Skanda Purana · Chapter 5.83

// śrīhara uvāca // //
bilveśvarasya māhātmyaṃ śṛṇu sundari sādaram //
yasya śravaṇamātreṇa mucyate sarvapātakaiḥ

ādikalpe mahādevi lokānāmanukampayā //
kalpavṛkṣāstato jātā brahmaṇo dhyāyataḥ purā

teṣāṃ madhye bilvavṛkṣaḥ śrīvṛkṣa iti gīyate //
adhastāttasya vṛkṣasya puruṣaḥ kāṃcanaprabhaḥ

upaviṣṭastadā dṛṣṭo brahmaṇā lokakartṛṇā//
phalāni tasya patrāṇi vividhāni nirantaram

bhakṣayatyatisaṃhṛṣṭo hadyāni ca mṛdūni ca //
baddhagodhāṃgulitraśca śarī dhanvī tathaiva ca

khaṅgī kirīṭamālī ca kuṇḍalī kavacī tathā //
mahorasko mahotsāhaḥ siṃhasaṃhanano yuvā

brahmaṇā ca kṛtaṃ nāma bilva ityabhiviśrutam //
tamindro varayāmāsa rājā tvaṃ bhūtale bhava

triviṣṭapasya bhūmisthaḥ sakhābhūto mama priyaḥ //
dadāmi te vaijayantīṃ mālāmamlānapaṃkajām

yasyāḥ prabhāvataḥ śastraṃ raṇe na prabhaviṣyati//
so'bravīdyadi me vajramāyudhaṃ tvaṃ prayacchasi

tatsyāṃ pṛthivyāṃ rājāhaṃ nānyathā rocate mama//
tato'haṃ pālayiṣyāmi satyenemāṃ vasundha rām

iṃdra uvāca // //
evaṃ bhavatu bhadraṃ te bhava rājā prajāhitaḥ //
smaraṇādeva vajraste kare yāsyati nānyathā

sa evamuktastejasvī bilvo rājā babhūva ha//
kapilonāma dharmātmā vedavedāṃgapāragaḥ

sakhā babhūva bilvasya tasya viprarṣisattamaḥ //
sa tena saha saṃgamya sukhāsīno varānane

cakre kathā vicitrārthāḥ prīyamāṇaḥ punaḥpunaḥ //
tathā kathāntare vādaḥ parasparamabhūttayoḥ

dānaṃ pradhānaṃ tīrthaṃ tu bilvenoktaṃ punaḥpunaḥ //
brahma śreṣṭhaṃ tapaḥ śreṣṭhamityuktaṃ kapilena tu

bilva uvāca//
dānādrājyaṃ sukhaṃ bhogā aiśvaryaṃ svargamakṣayam//
prāpyate dvijaśārdūla kathaṃ brahma praśaṃsasasi

kapila uvāca//
vedādyajñāḥ pravarttaṃte vedādiṣṭiśca kāmikā//
pravarttaṃte kriyā vedādvedamūlamidaṃ jagat

// // bilva uvāca // //
saṃsāre pārthivāḥ śreṣṭhāḥ samarthā lokapālane //
lokapālopamā loke kathaṃ brahma praśaṃsasi

// kapila uvāca // //
mukhyā vai brāhmaṇāḥ proktāḥ śāpānugrahakārakāḥ //
pitaraḥ pārthivānāṃ tu kiṃ tvaṃ bilva na manyase

evaṃ kautūhale jāte kapilo dvijasattamaḥ //
bilvena tāḍito mūrdhni vajreṇānataparvaṇā

vajreṇa sa dvidhā chinnaḥ kapilo brahmavidyayā //
saṃdhārya svaśarīraṃ tu mamāṃtikamupāgataḥ

stuto'haṃ vividhaiḥ stotraiḥ samyagārādhito hyaham //
mayā dattamavyayatvaṃ kuliśādbrāhmaṇasya tu

dvijaḥ samāgato bilvaṃ punaḥ sakhyamabhūttayoḥ //
punastu tādṛśo vādaḥ saṃjātaḥ parvatātmaje

vāmapādena cāpyenaṃ bilvo vipramatāḍayat //
punaśca vajramādāya jaghānainaṃ tadā dṛḍham

na mṛtiṃ na vyathāṃ tasya tadvajramakarotpunaḥ //
avadhyatvamatho jñātvā bilvastasya mahātmanaḥ

nārāyaṇamathāsādya prārthayāmāsa cepsitam//
varado'smīti tuṣṭena viṣṇunā sa ca moditaḥ //
provāca praṇato viṣṇumidaṃ devi mahāmanāḥ

// bilva uvāca // //
kapilonāma viprarṣiravadhyo'kṣaya eva ca //
sakhā mama hṛṣīkeśa sa ca māmāha nityaśaḥ //
bibhemyahaṃ na devasya rākṣasasyāsurasya ca //

piśācasyāpi yakṣasya na caivānyasya kasyacit //
bibhemīti yathā brūyāṃ tathā tvaṃ karttumarhasi

evamuktastu bilvena sa devaḥ puruṣottamaḥ //
evaṃ bhaviṣyatītyuktvā kapilasyāśramaṃ gataḥ

sa praviśyāśramaṃ devaṃ kapilena prapūjitaḥ //
kapilaṃ pratyuvācedaṃ sāmapūrvaṃ janārddanaḥ //

bhagavanbrāhmaṇaśreṣṭha vedavedāṃgapāraga //
varamekaṃ vṛṇomyadya vipreṃdra dātumarhasi

prasādito'haṃ bilvena nṛpeṃdreṇa punaḥpunaḥ //
varado' smīti cāpyukto varaṃ vavre mahāmune

tvayā proktaṃ bibhemīti brūhi tasmādanugrahāt //
abhītastvaṃ tathāpyadya madarthaṃ tu vada prabho

kapilastvevamukto vai viṣṇunā madhuraṃ vacaḥ //
uvāca na bibhemīti bhūyobhūyo janārdana

nāhaṃ vakṣye bibhemīti tenoktaṃ nocyate mayā //
etacchrutvā vacastasya kapilasya janārddanaḥ //
uvāca cakramudyamya bhayaṃ viprasya darśayan

na cedvakṣyasi bhīto'haṃ cakraṃ te praharāmi vai

//
// kapila uvāca // //
kiṃ vṛthā priyacakrasya viṣṇo kleśamihecchasi //
nāhaṃ cakrasya te gamyaḥ prasādāttryaṃbakasya hi

tataḥ sa muṣṭimādāya kuśānāṃ kapilastadā //
vāsudevaṃ samāsādya tiṣṭhatiṣṭhetyabhāṣata

adya garvaṃ ca darpaṃ ca balaṃ yacca tavādbhutam //
tatsarvaṃ nāśayiṣyāmi tiṣṭhedānīṃ janārdana

tato yuddhaṃ samabhavattumulaṃ lomaharṣaṇam //
nimeṣāṃtaramātraṃ tu kṛṣṇasya kapilasya ca

divyāstrāṇāṃ kuśānāṃ ca yuddhaṃ samabhavaddṛḍham //
nirālaṃbeṃ'bare devi devānāṃ bhayamāviśat

etasminnaṃtare brahmā suraiḥ parivṛtastadā //
ājagāmāti saṃtaptaḥ kṛṣṇaṃ vacanamabravīt

bhagavanbhūtabhavyeśa bhavabaṃdhabhayāpaha //
hṛṣīkeśa hṛṣīkeśa sūṣṭisaṃhārakāraka

samārādhya jagannātha śakrā dyāstridivaukasaḥ //
vasaṃti muditāḥ sarve sarvakāmasamanvitāḥ

ābrahmastaṃbaparyaṃtaṃ trailokyaṃ sacarācaram //
utpāditaṃ dhṛtaṃ vyāptaṃ viṣṇunā prabhaviṣṇunā

tenaikena viśuddhena sarvagena mahātmanā //
iti sma munayaḥ sarve uditā munisattamāḥ

vadaṃti kāraṇaṃ cāsya trailokyasya janārddanaḥ //
devadānavadaityaiśca municāraṇapannagaiḥ

varārthibhiśca pravaraiḥ pūjyase garuḍadhvaja //
kiṃ bhavāneva gorvida vṛthā yudhyasi sa dvijaiḥ //

kapilasya ca viprasya harāllabdhavarasya ca //
kiṃ na vetsi yathā hyeṣa prasādātpārameśvarāt

avadhyatvamanuprāpto hyajeyatvaṃ ca saṃyuge //
na caivaṃ tvadvidhā deva brāhmaṇeṣu vikurvate

brahma ca brahmaṇo mūlaṃ tvayaiva prākpratiśrutam //
tasmādāśu nivartasva matvainaṃ brāhmaṇaṃ vibho

itthaṃ niśamya deveśo vākyaṃ brahmamukhāccyutam //
yogena tadbalaṃ jñātvā kapilasya tu śaṃkaram

jagāma paramaṃ lokaṃ pūjyamānastriviṣṭapaiḥ //
gate janārdane bilvo vilalāpa punaḥ punaḥ

yuddhaṃ sudāruṇaṃ śrutvā kṛṣṇasya kapilasya ca //
kathaṃ jeṣyāmi kapilaṃ kathaṃ me nirvṛtirbhavet //
kasyāhaṃ śaraṇaṃ yāmi ko me trātā bhaviṣyati

na jitaḥ kapilo yuddhe viṣṇunā prabhaviṣṇunā //
mayā saṃsparddhate nityaṃ kathaṃ jeyo bhaviṣyati

ajeyā brāhmaṇā yuddhe śāpānugrahakārakāḥ //
bhasma kuryurjagatsarvaṃ sadevā suramānuṣam

brāhmaṃ hi paramaṃ tejo devairapi durāsadam //
evaṃ vilapatastasya vāsavaḥ samupāgataḥ

vilapaṃtaṃ kṛśaṃ bilvaṃ vajra hastamavekṣya saḥ //
mamatvākṛṣṭahṛdayaḥ pratyuvāca puraṃdaraḥ

alaṃ śokena bhūpāla śṛṇu me vacanaṃ param//
yadāhaṃ pīḍito yuddhe śaṃbareṇa durātmanā //
baliṣṭhena sagarveṇa tadā pṛṣṭo mayā guruḥ

bṛhaspatirmahātejāstenoktaṃ tu tadā nṛpa //
gaccha śakra mamādeśānmahākālavanaṃ śubham

yatra saṃti sudivyāni liṃgāni vividhāni ca //
bhuktimuktikarāṇyeva vāṃchitārthapradāni ca

teṣāṃ madhye liṃgamekamārādhaya śacīpate //
yasya darśanamātreṇa raṇe dhṛṣṭo bhaviṣyasi //
tasya tadvacanādbilva samyagārādhanā kṛtā

mayā liṃgasya harṣeṇa jito vai śaṃbarastadā //
prasiddhiṃ tu gatā devaḥ sa ceṃdreśvarasaṃjñakaḥ

tasmāttvaṃ paścimāmāśāṃ gatvā kṣetrasya tasya vai //
samārādhaya yatnena liṃgaṃ varuṇapūjitam

talliṃgaṃ triṣu lokeṣu tvannāmnā khyātimeṣyati //
kapilastvatsakhā vipro jito'smīti vadiṣyati //
tasya liṃgasya māhātmyānmitrabhāvaṃ gamiṣyati

ityuktvā tu gate śakre devalokaṃ yaśasvini //
pūjayāmāsa bhāvena puṣpairdivyaiḥ sugaṃdhibhiḥ

jagāma bilvo bhūpālo mahākālavanaṃ śubham //
dadarśa paścime bhāge liṃgaṃ tridaśapūjitam

muktāphalaiśca ratnaiśca vāsobhirbhūṣaṇaistathā //
etasminnaṃtare caiva kapilo'pi samāgataḥ

dadarśa bilvaṃ bhūpālaṃ pūjayaṃtaṃ punaḥpunaḥ //
śarīre tasya bilvasya madīyaṃ rūpamuttamam //
dṛṣṭvā matvā mahādevaṃ jito'smīti dvijo'bravīt

prārthayāmi tvayā sakhyamanaṃtaṃ śivasaṃnidhau //
evamuktastadā bilvaḥ kapilena mahātmanā

prasannaḥ prāṃjalirbhūtvā kapilaṃ dvijasattamam //
evaṃ bhavatu bhadraṃ te kṛtārtho'haṃ mahātmanā

sakhyaṃ tadeva bhavatu śaśvadvadasi manyase //
evamanyonyamuktvā tau kṛtvā sakhyamanuttamam

cikīḍatuściraṃ kālaṃ paraṃ harṣamupāgatau //
tasya liṃgasya māhātmyādbhūyo rājyaṃ cakāra saḥ

sa hi mitreṇa bhūpālo bilvo devi mudānvitaḥ //
tadāprabhṛti vikhyāto devo bilveśvaraḥ kṣitau //
bilvenārādhito loke vāṃchitārthaphalapradaḥ

ye paśyaṃti viśālākṣi devaṃ bilveśvaraṃ param //
te kṛtārthā bhaviṣyaṃti sarvapātakavarjitāḥ

ye'numodaṃti devasya darśanaṃ parvatātmaje //
te'pi pāpavinirmuktāḥ prayāṃti mama maṃdire

samatītaṃ bhaviṣyaṃ ca kulānāmayutaṃ naraḥ//
mama lokaṃ nayatyāśu tasya liṃgasya darśanāt

prayāṃti pitaro hṛṣṭā mama loke hyataṃdritāḥ //
vimuktāḥ pātakairghoraiḥ kṛtvā liṃgasya darśanama

kṛtvāpi pātakaṃ ghoraṃ brahmahatyādikaṃ naraḥ //
tatpāpaṃ vilayaṃ yāti śrībilveśvaradarśanāt

yā tithiḥ śrūyate devi kṛṣṇapakṣe trayodaśī //
sā proktā vallabhā tasya sarvapātakanāśinī

ye'rcayaṃti narāstasyāṃ devaṃ bilveśvaraṃ priye //
na teṣāṃ punarāvṛtti rghorasaṃsāragahvare

karmaṇā manasā vācā yatpāpaṃ samupārjitam //
tatkṣālayati devo'sau tithau tasyāṃ samarcitaḥ

eṣa te kathito devi prabhāvaḥ pāpanāśanaḥ //
bilveśvarasya devasya śrūyatāmuttareśvaram

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṇḍe caturaśītiliṅgamāhātmye bilveśvaramāhātmyavarṇanaṃnāma tryaśītitamo'dhyāyaḥ