Skanda Purana · Chapter 5.63

// sanatkumāra uvāca // //
kaṃthaḍeśvara iti khyātaṃ tatra tīrthamanuttamam //
tatra tīrthe naraḥ snātvā dṛṣṭvā devaṃ maheśvaram

mucyate sarvapāpebhyaḥ śuciḥ prayatamānasaḥ //
vimānaśatasaṃyuktaḥ śivaloke mahīyate

bhuvi puṇyatamaṃ tīrthaṃ sarvapāpaharaṃ param //
khagartāsaṃgamo yatra gaṃgeśvarasamīpataḥ

mahāpāpaharaṃ puṇyaṃ mahāpuṇyaphalapradam //
ākāśātpatitā yatra gaṃgā trailokya pāvanī

vidhṛtā śirasi sadyo mahādevena śaṃbhunā //
tasmiṃstīrthe naraḥ snātvā gaṃgeśamavalokayet

gaṃgāsnānaphalaṃ prāpya viṣṇu loke mahīyate //
vīreśvaramanuprāpya tasmiṃstīrthe naro vaset

sarvapāpaviśuddhātmā vīralokamavāpnuyāt//
tīrthamanyanmahāpuṇyaṃ bhuvi khyātaṃ maharṣibhiḥ

vāmanakuṇḍeti vikhyātaṃ triṣu lokeṣu viśrutam //
yasya darśanamātreṇa brahmahatyāṃ vyapohati

manorathaśataṃ prāpya paścādviṣṇu puraṃ vrajet //
// vyāsa uvāca // //
kadā kāle samutpannaṃ vāmanākhyaṃ purā'nagha

tatsarvaṃ śrotumicchāmi tvatto brahmavidāṃ vara // //
// sanatkumāra uvāca // //
śṛṇuṣva bho dvijaśreṣṭha kathāṃ pāpaharāṃ parām

yasya śravaṇamātreṇa sarvapāpātpramucyate //
daityeṃdrastu purā prokto viṣṇubhaktiparāyaṇaḥ

prahrāda iti vikhyātaḥ sarvadharmabhṛtāṃ varaḥ //
ācāravijito dharmaḥ satyena vijitā ramā

dhairyeṇa ca dhṛtā lokāḥ kṣamayā vidhṛtā mahī //
gāṃbhīryeṇā'rṇavā divyāḥ śauryeṇa śatruṇā gaṇāḥ

praśrayeṇābhyāgatāśca jitāstena mahātmanā ///
dakṣiṇābhirjito yajño haviṣā havyavāhanaḥ

śaucā''cāraviśuddhātmā tapasā ca hatā'śubhaḥ //
dānamānajitā viprā bhojanācchādanā dibhiḥ

saṃskāreṇa jitaṃ janma damenā''tmā sanātanaḥ //
prāṇāyāmajito vāyuryogadhyānajito hariḥ

īdṛśaśca mahāyogī satyadharma parāyaṇaḥ //
prahlādena samo dhīro na bhūto na bhaviṣyati

tasya pautraḥ sadācārī balirityabhidhīyate //
tasya pālayataḥ samyakprajāḥ samyagvivardhitāḥ

nālpāyurna jaḍo mūrkho na rogī na ca matsarī //
aputro dravyahīnaśca ko'pi nā'sti mahītale

mahārājo mahīpālo yajvā vipuladakṣiṇaḥ //
saptadvīpavatī tena pālitā vasudhā sadā

ekadā ca samāsīne sabhāmadhye varāsane //
jaya śabde vartamāne gaṃdharvā lalitaṃ jaguḥ

vādyamāneṣu vādyeṣu nanṛtuścā'psarogaṇāḥ //
kathāyāṃ kathyamānāyāṃ śubhāyāṃ ca vicakṣaṇaiḥ

sūtā vaitālikāḥ siddhāścāraṇāśca bahuśrutāḥ //
ṛṣayaśca samāyātāstatraiva dvijasattama

sundopasundatuhuṃḍādyā mahiṣāsurakolbaṇāḥ //
śumbhaniśumbhadhūmrākṣakālakeyāśca dānavāḥ

kālanemiśca vikrāṃto daurhṛdo mūṣako yamaḥ //
nikumbhaḥ kumbhaviśaṭho hyandhakaśca mahābalaḥ //

śaṃkho jalaṃdharo raudro vātāpī ca balādhikaḥ //
sarvajidviśvahaṃtā ca kāmacārī halāyudhaḥ

ete cā'nye ca bahavo danuvaṃśavi vardhanāḥ //
upāsāṃcakrire tatra balirājamakalmaṣam

siddhā nāgāśca yakṣāśca kinnarāḥ kiṃpuruṣāstathā //
khecarā bhūcarā bālā rākṣasāścaiva dāruṇāḥ

ete cā'nye ca bahavo rājānaṃ paryupāsata //
tatra sabhā mahādivyā śuśubhe ca dvijottama

grahairujvalitaiḥ kīrṇo śaradīva nabhaḥsthalam //
tatsabhāyāṃ samāsīno rarāja balirāṭ tathā

marudbhiriva saṃvīto vāsavo divi devataiḥ //
ekadā ca sabhāmadhye nārado devadarśanaḥ

āgatasteṣu sarveṣu dānaveṣu sthiteṣu ca //
dṛṣṭvā tamāgataṃ sarve hyuttasthurditinaṃdanāḥ

vavandire sarvaśastu balinā kiṃnarotta mam//
sakṛtya cāsanaṃ dattvā papraccha kuśalaṃ nṛpaḥ

kṛtvā''tithyaṃ samāsīno nāradaḥ prāha sattamaḥ //
meghagaṃbhīrayā vācā baliṃ prāharṣisa ttamaḥ

// nārada uvāca // //
śrūyatāṃ ditijaśreṣṭha gato'haṃ vṛṣamaṃdire //
tatra devasabhā ramyā divyā'bhiprāyasaṃyutā //
tatra devāḥ sagaṃdharvāḥ puraṃdarapurogamāḥ

samāsīnāḥ kathāṃ puṇyāṃ kathayaṃti parasparam //
tatra daityakathāṃ śubhrāṃ mayā khyātāṃ na sehire

hiraṇyakaśipurdaityaḥ purā''sīcca prajāpatiḥ //
trailokyavijayī netā yeneyaṃ vasudhā jitā

sarvalokaṃ vaśīkṛtya bubhuje ca vasundharām //
atīva tejaḥsaṃpanno mahābalaparākramaḥ

vaśī sarvatragaḥ kāmī nṛsiṃhena nipātitaḥ //
baliṃ kiyadbalaṃ loke nārada tva praśaṃsasi

iti māṃ dharṣayitvā ca biḍaujā lokasaṃgrahī //
bahudhā vādayanvādānkaṭukāndānavottama

tasmāttvaṃ dānavaśreṣṭha pitṛparyāgatāṃ mahīm //
vijitya sārvabhaumatvaṃ labhasva vasudhādhipa

kiyadbaladhṛtā nūnaṃ devāśca danujottama //
palāyanaparā dāṃtā sadaiva raṇabhīravaḥ

mama vākyaparo bhūtvā trailokyādhipatirbhava //
nāradasya vacaḥ śrutvā valirvairocanistadā

cakāra kopamatulaṃ trailokyavijaye dvija //
maṃtrayitvā'surānsarvānsarvadaityajaneśvaraḥ

saṃgrāmamakarottīvraṃ vāsavena balīyasā //
jitvā ca sakalāldevānvaśīcakre savāsavān

sarvalokeśvaro jāto balirvairocano'suraḥ //
hatādhikārāstridaśā bhraṣṭarājyāḥ parājitāḥ

vicaraṃti yathā martyāstena devagaṇā bhuvi //
kiṃcitkālaṃ samāsādya brahmāṇaṃ śaraṇaṃ yayuḥ

bho brahmanbalinā bhraṣṭā devalokātparaṃtapa //
kiṃ kurmaḥ kva ca gacchāmaḥ kamupā yaṃ carāmahe

// brahmovāca // //
śrūyatāṃ bhoḥ suraśreṣṭhā yuṣmākaṃ sādhanaṃ param //
yūyaṃ yāta purīṃ ramyāṃ padmāvatīmama rottamāḥ

tatra tīrthavaraṃ śreṣṭhaṃ nāmnā cottaramānasam //
yatrā'ṣṭasiddhidā khyātā mahāsiddhipradā nṛṇām

nidhayaśca navaivāpi tatra tiṣṭhaṃti sattama //
tasyaiva dakṣiṇe bhāge viṣṇutīrthamanuttamam

tatra snātvā naraḥ paśyetsiddheśvarīṃ susiddhidām //
ṛddhisiddhiparobhūtvā viṣṇu loke mahīyate

āśvinasya site pakṣe daśamyāṃ divase tathā //
aṣṭasiddhiśamīdeśe gaṇeśvaraṃ prapūjayet

vijayī sarvalokeṣu jāya te nātra saṃśayaḥ //
śamīmūlasthitaṃ nityamṛddhisiddhivarapradam

pūjayedvai naro nityaṃ gaṇeśaṃ sarvakāmadam //
sarvakāmavaraṃ labdhvā putravāndhanavānbhavet

tasmātsarvaprayatnena mahākālavanaṃ vrajet //
yatra viṣṇusarastīrthaṃ tatra gacchata māciram

upāsanāṃ suraśreṣṭhā viṣṇoratu letejasaḥ //
kurudhvaṃ sarvabhītibhyastrātā sa syātsurottamāḥ

iti śrutvā vacastasya brahmaṇaḥ śaṃsitātmanaḥ //
mahākālavane prāptā devāste kāryasādhakāḥ

atrā''gātya śucībhūya snānadānādikarmabhiḥ //
upāsāṃcakrire siddhā viṣṇubhaktiparāyaṇāḥ

brahmāṇamatha te sarve papracchurvidhimādarāt//
upāsanāyā devasya devāḥ śakrapurogamāḥ

// devā ūcuḥ // //
brahmankena prakāreṇa viṣṇubhaktiḥ parā bhavet//
tatsarvaṃ śrotu micchāmastvatto brahmavidāṃ vara

// brahmovāca // //
śrūyatāṃ bhoḥ suraśreṣṭhā viṣṇubhaktimanuttamām //
śuklāṃbaradharaṃ devaṃ śaśivarṇaṃ caturbhujam

prasannavadanaṃ dhyāyetsarvavighnopaśāṃtaye //
lābhasteṣāṃ jayasteṣāṃ kutasteṣāṃ parājayaḥ

yeṣāmiṃdīvaraśyāmo hṛdayastho janārdanaḥ //
abhīpsitārthasiddhyarthaṃ pūjyate yaḥ surairapi

sarvavighnaharastasmai gaṇādhipataye namaḥ //
kalpādau sṛṣṭikāmena preritohaṃ ca śauriṇā

na śakto vai prajāḥ kartuṃ viṣṇudhyānaparāyaṇaḥ //
etasminnaṃtare sadyo mārkaṇḍeyo mahāṛṣiḥ

sarvasiddheśvaro dāṃto dīrghāyurvijiteṃdriyaḥ //
mayā dṛṣṭo 'tha gatvā taṃ tadāhaṃ samupasthitaḥ //
tataḥ praphullanayanau satkṛtya cetaretaram

pṛcchamānau paraṃ svāsthyaṃ sukhāsīnau surottamāḥ //
tadā mayā sa pṛṣṭo vai mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ

bhagavankena prakāreṇa prajā me'nāmayā bhavet //
tatsarvaṃ śrotumicchāmi bhagavanmunivaṃdita

// śrīmārkaṇḍeya uvāca // //
viṣṇubhaktiḥ parā nityā sarvārtiduḥkhanāśinī //
sarvapāpaharā puṇyā sarvasukhapradāyinī

eṣā brāhmī mahāvidyā na deyā yasya kasyacit //
kṛtaghnāya hyaśiṣyāya nāstikāyānṛtāya ca

īrṣyakāya ca rūkṣāya kāmikāya kadācana //
tadgataṃ sarvaṃ vighraṃti yattaddharmaṃ sanātanam

etadguhyatamaṃ śāstraṃ sarvapāpapraṇāśanam //
pavitraṃ ca pavitrāṇāṃ pāvanānāṃ ca pāvanam

viṣṇornāmasahasraṃ ca viṣṇubhaktikaraṃ śubham //
sarvasiddhikaraṃ nṛṇāṃ bhuktimuktipradaṃ śubham

ॐ asya śrīviṣṇusahasranāmastotramaṃtrasya mārkaṃḍeya ṛṣiḥ viṣṇurdevatā anuṣṭupcchaṃdaḥ sarvakāmāvātyarthe jape viniyogaḥ //
atha dhyānam //
sajalajaladanīlaṃ darśitodāraśīlaṃ karataladhṛtaśailaṃ veṇuvādye rasālam //
vrajajana kulapālaṃ kāminīkelilolaṃ taruṇatulasimālaṃ naumi gopālabālam

ॐviśvaṃ viṣṇurhaṣīkeśaḥ sarvātmā sarvabhāvanaḥ //
sarvagaḥ śarvarīnātho bhūtagrāmā''śayāśayaḥ

anādinidhano devaḥ sarvajñaḥ sarvasaṃbhavaḥ //
sarvavyāpī jagaddhātā sarvaśaktidharo'naghaḥ //७७/
jagadbījaṃ jagatsraṣṭā jagadīśo jagatpatiḥ //
jagadgururjagannātho jagaddhātā jaganmayaḥ

sarvā''kṛtidharaḥ sarvaviśvarūpī janārdanaḥ //
ajanmā śāśvato nityo viśvādhā ro vibhuḥ prabhuḥ

bahurūpaikarūpaśca sarvarūpadharo haraḥ //
kālāgniprabhavo vāyuḥ pralayāṃtakaro'kṣayaḥ

mahārṇavo mahāmegho jalabudbudasaṃ bhavaḥ //
saṃskṛto vikṛto matsyo mahāmatsyastimiṃgilaḥ

anaṃto vāsukiḥ śeṣo varāho dharaṇīdharaḥ //
payaḥkṣīravivekāḍhyo haṃso hema giristhitaḥ

hayagrīvo viśālākṣo hayakarṇo hayākṛtiḥ //
maṃthano ratnahārī ca kūrmo dharadharādharaḥ

vinidro nidrito naṃdī sunaṃdo naṃdanapriyaḥ //
nābhinālamṛṇālī ca svayaṃbhūścaturānanaḥ

prajāpatiparo dakṣaḥ sṛṣṭikartā prajākaraḥ //
marīciḥ kaśyapo dakṣaḥ surāsurā guruḥ kaviḥ

vāmano vāmamārgī ca vāmakarmā bṛhadvapuḥ //
trailokyakramaṇo dīpo baliyajñavināśanaḥ

yajñahartā yajñakartā yajñeśo yajñabhugvibhuḥ //
sahasrāṃśurbhago bhānurvivasvānraviraṃśumān

tigmatejāścālpatejāḥ karmasākṣī manuryamaḥ //
devarājaḥ surapatirdānavāriḥ śacī patiḥ

agnirvāyusakho vahnirvaruṇo yādasāṃ patiḥ //
nairṛto nādano'nādī rakṣayakṣodhanādhipaḥ

kubero vittavānvego vasupālo vilāsakṛt //
amṛtasravaṇaḥ somaḥ somapānakaraḥ sudhīḥ

sarvauṣadhikaraḥ śrīmānniśākaradivākaraḥ //
viṣārirviṣahartā ca viṣakaṃṭhadharo giriḥ

nīlakaṃṭho vṛṣī rudro bhālacaṃdro hyumāpatiḥ //
śivaḥ śāṃto vaśī vīro dhyānī mānī ca mānadaḥ

kṛmikīṭo mṛgavyādho mṛgahā mṛgalāñchanaḥ //
baṭuko bhairavo bālaḥ kapālī daṃḍavigrahaḥ

smaśānavāsī māṃsāśī duṣṭanāśī varāṃtakṛt //
yoginītrāsako yogī dhyā nastho dhyānavāsanaḥ

senānīḥ senadeḥ skaṃdo mahākālo gaṇādhipaḥ //
ādidevo gaṇapatirvighnahā vighnanāśanaḥ

ṛddhisiddhiprado daṃtī bhālacandro gajānanaḥ //
nṛsiṃha ugradaṃṣṭraśca nakhī dānavanāśakṛt

prahrādapoṣakartā ca sarvadaityajaneśvaraḥ //
śalabhaḥ sāgaraḥ sākṣī kalpa kalpakaḥ

hemado hemabhāgīca himakartā himācalaḥ //
bhūdharo bhūmido meruḥ kailāsaśikharo giriḥ

lokālokāṃtaro lokī vilokī bhuvaneśvaraḥ //
dikpālo dikpatirdivyo divyakāyo jiteṃdriyaḥ

virūpo rūpavānrāgī nṛtyagītaviśāradaḥ //
hāhā hūhūścitraratho deva rṣirnāradaḥ sakhā

viśvedevāḥ sādhyadevā dhṛtāśīśca calo'calaḥ //
kapilo jalpako vādī datto haihayasaṃgharāṭ

vasiṣṭho vāmadevaśca saptarṣipravaro bhṛguḥ //
jāmadagnyo mahāvīraḥ kṣatriyāṃ'takaro hyṛṣiḥ

hiraṇyakaśipuścaiva hiraṇyākṣo harapriyaḥ //
agastiḥ pulaho dakṣaḥ paula styo rāvaṇo ghaṭaḥ

devāristāpasastāpī vibhīṣaṇaharipriyaḥ //
tejasvī tejadastejī īśo rājapatiḥ prabhuḥ

dāśarathī rāghavo rāmo raghuvaṃśa vivardhanaḥ//
sītāpatiḥ patiḥ śrīmānbrahmaṇyo bhaktavatsalaḥ

sannaddhaḥ kavacī khaḍgī cīravāsā digaṃbaraḥ //
kirīṭī kuḍalī cāpī śaṃkhacakrī gadādharaḥ

kausalyānaṃdanodāro bhūmiśāyī guhapriyaḥ //
saumitro bharato bālaḥ śatrughno bharatā'grajaḥ

lakṣmaṇaḥ paravīraghnaḥ strīsahāyaḥ kapīśvaraḥ //
hanumānṛkṣarājaśca sugrīvo vālināśanaḥ

dūtapriyo dūtakārī hyaṃgado gadatāṃ varaḥ //
vanadhvaṃsī vanī vego vānaradhvaja lāṃgulī

ravidaṃṣṭrī ca laṃkāhā hāhākāro varapradaḥ //
bhavaseturmahāseturbaddhasetū rameśvaraḥ

jānakīvallabhaḥ kāmī kirīṭī kuṇḍalī khagī //
puṇḍarīkaviśālākṣo mahābāhurghanākṛtiḥ

caṃcalaścapalaḥ kāmī vāmī vāmāṃgavatsalaḥ //
strīpriyaḥ strīparaḥ straiṇaḥ striyo vāmāṃgavāsakaḥ

jitavairī jitakāmo jitakrodho jiteṃdriyaḥ //
śāṃto dāṃto dayārāmo hyekastrīvratadhārakaḥ

sāttvikaḥ sattvasaṃsthāno madahā krodhahā kharaḥ //
bahurākṣasa saṃvītaḥ sarvarākṣasanāśakṛt

rāvaṇārī raṇakṣudra daśamastakacchedakaḥ //
rājyakārī yajñakārī dātā bhoktā tapodhanaḥ

ayodhyādhipatiḥ kāṃto vaikuṃṭho'kuṃṭhavigrahaḥ //
satyavrato vratī śūrastapī satyaphalapradaḥ

sarvasākṣīḥ sarvagaśca sarvaprāṇaharo'vyayaḥ //
prāṇaścāthāpyapānaśca vyānodānaḥ samānataḥ

nāgaḥ kṛkalaḥ kūrmaśca devadatto dhanaṃjayaḥ //
sarvaprāṇavido vyāpī yogadhārakadhārakaḥ

tattvavittattvadastattvī sarvatattvaviśāradaḥ //
dhyānastho dhyānaśālī ca manasvī yogavittamaḥ

brahmajño brahmado bahmajñātā ca brahmasaṃbhavaḥ //
adhyātmavidvido dīpo jyotīrūpo niraṃjanaḥ

jñānado'jñānahā jñānī guruḥ śiṣyopadeśakaḥ //
suśiṣyaḥ śikṣitaḥ śālī śiṣyaśikṣāviśāradaḥ

maṃtrado maṃtrahā maṃtrī taṃtrī tantrajanapriyaḥ //
sanmaṃtro mantravinmantrī yantramantraikabhaṃjanaḥ

māraṇo mohano mohī staṃbhoccāṭanakṛtkhalaḥ //
bahumāyo vimāyaśca mahāmāyāvimohakaḥ

mokṣado baṃdhako baṃdī hyākarṣaṇavikarṣaṇaḥ //
hrīṃkāro bījarūpī ca klīṃkāraḥ kīlakādhipaḥ // / २४ //
sauṃkāra śaktimāñcchaktiḥ sarvaśaktidharo dharaḥ //
akārokāra oṃkāraśchaṃdogāyatrasambhavaḥ

vedo vedavido vedī vedā'dhyāyī sadāśivaḥ //
ṛgyajuḥsāmātharveśaḥ sāmagānakaro'karī

tripado bahupādī ca śatapathaḥ sarvatomukhaḥ //
prākṛtaḥ saṃskṛto yogī gītagraṃthaprahelikaḥ

saguṇo viguṇaśchaṃdo niḥsaṃgo viguṇo guṇī //
nirguṇo guṇavānsaṃgī karmī dharmī ca karmadaḥ

niṣkarmā kāmakāmī ca niḥsaṃgaḥ saṃgavarjitaḥ //
nirlobho nirahaṃkārī niṣkiṃcanajanapriyaḥ

sarvasaṃgakaro rāgī sarvatyāgī bahiścaraḥ //
ekapādo dvipādaśca bahu pādo'lpapādakaḥ

dvipadastripado'pādī vipādī padasaṃgrahaḥ //
khecaro bhūcaro bhrāmī bhṛṃgakīṭamadhupriyaḥ

kratuḥ saṃvatsaro māso gaṇitārko hyaharniśaḥ //
kṛtaṃ tretā kaliścaiva dvāparaścaturākṛtiḥ

divākālakaraḥ kālaḥ kuladharmaḥ sanātanaḥ //
kalā kāṣṭhā kalā nāḍyo yāmaḥ pakṣaḥ sitāsitaḥ

yugo yugandharo yogyo yugadharmapravartakaḥ //
kulācāraḥ kulakaraḥ kuladaivakaraḥ kulī

caturā''śramacārī ca gṛhastho hyatithipriyaḥ //
vanastho vanacārī ca vānaprasthā''śramo'śramī

baṭuko brahmacārī ca śikhāsūtrī kamaṇḍalī //
trijaṭī dhyānavāndhyānī badrikāśramavāsakṛt

hemādriprabhavo haimo hemarāśirhi mākaraḥ //
mahāprasthānako vipro virāgī rāgavāngṛhī

naranārāyaṇo'nāgo kedārodāravigrahaḥ //
gaṃgādvāratapaḥsārastapovana taponidhiḥ

nidhireṣa mahāpadmaḥ padmākaraśriyālayaḥ //
padmanābhaḥ parītātmā parivrāṭpuruṣottamaḥ

parānaṃdaḥ purāṇaśca samrāḍrāja virājakaḥ //
cakrasthaścakrapālasthaścakravartī narādhipaḥ

āyurvedavido vaidyo dhanvaṃtariśca rogahā//
auṣadhībījasaṃbhūto rogī rogavināśakṛta//

cetanaścetako'ciṃtyaścittaciṃtāvināśakṛt //
atīṃdriyaḥ sukhasparśaścaracārī vihaṃgamaḥ

garuḍaḥ pakṣirājaśca cākṣuṣo vinatā tmajaḥ //
viṣṇuyānavimānastho manomayaturaṃgamaḥ

bahuvṛṣṭikaro varṣo airāvaṇavirāvaṇaḥ //
uccaiḥśravā'ruṇo gāmī haridaśvo haripriyaḥ

prāvṛṣo meghamālī ca gajaratnapuraṃdaraḥ //
vasudo vasudhāraśca nidrāluḥ pannagāśanaḥ

śeṣaśāyī jaleśāyī vyāsaḥ satyavatīsutaḥ //
vedavyāsakaro vāggmī bahuśākhāvikalpakaḥ

smṛtiḥ purāṇadharmārthī parāvaravicakṣaṇaḥ //
sahasraśīrṣā sahasrākṣaḥ sahasravadanojjvalaḥ

sahasrabāhuḥ sahasrāṃśuḥ sahasrakiraṇo naraḥ //
bahuśīrṣaikaśīrṣaśca triśirā viśirāḥ śirī

jaṭilo bhasmarāgī ca divyāṃbaradharaḥ śuciḥ //
aṇurūpo bṛhadrūpo virūpo vikarākṛtiḥ

samudramāthako māthī sarvaratnaharo hariḥ //
vajravaiḍūryako vajrī ciṃtāmaṇimahāmaṇiḥ

anirmūlyo mahāmūlyo nirmūlyaḥ surabhiḥ sukhī //
pitā mātā śiśurbaṃdhurdhātā tvaṣṭāryamā yamaḥ

aṃtaḥstho bāhyakārī ca bahiḥstho vai bahiścaraḥ //
pāvanaḥ pāvakaḥ pākī sarvabhakṣī hutāśanaḥ

bhagavānbhagahā bhāgī bhavabhaṃjo bhayaṃkaraḥ //
kāyasthaḥ kāryakārī ca kāryakartā karapradaḥ

ekadharmā dvidharmā ca sukhī dūtyopajīvakaḥ //
bālakastārakastrātā kālo mūṣakabhakṣakaḥ

saṃjīvano jīvakartā sajīvo jīvasaṃbhavaḥ//
ṣaḍviṃśako mahā viṣṇuḥ sarvavyāpī maheśvaraḥ

divyāṃgado muktamālī śrīvatso makaradhvajaḥ //
śyāmamūrtirghanaśyāmaḥ pītavāsāḥ śubhānanaḥ

cīravāsā vivāsāśca bhūtadānavavallabhaḥ //
amṛto'mṛtabhāgī ca mohinīrūpadhārakaḥ

divyadṛṣṭiḥ samadṛṣṭirdevadānavavaṃcakaḥ //
kabaṃdhaḥ ketukārī ca svarbhānuścaṃdratāpanaḥ

graharājo grahī grāhaḥ sarvagrahavimocakaḥ //
dānamānajapo homaḥ sānukūlaḥ śubhagrahaḥ

vighnakartā'pahartā ca vighnanāśo vināyakaḥ //
apakāropakārī ca sarvasiddhiphalapradaḥ

sevakaḥ sāmadānī ca bhedī daṃḍī ca matsarī //
dayāvāndānaśīlaśca dānī yajvā pratigrahī

haviragniścarusthālī samidhaścānilo yamaḥ //
hotodgātā śuciḥ kuṇḍaḥ sāmago vaikṛtiḥ savaḥ

dravyaṃ pātrāṇi saṃkalpo muśalo hyaraṇiḥ kuśaḥ //
dīkṣito maṃḍapo vediryajamānaḥ paśuḥ kratuḥ

dakṣiṇā svastimānsvasti hyāśīrvādaḥ śubhapradaḥ //
ādivṛkṣo mahāvṛkṣo devavṛkṣo vanaspatiḥ

prayāgo veṇumānveṇī nyagrodhaścā'kṣayo vaṭaḥ //
sutīrthastīrthakārī ca tīrtharājo vratī vataḥ

vṛttidātā pṛthuḥ putro dogdhā gaurvatsa eva ca //
kṣīraṃ kṣīravahaḥ kṣīrī kṣīrabhāgavibhāmavit

rājyabhāgavido bhāgī sarvabhāgavikalpakaḥ //
vāhano vāhako vegī pādacārī tapaścaraḥ

gopano gopako gopī gopakanyāvihārakṛt//
vāsudevo viśālākṣaḥ kṛṣṇogopījanapriyaḥ

devakīnaṃdano naṃdī naṃdagopagṛhā''śramī //
yaśodānaṃdano dāmī dāmodara ulūkhalī

pūtanāriḥ padākārī līlāśakaṭabhaṃjakaḥ //
navanītapriyo vāggmī vatsapālakabālakaḥ

vatsarūpadharo vatsī vatsahā dhenukāṃtakṛt//
bakārirvanavāsī ca vanakrīḍāviśāradaḥ

kṛṣṇavarṇā''kṛtiḥ kāṃto veṇuvetravidhārakaḥ //
gopamokṣakaro mokṣo yamunāpulinecaraḥ

māyāvatsakaro māyī brahmamāyāpamohakaḥ //
ātmasāravihārajño gopadārakadārakaḥ

gocārī gopatirgopo govardhanadharo balī //
indradyumno makhadhvaṃsī vṛṣṭihā goparakṣakaḥ

surabhitrāṇakartā ca dāvapānakaraḥ kalī /
kālīyamardanaḥ kālī yamunāhradavihārakaḥ

saṃkarṣaṇo balaślāghyo baladevo halāyudhaḥ//
lāṃgalī musalī cakrī rāmo rohiṇinaṃdanaḥ

yamunākarṣaṇoddhāro nīlavāsā halo halī//
revatī ramaṇo lolo bahumānakaraḥ paraḥ

dhenukārirmahāvīro gopakanyāvidūṣakaḥ //
kāmamānaharaḥ kāmī gopīvāso'pataskaraḥ

veṇuvādī ca nādī ca nṛtyagītaviśāradaḥ //
gopīmohakaro gānī rāsako rajanīcaraḥ

divyamālī vimālī ca vanamālāvibhūṣitaḥ //
kaiṭabhāriśca kaṃsārirmadhuhā madhusūdanaḥ

cāṇūramardano mallo muṣṭī muṣṭikanāśakṛt //
murahā modakā modī madaghno narakāṃtakṛta

vidyādhyāyī bhūmiśāyī sudāmā susakhā sukhī //
sakalo vikalo vaidyaḥ kalito vai kalānidhiḥ

vidyāśālī viśālī ca pitṛmātṛvimokṣakaḥ//
rukmiṇī ramaṇo ramyaḥ kāliṃdīpatiḥ śaṃkhahā

pāṃcajanyo mahāpadmo bahunāyakanāyakaḥ//
dhuṃdhumāro nikuṃbhaghnaḥ śaṃbarāṃto ratipriyaḥ

pradyumnaścāniruddhaśca sātvatāṃ patirarjunaḥ //
phālgunaśca guḍākeśaḥ savyasācī dhanaṃjayaḥ

kirīṭī ca dhanuṣpāṇirdhanurvedaviśāradaḥ //
śikhaṃḍī sātyakiḥ śaibyo bhīmo bhīmaparākramaḥ

pāṃcālaścābhimanyuśca saubhadro draupadīpati. //
yudhiṣṭhiro dharmarājaḥ satyavādī śucivrataḥ

nakulaḥ sahadeva śca karṇo duryodhano ghṛṇī //
gāṃgeyo'tha gadāpāṇirbhīṣmo bhāgīrathīsutaḥ

prajñācakṣurdhṛtarāṣṭro bhāradvājotha gautamaḥ //
aśvatthāmā vikarṇaścajahu?ryuddhaviśāradaḥ

sīmaṃtiko gadī gālvo viśvāmitro durāsadaḥ //
durvāsā durvinītaśca mārkaṃḍeyo mahāmuniḥ

lomaśo nirmalo'lomī dīrghāyuśca ciro'cirī //
punarjīvī mṛto bhāvī bhūto bhavyo bhaviṣyakaḥ

trikālo'tha triliṃgaśca trinetrastripadīpatiḥ //
yādavo yājñavalkyaśca yaduvaṃśavivardhanaḥ

śalyakrīḍī vikrīḍaśca yādavāṃtakaraḥ kaliḥ //
sadayo hṛdayo dāyo dāyado dāyabhāgdayī

mahodadhi rmahīpṛṣṭho nīlaparvatavāsakṛta //
ekavarṇo vivarṇaśca sarvavarṇabahiścaraḥ

yajñaniṃdī vedaniṃdī vedabāhyo balo baliḥ //
bauddhārirbādhako bādho jagannātho jagatpatiḥ

bhaktirbhāgavato bhāgī vibhakto bhagavatpriyaḥ //
trigrāmo'tha navāraṇyo guhyopaniṣadāsanaḥ

śāligrāmaḥ śilāyukto viśālo gaṃḍakāśrayaḥ //
śrutadevaḥ śrutaḥ śrāvī śrutabodhaḥ śrutaśravāḥ

kalkiḥ kālakalaḥ kalko duṣṭamlecchavināśa kṛt//
kuṃkumī dhavalo dhīraḥ kṣamākaro vṛṣākapiḥ

kiṃkaraḥ kinnaraḥ kaṇvaḥ kekī kiṃpuruṣādhipaḥ //
ekaromā viromā ca bahuromā bṛhatkaviḥ //

vajrapraharaṇo vajrī vṛtraghno vāsavānujaḥ //
bahutīrthakarastīrthaḥ sarvatīrthajaneśvaraḥ

vyatīpātoparāgaśca dānavṛddhikaraḥ śubhaḥ //
asaṃkhyeyo'prameyaśca saṃkhyākāro visaṃkhyakaḥ

mihikottārakastāro bālacaṃdraḥ sudhākaraḥ //
kiṃvarṇaḥ kīdṛśaḥ kiñcitkiṃsvabhāvaḥ kimāśrayaḥ

nirlokaśca nirākārī bahvākāraikakārakaḥ //
dauhitraḥ putrikaḥ pautro naptā vaṃśadharo dharaḥ

dravībhūto dayāluśca sarvasiddhiprado maṇiḥ //

ādhāro'pi vidhāraśca dharāsūnuḥ sumaṃgalaḥ //
maṃgalo maṃgalākāro māṃgalyaḥ sarvamaṃgalaḥ

nāmnāṃ sahasraṃ nāmedaṃ viṣṇoratulatejasaḥ //
sarvasiddhikaraṃ kāmyaṃ puṇyaṃ hariharātmakam

yaḥ paṭhetprātarutthāya śucirbhūtvā samāhitaḥ //
yaścedaṃ śṛṇuyānnityaṃ naro niścalamānasaḥ

trisaṃdhyaṃ śraddhayā yuktaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate//
naṃdate putrapautraiśca dārairbhṛtyaiśca pūjitaḥ

prāpnute vipulāṃ lakṣmīṃ mucyate sarvasaṃkaṭāt //
sarvānkāmānavāpnoti labhate vipulaṃ yaśaḥ

vidyāvāñjāyate vipraḥ kṣatriyo vijayī bhavet //
vaiśyaśca dhanalābhāḍhyaḥ śūdraḥ sukhamavāpnuyāt

raṇe ghore vivāde ca vyāpāre pārataṃtrake //
vijayī jayamāpnoti sarvadā sarvakarmasu

ekadhā daśadhā caiva śatadhā ca sahasradhā //
paṭhate hi naro nityaṃ tathaiva phalamaśnute

putrārthī prāpnute putrāndhanārthī dhanamavyayam //
mokṣārthī prāpnute mokṣaṃ dharmārthī dharmasaṃcayam

kanyārthī prāpnute kanyāṃ durlabhāṃ yatsurairapi //
jñānārthī jāyate jñānī yogī yogeṣu yujyate

mahotpāteṣu ghoreṣu durbhikṣe rājavigrahe //
mahāmārīsamudbhūte dāridrye duḥkhapīḍite

araṇye prāṃtare vā'pi dāvāgniparivārite //
siṃhavyāghrābhibhūte'pi vane hastisamākule

rājñā kruddhena cājñapte dasyubhiḥ saha saṃgame //
vidyutpāteṣu ghoreṣu smartavyaṃ hi sadā naraiḥ

grahapīḍāsu cogrāsu vadhabandhagatāvapi //
mahārṇave mahānadyāṃ potastheṣu na cāpadaḥ

rogagrasto vivarṇaśca gatakeśanakhatvacaḥ //
paṭhanācchavaṇādvāpi divyakāyā bhavaṃti te

tulasīvanasaṃsthāne sarodvīpe surālaye //
badrikāśrame śubhe deśe gaṃgādvāre tapovane

madhuvane prayāge ca dvārakāyāṃ samāhitaḥ //
mahākālavane siddhe niyatāḥ sarvakāmikāḥ

ye paṭhaṃti śatāvartaṃ bhaktimaṃto jiteṃdriyāḥ //
te siddhāḥ siddhidā loke vicaraṃti mahītale

anyonyabhedabhedānāṃ maitrīkaraṇamuttamam //
mohanaṃ mohanānāṃ ca pavitraṃ pāpanāśanam

bālagrahavināśāya śāṃtīkaraṇamuttamam //
durvṛttānāṃ ca pāpānāṃ buddhināśakaraṃ param // /२४ //
patadgarbhā ca vaṃdhyā ca srāviṇī kākavandhyakā //
anāyāsena satataṃ putrameva prasūyate //

payaḥpuṣkaladā gāvo bahudhānyaphalā/ kṛṣiḥ //
svāmidharmaparā bhṛtyā nārī pativratā bhavet

akālamṛtyunāśāya tathā duḥsvapnadarśane //
śāṃtikarmaṇi sarvatra smartavyaṃ ca sadā naraiḥ

yaḥ paṭhatyanvahaṃ martyaḥ śuciṣmānviṣṇusannidhau //
ekākī ca jitāhāro jitakrodho jiteṃdriyaḥ

garuḍārohasaṃpannaḥ pītavāsāścaturbhujaḥ //
vāñchitaṃ prāpya loke'sminviṣṇuloke sa gacchati

ekataḥ sakalā vidyā ekataḥ sakalaṃ tapaḥ //
ekataḥ sakalo dharmo nāma viṣṇostathaikataḥ

yo hi nāmasahasreṇa stotumicchati vai dvijaḥ//
so'yamekena ślokena stuta eva na saṃśayaḥ

sahasrākṣaḥ sahasrapātsahasravadanojjvalaḥ //
sahasranāmānaṃtākṣaḥ sahasrabāhurnamostu te

viṣṇornāmasahasraṃ vai purāṇaṃ vedasammatam //
paṭhitavyaṃ sadā bhaktaiḥ sarvamaṃgalamaṃgalam

iti stavābhiyuktānāṃ devānāṃ tatra vai dvija //
pratyakṣaṃ prāha bhagavānvarado varadārcitaḥ

// śrībhagavānuvāca // //
vriyatāṃ bhoḥ surāḥ sarvairvaro'smattobhivāṃchitaḥ //
tatsarvaṃ saṃpradāsyāmi nā'tra kāryā vicāraṇā

// devā ūcuḥ // //
varado'si yadā viṣṇo varametaṃ dadasva naḥ //
aditergarbhasaṃbhūtaḥ śakrasyā'pyanujo bhava

iti saṃprārthito devairbrahmaśakrapurogameḥ //
tathetyuktā ca bhagavāṃstatraivāṃ'taradhīyata

tataḥ katipaye kāle bhagavānaditinaṃdanaḥ //
viṣṇurūpadharo 'naṃto vāmanatvācca vāmanaḥ

balirvairocano vyāsa vājimedhaśatena ca //
īje dvijavaraśreṣṭha iṃdrarājyajihīrṣayā

ṛtvijaṃ kaśyapaṃ kṛtvā hotāraṃ bhṛgusattamam //
brahmā tatrābhavaccaiva svayameva pitāmahaḥ

adhvaryurbhagavānatrirbabhūva munisattamaḥ //
udgātā nāradaścaiva vasiṣṭhaśca sabhāsadaḥ

ye yatra vihitāḥ sarve tatra tatra munīśvarāḥ //
balistatrā'bhavadvyāsa dīkṣito rājasattamaḥ

evaṃ pravartamāneṣu yajñeṣu munisattama //
hūyatāṃ bhujyatāṃ caiva dīyatāṃ dhīyatāṃ tathā

iti vācaḥ śubhāstatra śrūyaṃte ca dvijottama //
tasminkāle sucitreṣu vāmano'gācchucismitaḥ

paṭhamāno mukhāgreṇa cāturvedikamaṃtrakān //
dvāre tiṣṭhati rājeṃdra vāmano dvijasattamaḥ

pratihāreṇa vai vyāsa sarvaṃ rājñe niveditam //
utthāya ca mahārājo balirvairocanistadā

arghyamādāya tatsarvaṃ jagāma svaiḥ sabhāsadaiḥ //
pūjayitvā yathānyāyaṃ vāmanaṃ lokabhāvanam

ānayitvā sabhāmadhye dattvā''sanaparigraham //
kutastvāgamanaṃ brahmankiṃ te'bhīṣṭaṃ dadāmi vai

//
// vāmana uvāca // //
rājarājākhilā sṛṣṭirbrahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ //
tato'hamāgato bhūmanyajñaṃ caiva didṛkṣayā

varuṇasya ca yajño vai dṛṣṭo me vai purānagha //
yakṣādhipaternūnaṃ ca yajñaṃ vai dṛṣṭavānaham

dharmasyā'pi ca yajño me prajāpateśca sattama //
vāyoryajño mahārāja dṛṣṭo me vidhipūrvakaḥ

rājarṣīṇāṃ ca ye yajñā dṛṣṭāste'pi mahāvrata //
yādṛśaṃ vai mahārāja yajñaṃ te dṛṣṭavānaham

īdṛśo rājarājeṃdra na bhūto na bhaviṣyati //
tasmādihāgato rājanyācanārthaṃ tavā'nagha

// baliruvāca // //
yācasva tvaṃ dvijaśreṣṭha kiṃ te'bhīṣṭaṃ dadāmya ham

// vāmana uvāca // //
dehi me rājarājeṃdra padāni trīṇi medinīm //
vāsārthaṃ rocate te'dya yadi pārthivasattama

// baliruvāca// //
kimidaṃ yācitaṃ vipra svalpaṃ te nahi te param //
gajavājirathāḥ kṣoṇī ratnāni vividhāni ca

dāsadāsīrvarārohāḥ striyo nānā vasūni ca //
dravyāṇi vāsasī śubhre yācasva tvaṃ dvijottama

pātro'si kṛtakṛtyo'si vedavedāṃgapāraga

// vāmana uvāca // //
na me kiṃcitspṛhā rāja nvidyate bhuvi mānada //
dehi tvaṃ tripadāṃ bhūmiṃ yadi śraddhā'sti te'dhunā

ityukte vāmanenātha balirvacanamabravīt //
gṛhāṇa tripadāṃ bhūmiṃ vāsasyārthaṃ hi mānada

ityuktvā sa ca rājarṣirdadau bhūmiṃ dvijāya vai //
vārito'pi tadā vyāsa bhṛguṇā daivanoditaḥ

dattamātre jale sadyo brahmāṇḍaṃ cākramaddhariḥ //
sārdhaṃ pādadvayaṃ jātā saśailavanakānanā

vasudheyaṃ tadā vyāsa balinā cārpitaṃ vasu //
jitvā'suragaṇāntsarvā nrājyaṃ dattvā śatakratoḥ

paścātkumudvatīṃ prāpto viṣṇurvāmanarūpadhṛk

ṛddhisiddhyāśrame puṇye tīrthaṃ kṛtvā''tmasaṃbhavam//
nivāsamakarodvyāsa tatraiva sa surottamaḥ

vāmanena kṛtaṃ tīrthaṃ vāmanaṃ kuṇḍamucyate //
bhādre māsi site pakṣe dvādaśī śravaṇānvitā

vāmana dvādaśī proktā hatyākoṭivināśinī //
asmiṃstīrthe naraḥ snātvā hyupoṣyaikādaśīṃ yadā

rātrau jāgaraṇaṃ kuryādbrahmabhūyāya kalpate //
dvādaśyāṃ vai viśeṣeṇa mahādānāni kurvate

na teṣāṃ durlabhaṃ kiṃcittriṣu lokeṣu vidyate //
evaṃ vai vāmanaṃ tīrthaṃ purā proktaṃ maharṣiṇā //

sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ sarvakāmavarapradam //
prāpyate tena sarvaṃ hi nātra kāryā vicāraṇā

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe'vantīkṣetramāhātmye vāmanakuṇḍamahimaviṣṇusahasranāmakathanaṃnāma triṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ