ગર્હિતં ભોજ્યં વિભવશ્ચ તથેદૃશઃ

અહમાસં પુરા રાજા શ્વેતોનામ મહામુને ॥
આનર્તાધિપતિઃ પાપઃ સર્વલોકનિપીડકઃ

ન કિંચિત્પ્રાઙ્મયા દત્તં ન હુતં જાતવેદસિ ॥
ન ચ રક્ષા કૃતા લોકે ન ત્રાતાઃ શરણાગતાઃ

દૃષ્ટ્વાદૃષ્ટ્વા મયા રત્નં યત્કિંચિદ્ધરણીતલે ॥ ।
તદ્વૈ બલાદ્ધૃતં સર્વં સર્વેષામિહ દેહિનામ્

તતઃ કાલેન દીર્ઘેણ જરાગ્રસ્તસ્ય મે બલાત્ ॥
હૃતં રાજ્યં સ્વપુત્રેણ માં નિર્વાસ્ય વિગર્હિતમ્ ॥

તતોઽહં જરયા ગ્રસ્તો વૈરાગ્યં પરમં ગતઃ॥
સમાયાતોઽત્ર વિપ્રેંદ્ર ભ્રમમાણ ઇતસ્તતઃ

તતઃ ક્ષુત્ક્ષામકણ્ઠોઽહં સ્નાત્વાઽત્ર સલિલે શુભે॥
મૃતશ્ચ સંનિવિષ્ટોહં ક્ષુધયા પરિપીડિતઃ

પ્રાવિશ્યાઽત્ર જલે પુણ્યે પંચત્વં સમુપાગતઃ ॥
તતશ્ચ તત્ક્ષણાદેવ વિમાનં સમુપસ્થિતમ્ ॥ ।

મામન્યેન શરીરેણ સમાદાય ચ કિંકરાઃ ॥
તત્રારોપ્ય તતઃ પ્રાપ્તા બ્રહ્મણઃ સદનં પ્રતિ

દિવ્યમાલ્યાવરધરંદિવ્યગન્ધાનુલેપનમ્ ॥
દિવ્યાભરણસંજુષ્ટં સ્તૂયમાનં ચ કિન્નરૈઃ

તતો બ્રહ્મસભામધ્યે હ્યહં તૈર્દેવકિંકરૈઃ ॥
તાદૃગ્રૂપો વિચક્ષુશ્ચ ધારિતો બ્રહ્મણઃ પુરઃ

સર્વૈઃ સભાગતૈર્દૃષ્ટા વિસ્મિતાસ્યૈઃ પરસ્પરમ્ ॥
અન્યૈશ્ચ નિન્દમાનૈશ્ચ ધિક્છબ્દસ્ય પ્રજલ્પકૈઃ

॥ કિંકરા ઊચુઃ ॥ ॥
એષ દેવશ્ચતુર્વક્ત્રઃ સભેયં તસ્ય સમ્ભવા ॥
સર્વૈર્દેવગણૈર્જુષ્ટા પ્રણામઃ ક્રિયતામિતિ

તતોઽહં પ્રણિપત્યોચ્ચૈસ્તં દેવં દેવસંયુતમ્ ॥
ઉપવિષ્ટઃ સભામધ્યે વ્રીડયાઽવનતઃ સ્થિતઃ

યથાયથા કથાસ્તત્ર પ્રજાયન્તે સભાતલે ॥
દેવદ્વિજનરેન્દ્રાણાં ધર્માખ્યાનાનિ કુંભજ

તથાતથા મમાતીવ ક્ષુદ્વૃદ્ધિં સંપ્રગચ્છતિ ॥
જાને કિં ભક્ષયામ્યાશુ દૃષદઃ કાષ્ઠમેવ વા

તતો મયા પ્રણમ્યોચ્ચૈર્વિજ્ઞપ્તઃ પ્રપિતામહઃ ॥
પ્રાણિપત્ય મુનિશ્રેષ્ઠ લજ્જાં ત્યક્ત્વા સુદૂરતઃ

ક્ષુધા માં બાધતે અતીવ સાંપ્રતં પ્રપિતામહ ॥
તથા પશ્યામિ નો કિંચિત્તાદૃગ્ભોજ્યં પ્રયચ્છ મે

ક્ષુત્પિપાસાદયો દોષા ન વિદ્યંતેઽત્ર તે કિલ ॥
સ્વર્ગે સ્થિતસ્ય યચ્ચૈતત્તત્કિમેવંવિધં મમ

॥ પિતામહ ઉવાચ ॥ ॥
ત્વયા નાન્નં ક્વચિદ્દત્તં કસ્યચિત્પૃથિવીતલે ।
તેનાત્રાપિ બુભુક્ષા તે વૃદ્ધિં ગચ્છતિ દુર્મતે

તથા હૃતાનિ રત્નાનિ યાનિ દૃષ્ટિગતાનિ તે ॥
ચક્ષુર્હીનસ્તતો જાતો મમ લોકે ગતોઽપિ ચ

યસ્ત્વં પાતકયુક્તોઽપિ સંપ્રાપ્તો મમ મંદિરમ્॥
તદ્વક્ષ્યામ્યખિલં તેઽહં શૃણુષ્વૈકમનાઃ સ્થિતઃ

યસ્મિઞ્જલે ત્વયા મુક્તાઃ પ્રાણાઃ પાપા ત્મનાપિચ ॥
શ્વેતદ્વીપપતિસ્તત્ર કલિકાલભયાતુરઃ

તતોઽસ્ય સ્પર્શનાત્સદ્યો વિમુક્તઃ સર્વપાતકૈઃ ॥
અન્નાદાનાત્પરા પીડા જાયતે ક્ષુત્સમુ દ્ભવા

તથા રત્નાપહારેણ સઞ્જાતા ચાંધતા તવ ॥
નૈવાન્યત્કારણં કિંચિત્સત્યમેતન્મયોદિતમ્

તતો મયા વિધિઃ પ્રોક્તઃ પુનરેવ દ્વિજોત્તમ ॥
એષોઽપિ બ્રહ્મલોકસ્તે નરકાદતિરિચ્યતે ॥
તસ્માત્તત્રૈવ માં દેવ પ્રેષયસ્વ કિમત્ર વૈ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
તસ્માત્તત્રૈવ ગચ્છ ત્વં પ્રેષિ તોઽસિ કિમત્ર વૈ ॥
નરકે તવ વાસો ન શ્વેતદ્વીપસમુદ્ભવમ્

માહાત્મ્યં નાશમાયાતિ શાસ્ત્રં સ્યાત્સત્યવર્જિતમ્ ॥
તસ્માત્ત્વં નિત્યમારૂઢો વિમા ને ત્રૈવસુન્દરે

ગત્વા જલાશયે તસ્મિન્યત્ર પ્રાણાઃ સમુજ્ઝિતાઃ ॥
તમેવ નિજદેહં ચ ભક્ષયસ્વ યથેચ્છયા

તદ્ભવિષ્યતિ મદ્વાક્યા દક્ષયં જલમધ્યગમ્॥
તાવત્કાલં ચ દૃષ્ટિસ્તે ભોજ્યકાલે ભવિષ્યતિ

તતોઽહં તસ્ય વાક્યેન દીપોત્સવદિને સદા ॥
નિશીથેઽત્ર સમા ગત્ય ભક્ષયામિ નિજાં તનુમ્

તતસ્તૃપ્તિં પ્રગચ્છામિ યાવદ્દૈવં દિનં સ્થિતમ્ ॥
માનુષં ચ તથા વર્ષમીદૃગ્રૂપો વ્યવસ્થિતઃ

નાસ્ત્યસાધ્યં મુનિશ્રેષ્ઠ તવ કિંચિજ્જગત્ત્રયે ॥
યેનૈકં ચુલુકં કૃત્વા નિપીતઃ પયસાંનિધિઃ

તસ્માન્મુને દયાં કૃત્વા મમોપરિ મહત્તરામ્ ॥
અકૃત્યા દ્રક્ષ મામસ્માત્સર્વલોકવિગર્હિતાત્

તથા દૃષ્ટિપ્રદાનં મે કુરુષ્વ મુનિસત્તમ ॥
નિર્વિણ્ણોઽસ્મ્યંધભાવેન નાન્યા ત્વત્તોઽસ્તિ મે ગતિઃ ॥

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા કૃપયા મમ માનસમ્॥
દ્રવીભૂતં તદા વાક્યમવોચં તં રઘૂત્તમ

ત્વમન્નનિષ્ક્રયં દેહિ કણ્ઠસ્થમિહ ભૂષણમ્ ॥
યેન નાશં પ્રયાત્યેષા બુભુક્ષા જઠરોદ્ભવા

તથાઽદ્યપ્રભૃતિ પ્રાજ્ઞ રત્નદીપાન્સુનિર્મલાન્ ॥
અત્રૈવ સરસસ્તીરે દેહિ દામોદરાય ચ

દ્ધ?સ યેન સંજાયતે દૃષ્ટિઃ શાશ્વતી તવ નિર્મલા ॥
મમ વાક્યાદસંદિગ્ધં સત્યેનાત્માનમાલભે

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
મમોપરિ દયાં કૃત્વા ત્વમેવ મુનિસત્તમ ॥
ગૃહાણ રત્નસંભૂતં કણ્ઠાભરણમુત્તમમ્

તતો દયાભિભૂતેન મયા તસ્ય પ્રતિગ્રહઃ ॥
નિઃસ્પૃહેણાપિ સંચીર્ણો મુનિના રણ્યવાસિના।
તતઃ પ્રક્ષાલ્ય મે પાદૌ યાવત્તેનાન્નનિષ્ક્રયે।
વિભૂષણમિદં દત્તં સદ્ભક્ત્યા ભાવિતાત્મને॥
તતસ્તસ્ય પ્રણષ્ટા સા બુભુક્ષા તત્ક્ષણાન્નૃપ ॥
સંજાતા પરમા તૃપ્તિર્દેવપીયૂષસંભવા

તસ્ય નષ્ટં મૃતં કાયં તચ્ચ જીર્ણં પુરોદ્ભવમ્ ॥
યદાસીદક્ષયં નિત્યં તસ્મિંસ્તોયે વ્યવસ્થિતમ્

તતઃ સંસ્થાપિતસ્તેન તસ્મિન્સ્થાને સુભક્તિતઃ ॥
દામોદરો રઘુશ્રેષ્ઠ કૃત્વા પ્રાસાદમુત્તમમ્ ૯૨ ॥
તસ્યાગ્રે શ્રદ્ધયા યુક્તો દીપં દયાદ્યથાયથા ॥
તથાતથા ભવેદ્દૃષ્ટિસ્તસ્ય નિત્યં સુનિર્મલામ્

તતો માસાત્સમાસાદ્ય દિવ્યચક્ષુર્મહીપતિઃ ॥
સ બભૂવ નૃપશ્રેષ્ઠઃ સ્પૃહણીયતમઃ સતામ્

તતઃ પ્રોવાચ માં હૃષ્ટઃ પ્રણિપત્ય કૃતાંજલિઃ ॥
હર્ષગદ્ગદયા વાચા પ્રસ્થિતસ્ત્રિદિવં પ્રતિ

ત્વત્પ્રસાદાત્પ્રણષ્ટા મે બુભુક્ષાઽતિસુદારુણા ॥
તથા દૃષ્ટિશ્ચ સંજાતા દિવ્યા બ્રાહ્મણસત્તમ

અનુજ્ઞાં દેહિ મે તસ્માદ્યેન ગચ્છામિ સાંપ્રતમ્ ॥
બ્રહ્મલોકં મુનિશ્રેષ્ઠ તીર્થસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ

તતો મયા વિનિર્મુક્તઃ પ્રણિપત્ય મુહુર્મુહુઃ ॥
સ જગામ પ્રહૃષ્ટાત્મા બ્રહ્મલોકં સનાતનમ્

એવં મે ભૂષણમિદં જાતં હસ્તગતં પુરા ॥
તવ યોગ્યમિદં જ્ઞાત્વા તુભ્યં તેન નિવેદિતમ્

તતઃ પ્રભૃતિ રાજેંદ્ર સમાગત્યાત્ર માનવાઃ ॥
રત્નદીપાન્પ્રદાયોચ્ચૈઃ સ્નાત્વાઽત્ર સલિલે શુભે ॥
કાર્તિકે માસિ નિર્યાંતિ દેહાંતે ત્રિદિવાલયમ્

યે પુનઃ પ્રાણસંત્યાગં પ્રકુર્વંતિ સમાહિતાઃ ॥
પાપાત્માનોઽપિ તે યાંતિ બ્રહ્મલોકં રઘૂત્તમ

તતો દૃષ્ટ્વા સહસ્રાક્ષઃ પ્રભાવં તજ્જલોદ્ભવમ્ ॥
પાંસુભિઃ પૂરયામાસ સમંતાદ્ભયસંકુલમ્

તદદ્ય દિવસઃ પ્રાપ્તો દીપોત્સવસમુદ્ભવઃ ॥
સુપુણ્યોઽત્ર મમાદેશાત્ત્વં કુરુષ્વ સુકૂપિકામ્

તસ્યાં સ્નાનં વિધાયાથ પિતૄંસ્તર્પય રાઘવ ॥
દેવસ્યાસ્ય પુરો દેહિ રત્નદીપમનુત્તમમ્ ॥

યેન સંજાયતે સિદ્ધિર્બ્રહ્મલોકસમુદ્ભવા ॥
અનેનૈવ શરીરેણ સત્યમેતન્મયોદિતમ્ ॥

તતસ્તે રાઘવાદેશા ત્સર્વે રાક્ષસવાનરાઃ ॥
તસ્મિન્દેશે વિનિદધુઃ કૂપિકાં વિમલોદકામ્ ॥

તત્ર સ્નાત્વા પિતૄંસ્તર્પ્ય રત્નદીપં પ્રદાય ચ ॥
સમસ્તં કાર્તિકં યાવદયોધ્યાં પ્રસ્થિતાસ્તતઃ । ૧૦૭ ॥
તતો વિભીષણં મુક્ત્વા હનૂમંતં ચ વાનરમ્ ॥
બ્રહ્મલોકં ગતાઃ સર્વે તત્તીર્થસ્ય પ્રભાવતઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
અદ્યાપિ દીપદાનં યઃ કુરુતે તત્ર સાદરમ્ ॥
સંપ્રાપ્તે કાર્તિકે માસિ સ્નાત્વા તત્ર જલે શુભે ॥
સ સર્વપાતકૈર્મુક્તો બ્રહ્મલોકે મહીયતે

એવં તત્ર સમુત્પન્નં તત્તડાગં શુભાવહમ્ ॥
આનર્ત્તીયં તથા વિષ્ણુકૂપિકા સા ચ શોભના

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિ સાહરુયાં સંહિ તાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે શ્રીહાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે આનર્તકતીર્થકૂપિકામાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ત્ર્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ