સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.83-2

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ -
તતો ગચ્છેન્મહારાજ તીર્થં પરમશોભનમ્ ।
બ્રહ્મહત્યાહરં પ્રોક્તં રેવાતટસમાશ્રયમ્ ।
હનૂમતાભિધં હ્યત્ર વિદ્યતે લિઙ્ગમુત્તમમ્

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ -
હનૂમન્તેશ્વરં નામ કથં જાતં વદસ્વ મે ।
બ્રહ્મહત્યાહરં તીર્થં રેવાદક્ષિણસંસ્થિતમ્

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ -
સાધુ સાધુ મહાબાહો સોમવંશવિભૂષણ ।
ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં તીર્થં નાખ્યાતં કસ્યચિન્મયા

તવ સ્નેહાત્પ્રવક્ષ્યામિ પીડિતો વાર્દ્ધકેન તુ ।
પૂર્વં જાતં મહદ્યુદ્ધં રામરાવણયોરપિ

પુલસ્ત્યો બ્રહ્મણઃ પુત્રો વિશ્રવાસ્તસ્ય વૈ સુતઃ ।
રાવણસ્તેન સંજાતો દશાસ્યો બ્રહ્મરાક્ષસઃ

ત્રૈલોક્યવિજયી ભૂતઃ પ્રસાદાચ્છૂલિનઃ સ ચ ।
ગીર્વાણા વિજિતાઃ સર્વે રામસ્ય ગૃહિણી હૃતા

વારિતઃ કુમ્ભકર્ણેન સીતાં મોચય મોચય ।
વિભીષણેન વૈ પાપો મન્દોદર્યા પુનઃપુનઃ

ત્વં જિતઃ કાર્તવીર્યેણ રૈણુકેયેન સોઽપિ ચ ।
સ રામો રામભદ્રેણ તસ્ય સંખ્યે કથં જયઃ

રાવણ ઉવાચ -
વાનરૈશ્ચ નરૈરૃક્ષૈર્વરાહૈશ્ચ નિરાયુધૈઃ ।
દેવાસુરસમૂહૈશ્ચ ન જિતોઽહં કદાચન

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ -
સુગ્રીવહનુમદ્ભ્યાં ચ કુમુદેનાઙ્ગદેન ચ ।
એતૈરન્યૈઃ સહાયૈશ્ચ રામચન્દ્રેણ વૈ જિતઃ

રામચન્દ્રેણ પૌલસ્ત્યો હતઃ સંખ્યે મહાબલઃ ।
વનં ભગ્નં હતાઃ શૂરાઃ પ્રભઞ્જનસુતેન ચ

રાવણસ્ય સુતો જન્યે હતશ્ચાક્ષકુમારકઃ ।
આયામો રક્ષસાં ભીમઃ સમ્પિષ્ટો વાનરેણ તુ

એવં રામાયણે વૃત્તે સીતામોક્ષે કૃતે સતિ ।
અયોધ્યાં તુ ગતે રામે હનુમાન્સ મહાકપિઃ

કૈલાસાખ્યં ગતઃ શૈલં પ્રણામાય મહેશિતુઃ ।
તિષ્ઠ તિષ્ઠેત્યસૌ પ્રોક્તો નન્દિના વાનરોત્તમઃ

બ્રહ્મહત્યાયુતસ્ત્વં હિ રાક્ષસાનાં વધેન હિ ।
ભૈરવસ્ય સભા નૂનં ન દ્રષ્ટવ્યા ત્વયા કપે

હનુમાનુવાચ -
નન્દિનાથ હરં પૃચ્છ પાતકસ્યોપશાન્તિદમ્ ।
પાપોઽહં પ્લવગો યસ્માત્સંજાતઃ કારણાન્તરાત્

નન્દ્યુવાચ -
રુદ્રદેહોદ્ભવા કિં તે ન શ્રુતા ભૂતલે સ્થિતા ।
શ્રવણાજ્જન્મજનિતં દ્વિગુણં કીર્તનાદ્વ્રજેત્

ત્રિંશજ્જન્માર્જિતં પાપં નશ્યેદ્રેવાવગાહનાત્ ।
તસ્માત્ત્વં નર્મદાતીરં ગત્વા ચર તપો મહત્

ગન્ધર્વાહસુતોઽપ્યેવં નન્દિનોક્તં નિશમ્ય ચ ।
પ્રયાતો નર્મદાતીરમૌર્વ્યાદક્ષિણસઙ્ગમમ્

દધ્યૌ સુદક્ષિણે દેવં વિરૂપાક્ષં ત્રિશૂલિનમ્ ।
જટામુકુટસંયુક્તં વ્યાલયજ્ઞોપવીતિનમ્

ભસ્મોપચિતસર્વાઙ્ગં ડમરુસ્વરનાદિતમ્ ।
ઉમાર્દ્ધાઙ્ગહરં શાન્તં ગોનાથાસનસંસ્થિતમ્

વત્સરાન્ સુબહૂન્ યાવદુપાસાંચક્ર ઈશ્વરમ્ ।
તાવત્તુષ્ટો મહાદેવ આજગામ સહોમયા

ઉવાચ મધુરાં વાણીં મેઘગમ્ભીરનિસ્વનામ્ ।
સાધુ સાધ્વિત્યુવાચેશઃ કષ્ટં વત્સ ત્વયા કૃતમ્

ન ચ પૂર્વં ત્વયા પાપં કૃતં રાવણસંક્ષયે ।
સ્વામિકાર્યરતસ્ત્વં હિ સિદ્ધોઽસિ મમ દર્શનાત્

હનુમાંશ્ચ હરં દૃષ્ટ્વા ઉમાર્દ્ધાઙ્ગહરં સ્થિરમ્ ।
સાષ્ટાઙ્ગં પ્રણતોઽવોચજ્જય શમ્ભો નમોઽસ્તુ તે ।
જયાન્ધકવિનાશાય જય ગઙ્ગાશિરોધર

એવં સ્તુતો મહાદેવો વરદો વાક્યમબ્રવીત્ ।
વરં પ્રાર્થય મે વત્સ પ્રાણસમ્ભવસમ્ભવ

શ્રીહનુમાનુવાચ -
બ્રહ્મરક્ષોવધાજ્જાતા મમ હત્યા મહેશ્વર ।
ન પાપોઽહં ભવેદેવ યુષ્મત્સમ્ભાષણે ક્ષણાત્

ઈશ્વર ઉવાચ -
નર્મદાતીર્થમાહાત્મ્યાદ્ધર્મયોગપ્રભાવતઃ ।
મન્મૂર્તિદર્શનાત્પુત્ર નિષ્પાપોઽસિ ન સંશયઃ

અન્યં ચ તે પ્રયચ્છામિ વરં વાનરપુંગવ ।
ઉપકારાય લોકાનાં નામાનિ તવ મારુતે

હનૂમાનં જનિસુતો વાયુપુત્રો મહાબલઃ ।
રામેષ્ટઃ ફાલ્ગુનો ગોત્રઃ પિઙ્ગાક્ષોઽમિતવિક્રમઃ

ઉદધિક્રમણશ્રેષ્ઠો દશગ્રીવસ્ય દર્પહા ।
લક્ષ્મણપ્રાણદાતા ચ સીતાશોકનિવર્તનઃ

ઇત્યુક્ત્વાન્તર્દધે દેવ ઉમયા સહ શઙ્કરઃ ।
હનૂમાનીશ્વરં તત્ર સ્થાપયામાસ ભક્તિતઃ

આત્મયોગબલેનૈવ બ્રહ્મચર્યપ્રભાવતઃ ।
ઈશ્વરસ્ય પ્રસાદેન લિઙ્ગં કામપ્રદં હિ તત્ ।
અચ્છેદ્યમપ્રતર્ક્યં ચ વિનાશોત્પત્તિવર્જિતમ્

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ -
હનૂમન્તેશ્વરે પુત્ર પ્રત્યક્ષપ્રત્યયં શૃણુ ।
યદ્વૃત્તં દ્વાપરસ્યાદૌ ત્રેતાન્તે પાણ્ડુનન્દન

સુપર્વા નામ ભૂપાલો બભૂવ વસુધાતલે ।
તસ્ય રાજ્ઞઃ સદા સૌખ્યં નરા દીર્ઘાયુષઃ સદા

સ પુત્રધનસંયુક્તશ્ચૌરોપદ્રવવર્જિતઃ ।
શતબાહુર્બભૂવાસ્ય પુત્રો ભીમપરાક્રમઃ

આસક્તોઽસૌ સદા કાલં પાપધર્મૈર્નરેશ્વર ।
અટાટ્યત ધરાં સર્વાં પર્વતાંશ્ચ વનાનિ ચ

વધાર્થં મૃગયૂથાનામાગતો વિન્ધ્યપર્વતમ્ ।
તરુજાતિસમાકીર્ણે હસ્તિયૂથસમાચિતે

સિંહચિત્રકશોભાઢ્યે મૃગવારાહસંકુલે ।
ક્રીડિત્વા સ વને રાજા નર્મદામાનતઃ ક્વચિત્

હનૂમન્તવને પ્રાપ્તઃ શતક્રોશપ્રમાણકે ।
ચિઞ્ચિણીવનશોભાઢ્યે કદમ્બતરુસંકુલે

નિત્યં પાલાશજમ્બીરૈઃ કરંજખદિરૈસ્તથા ।
પાટલૈર્બદરૈર્યુક્તૈઃ શમીતિન્દુકશોભિતમ્

મૃગયૂથૈઃ સમાછન્નશિખણ્ડિસ્વરનાદિતમ્ ।
પારાવતકસઙ્ઘાનાં સમન્તાત્સ્વરશોભિતમ્

શરત્કાલેઽરમદ્રાજા બહુલે ચાશ્વિનસ્ય સઃ ।
વનમધ્યં ગતોઽદ્રાક્ષીદ્ભ્રમન્તં પિઙ્ગલદ્વિજમ્

પુસ્તિકાકરસંસ્થં ચ પપ્રચ્છ ચપલં દ્વિજમ્

શતબાહુરુવાચ -
એકાકી ત્વં વને કસ્માદ્ભ્રમસે પુસ્તિકાકરઃ ।
ઇતસ્તતોઽપિ સમ્પશ્યન્ કથયસ્વ દ્વિજોત્તમ

બ્રાહ્મણ ઉવાચ -
કાન્યકુબ્જાત્સમાયાતઃ પ્રેષિતો રાજકન્યયા ।
અસ્થિક્ષેપાય વૈ રાજન્હનૂમન્તેશ્વરે જલે

રાજોવાચ -
અસ્થિક્ષેપો જલે કસ્માદ્ધનૂમન્તેશ્વરે દ્વિજ ।
ક્રિયતે કેન કાર્યેણ સાશ્ચર્યં કથ્યતાં મમ

સુપર્વણઃ સુતો યાનં ત્યક્ત્વા ભૂમૌ પ્રણમ્ય ચ ।
કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા બ્રાહ્મણાય નરેશ્વર ।
સમસ્તં કથયામાસ વૃત્તાન્તં સ્વં પુરાતનમ્

બ્રાહ્મણ ઉવાચ -
શિખણ્ડી નામ રાજાસ્તિ કન્યકુબ્જે પ્રતાપવાન્ ।
અપુત્રોઽસૌ મહીપાલઃ કન્યા જાતા મનોરથૈઃ

જાતિસ્મરા સુચાર્વઙ્ગી નર્મદાયાઃ પ્રભાવતઃ ।
પિત્રા ચ સૈકદા કન્યા વિવાહાય પ્રજલ્પિતા

અનિત્યે પુત્રિ સંસારે કન્યાદાનં દદામ્યહમ્ ।
શ્વઃકૃત્યમદ્ય કુર્વીત પૂર્વાહ્ણે ચાપરાહ્ણિકમ્ ।
ન હિ પ્રતીક્ષતે મૃત્યુઃ કૃતં ચાસ્ય ન ચાકૃતમ્

કન્યોવાચ -
ઇચ્છેયં યત્ર કાલે હિ તત્ર દેયા ત્વયા પિતુઃ ।
પુત્રીવાક્યાદસૌ રાજા વિસ્મિતો વાક્યમબ્રવીત્

શિખણ્ડ્યુવાચ -
કથ્યતાં મે મહાભાગે સાશ્ચર્યં ભાષિતં ત્વયા ।
પિતુર્વાક્યેન સા બાલોત્તમા હ્યાગતાન્તિકમ્

કથયામાસ યદ્વૃત્તં હનૂમન્તેશ્વરે નૃપ ।
કલાપિની હ્યહં તાત યુતા ભર્ત્રાવસં તદા

રેવૌર્વ્યાસઙ્ગમન્તિસ્થા રેવાયા દક્ષિણે તટે ।
હનૂમન્તવને પુણ્યે ચિક્રીડાહં યદૃચ્છયા

ભર્તૃયુક્તા ચ સંસુપ્તા રજન્યાં સરલે નગે ।
આગતા લુબ્ધકાસ્તત્ર ક્ષુધાર્તા વનમુત્તમમ્

ભર્તૃયોગયુતા પાપૈર્દૃષ્ટાહં વધચિન્તકૈઃ ।
પાશબન્ધં સમાદાય બદ્ધાહં સ્વામિના સહ

ગ્રીવાં તે મોટયામાસુઃ પિચ્છાછોટનકં કૃતમ્ ।
હુતાશનમુખે તૈસ્તુ સહ કાન્તેન લુબ્ધકૈઃ

પરિભર્જ્યાવયોર્માંસં ભક્ષયિત્વા યથેષ્ટતઃ ।
સુપ્તાઃ સ્વસ્થેન્દ્રિયા રાત્રૌ સા ગતા શર્વરી ક્ષયમ્

પ્રભાતે માંસશેષં ચ જમ્બુકૈર્ગૃધ્રઘાતિભિઃ ।
મચ્છરીરોદ્ભવં ચાસ્થિ સ્નાયુમાંસેન ચાવૃતમ્

ગૃહીતં ઘાતિનૈકેન ચાકાશાત્પતિતં તદા ।
તં માંસભક્ષણં દૃષ્ટ્વા પરે પક્ષિણ આગતાઃ

દૃષ્ટ્વા પક્ષિસમૂહં તુ અસ્થિખણ્ડં વ્યસર્જયત્ ।
વિહગાનાં સમસ્તાનાં ધાવતાં ચૈવ પશ્યતામ્

પતિતં નર્મદાતોયે હનૂમન્તેશ્વરે નૃપ ।
મદીયમસ્થિખણ્ડં ચ પતિતં નર્મદાજલે

તસ્ય તીર્થસ્ય પુણ્યેન જાતાહં પુત્રિકા તવ ।
ભૂપકન્યા ત્વહં જાતા પૂર્ણચન્દ્રનિભાનના

જાતિસ્મરા નરેન્દ્રસ્ય સંજાતા ભવતઃ કુલે ।
તસ્માદ્વિવાહં નેચ્છામિ મમ ભર્તા નૃપોત્તમ

વિષમે વર્તતેઽદ્યાપિ શકુન્તમૃગજાતિષુ ।
તસ્યાસ્થિશેષં રાજેન્દ્ર તસ્મિંસ્તીર્થે ભવિષ્યતિ

તત્ક્ષેપણાર્થં વૈ તાત પ્રેષયાદ્ય દ્વિજોત્તમમ્ ।
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં કારણં નૃપસત્તમ

મદ્ભર્તા વિષમે સ્થાને શકુન્તમૃગજાતિષુ ।
યદિ પ્રેષયસે તાત કંચિત્ત્વં નર્મદાતટે

તસ્યાહં કથયિષ્યામિ સ્થાનૈશ્ચિહ્નૈશ્ચ લક્ષિતમ્ ।
શિખણ્ડિનાપ્યહં તત્ર હ્યાહૂતો હ્યવનીપતે

દાસ્યામિ વિંશતિગ્રામાન્ગચ્છ ત્વં નર્મદાતટે ।
પ્રેષણં મે પ્રતિજ્ઞાતમલક્ષ્મ્યા પીડિતેન તુ

કન્યોવાચ -
ગચ્છ ત્વં નર્મદાં પુણ્યાં સર્વપાપક્ષયંકરીમ્ ।
આગ્નેય્યાં સોમનાથસ્ય હનૂમન્તેશ્વરઃ પરઃ

અર્ધક્રોશેન રેવાયા વિસ્તીર્ણો વટપાદપઃ ।
કરંજઃ કટહશ્ચૈવ સન્નિધાને વટસ્ય ચ

ન્યગ્રોધમૂલસાંનિધ્યે સૂક્ષ્માન્યસ્થીનિ દ્રક્ષ્યસિ ।
સમૂહ્ય તાનિ સંગૃહ્ય ગચ્છ રેવાં દ્વિજોત્તમ

આશ્વિનસ્યાસિતે પક્ષે ત્રિપુરારિસ્તુ વૈ તિથૌ ।
સ્નાપ્ય ત્રિશૂલિનં ભક્ત્યા રાત્રૌ ત્વં કુરુ જાગરમ્

ક્ષિપેઃ પ્રભાતે તાનિ ત્વં નાભિમાત્રજલસ્થિતઃ ।
ઇત્યુચ્ચાર્ય દ્વિજશ્રેષ્ઠ વિમુક્તિસ્તસ્ય જાયતામ્

ક્ષિપ્ત્વાસ્થીનિ પુનઃ સ્નાનં કર્તવ્યં ત્વઘનાશનમ્ ।
એવં કૃતે તુ રાજેન્દ્ર ગતિસ્તસ્ય ભવિષ્યતિ

કથિતં કન્યયા યચ્ચ તત્સર્વં પુસ્તિકાકૃતમ્ ।
આગતોઽહં નૃપશ્રેષ્ઠ તીર્થેઽત્ર દુરિતાપહે

સોઽભિજ્ઞાનં તતો દૃષ્ટ્વા નીત્વાસ્થીનિ નરેશ્વર ।
પૂર્વોક્તેન વિધાનેન પ્રાક્ષિપં નાર્મદા મસિપુષ્પવૃષ્ટિઃઽશુ સાધુ સાધ્વિતિ પાણ્ડવ ।
વિમાનં ચ તતો દિવ્યમાગતં બર્હિણસ્તદા

દિવ્યરૂપધરો ભૂત્વા ગતો નાકે કલાપવાન્ ।
એવં તુ પ્રત્યયં દૃષ્ટ્વા હનૂમન્તેશ્વરે નૃપ

ચકારાનશનં વિપ્રઃ શતબાહુશ્ચ ભૂપતિઃ ।
શોષયામાસતુસ્તૌ સ્વમીશ્વરારાધને રતૌ

ધ્યાયન્તૌ તસ્થતુર્દેવં શતબાહુદ્વિજોત્તમૌ ।
માસાર્ધેન મૃતો રાજા શતબાહુર્મહામનાઃ

કિઙ્કણીજાલશોભાઢ્યં વિમાનં તત્ર ચાગતમ્ ।
સાધુ સાધુ નૃપશ્રેષ્ઠ વિમાનારોહણં કુરુ

શતબાહુરુવાચ -
નાયામિ સ્વર્ગમાર્ગાગ્રં વિપ્રો યાવન્ન સંસ્થિતઃ ।
ઉપદેશપ્રદો મહ્યં ગુરુરૂપી દ્વિજોત્તમઃ

અપ્સરસ ઊચુઃ ।
લોભાવૃતો હ્યયં વિપ્રો લોભાત્પાપસ્ય સંગ્રહઃ ।
હનૂમન્તેશ્વરે રાજન્યે મૃતાઃ સત્ત્વમાસ્થિતાઃ

તે યાન્તિ શાંકરે લોકે સર્વપાપક્ષયંકરે ।
નૈવ પાપક્ષયશ્ચાસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય નરેશ્વર

ગૃહં ચ ગૃહિણી ચિત્તે બ્રાહ્મણસ્ય પ્રવર્તતે ।
શતબાહુસ્તતો વિપ્રમુવાચ વિનયાન્વિતઃ

ત્યજ મૂલમનર્થસ્ય લોભમેનં દ્વિજોત્તમ ।
ઇત્યુક્ત્વા સ્વર્યયૌ રાજા સ્વર્ગકન્યાસમાવૃતઃ

દિનૈઃ કૈશ્ચિદ્ગતો વિપ્રઃ સ્વર્ગં વૈતાલિકૈર્વૃતઃ ।
બર્હી ચ કાશીરાજસ્ય પુત્રસ્તીર્થપ્રભાવતઃ

આત્માનં કન્યયા દત્તં પૂર્વજન્મ વ્યચિન્તયન્ ।
સા ચ તં પ્રૌઢમાલોક્ય પિતુરાજ્ઞામવાપ્ય ચ ।
સ્વયંવરે સ્વભર્તારં લેભે સાધ્વી નૃપાત્મજમ્

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ -
એતદ્વૃત્તાન્તમભવત્તસ્મિંસ્તીર્થે નૃપોત્તમ ।
એતસ્માત્કારણાન્મેધ્યં તીર્થમેતત્સદા નૃપ

અષ્ટમ્યાં વા ચતુર્દશ્યાં સર્વકાલં નરેશ્વર ।
વિશેષાચ્ચાશ્વિને માસિ કૃષ્ણપક્ષે ચતુર્દશીમ્

સ્નાપયેદીશ્વરં ભક્ત્યા ક્ષૌદ્રક્ષીરેણ સર્પિષા ।
દધ્ના ચ ખણ્ડયુક્તેન કુશતોયેન વૈ પુનઃ

શ્રીખણ્ડેન સુગન્ધેન ગુણ્ઠયેચ્ચ મહેશ્વરમ્ ।
તતઃ સુગન્ધપુષ્પૈશ્ચ બિલ્વપત્રૈશ્ચ પૂજયેત્

મુચકુન્દેન કદેન જાતીકાશકુશોદ્ભવૈઃ ।
ઉન્મત્તમુનિપુષ્પૌઘૈઃ પુષ્પૈસ્તત્કાલસમ્ભવૈઃ

અર્ચયેત્પરયા ભક્ત્યા હનૂમન્તેશ્વરં શિવમ્ ।
ઘૃતેન દાપયેદ્દીપં તૈલેન તદભાવતઃ

શ્રાદ્ધં ચ કારયેત્તત્ર બ્રાહ્મણૈર્વેદપારગૈઃ ।
સર્વલક્ષણસમ્પૂર્ણૈઃ કુલીનૈર્ગૃહપાલકૈઃ

તર્પયેદ્બ્રાહ્મણાન્ ભક્ત્યા વસનાન્નહિરણ્યતઃ ।
નરકસ્થા દિવં યાન્તુ પ્રોચ્યેતિ પ્રણમેદ્દ્વિજાન્

પતિતાન્ વર્જયેદ્વિપ્રાન્ વૃષલી યસ્ય ગેહિની ।
સ્વવૃષં ચાપરિત્યજ્ય વૃષૈરન્યૈર્વૃષાયતે

વૃષલીં તાં વિદુર્દેવા ન શૂદ્રી વૃષલી ભવેત્ ।
બ્રહ્મહત્યા સુરાપાનં ગુરુદારનિષેવણમ્

સુવર્ણહરણન્યાસમિત્રદ્રોહોદ્ભવં તથા ।
નશ્યતે પાતકં સર્વમિત્યેવં શઙ્કરોઽબ્રવીત્

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ -
વાક્પ્રલાપેન ભો વત્સ બહુનોક્તેન કિં મયા ।
સર્વપાતકસંયુક્તો દદ્યાદ્દાનં દ્વિજન્મને

ગોદાનં ચ પ્રકર્તવ્યમસ્મિંસ્તીર્થે વિશેષતઃ ।
ગોદાનં હિ યતઃ પાર્થ સર્વદાનાધિકં સ્મૃતમ્

સર્વદેવમયા ગાવઃ સર્વે દેવાસ્તદાત્મકાઃ ।
શૃઙ્ગાગ્રેષુ મહીપાલ શક્રો વસતિ નિત્યશઃ

ઉરઃ સ્કન્દઃ શિરો બ્રહ્મા લલાટે વૃષભધ્વજઃ ।
ચન્દ્રાર્કૌ લોચને દેવૌ જિહ્વાયાં ચ સરસ્વતી

મરુદ્ગણાઃ સદા સાધ્યા યસ્યા દન્તા નરેશ્વર ।
હુઙ્કારે ચતુરો વેદાન્ વિદ્યાત્સાઙ્ગપદક્રમાન્

ઋષયો રોમકૂપેષુ હ્યસંખ્યાતાસ્તપસ્વિનઃ ।
દણ્ડહસ્તો મહાકાયઃ કૃષ્ણો મહિષવાહનઃ

યમઃ પૃષ્ઠસ્થિતો નિત્યં શુભાશુભપરીક્ષકઃ ।
ચત્વારઃ સાગરાઃ પુણ્યાઃ ક્ષીરધારાઃ સ્તનેષુ ચ

વિષ્ણુપાદોદ્ભવા ગઙ્ગા દર્શનાત્પાપનાશની ।
પ્રસ્રાવે સંસ્થિતા યસ્માત્તસ્માદ્વન્દ્યા સદા બુધૈઃ

લક્ષ્મીશ્ચ ગોમયે નિત્યં પવિત્રા સર્વમઙ્ગલા ।
ગોમયાલેપનં તસ્માત્કર્તવ્યં પાણ્ડુનન્દન

ગન્ધર્વાપ્સરસો નાગાઃ ખુરાગ્રેષુ વ્યવસ્થિતાઃ ।
પૃથિવ્યાં સાગરાન્તાયાં યાનિ તીર્થાનિ ભારત ।
તાનિ સર્વાણિ જાનીયાદ્ગૌર્ગવ્યં તેન પાવનમ્

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ -
સર્વદેવમયી ધેનુર્ગીર્વાણાદ્યૈરલંકૃતા ।
એતત્કથય મે તાત કસ્માદ્ગોષુ સમાશ્રિતાઃ

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ -
સર્વદેવમયો વિષ્ણુર્ગાવો વિષ્ણુશરીરજાઃ ।
દેવાસ્તદુભયાત્તસ્માત્કલ્પિતા વિવિધા જનૈઃ

શ્વેતા વા કપિલા વાપિ ક્ષીરિણી પાણ્ડુનન્દન ।
સવત્સા ચ સુશીલા ચ સિતવસ્ત્રાવગુણ્ઠિતા

કાંસ્યદોહનિકા દેયા સ્વર્ણશૃઙ્ગી સુભૂષિતા ।
હનૂમન્તેશ્વરસ્યાગ્રે ભક્ત્યા વિપ્રાય દાપયેત્

નિયમસ્થેન સા દેયા સ્વર્ગમાનન્ત્યમિચ્છતા ।
અસમર્થાય યે દદ્યુર્વિષ્ણુલોકે પ્રયાન્તિ તે

અસૌ લોકે ચ્યુતો રાજન્ભૂતલે દ્વિજમન્દિરે ।
કુશલો જાયતે પુત્રો ગુણવિદ્યાધનર્દ્ધિમાન્

સર્વપાપહરં તીર્થં હનૂમન્તેશ્વરં નૃપ ।
શૃણ્વન્વિમુચ્યતે પાપાદ્વર્ણસંકરસંભવાત્

દૂરસ્થશ્ચિન્તયન્ પશ્યન્મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે રેવાખણ્ડે હનૂમન્તેશ્વરતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનં નામ ત્ર્યશીતિતમોઽધ્યાયઃ ॥