Skanda Purana · Verses 5.83-2
śrīmārkaṇḍeya uvāca -
tato gacchenmahārāja tīrthaṃ paramaśobhanam /
brahmahatyāharaṃ proktaṃ revātaṭasamāśrayam /
hanūmatābhidhaṃ hyatra vidyate liṅgamuttamam
yudhiṣṭhira uvāca -
hanūmanteśvaraṃ nāma kathaṃ jātaṃ vadasva me /
brahmahatyāharaṃ tīrthaṃ revādakṣiṇasaṃsthitam
śrīmārkaṇḍeya uvāca -
sādhu sādhu mahābāho somavaṃśavibhūṣaṇa /
guhyādguhyataraṃ tīrthaṃ nākhyātaṃ kasyacinmayā
tava snehātpravakṣyāmi pīḍito vārddhakena tu /
pūrvaṃ jātaṃ mahadyuddhaṃ rāmarāvaṇayorapi
pulastyo brahmaṇaḥ putro viśravāstasya vai sutaḥ /
rāvaṇastena saṃjāto daśāsyo brahmarākṣasaḥ
trailokyavijayī bhūtaḥ prasādācchūlinaḥ sa ca /
gīrvāṇā vijitāḥ sarve rāmasya gṛhiṇī hṛtā
vāritaḥ kumbhakarṇena sītāṃ mocaya mocaya /
vibhīṣaṇena vai pāpo mandodaryā punaḥpunaḥ
tvaṃ jitaḥ kārtavīryeṇa raiṇukeyena so'pi ca /
sa rāmo rāmabhadreṇa tasya saṃkhye kathaṃ jayaḥ
rāvaṇa uvāca -
vānaraiśca narairṛkṣairvarāhaiśca nirāyudhaiḥ /
devāsurasamūhaiśca na jito'haṃ kadācana
śrīmārkaṇḍeya uvāca -
sugrīvahanumadbhyāṃ ca kumudenāṅgadena ca /
etairanyaiḥ sahāyaiśca rāmacandreṇa vai jitaḥ
rāmacandreṇa paulastyo hataḥ saṃkhye mahābalaḥ /
vanaṃ bhagnaṃ hatāḥ śūrāḥ prabhañjanasutena ca
rāvaṇasya suto janye hataścākṣakumārakaḥ /
āyāmo rakṣasāṃ bhīmaḥ sampiṣṭo vānareṇa tu
evaṃ rāmāyaṇe vṛtte sītāmokṣe kṛte sati /
ayodhyāṃ tu gate rāme hanumānsa mahākapiḥ
kailāsākhyaṃ gataḥ śailaṃ praṇāmāya maheśituḥ /
tiṣṭha tiṣṭhetyasau prokto nandinā vānarottamaḥ
brahmahatyāyutastvaṃ hi rākṣasānāṃ vadhena hi /
bhairavasya sabhā nūnaṃ na draṣṭavyā tvayā kape
hanumānuvāca -
nandinātha haraṃ pṛccha pātakasyopaśāntidam /
pāpo'haṃ plavago yasmātsaṃjātaḥ kāraṇāntarāt
nandyuvāca -
rudradehodbhavā kiṃ te na śrutā bhūtale sthitā /
śravaṇājjanmajanitaṃ dviguṇaṃ kīrtanādvrajet
triṃśajjanmārjitaṃ pāpaṃ naśyedrevāvagāhanāt /
tasmāttvaṃ narmadātīraṃ gatvā cara tapo mahat
gandharvāhasuto'pyevaṃ nandinoktaṃ niśamya ca /
prayāto narmadātīramaurvyādakṣiṇasaṅgamam
dadhyau sudakṣiṇe devaṃ virūpākṣaṃ triśūlinam /
jaṭāmukuṭasaṃyuktaṃ vyālayajñopavītinam
bhasmopacitasarvāṅgaṃ ḍamarusvaranāditam /
umārddhāṅgaharaṃ śāntaṃ gonāthāsanasaṃsthitam
vatsarān subahūn yāvadupāsāṃcakra īśvaram /
tāvattuṣṭo mahādeva ājagāma sahomayā
uvāca madhurāṃ vāṇīṃ meghagambhīranisvanām /
sādhu sādhvityuvāceśaḥ kaṣṭaṃ vatsa tvayā kṛtam
na ca pūrvaṃ tvayā pāpaṃ kṛtaṃ rāvaṇasaṃkṣaye /
svāmikāryaratastvaṃ hi siddho'si mama darśanāt
hanumāṃśca haraṃ dṛṣṭvā umārddhāṅgaharaṃ sthiram /
sāṣṭāṅgaṃ praṇato'vocajjaya śambho namo'stu te /
jayāndhakavināśāya jaya gaṅgāśirodhara
evaṃ stuto mahādevo varado vākyamabravīt /
varaṃ prārthaya me vatsa prāṇasambhavasambhava
śrīhanumānuvāca -
brahmarakṣovadhājjātā mama hatyā maheśvara /
na pāpo'haṃ bhavedeva yuṣmatsambhāṣaṇe kṣaṇāt
īśvara uvāca -
narmadātīrthamāhātmyāddharmayogaprabhāvataḥ /
manmūrtidarśanātputra niṣpāpo'si na saṃśayaḥ
anyaṃ ca te prayacchāmi varaṃ vānarapuṃgava /
upakārāya lokānāṃ nāmāni tava mārute
hanūmānaṃ janisuto vāyuputro mahābalaḥ /
rāmeṣṭaḥ phālguno gotraḥ piṅgākṣo'mitavikramaḥ
udadhikramaṇaśreṣṭho daśagrīvasya darpahā /
lakṣmaṇaprāṇadātā ca sītāśokanivartanaḥ
ityuktvāntardadhe deva umayā saha śaṅkaraḥ /
hanūmānīśvaraṃ tatra sthāpayāmāsa bhaktitaḥ
ātmayogabalenaiva brahmacaryaprabhāvataḥ /
īśvarasya prasādena liṅgaṃ kāmapradaṃ hi tat /
acchedyamapratarkyaṃ ca vināśotpattivarjitam
śrīmārkaṇḍeya uvāca -
hanūmanteśvare putra pratyakṣapratyayaṃ śṛṇu /
yadvṛttaṃ dvāparasyādau tretānte pāṇḍunandana
suparvā nāma bhūpālo babhūva vasudhātale /
tasya rājñaḥ sadā saukhyaṃ narā dīrghāyuṣaḥ sadā
sa putradhanasaṃyuktaścauropadravavarjitaḥ /
śatabāhurbabhūvāsya putro bhīmaparākramaḥ
āsakto'sau sadā kālaṃ pāpadharmairnareśvara /
aṭāṭyata dharāṃ sarvāṃ parvatāṃśca vanāni ca
vadhārthaṃ mṛgayūthānāmāgato vindhyaparvatam /
tarujātisamākīrṇe hastiyūthasamācite
siṃhacitrakaśobhāḍhye mṛgavārāhasaṃkule /
krīḍitvā sa vane rājā narmadāmānataḥ kvacit
hanūmantavane prāptaḥ śatakrośapramāṇake /
ciñciṇīvanaśobhāḍhye kadambatarusaṃkule
nityaṃ pālāśajambīraiḥ karaṃjakhadiraistathā /
pāṭalairbadarairyuktaiḥ śamītindukaśobhitam
mṛgayūthaiḥ samāchannaśikhaṇḍisvaranāditam /
pārāvatakasaṅghānāṃ samantātsvaraśobhitam
śaratkāle'ramadrājā bahule cāśvinasya saḥ /
vanamadhyaṃ gato'drākṣīdbhramantaṃ piṅgaladvijam
pustikākarasaṃsthaṃ ca papraccha capalaṃ dvijam
śatabāhuruvāca -
ekākī tvaṃ vane kasmādbhramase pustikākaraḥ /
itastato'pi sampaśyan kathayasva dvijottama
brāhmaṇa uvāca -
kānyakubjātsamāyātaḥ preṣito rājakanyayā /
asthikṣepāya vai rājanhanūmanteśvare jale
rājovāca -
asthikṣepo jale kasmāddhanūmanteśvare dvija /
kriyate kena kāryeṇa sāścaryaṃ kathyatāṃ mama
suparvaṇaḥ suto yānaṃ tyaktvā bhūmau praṇamya ca /
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā brāhmaṇāya nareśvara /
samastaṃ kathayāmāsa vṛttāntaṃ svaṃ purātanam
brāhmaṇa uvāca -
śikhaṇḍī nāma rājāsti kanyakubje pratāpavān /
aputro'sau mahīpālaḥ kanyā jātā manorathaiḥ
jātismarā sucārvaṅgī narmadāyāḥ prabhāvataḥ /
pitrā ca saikadā kanyā vivāhāya prajalpitā
anitye putri saṃsāre kanyādānaṃ dadāmyaham /
śvaḥkṛtyamadya kurvīta pūrvāhṇe cāparāhṇikam /
na hi pratīkṣate mṛtyuḥ kṛtaṃ cāsya na cākṛtam
kanyovāca -
iccheyaṃ yatra kāle hi tatra deyā tvayā pituḥ /
putrīvākyādasau rājā vismito vākyamabravīt
śikhaṇḍyuvāca -
kathyatāṃ me mahābhāge sāścaryaṃ bhāṣitaṃ tvayā /
piturvākyena sā bālottamā hyāgatāntikam
kathayāmāsa yadvṛttaṃ hanūmanteśvare nṛpa /
kalāpinī hyahaṃ tāta yutā bhartrāvasaṃ tadā
revaurvyāsaṅgamantisthā revāyā dakṣiṇe taṭe /
hanūmantavane puṇye cikrīḍāhaṃ yadṛcchayā
bhartṛyuktā ca saṃsuptā rajanyāṃ sarale nage /
āgatā lubdhakāstatra kṣudhārtā vanamuttamam
bhartṛyogayutā pāpairdṛṣṭāhaṃ vadhacintakaiḥ /
pāśabandhaṃ samādāya baddhāhaṃ svāminā saha
grīvāṃ te moṭayāmāsuḥ picchāchoṭanakaṃ kṛtam /
hutāśanamukhe taistu saha kāntena lubdhakaiḥ
paribharjyāvayormāṃsaṃ bhakṣayitvā yatheṣṭataḥ /
suptāḥ svasthendriyā rātrau sā gatā śarvarī kṣayam
prabhāte māṃsaśeṣaṃ ca jambukairgṛdhraghātibhiḥ /
maccharīrodbhavaṃ cāsthi snāyumāṃsena cāvṛtam
gṛhītaṃ ghātinaikena cākāśātpatitaṃ tadā /
taṃ māṃsabhakṣaṇaṃ dṛṣṭvā pare pakṣiṇa āgatāḥ
dṛṣṭvā pakṣisamūhaṃ tu asthikhaṇḍaṃ vyasarjayat /
vihagānāṃ samastānāṃ dhāvatāṃ caiva paśyatām
patitaṃ narmadātoye hanūmanteśvare nṛpa /
madīyamasthikhaṇḍaṃ ca patitaṃ narmadājale
tasya tīrthasya puṇyena jātāhaṃ putrikā tava /
bhūpakanyā tvahaṃ jātā pūrṇacandranibhānanā
jātismarā narendrasya saṃjātā bhavataḥ kule /
tasmādvivāhaṃ necchāmi mama bhartā nṛpottama
viṣame vartate'dyāpi śakuntamṛgajātiṣu /
tasyāsthiśeṣaṃ rājendra tasmiṃstīrthe bhaviṣyati
tatkṣepaṇārthaṃ vai tāta preṣayādya dvijottamam /
etatte sarvamākhyātaṃ kāraṇaṃ nṛpasattama
madbhartā viṣame sthāne śakuntamṛgajātiṣu /
yadi preṣayase tāta kaṃcittvaṃ narmadātaṭe
tasyāhaṃ kathayiṣyāmi sthānaiścihnaiśca lakṣitam /
śikhaṇḍināpyahaṃ tatra hyāhūto hyavanīpate
dāsyāmi viṃśatigrāmāngaccha tvaṃ narmadātaṭe /
preṣaṇaṃ me pratijñātamalakṣmyā pīḍitena tu
kanyovāca -
gaccha tvaṃ narmadāṃ puṇyāṃ sarvapāpakṣayaṃkarīm /
āgneyyāṃ somanāthasya hanūmanteśvaraḥ paraḥ
ardhakrośena revāyā vistīrṇo vaṭapādapaḥ /
karaṃjaḥ kaṭahaścaiva sannidhāne vaṭasya ca
nyagrodhamūlasāṃnidhye sūkṣmānyasthīni drakṣyasi /
samūhya tāni saṃgṛhya gaccha revāṃ dvijottama
āśvinasyāsite pakṣe tripurāristu vai tithau /
snāpya triśūlinaṃ bhaktyā rātrau tvaṃ kuru jāgaram
kṣipeḥ prabhāte tāni tvaṃ nābhimātrajalasthitaḥ /
ityuccārya dvijaśreṣṭha vimuktistasya jāyatām
kṣiptvāsthīni punaḥ snānaṃ kartavyaṃ tvaghanāśanam /
evaṃ kṛte tu rājendra gatistasya bhaviṣyati
kathitaṃ kanyayā yacca tatsarvaṃ pustikākṛtam /
āgato'haṃ nṛpaśreṣṭha tīrthe'tra duritāpahe
so'bhijñānaṃ tato dṛṣṭvā nītvāsthīni nareśvara /
pūrvoktena vidhānena prākṣipaṃ nārmadā masipuṣpavṛṣṭiḥ'śu sādhu sādhviti pāṇḍava /
vimānaṃ ca tato divyamāgataṃ barhiṇastadā
divyarūpadharo bhūtvā gato nāke kalāpavān /
evaṃ tu pratyayaṃ dṛṣṭvā hanūmanteśvare nṛpa
cakārānaśanaṃ vipraḥ śatabāhuśca bhūpatiḥ /
śoṣayāmāsatustau svamīśvarārādhane ratau
dhyāyantau tasthaturdevaṃ śatabāhudvijottamau /
māsārdhena mṛto rājā śatabāhurmahāmanāḥ
kiṅkaṇījālaśobhāḍhyaṃ vimānaṃ tatra cāgatam /
sādhu sādhu nṛpaśreṣṭha vimānārohaṇaṃ kuru
śatabāhuruvāca -
nāyāmi svargamārgāgraṃ vipro yāvanna saṃsthitaḥ /
upadeśaprado mahyaṃ gururūpī dvijottamaḥ
apsarasa ūcuḥ /
lobhāvṛto hyayaṃ vipro lobhātpāpasya saṃgrahaḥ /
hanūmanteśvare rājanye mṛtāḥ sattvamāsthitāḥ
te yānti śāṃkare loke sarvapāpakṣayaṃkare /
naiva pāpakṣayaścāsya brāhmaṇasya nareśvara
gṛhaṃ ca gṛhiṇī citte brāhmaṇasya pravartate /
śatabāhustato vipramuvāca vinayānvitaḥ
tyaja mūlamanarthasya lobhamenaṃ dvijottama /
ityuktvā svaryayau rājā svargakanyāsamāvṛtaḥ
dinaiḥ kaiścidgato vipraḥ svargaṃ vaitālikairvṛtaḥ /
barhī ca kāśīrājasya putrastīrthaprabhāvataḥ
ātmānaṃ kanyayā dattaṃ pūrvajanma vyacintayan /
sā ca taṃ prauḍhamālokya piturājñāmavāpya ca /
svayaṃvare svabhartāraṃ lebhe sādhvī nṛpātmajam
śrīmārkaṇḍeya uvāca -
etadvṛttāntamabhavattasmiṃstīrthe nṛpottama /
etasmātkāraṇānmedhyaṃ tīrthametatsadā nṛpa
aṣṭamyāṃ vā caturdaśyāṃ sarvakālaṃ nareśvara /
viśeṣāccāśvine māsi kṛṣṇapakṣe caturdaśīm
snāpayedīśvaraṃ bhaktyā kṣaudrakṣīreṇa sarpiṣā /
dadhnā ca khaṇḍayuktena kuśatoyena vai punaḥ
śrīkhaṇḍena sugandhena guṇṭhayecca maheśvaram /
tataḥ sugandhapuṣpaiśca bilvapatraiśca pūjayet
mucakundena kadena jātīkāśakuśodbhavaiḥ /
unmattamunipuṣpaughaiḥ puṣpaistatkālasambhavaiḥ
arcayetparayā bhaktyā hanūmanteśvaraṃ śivam /
ghṛtena dāpayeddīpaṃ tailena tadabhāvataḥ
śrāddhaṃ ca kārayettatra brāhmaṇairvedapāragaiḥ /
sarvalakṣaṇasampūrṇaiḥ kulīnairgṛhapālakaiḥ
tarpayedbrāhmaṇān bhaktyā vasanānnahiraṇyataḥ /
narakasthā divaṃ yāntu procyeti praṇameddvijān
patitān varjayedviprān vṛṣalī yasya gehinī /
svavṛṣaṃ cāparityajya vṛṣairanyairvṛṣāyate
vṛṣalīṃ tāṃ vidurdevā na śūdrī vṛṣalī bhavet /
brahmahatyā surāpānaṃ gurudāraniṣevaṇam
suvarṇaharaṇanyāsamitradrohodbhavaṃ tathā /
naśyate pātakaṃ sarvamityevaṃ śaṅkaro'bravīt
śrīmārkaṇḍeya uvāca -
vākpralāpena bho vatsa bahunoktena kiṃ mayā /
sarvapātakasaṃyukto dadyāddānaṃ dvijanmane
godānaṃ ca prakartavyamasmiṃstīrthe viśeṣataḥ /
godānaṃ hi yataḥ pārtha sarvadānādhikaṃ smṛtam
sarvadevamayā gāvaḥ sarve devāstadātmakāḥ /
śṛṅgāgreṣu mahīpāla śakro vasati nityaśaḥ
uraḥ skandaḥ śiro brahmā lalāṭe vṛṣabhadhvajaḥ /
candrārkau locane devau jihvāyāṃ ca sarasvatī
marudgaṇāḥ sadā sādhyā yasyā dantā nareśvara /
huṅkāre caturo vedān vidyātsāṅgapadakramān
ṛṣayo romakūpeṣu hyasaṃkhyātāstapasvinaḥ /
daṇḍahasto mahākāyaḥ kṛṣṇo mahiṣavāhanaḥ
yamaḥ pṛṣṭhasthito nityaṃ śubhāśubhaparīkṣakaḥ /
catvāraḥ sāgarāḥ puṇyāḥ kṣīradhārāḥ staneṣu ca
viṣṇupādodbhavā gaṅgā darśanātpāpanāśanī /
prasrāve saṃsthitā yasmāttasmādvandyā sadā budhaiḥ
lakṣmīśca gomaye nityaṃ pavitrā sarvamaṅgalā /
gomayālepanaṃ tasmātkartavyaṃ pāṇḍunandana
gandharvāpsaraso nāgāḥ khurāgreṣu vyavasthitāḥ /
pṛthivyāṃ sāgarāntāyāṃ yāni tīrthāni bhārata /
tāni sarvāṇi jānīyādgaurgavyaṃ tena pāvanam
yudhiṣṭhira uvāca -
sarvadevamayī dhenurgīrvāṇādyairalaṃkṛtā /
etatkathaya me tāta kasmādgoṣu samāśritāḥ
śrīmārkaṇḍeya uvāca -
sarvadevamayo viṣṇurgāvo viṣṇuśarīrajāḥ /
devāstadubhayāttasmātkalpitā vividhā janaiḥ
śvetā vā kapilā vāpi kṣīriṇī pāṇḍunandana /
savatsā ca suśīlā ca sitavastrāvaguṇṭhitā
kāṃsyadohanikā deyā svarṇaśṛṅgī subhūṣitā /
hanūmanteśvarasyāgre bhaktyā viprāya dāpayet
niyamasthena sā deyā svargamānantyamicchatā /
asamarthāya ye dadyurviṣṇuloke prayānti te
asau loke cyuto rājanbhūtale dvijamandire /
kuśalo jāyate putro guṇavidyādhanarddhimān
sarvapāpaharaṃ tīrthaṃ hanūmanteśvaraṃ nṛpa /
śṛṇvanvimucyate pāpādvarṇasaṃkarasaṃbhavāt
dūrasthaścintayan paśyanmucyate nātra saṃśayaḥ
// iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe hanūmanteśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma tryaśītitamo'dhyāyaḥ //
Original text: skandapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0