Skanda Purana · Chapter 5.8

// vyāsa uvāca // //
ācāraḥ paramo dharmaḥ sarvadharmaparāyaṇaḥ //
svadharmaniratāścaiva jitakrodhā jiteṃdriyāḥ

rudralokaṃ vrajaṃtīha nātra citrā matirmama //
asaṃśayaṃ ca gacchaṃti lokānanyāñchaśiprabhaiḥ

vināpi kṣetravāsena tathaiva niyamena ca //
striyo mlecchāśca śūdrāśca paśavaḥ pakṣiṇo mṛgāḥ

mūkā jaḍāṃdhabadhi rāstaponiyamavarjitāḥ //
eṣāṃ tu kā gatiścette mahākālavane mṛtāḥ

// sanatkumāra uvāca // //
striyo mlecchāśca mūḍhāśca paśavaḥ pakṣiṇo mṛgāḥ //
kālenaiva mṛtā vyāsa rudralokaṃ vrajaṃti te

śarīrairdivyarūpaiśca sarvabhogasamanvitāḥ //
ramaṃte śaṃbhunā sārdhaṃ smaśāne pretasaṃkule

nirbhatsitā purā devī kālīti pārvatīti ca //
tadā sā kupitā devī kaṭake śaṃkaraṃ prati

evaṃ hi kalaho jātaḥ śivagauryorhi yatra tu //
devastatra samudbhūto nāmnā kalakaleśvaraḥ

kṛtamagre tadā kuṃḍaṃ nāmnā kalahanāśanam //
snāne tatra kṛte vyāsa jātā'kalahinī priyā

tasmiṃstīrthe naraḥ snātvā pūjayitvā maheśvaram //
upoṣya rajanīmekāṃ kulānāṃ tārayecchatam

tatra yacchati yo dānaṃ truṭimātraṃ ca caṃdanam //
ātmanā tāri tāstena daśa pūrve daśāpare

bhūmidānaṃ ca yastatra pradāsyati naro mune //
api gocarmamātreṇa sarvabhūmyadhipo bhavet

gāmekāṃ rakti kāmekāṃ bhūmerapyekamaṃgulam //
yaḥ pradāsyati bhaktyā hi sa vai rājā bhaviṣyati

dhenumaśvāṃstilānvastraṃ bhājanaṃ tāmradohanam //
upānahaśca cchatraṃ ca tathā ca śreṣṭhapāduke

ye pradāsyaṃti viprebhyasteṣāṃ lokāḥ sadā'kṣayāḥ //
tasya dakṣiṇapārśve tu pṛṣṭhe mātrākhya devatāḥ

sā tatra sarvalokānāṃ devī duritahāriṇī //
sarvatīrthaṃ tu vijñeyaṃ maṇikarṇikamuttamam

tasminsnātvā tu yaḥ paśyetpṛṣṭhamātara ādarāt//
sa muktaḥ sarvapāpebhyaḥ siddhimāpnoti vāṃchitām

tāsāṃ tu darśanaṃ kṛtvā mārge gamanamācaret//
na bhayaṃ tasya corebhyo rakṣobhūtabhayaṃ tathā

svadeśe paradeśe vā parvateṣvaṭavīṣu ca //
na samudre bhayaṃ tasya tathā vai duṣṭabhāvanā

grahapīḍāsu sarvāsu tathā rājabhayādikam //
bastaṃ vā yadi vā meṣaṃ mahiṣaṃ cāpi ghātayet

devīmuddiśya yo vipra so'bhīṣṭaphalamaśnute //
āśvinasya sitāṣṭamyāmardharātrigate naraḥ //

yaḥ snāti purato devyāḥ sa siddhi labhate parām //
mṛtaputrā ca yā nārī kuṇḍe snātvā sabhartṛkā

snāti vai phalakumbhena agre devyā vidhānataḥ //
snātvā nānyamukhaṃ paśyetkumbhasnānena vai mune

tasya saṃjāyate putro yathā devaḥ ṣaḍānanaḥ //
pṛṣṭhe mātuḥ paraṃ puṇyaṃ tīrthamapsarasāṃ śubham

rūpasaubhāgyasaṃpannastatra snāto bhavennaraḥ //
urvaśyā vai purā vyāsa tīrthasyāsya prabhāvataḥ

bhartā purūravā labdhaṃ aileyoṃ'sau mahīpatiḥ //
iti kautūhalaṃ śrutvā vyāso vacanamabravīt

// vyāsa uvāca // //
kathamapsarasāṃ tīrthaṃ tatra jātaṃ mahāmune //
kāraṇena yathā tena yasminkāle pratiṣṭhitam //
tathā tanme savistāraṃ sarahasyaṃ prakīrtaya

kathaṃ purūravāścāsau bhāryāstasya varāpsarāḥ //
urvaśīnāma kā sā tu kena jātā varāṃganā //
sarvametadyathāvṛttaṃ vada kautūhalaṃ hi me

// sanatkumāra uvāca // //
naranārāyaṇau pūrvaṃ yatra vai tepatustapaḥ

badarikāśramasthau tau tenendro bhayamāgataḥ //
sarvāścāpsaraso hṛdyā rūpayauvanadarpitāḥ

ādiṣṭā yā maghavatā vighnārthaṃ ca samāgatāḥ //
tau dṛṣṭvāpsarasastatra ramantīrmadavihvalāḥ

vighnārthamiha āyātāstadā devau jajalpatuḥ //
asmākaṃ na striyaḥ saṃti tena vai vighnakāraṇam

evaṃ saṃjalpya ca naro nārāyaṇamuvāca ha //
kariṣyāmyahamekāṃ vai āsāṃ tu rūpato'dhikām

maṃjaryā sahakārasya strīmūrubhyāṃ cakāra ha //
rūpeṇāpratimāṃ loke sarvābharaṇabhūṣitām

utthitāṃ pramadāṃ dṛṣṭvā jvalanābhāṃ varāṃganām //
gatvā śaśaṃsustāḥ śakraṃ na rtau lobhayituṃ kṣamāḥ

śakrastāsāṃ vacaḥ śrutvā gatvā devāvuvāca ha //
praṇāmāvanato bhūtvā kṛtvā śirasi cāṃjalim

ahamarthī striyāścāsyāḥ prasādaḥ kriyatāmiti //
tatastāṃ dadaturdevāviṃdrāya parameśvarau

asmadvacanasāmarthyādgṛhāṇemāṃ tvamurvaśīm //
ūrubhyāṃ janitā yasmānnareṇeyaṃ varāṃganā

maṃjaryā sahakārasya teneyamurvaśī smṛtā //
puraṃdaro gṛhītvā tāmurvaśīṃ paramāṃganām

gatvā svargamathāhūya citrāṃgadamuvāca ha //
śikṣā'syāḥ kriyatāṃ citra yathā nṛtye vicakṣaṇā

kriyatāmacirādeṣā yatnamāsthāya śobhanam //
evamukte tu śakreṇa kṛtā tena vicakṣaṇā //
varaṃ pravīṇā sā jātā nṛtye gīte ca kovidā

evaṃ sā nyavasattatra surasadmani sundarī //
gate bahutithe kāle tatrā gātsa nareśvaraḥ

ilasyaputro dharmātmā nāmnā caiva purūravāḥ //
indrasyārddhāsanagato nṛtyaṃ paśyati tatra ha

nṛtyantīṃ vāsavasyāgre urvaśīṃ vīkṣya kāmukaḥ //
hṛtacittastayā rājā na kiṃcitpratyapadyata

dhairyaṃ citte samāveśya muhūrtaṃ paryavasthitaḥ //
urvaśī ca tadā tena darśanāhatamānasā

tatpradeśādviniṣkramya kāmārtā cātivihvalā //
bhūmau sā patitā bālā ucchritādraṃgamaṇḍalāt

athātmānaṃ ca saṃvedya utthitā bhūmimaṇḍalāt //
dṛṣṭā sā rājasiṃhena manmathena prapīḍitā

gataḥ purūravā bhūmiṃ tāmeva manasā smaran //
smarantī rājaśārdūlaṃ gatā sāpyurvaśī gṛham

citrāṃgadagṛhe gatvā dūtaṃ sātha cakāra ha //
citrāṃgadena sā nītā rātrau yatra purūravāḥ

urvaśyā rahitaḥ svargaḥ śūnyo'pyāsīddivaukasām //
rātrāveva ca sā tena ānītā tridivaṃ punaḥ

tayā virahitaḥ so'pi śūnyacittaḥ paribhraman //
unmattatāṃ gato vyāsa ṣaṣṭivarṣāṇi pārthivaḥ

paribhramansa tīrthāni mahākālavanaṃ gataḥ //
gaṃdha veṃṇorvaśī svarge nītā sā paramāpsarāḥ

nāpi śete na vā snāti he rājanniti jalpati //
tāvadapsarasaḥ sarvāstāḥ prāptā yatra corvaśī

raṃbhā ca menakā caiva pramlocā puṃjikasthalī //
jalapūrṇāśrupūrṇā ca vasaṃtā caṃdrikā tathā

sūryadattā viśālākṣī caṃdrā candraprabhā tathā //
āgatya tāstu sahitā urvaśīṃ vākyamabruvan

kiṃ rodiṣi varārohe martyahetoḥ sulocane //
tadvākyamurvaśī tāsāṃ śrutvā vacanama bravīt

saukhyaṃ ṣaṇḍho na jānāti saṃgātstrīpuṃsayorhi yat //
anayopamayā jñeyaṃ tasyārthe kṛtaniścayā

śrutvā ceti vacastasyāstāḥ saṃmaṃtrya samāhitāḥ //
avidite ca devānāṃ mahākālavane gatāḥ

nṛpaṃ ca dadṛśustatra vṛkṣacchāyāniṣevitam //
dṛṣṭvā cātha nṛpaṃ sarvā bhṛśaṃ jātāḥ suvihvalāḥ

dṛṣṭvā tathāvidhāḥ sarvāḥ kāmārtā surayoṣitaḥ //
mūḍhacittāḥ prahasyaivamurvaśī vākyamabravīt

// urvaśyuvāca // //
ayaṃ sa puruṣavyāghro vinā yenāhamīdṛśī //
ailaḥ purūravā nāma vikhyāto jagatīpatiḥ

evaṃ bruvantyāṃ vai tasyāmurvaśyāmapsarogaṇaḥ //
maunībhūtaściraṃ tasthau lajjayānatakandharaḥ

etasminnantare prāyādbhagavāṃstatra nāradaḥ //
dṛṣṭvā tathāgatāḥ sarvā urvaśyā sahitaṃ nṛpam

saṃprekṣya ca tataḥ prāha ki yūyamiha nisvanāḥ //
tyaktvā tathāvidhaṃ ramyamindrasyālayamuttamam

varaṃ ca vriyatāṃ śīghraṃ viyogo na bhavi ṣyati //
māhātmyaṃ cāsya tīrthasya kathayāmāsa nāradaḥ

asminhi durbhagā tīrthe snātvā strī puruṣo'pi vā //
saubhāgyaṃ labhate samyaksarvabhogāṃstathottamān

ātmānaṃ tolayedyastu tilairvā lavaṇena vā //
śarkarābhiśca bahvībhirvittaśāṭhyavivarjitaḥ

guḍena madhunā vāpi devīmuddisya pārvatīm //
lavaṇena svarūpāḍhyastilaiḥ sarvāṃgaśobhanaḥ

dravyavṛddhiḥ śarkarayā guḍenāṃgeṣu pūrṇatā //
madhunā caiva saubhāgyaṃ tīrthasyāsya prabhāvataḥ

dvādaśaiva tu yugmāni devyā devasya bhojayet //
kūpīṃ nakhariṇīṃ dadyāttāṭaṃkaṃ katakāṃjanam

vetrajāṃ kaṃcukīṃ caiva vastre kausuṃbhake tathā //
śvetānulepanaṃ puṃsāṃ strīṇāṃ dadyācca kuṃkumam

āṣāḍhe śrāvaṇe vāpi māsi bhādrapade tathā //
śuklāśvinatṛtīyāyā muttamaṃ vratamācaret

uttamā jāyate nārī yathā devī umā tathā //
umāmaheśvarau kāryau sauvarṇau ca svaśaktitaḥ

dhāryau nāryā hi tau devau svayaṃ tulāvarohaṇe //
phalāni caiva deyāni śākāni vividhāni ca

tatra dattaṃ hutaṃ japtaṃ sarvaṃ koṭiguṇaṃ bhavet //
evaṃ yā kurute tatra tīrthe nārī samāhitā

gandharvāpsarasāṃ loke mṛtā yāti na saṃśayaḥ //
atra tīrthe ca dve liṃge pūjite devadānavaiḥ

dṛṣṭvā te paramāṃ siddhiṃ prāpnuto daṃpatī tadā //
kārtikyāṃ tu viśeṣeṇa kṛtvā tatra prajāgaram //
saṃpūjya gaṃdhapuṣpaiśca rudralokamavāpnuyāt

yathā devyāḥ svarūpeṇa viyogo naiva dṛśyate //
tathā tayorviyogaśca dṛśyate na kadācana

evaṃ kṛtvātha tāṃ vipra sarvāśca tridivaṃ gatāḥ //
uktamapsarasāṃ tīrthaṃ tīrthāṃtaramathocyate

dakṣiṇe pṛṣṭhadevyā vai māhiṣaṃ kuṇḍamucyate //
mahiṣo dānavaḥ pūrvaṃ nihato gaṇanāyakaiḥ

tatra tīrthe naraḥ snātvā mātṝḥ saṃpūjya yatnataḥ //
pretarakṣaḥ piśācānāṃ pīḍayā sa vimucyate

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe'vantīkṣetramāhātmye'psaraḥkuṇḍamāhātmyavarṇanaṃnāmāṣṭamo'dhyāḥ