સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.63

॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥ ॥
કંથડેશ્વર ઇતિ ખ્યાતં તત્ર તીર્થમનુત્તમમ્ ॥
તત્ર તીર્થે નરઃ સ્નાત્વા દૃષ્ટ્વા દેવં મહેશ્વરમ્

મુચ્યતે સર્વપાપેભ્યઃ શુચિઃ પ્રયતમાનસઃ ॥
વિમાનશતસંયુક્તઃ શિવલોકે મહીયતે

ભુવિ પુણ્યતમં તીર્થં સર્વપાપહરં પરમ્ ॥
ખગર્તાસંગમો યત્ર ગંગેશ્વરસમીપતઃ

મહાપાપહરં પુણ્યં મહાપુણ્યફલપ્રદમ્ ॥
આકાશાત્પતિતા યત્ર ગંગા ત્રૈલોક્ય પાવની

વિધૃતા શિરસિ સદ્યો મહાદેવેન શંભુના ॥
તસ્મિંસ્તીર્થે નરઃ સ્નાત્વા ગંગેશમવલોકયેત્

ગંગાસ્નાનફલં પ્રાપ્ય વિષ્ણુ લોકે મહીયતે ॥
વીરેશ્વરમનુપ્રાપ્ય તસ્મિંસ્તીર્થે નરો વસેત્

સર્વપાપવિશુદ્ધાત્મા વીરલોકમવાપ્નુયાત્॥
તીર્થમન્યન્મહાપુણ્યં ભુવિ ખ્યાતં મહર્ષિભિઃ

વામનકુણ્ડેતિ વિખ્યાતં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહતિ

મનોરથશતં પ્રાપ્ય પશ્ચાદ્વિષ્ણુ પુરં વ્રજેત્ ॥
॥ વ્યાસ ઉવાચ ॥ ॥
કદા કાલે સમુત્પન્નં વામનાખ્યં પુરાઽનઘ

તત્સર્વં શ્રોતુમિચ્છામિ ત્વત્તો બ્રહ્મવિદાં વર ॥ ॥
॥ સનત્કુમાર ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુષ્વ ભો દ્વિજશ્રેષ્ઠ કથાં પાપહરાં પરામ્

યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ સર્વપાપાત્પ્રમુચ્યતે ॥
દૈત્યેંદ્રસ્તુ પુરા પ્રોક્તો વિષ્ણુભક્તિપરાયણઃ

પ્રહ્રાદ ઇતિ વિખ્યાતઃ સર્વધર્મભૃતાં વરઃ ॥
આચારવિજિતો ધર્મઃ સત્યેન વિજિતા રમા

ધૈર્યેણ ચ ધૃતા લોકાઃ ક્ષમયા વિધૃતા મહી ॥
ગાંભીર્યેણાઽર્ણવા દિવ્યાઃ શૌર્યેણ શત્રુણા ગણાઃ

પ્રશ્રયેણાભ્યાગતાશ્ચ જિતાસ્તેન મહાત્મના ॥।
દક્ષિણાભિર્જિતો યજ્ઞો હવિષા હવ્યવાહનઃ

શૌચાઽઽચારવિશુદ્ધાત્મા તપસા ચ હતાઽશુભઃ ॥
દાનમાનજિતા વિપ્રા ભોજનાચ્છાદના દિભિઃ

સંસ્કારેણ જિતં જન્મ દમેનાઽઽત્મા સનાતનઃ ॥
પ્રાણાયામજિતો વાયુર્યોગધ્યાનજિતો હરિઃ

ઈદૃશશ્ચ મહાયોગી સત્યધર્મ પરાયણઃ ॥
પ્રહ્લાદેન સમો ધીરો ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ

તસ્ય પૌત્રઃ સદાચારી બલિરિત્યભિધીયતે ॥
તસ્ય પાલયતઃ સમ્યક્પ્રજાઃ સમ્યગ્વિવર્ધિતાઃ

નાલ્પાયુર્ન જડો મૂર્ખો ન રોગી ન ચ મત્સરી ॥
અપુત્રો દ્રવ્યહીનશ્ચ કોઽપિ નાઽસ્તિ મહીતલે

મહારાજો મહીપાલો યજ્વા વિપુલદક્ષિણઃ ॥
સપ્તદ્વીપવતી તેન પાલિતા વસુધા સદા

એકદા ચ સમાસીને સભામધ્યે વરાસને ॥
જય શબ્દે વર્તમાને ગંધર્વા લલિતં જગુઃ

વાદ્યમાનેષુ વાદ્યેષુ નનૃતુશ્ચાઽપ્સરોગણાઃ ॥
કથાયાં કથ્યમાનાયાં શુભાયાં ચ વિચક્ષણૈઃ

સૂતા વૈતાલિકાઃ સિદ્ધાશ્ચારણાશ્ચ બહુશ્રુતાઃ ॥
ઋષયશ્ચ સમાયાતાસ્તત્રૈવ દ્વિજસત્તમ

સુન્દોપસુન્દતુહુંડાદ્યા મહિષાસુરકોલ્બણાઃ ॥
શુમ્ભનિશુમ્ભધૂમ્રાક્ષકાલકેયાશ્ચ દાનવાઃ

કાલનેમિશ્ચ વિક્રાંતો દૌર્હૃદો મૂષકો યમઃ ॥
નિકુમ્ભઃ કુમ્ભવિશઠો હ્યન્ધકશ્ચ મહાબલઃ ॥

શંખો જલંધરો રૌદ્રો વાતાપી ચ બલાધિકઃ ॥
સર્વજિદ્વિશ્વહંતા ચ કામચારી હલાયુધઃ

એતે ચાઽન્યે ચ બહવો દનુવંશવિ વર્ધનાઃ ॥
ઉપાસાંચક્રિરે તત્ર બલિરાજમકલ્મષમ્

સિદ્ધા નાગાશ્ચ યક્ષાશ્ચ કિન્નરાઃ કિંપુરુષાસ્તથા ॥
ખેચરા ભૂચરા બાલા રાક્ષસાશ્ચૈવ દારુણાઃ

એતે ચાઽન્યે ચ બહવો રાજાનં પર્યુપાસત ॥
તત્ર સભા મહાદિવ્યા શુશુભે ચ દ્વિજોત્તમ

ગ્રહૈરુજ્વલિતૈઃ કીર્ણો શરદીવ નભઃસ્થલમ્ ॥
તત્સભાયાં સમાસીનો રરાજ બલિરાટ્ તથા

મરુદ્ભિરિવ સંવીતો વાસવો દિવિ દેવતૈઃ ॥
એકદા ચ સભામધ્યે નારદો દેવદર્શનઃ

આગતસ્તેષુ સર્વેષુ દાનવેષુ સ્થિતેષુ ચ ॥
દૃષ્ટ્વા તમાગતં સર્વે હ્યુત્તસ્થુર્દિતિનંદનાઃ

વવન્દિરે સર્વશસ્તુ બલિના કિંનરોત્ત મમ્॥
સકૃત્ય ચાસનં દત્ત્વા પપ્રચ્છ કુશલં નૃપઃ

કૃત્વાઽઽતિથ્યં સમાસીનો નારદઃ પ્રાહ સત્તમઃ ॥
મેઘગંભીરયા વાચા બલિં પ્રાહર્ષિસ ત્તમઃ

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
શ્રૂયતાં દિતિજશ્રેષ્ઠ ગતોઽહં વૃષમંદિરે ॥
તત્ર દેવસભા રમ્યા દિવ્યાઽભિપ્રાયસંયુતા ॥
તત્ર દેવાઃ સગંધર્વાઃ પુરંદરપુરોગમાઃ

સમાસીનાઃ કથાં પુણ્યાં કથયંતિ પરસ્પરમ્ ॥
તત્ર દૈત્યકથાં શુભ્રાં મયા ખ્યાતાં ન સેહિરે

હિરણ્યકશિપુર્દૈત્યઃ પુરાઽઽસીચ્ચ પ્રજાપતિઃ ॥
ત્રૈલોક્યવિજયી નેતા યેનેયં વસુધા જિતા

સર્વલોકં વશીકૃત્ય બુભુજે ચ વસુન્ધરામ્ ॥
અતીવ તેજઃસંપન્નો મહાબલપરાક્રમઃ

વશી સર્વત્રગઃ કામી નૃસિંહેન નિપાતિતઃ ॥
બલિં કિયદ્બલં લોકે નારદ ત્વ પ્રશંસસિ

ઇતિ માં ધર્ષયિત્વા ચ બિડૌજા લોકસંગ્રહી ॥
બહુધા વાદયન્વાદાન્કટુકાન્દાનવોત્તમ

તસ્માત્ત્વં દાનવશ્રેષ્ઠ પિતૃપર્યાગતાં મહીમ્ ॥
વિજિત્ય સાર્વભૌમત્વં લભસ્વ વસુધાધિપ

કિયદ્બલધૃતા નૂનં દેવાશ્ચ દનુજોત્તમ ॥
પલાયનપરા દાંતા સદૈવ રણભીરવઃ

મમ વાક્યપરો ભૂત્વા ત્રૈલોક્યાધિપતિર્ભવ ॥
નારદસ્ય વચઃ શ્રુત્વા વલિર્વૈરોચનિસ્તદા

ચકાર કોપમતુલં ત્રૈલોક્યવિજયે દ્વિજ ॥
મંત્રયિત્વાઽસુરાન્સર્વાન્સર્વદૈત્યજનેશ્વરઃ

સંગ્રામમકરોત્તીવ્રં વાસવેન બલીયસા ॥
જિત્વા ચ સકલાલ્દેવાન્વશીચક્રે સવાસવાન્

સર્વલોકેશ્વરો જાતો બલિર્વૈરોચનોઽસુરઃ ॥
હતાધિકારાસ્ત્રિદશા ભ્રષ્ટરાજ્યાઃ પરાજિતાઃ

વિચરંતિ યથા મર્ત્યાસ્તેન દેવગણા ભુવિ ॥
કિંચિત્કાલં સમાસાદ્ય બ્રહ્માણં શરણં યયુઃ

ભો બ્રહ્મન્બલિના ભ્રષ્ટા દેવલોકાત્પરંતપ ॥
કિં કુર્મઃ ક્વ ચ ગચ્છામઃ કમુપા યં ચરામહે

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
શ્રૂયતાં ભોઃ સુરશ્રેષ્ઠા યુષ્માકં સાધનં પરમ્ ॥
યૂયં યાત પુરીં રમ્યાં પદ્માવતીમમ રોત્તમાઃ

તત્ર તીર્થવરં શ્રેષ્ઠં નામ્ના ચોત્તરમાનસમ્ ॥
યત્રાઽષ્ટસિદ્ધિદા ખ્યાતા મહાસિદ્ધિપ્રદા નૃણામ્

નિધયશ્ચ નવૈવાપિ તત્ર તિષ્ઠંતિ સત્તમ ॥
તસ્યૈવ દક્ષિણે ભાગે વિષ્ણુતીર્થમનુત્તમમ્

તત્ર સ્નાત્વા નરઃ પશ્યેત્સિદ્ધેશ્વરીં સુસિદ્ધિદામ્ ॥
ઋદ્ધિસિદ્ધિપરોભૂત્વા વિષ્ણુ લોકે મહીયતે

આશ્વિનસ્ય સિતે પક્ષે દશમ્યાં દિવસે તથા ॥
અષ્ટસિદ્ધિશમીદેશે ગણેશ્વરં પ્રપૂજયેત્

વિજયી સર્વલોકેષુ જાય તે નાત્ર સંશયઃ ॥
શમીમૂલસ્થિતં નિત્યમૃદ્ધિસિદ્ધિવરપ્રદમ્

પૂજયેદ્વૈ નરો નિત્યં ગણેશં સર્વકામદમ્ ॥
સર્વકામવરં લબ્ધ્વા પુત્રવાન્ધનવાન્ભવેત્

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન મહાકાલવનં વ્રજેત્ ॥
યત્ર વિષ્ણુસરસ્તીર્થં તત્ર ગચ્છત માચિરમ્

ઉપાસનાં સુરશ્રેષ્ઠા વિષ્ણોરતુ લેતેજસઃ ॥
કુરુધ્વં સર્વભીતિભ્યસ્ત્રાતા સ સ્યાત્સુરોત્તમાઃ

ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય બ્રહ્મણઃ શંસિતાત્મનઃ ॥
મહાકાલવને પ્રાપ્તા દેવાસ્તે કાર્યસાધકાઃ

અત્રાઽઽગાત્ય શુચીભૂય સ્નાનદાનાદિકર્મભિઃ ॥
ઉપાસાંચક્રિરે સિદ્ધા વિષ્ણુભક્તિપરાયણાઃ

બ્રહ્માણમથ તે સર્વે પપ્રચ્છુર્વિધિમાદરાત્॥
ઉપાસનાયા દેવસ્ય દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
બ્રહ્મન્કેન પ્રકારેણ વિષ્ણુભક્તિઃ પરા ભવેત્॥
તત્સર્વં શ્રોતુ મિચ્છામસ્ત્વત્તો બ્રહ્મવિદાં વર

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
શ્રૂયતાં ભોઃ સુરશ્રેષ્ઠા વિષ્ણુભક્તિમનુત્તમામ્ ॥
શુક્લાંબરધરં દેવં શશિવર્ણં ચતુર્ભુજમ્

પ્રસન્નવદનં ધ્યાયેત્સર્વવિઘ્નોપશાંતયે ॥
લાભસ્તેષાં જયસ્તેષાં કુતસ્તેષાં પરાજયઃ

યેષામિંદીવરશ્યામો હૃદયસ્થો જનાર્દનઃ ॥
અભીપ્સિતાર્થસિદ્ધ્યર્થં પૂજ્યતે યઃ સુરૈરપિ

સર્વવિઘ્નહરસ્તસ્મૈ ગણાધિપતયે નમઃ ॥
કલ્પાદૌ સૃષ્ટિકામેન પ્રેરિતોહં ચ શૌરિણા

ન શક્તો વૈ પ્રજાઃ કર્તું વિષ્ણુધ્યાનપરાયણઃ ॥
એતસ્મિન્નંતરે સદ્યો માર્કણ્ડેયો મહાઋષિઃ

સર્વસિદ્ધેશ્વરો દાંતો દીર્ઘાયુર્વિજિતેંદ્રિયઃ ॥
મયા દૃષ્ટો ઽથ ગત્વા તં તદાહં સમુપસ્થિતઃ ॥
તતઃ પ્રફુલ્લનયનૌ સત્કૃત્ય ચેતરેતરમ્

પૃચ્છમાનૌ પરં સ્વાસ્થ્યં સુખાસીનૌ સુરોત્તમાઃ ॥
તદા મયા સ પૃષ્ટો વૈ માર્કણ્ડેયો મહામુનિઃ

ભગવન્કેન પ્રકારેણ પ્રજા મેઽનામયા ભવેત્ ॥
તત્સર્વં શ્રોતુમિચ્છામિ ભગવન્મુનિવંદિત

॥ શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥ ॥
વિષ્ણુભક્તિઃ પરા નિત્યા સર્વાર્તિદુઃખનાશિની ॥
સર્વપાપહરા પુણ્યા સર્વસુખપ્રદાયિની

એષા બ્રાહ્મી મહાવિદ્યા ન દેયા યસ્ય કસ્યચિત્ ॥
કૃતઘ્નાય હ્યશિષ્યાય નાસ્તિકાયાનૃતાય ચ

ઈર્ષ્યકાય ચ રૂક્ષાય કામિકાય કદાચન ॥
તદ્ગતં સર્વં વિઘ્રંતિ યત્તદ્ધર્મં સનાતનમ્

એતદ્ગુહ્યતમં શાસ્ત્રં સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ॥
પવિત્રં ચ પવિત્રાણાં પાવનાનાં ચ પાવનમ્

વિષ્ણોર્નામસહસ્રં ચ વિષ્ણુભક્તિકરં શુભમ્ ॥
સર્વસિદ્ધિકરં નૃણાં ભુક્તિમુક્તિપ્રદં શુભમ્

ૐ અસ્ય શ્રીવિષ્ણુસહસ્રનામસ્તોત્રમંત્રસ્ય માર્કંડેય ઋષિઃ વિષ્ણુર્દેવતા અનુષ્ટુપ્ચ્છંદઃ સર્વકામાવાત્યર્થે જપે વિનિયોગઃ ॥
અથ ધ્યાનમ્ ॥
સજલજલદનીલં દર્શિતોદારશીલં કરતલધૃતશૈલં વેણુવાદ્યે રસાલમ્ ॥
વ્રજજન કુલપાલં કામિનીકેલિલોલં તરુણતુલસિમાલં નૌમિ ગોપાલબાલમ્

ૐવિશ્વં વિષ્ણુર્હષીકેશઃ સર્વાત્મા સર્વભાવનઃ ॥
સર્વગઃ શર્વરીનાથો ભૂતગ્રામાઽઽશયાશયઃ

અનાદિનિધનો દેવઃ સર્વજ્ઞઃ સર્વસંભવઃ ॥
સર્વવ્યાપી જગદ્ધાતા સર્વશક્તિધરોઽનઘઃ ॥૭૭।
જગદ્બીજં જગત્સ્રષ્ટા જગદીશો જગત્પતિઃ ॥
જગદ્ગુરુર્જગન્નાથો જગદ્ધાતા જગન્મયઃ

સર્વાઽઽકૃતિધરઃ સર્વવિશ્વરૂપી જનાર્દનઃ ॥
અજન્મા શાશ્વતો નિત્યો વિશ્વાધા રો વિભુઃ પ્રભુઃ

બહુરૂપૈકરૂપશ્ચ સર્વરૂપધરો હરઃ ॥
કાલાગ્નિપ્રભવો વાયુઃ પ્રલયાંતકરોઽક્ષયઃ

મહાર્ણવો મહામેઘો જલબુદ્બુદસં ભવઃ ॥
સંસ્કૃતો વિકૃતો મત્સ્યો મહામત્સ્યસ્તિમિંગિલઃ

અનંતો વાસુકિઃ શેષો વરાહો ધરણીધરઃ ॥
પયઃક્ષીરવિવેકાઢ્યો હંસો હેમ ગિરિસ્થિતઃ

હયગ્રીવો વિશાલાક્ષો હયકર્ણો હયાકૃતિઃ ॥
મંથનો રત્નહારી ચ કૂર્મો ધરધરાધરઃ

વિનિદ્રો નિદ્રિતો નંદી સુનંદો નંદનપ્રિયઃ ॥
નાભિનાલમૃણાલી ચ સ્વયંભૂશ્ચતુરાનનઃ

પ્રજાપતિપરો દક્ષઃ સૃષ્ટિકર્તા પ્રજાકરઃ ॥
મરીચિઃ કશ્યપો દક્ષઃ સુરાસુરા ગુરુઃ કવિઃ

વામનો વામમાર્ગી ચ વામકર્મા બૃહદ્વપુઃ ॥
ત્રૈલોક્યક્રમણો દીપો બલિયજ્ઞવિનાશનઃ

યજ્ઞહર્તા યજ્ઞકર્તા યજ્ઞેશો યજ્ઞભુગ્વિભુઃ ॥
સહસ્રાંશુર્ભગો ભાનુર્વિવસ્વાન્રવિરંશુમાન્

તિગ્મતેજાશ્ચાલ્પતેજાઃ કર્મસાક્ષી મનુર્યમઃ ॥
દેવરાજઃ સુરપતિર્દાનવારિઃ શચી પતિઃ

અગ્નિર્વાયુસખો વહ્નિર્વરુણો યાદસાં પતિઃ ॥
નૈરૃતો નાદનોઽનાદી રક્ષયક્ષોધનાધિપઃ

કુબેરો વિત્તવાન્વેગો વસુપાલો વિલાસકૃત્ ॥
અમૃતસ્રવણઃ સોમઃ સોમપાનકરઃ સુધીઃ

સર્વૌષધિકરઃ શ્રીમાન્નિશાકરદિવાકરઃ ॥
વિષારિર્વિષહર્તા ચ વિષકંઠધરો ગિરિઃ

નીલકંઠો વૃષી રુદ્રો ભાલચંદ્રો હ્યુમાપતિઃ ॥
શિવઃ શાંતો વશી વીરો ધ્યાની માની ચ માનદઃ

કૃમિકીટો મૃગવ્યાધો મૃગહા મૃગલાઞ્છનઃ ॥
બટુકો ભૈરવો બાલઃ કપાલી દંડવિગ્રહઃ

સ્મશાનવાસી માંસાશી દુષ્ટનાશી વરાંતકૃત્ ॥
યોગિનીત્રાસકો યોગી ધ્યા નસ્થો ધ્યાનવાસનઃ

સેનાનીઃ સેનદેઃ સ્કંદો મહાકાલો ગણાધિપઃ ॥
આદિદેવો ગણપતિર્વિઘ્નહા વિઘ્નનાશનઃ

ઋદ્ધિસિદ્ધિપ્રદો દંતી ભાલચન્દ્રો ગજાનનઃ ॥
નૃસિંહ ઉગ્રદંષ્ટ્રશ્ચ નખી દાનવનાશકૃત્

પ્રહ્રાદપોષકર્તા ચ સર્વદૈત્યજનેશ્વરઃ ॥
શલભઃ સાગરઃ સાક્ષી કલ્પ કલ્પકઃ

હેમદો હેમભાગીચ હિમકર્તા હિમાચલઃ ॥
ભૂધરો ભૂમિદો મેરુઃ કૈલાસશિખરો ગિરિઃ

લોકાલોકાંતરો લોકી વિલોકી ભુવનેશ્વરઃ ॥
દિક્પાલો દિક્પતિર્દિવ્યો દિવ્યકાયો જિતેંદ્રિયઃ

વિરૂપો રૂપવાન્રાગી નૃત્યગીતવિશારદઃ ॥
હાહા હૂહૂશ્ચિત્રરથો દેવ ર્ષિર્નારદઃ સખા

વિશ્વેદેવાઃ સાધ્યદેવા ધૃતાશીશ્ચ ચલોઽચલઃ ॥
કપિલો જલ્પકો વાદી દત્તો હૈહયસંઘરાટ્

વસિષ્ઠો વામદેવશ્ચ સપ્તર્ષિપ્રવરો ભૃગુઃ ॥
જામદગ્ન્યો મહાવીરઃ ક્ષત્રિયાંઽતકરો હ્યૃષિઃ

હિરણ્યકશિપુશ્ચૈવ હિરણ્યાક્ષો હરપ્રિયઃ ॥
અગસ્તિઃ પુલહો દક્ષઃ પૌલ સ્ત્યો રાવણો ઘટઃ

દેવારિસ્તાપસસ્તાપી વિભીષણહરિપ્રિયઃ ॥
તેજસ્વી તેજદસ્તેજી ઈશો રાજપતિઃ પ્રભુઃ

દાશરથી રાઘવો રામો રઘુવંશ વિવર્ધનઃ॥
સીતાપતિઃ પતિઃ શ્રીમાન્બ્રહ્મણ્યો ભક્તવત્સલઃ

સન્નદ્ધઃ કવચી ખડ્ગી ચીરવાસા દિગંબરઃ ॥
કિરીટી કુડલી ચાપી શંખચક્રી ગદાધરઃ

કૌસલ્યાનંદનોદારો ભૂમિશાયી ગુહપ્રિયઃ ॥
સૌમિત્રો ભરતો બાલઃ શત્રુઘ્નો ભરતાઽગ્રજઃ

લક્ષ્મણઃ પરવીરઘ્નઃ સ્ત્રીસહાયઃ કપીશ્વરઃ ॥
હનુમાનૃક્ષરાજશ્ચ સુગ્રીવો વાલિનાશનઃ

દૂતપ્રિયો દૂતકારી હ્યંગદો ગદતાં વરઃ ॥
વનધ્વંસી વની વેગો વાનરધ્વજ લાંગુલી

રવિદંષ્ટ્રી ચ લંકાહા હાહાકારો વરપ્રદઃ ॥
ભવસેતુર્મહાસેતુર્બદ્ધસેતૂ રમેશ્વરઃ

જાનકીવલ્લભઃ કામી કિરીટી કુણ્ડલી ખગી ॥
પુણ્ડરીકવિશાલાક્ષો મહાબાહુર્ઘનાકૃતિઃ

ચંચલશ્ચપલઃ કામી વામી વામાંગવત્સલઃ ॥
સ્ત્રીપ્રિયઃ સ્ત્રીપરઃ સ્ત્રૈણઃ સ્ત્રિયો વામાંગવાસકઃ

જિતવૈરી જિતકામો જિતક્રોધો જિતેંદ્રિયઃ ॥
શાંતો દાંતો દયારામો હ્યેકસ્ત્રીવ્રતધારકઃ

સાત્ત્વિકઃ સત્ત્વસંસ્થાનો મદહા ક્રોધહા ખરઃ ॥
બહુરાક્ષસ સંવીતઃ સર્વરાક્ષસનાશકૃત્

રાવણારી રણક્ષુદ્ર દશમસ્તકચ્છેદકઃ ॥
રાજ્યકારી યજ્ઞકારી દાતા ભોક્તા તપોધનઃ

અયોધ્યાધિપતિઃ કાંતો વૈકુંઠોઽકુંઠવિગ્રહઃ ॥
સત્યવ્રતો વ્રતી શૂરસ્તપી સત્યફલપ્રદઃ

સર્વસાક્ષીઃ સર્વગશ્ચ સર્વપ્રાણહરોઽવ્યયઃ ॥
પ્રાણશ્ચાથાપ્યપાનશ્ચ વ્યાનોદાનઃ સમાનતઃ

નાગઃ કૃકલઃ કૂર્મશ્ચ દેવદત્તો ધનંજયઃ ॥
સર્વપ્રાણવિદો વ્યાપી યોગધારકધારકઃ

તત્ત્વવિત્તત્ત્વદસ્તત્ત્વી સર્વતત્ત્વવિશારદઃ ॥
ધ્યાનસ્થો ધ્યાનશાલી ચ મનસ્વી યોગવિત્તમઃ

બ્રહ્મજ્ઞો બ્રહ્મદો બહ્મજ્ઞાતા ચ બ્રહ્મસંભવઃ ॥
અધ્યાત્મવિદ્વિદો દીપો જ્યોતીરૂપો નિરંજનઃ

જ્ઞાનદોઽજ્ઞાનહા જ્ઞાની ગુરુઃ શિષ્યોપદેશકઃ ॥
સુશિષ્યઃ શિક્ષિતઃ શાલી શિષ્યશિક્ષાવિશારદઃ

મંત્રદો મંત્રહા મંત્રી તંત્રી તન્ત્રજનપ્રિયઃ ॥
સન્મંત્રો મન્ત્રવિન્મન્ત્રી યન્ત્રમન્ત્રૈકભંજનઃ

મારણો મોહનો મોહી સ્તંભોચ્ચાટનકૃત્ખલઃ ॥
બહુમાયો વિમાયશ્ચ મહામાયાવિમોહકઃ

મોક્ષદો બંધકો બંદી હ્યાકર્ષણવિકર્ષણઃ ॥
હ્રીંકારો બીજરૂપી ચ ક્લીંકારઃ કીલકાધિપઃ ॥ । ૨૪ ॥
સૌંકાર શક્તિમાઞ્ચ્છક્તિઃ સર્વશક્તિધરો ધરઃ ॥
અકારોકાર ઓંકારશ્છંદોગાયત્રસમ્ભવઃ

વેદો વેદવિદો વેદી વેદાઽધ્યાયી સદાશિવઃ ॥
ઋગ્યજુઃસામાથર્વેશઃ સામગાનકરોઽકરી

ત્રિપદો બહુપાદી ચ શતપથઃ સર્વતોમુખઃ ॥
પ્રાકૃતઃ સંસ્કૃતો યોગી ગીતગ્રંથપ્રહેલિકઃ

સગુણો વિગુણશ્છંદો નિઃસંગો વિગુણો ગુણી ॥
નિર્ગુણો ગુણવાન્સંગી કર્મી ધર્મી ચ કર્મદઃ

નિષ્કર્મા કામકામી ચ નિઃસંગઃ સંગવર્જિતઃ ॥
નિર્લોભો નિરહંકારી નિષ્કિંચનજનપ્રિયઃ

સર્વસંગકરો રાગી સર્વત્યાગી બહિશ્ચરઃ ॥
એકપાદો દ્વિપાદશ્ચ બહુ પાદોઽલ્પપાદકઃ

દ્વિપદસ્ત્રિપદોઽપાદી વિપાદી પદસંગ્રહઃ ॥
ખેચરો ભૂચરો ભ્રામી ભૃંગકીટમધુપ્રિયઃ

ક્રતુઃ સંવત્સરો માસો ગણિતાર્કો હ્યહર્નિશઃ ॥
કૃતં ત્રેતા કલિશ્ચૈવ દ્વાપરશ્ચતુરાકૃતિઃ

દિવાકાલકરઃ કાલઃ કુલધર્મઃ સનાતનઃ ॥
કલા કાષ્ઠા કલા નાડ્યો યામઃ પક્ષઃ સિતાસિતઃ

યુગો યુગન્ધરો યોગ્યો યુગધર્મપ્રવર્તકઃ ॥
કુલાચારઃ કુલકરઃ કુલદૈવકરઃ કુલી

ચતુરાઽઽશ્રમચારી ચ ગૃહસ્થો હ્યતિથિપ્રિયઃ ॥
વનસ્થો વનચારી ચ વાનપ્રસ્થાઽઽશ્રમોઽશ્રમી

બટુકો બ્રહ્મચારી ચ શિખાસૂત્રી કમણ્ડલી ॥
ત્રિજટી ધ્યાનવાન્ધ્યાની બદ્રિકાશ્રમવાસકૃત્

હેમાદ્રિપ્રભવો હૈમો હેમરાશિર્હિ માકરઃ ॥
મહાપ્રસ્થાનકો વિપ્રો વિરાગી રાગવાન્ગૃહી

નરનારાયણોઽનાગો કેદારોદારવિગ્રહઃ ॥
ગંગાદ્વારતપઃસારસ્તપોવન તપોનિધિઃ

નિધિરેષ મહાપદ્મઃ પદ્માકરશ્રિયાલયઃ ॥
પદ્મનાભઃ પરીતાત્મા પરિવ્રાટ્પુરુષોત્તમઃ

પરાનંદઃ પુરાણશ્ચ સમ્રાડ્રાજ વિરાજકઃ ॥
ચક્રસ્થશ્ચક્રપાલસ્થશ્ચક્રવર્તી નરાધિપઃ

આયુર્વેદવિદો વૈદ્યો ધન્વંતરિશ્ચ રોગહા॥
ઔષધીબીજસંભૂતો રોગી રોગવિનાશકૃત॥

ચેતનશ્ચેતકોઽચિંત્યશ્ચિત્તચિંતાવિનાશકૃત્ ॥
અતીંદ્રિયઃ સુખસ્પર્શશ્ચરચારી વિહંગમઃ

ગરુડઃ પક્ષિરાજશ્ચ ચાક્ષુષો વિનતા ત્મજઃ ॥
વિષ્ણુયાનવિમાનસ્થો મનોમયતુરંગમઃ

બહુવૃષ્ટિકરો વર્ષો ઐરાવણવિરાવણઃ ॥
ઉચ્ચૈઃશ્રવાઽરુણો ગામી હરિદશ્વો હરિપ્રિયઃ

પ્રાવૃષો મેઘમાલી ચ ગજરત્નપુરંદરઃ ॥
વસુદો વસુધારશ્ચ નિદ્રાલુઃ પન્નગાશનઃ

શેષશાયી જલેશાયી વ્યાસઃ સત્યવતીસુતઃ ॥
વેદવ્યાસકરો વાગ્ગ્મી બહુશાખાવિકલ્પકઃ

સ્મૃતિઃ પુરાણધર્માર્થી પરાવરવિચક્ષણઃ ॥
સહસ્રશીર્ષા સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રવદનોજ્જ્વલઃ

સહસ્રબાહુઃ સહસ્રાંશુઃ સહસ્રકિરણો નરઃ ॥
બહુશીર્ષૈકશીર્ષશ્ચ ત્રિશિરા વિશિરાઃ શિરી

જટિલો ભસ્મરાગી ચ દિવ્યાંબરધરઃ શુચિઃ ॥
અણુરૂપો બૃહદ્રૂપો વિરૂપો વિકરાકૃતિઃ

સમુદ્રમાથકો માથી સર્વરત્નહરો હરિઃ ॥
વજ્રવૈડૂર્યકો વજ્રી ચિંતામણિમહામણિઃ

અનિર્મૂલ્યો મહામૂલ્યો નિર્મૂલ્યઃ સુરભિઃ સુખી ॥
પિતા માતા શિશુર્બંધુર્ધાતા ત્વષ્ટાર્યમા યમઃ

અંતઃસ્થો બાહ્યકારી ચ બહિઃસ્થો વૈ બહિશ્ચરઃ ॥
પાવનઃ પાવકઃ પાકી સર્વભક્ષી હુતાશનઃ

ભગવાન્ભગહા ભાગી ભવભંજો ભયંકરઃ ॥
કાયસ્થઃ કાર્યકારી ચ કાર્યકર્તા કરપ્રદઃ

એકધર્મા દ્વિધર્મા ચ સુખી દૂત્યોપજીવકઃ ॥
બાલકસ્તારકસ્ત્રાતા કાલો મૂષકભક્ષકઃ

સંજીવનો જીવકર્તા સજીવો જીવસંભવઃ॥
ષડ્વિંશકો મહા વિષ્ણુઃ સર્વવ્યાપી મહેશ્વરઃ

દિવ્યાંગદો મુક્તમાલી શ્રીવત્સો મકરધ્વજઃ ॥
શ્યામમૂર્તિર્ઘનશ્યામઃ પીતવાસાઃ શુભાનનઃ

ચીરવાસા વિવાસાશ્ચ ભૂતદાનવવલ્લભઃ ॥
અમૃતોઽમૃતભાગી ચ મોહિનીરૂપધારકઃ

દિવ્યદૃષ્ટિઃ સમદૃષ્ટિર્દેવદાનવવંચકઃ ॥
કબંધઃ કેતુકારી ચ સ્વર્ભાનુશ્ચંદ્રતાપનઃ

ગ્રહરાજો ગ્રહી ગ્રાહઃ સર્વગ્રહવિમોચકઃ ॥
દાનમાનજપો હોમઃ સાનુકૂલઃ શુભગ્રહઃ

વિઘ્નકર્તાઽપહર્તા ચ વિઘ્નનાશો વિનાયકઃ ॥
અપકારોપકારી ચ સર્વસિદ્ધિફલપ્રદઃ

સેવકઃ સામદાની ચ ભેદી દંડી ચ મત્સરી ॥
દયાવાન્દાનશીલશ્ચ દાની યજ્વા પ્રતિગ્રહી

હવિરગ્નિશ્ચરુસ્થાલી સમિધશ્ચાનિલો યમઃ ॥
હોતોદ્ગાતા શુચિઃ કુણ્ડઃ સામગો વૈકૃતિઃ સવઃ

દ્રવ્યં પાત્રાણિ સંકલ્પો મુશલો હ્યરણિઃ કુશઃ ॥
દીક્ષિતો મંડપો વેદિર્યજમાનઃ પશુઃ ક્રતુઃ

દક્ષિણા સ્વસ્તિમાન્સ્વસ્તિ હ્યાશીર્વાદઃ શુભપ્રદઃ ॥
આદિવૃક્ષો મહાવૃક્ષો દેવવૃક્ષો વનસ્પતિઃ

પ્રયાગો વેણુમાન્વેણી ન્યગ્રોધશ્ચાઽક્ષયો વટઃ ॥
સુતીર્થસ્તીર્થકારી ચ તીર્થરાજો વ્રતી વતઃ

વૃત્તિદાતા પૃથુઃ પુત્રો દોગ્ધા ગૌર્વત્સ એવ ચ ॥
ક્ષીરં ક્ષીરવહઃ ક્ષીરી ક્ષીરભાગવિભામવિત્

રાજ્યભાગવિદો ભાગી સર્વભાગવિકલ્પકઃ ॥
વાહનો વાહકો વેગી પાદચારી તપશ્ચરઃ

ગોપનો ગોપકો ગોપી ગોપકન્યાવિહારકૃત્॥
વાસુદેવો વિશાલાક્ષઃ કૃષ્ણોગોપીજનપ્રિયઃ

દેવકીનંદનો નંદી નંદગોપગૃહાઽઽશ્રમી ॥
યશોદાનંદનો દામી દામોદર ઉલૂખલી

પૂતનારિઃ પદાકારી લીલાશકટભંજકઃ ॥
નવનીતપ્રિયો વાગ્ગ્મી વત્સપાલકબાલકઃ

વત્સરૂપધરો વત્સી વત્સહા ધેનુકાંતકૃત્॥
બકારિર્વનવાસી ચ વનક્રીડાવિશારદઃ

કૃષ્ણવર્ણાઽઽકૃતિઃ કાંતો વેણુવેત્રવિધારકઃ ॥
ગોપમોક્ષકરો મોક્ષો યમુનાપુલિનેચરઃ

માયાવત્સકરો માયી બ્રહ્મમાયાપમોહકઃ ॥
આત્મસારવિહારજ્ઞો ગોપદારકદારકઃ

ગોચારી ગોપતિર્ગોપો ગોવર્ધનધરો બલી ॥
ઇન્દ્રદ્યુમ્નો મખધ્વંસી વૃષ્ટિહા ગોપરક્ષકઃ

સુરભિત્રાણકર્તા ચ દાવપાનકરઃ કલી ।
કાલીયમર્દનઃ કાલી યમુનાહ્રદવિહારકઃ

સંકર્ષણો બલશ્લાઘ્યો બલદેવો હલાયુધઃ॥
લાંગલી મુસલી ચક્રી રામો રોહિણિનંદનઃ

યમુનાકર્ષણોદ્ધારો નીલવાસા હલો હલી॥
રેવતી રમણો લોલો બહુમાનકરઃ પરઃ

ધેનુકારિર્મહાવીરો ગોપકન્યાવિદૂષકઃ ॥
કામમાનહરઃ કામી ગોપીવાસોઽપતસ્કરઃ

વેણુવાદી ચ નાદી ચ નૃત્યગીતવિશારદઃ ॥
ગોપીમોહકરો ગાની રાસકો રજનીચરઃ

દિવ્યમાલી વિમાલી ચ વનમાલાવિભૂષિતઃ ॥
કૈટભારિશ્ચ કંસારિર્મધુહા મધુસૂદનઃ

ચાણૂરમર્દનો મલ્લો મુષ્ટી મુષ્ટિકનાશકૃત્ ॥
મુરહા મોદકા મોદી મદઘ્નો નરકાંતકૃત

વિદ્યાધ્યાયી ભૂમિશાયી સુદામા સુસખા સુખી ॥
સકલો વિકલો વૈદ્યઃ કલિતો વૈ કલાનિધિઃ

વિદ્યાશાલી વિશાલી ચ પિતૃમાતૃવિમોક્ષકઃ॥
રુક્મિણી રમણો રમ્યઃ કાલિંદીપતિઃ શંખહા

પાંચજન્યો મહાપદ્મો બહુનાયકનાયકઃ॥
ધુંધુમારો નિકુંભઘ્નઃ શંબરાંતો રતિપ્રિયઃ

પ્રદ્યુમ્નશ્ચાનિરુદ્ધશ્ચ સાત્વતાં પતિરર્જુનઃ ॥
ફાલ્ગુનશ્ચ ગુડાકેશઃ સવ્યસાચી ધનંજયઃ

કિરીટી ચ ધનુષ્પાણિર્ધનુર્વેદવિશારદઃ ॥
શિખંડી સાત્યકિઃ શૈબ્યો ભીમો ભીમપરાક્રમઃ

પાંચાલશ્ચાભિમન્યુશ્ચ સૌભદ્રો દ્રૌપદીપતિ. ॥
યુધિષ્ઠિરો ધર્મરાજઃ સત્યવાદી શુચિવ્રતઃ

નકુલઃ સહદેવ શ્ચ કર્ણો દુર્યોધનો ઘૃણી ॥
ગાંગેયોઽથ ગદાપાણિર્ભીષ્મો ભાગીરથીસુતઃ

પ્રજ્ઞાચક્ષુર્ધૃતરાષ્ટ્રો ભારદ્વાજોથ ગૌતમઃ ॥
અશ્વત્થામા વિકર્ણશ્ચજહુ?ર્યુદ્ધવિશારદઃ

સીમંતિકો ગદી ગાલ્વો વિશ્વામિત્રો દુરાસદઃ ॥
દુર્વાસા દુર્વિનીતશ્ચ માર્કંડેયો મહામુનિઃ

લોમશો નિર્મલોઽલોમી દીર્ઘાયુશ્ચ ચિરોઽચિરી ॥
પુનર્જીવી મૃતો ભાવી ભૂતો ભવ્યો ભવિષ્યકઃ

ત્રિકાલોઽથ ત્રિલિંગશ્ચ ત્રિનેત્રસ્ત્રિપદીપતિઃ ॥
યાદવો યાજ્ઞવલ્ક્યશ્ચ યદુવંશવિવર્ધનઃ

શલ્યક્રીડી વિક્રીડશ્ચ યાદવાંતકરઃ કલિઃ ॥
સદયો હૃદયો દાયો દાયદો દાયભાગ્દયી

મહોદધિ ર્મહીપૃષ્ઠો નીલપર્વતવાસકૃત ॥
એકવર્ણો વિવર્ણશ્ચ સર્વવર્ણબહિશ્ચરઃ

યજ્ઞનિંદી વેદનિંદી વેદબાહ્યો બલો બલિઃ ॥
બૌદ્ધારિર્બાધકો બાધો જગન્નાથો જગત્પતિઃ

ભક્તિર્ભાગવતો ભાગી વિભક્તો ભગવત્પ્રિયઃ ॥
ત્રિગ્રામોઽથ નવારણ્યો ગુહ્યોપનિષદાસનઃ

શાલિગ્રામઃ શિલાયુક્તો વિશાલો ગંડકાશ્રયઃ ॥
શ્રુતદેવઃ શ્રુતઃ શ્રાવી શ્રુતબોધઃ શ્રુતશ્રવાઃ

કલ્કિઃ કાલકલઃ કલ્કો દુષ્ટમ્લેચ્છવિનાશ કૃત્॥
કુંકુમી ધવલો ધીરઃ ક્ષમાકરો વૃષાકપિઃ

કિંકરઃ કિન્નરઃ કણ્વઃ કેકી કિંપુરુષાધિપઃ ॥
એકરોમા વિરોમા ચ બહુરોમા બૃહત્કવિઃ ॥

વજ્રપ્રહરણો વજ્રી વૃત્રઘ્નો વાસવાનુજઃ ॥
બહુતીર્થકરસ્તીર્થઃ સર્વતીર્થજનેશ્વરઃ

વ્યતીપાતોપરાગશ્ચ દાનવૃદ્ધિકરઃ શુભઃ ॥
અસંખ્યેયોઽપ્રમેયશ્ચ સંખ્યાકારો વિસંખ્યકઃ

મિહિકોત્તારકસ્તારો બાલચંદ્રઃ સુધાકરઃ ॥
કિંવર્ણઃ કીદૃશઃ કિઞ્ચિત્કિંસ્વભાવઃ કિમાશ્રયઃ

નિર્લોકશ્ચ નિરાકારી બહ્વાકારૈકકારકઃ ॥
દૌહિત્રઃ પુત્રિકઃ પૌત્રો નપ્તા વંશધરો ધરઃ

દ્રવીભૂતો દયાલુશ્ચ સર્વસિદ્ધિપ્રદો મણિઃ ॥

આધારોઽપિ વિધારશ્ચ ધરાસૂનુઃ સુમંગલઃ ॥
મંગલો મંગલાકારો માંગલ્યઃ સર્વમંગલઃ

નામ્નાં સહસ્રં નામેદં વિષ્ણોરતુલતેજસઃ ॥
સર્વસિદ્ધિકરં કામ્યં પુણ્યં હરિહરાત્મકમ્

યઃ પઠેત્પ્રાતરુત્થાય શુચિર્ભૂત્વા સમાહિતઃ ॥
યશ્ચેદં શૃણુયાન્નિત્યં નરો નિશ્ચલમાનસઃ

ત્રિસંધ્યં શ્રદ્ધયા યુક્તઃ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે॥
નંદતે પુત્રપૌત્રૈશ્ચ દારૈર્ભૃત્યૈશ્ચ પૂજિતઃ

પ્રાપ્નુતે વિપુલાં લક્ષ્મીં મુચ્યતે સર્વસંકટાત્ ॥
સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ લભતે વિપુલં યશઃ

વિદ્યાવાઞ્જાયતે વિપ્રઃ ક્ષત્રિયો વિજયી ભવેત્ ॥
વૈશ્યશ્ચ ધનલાભાઢ્યઃ શૂદ્રઃ સુખમવાપ્નુયાત્

રણે ઘોરે વિવાદે ચ વ્યાપારે પારતંત્રકે ॥
વિજયી જયમાપ્નોતિ સર્વદા સર્વકર્મસુ

એકધા દશધા ચૈવ શતધા ચ સહસ્રધા ॥
પઠતે હિ નરો નિત્યં તથૈવ ફલમશ્નુતે

પુત્રાર્થી પ્રાપ્નુતે પુત્રાન્ધનાર્થી ધનમવ્યયમ્ ॥
મોક્ષાર્થી પ્રાપ્નુતે મોક્ષં ધર્માર્થી ધર્મસંચયમ્

કન્યાર્થી પ્રાપ્નુતે કન્યાં દુર્લભાં યત્સુરૈરપિ ॥
જ્ઞાનાર્થી જાયતે જ્ઞાની યોગી યોગેષુ યુજ્યતે

મહોત્પાતેષુ ઘોરેષુ દુર્ભિક્ષે રાજવિગ્રહે ॥
મહામારીસમુદ્ભૂતે દારિદ્ર્યે દુઃખપીડિતે

અરણ્યે પ્રાંતરે વાઽપિ દાવાગ્નિપરિવારિતે ॥
સિંહવ્યાઘ્રાભિભૂતેઽપિ વને હસ્તિસમાકુલે

રાજ્ઞા ક્રુદ્ધેન ચાજ્ઞપ્તે દસ્યુભિઃ સહ સંગમે ॥
વિદ્યુત્પાતેષુ ઘોરેષુ સ્મર્તવ્યં હિ સદા નરૈઃ

ગ્રહપીડાસુ ચોગ્રાસુ વધબન્ધગતાવપિ ॥
મહાર્ણવે મહાનદ્યાં પોતસ્થેષુ ન ચાપદઃ

રોગગ્રસ્તો વિવર્ણશ્ચ ગતકેશનખત્વચઃ ॥
પઠનાચ્છવણાદ્વાપિ દિવ્યકાયા ભવંતિ તે

તુલસીવનસંસ્થાને સરોદ્વીપે સુરાલયે ॥
બદ્રિકાશ્રમે શુભે દેશે ગંગાદ્વારે તપોવને

મધુવને પ્રયાગે ચ દ્વારકાયાં સમાહિતઃ ॥
મહાકાલવને સિદ્ધે નિયતાઃ સર્વકામિકાઃ

યે પઠંતિ શતાવર્તં ભક્તિમંતો જિતેંદ્રિયાઃ ॥
તે સિદ્ધાઃ સિદ્ધિદા લોકે વિચરંતિ મહીતલે

અન્યોન્યભેદભેદાનાં મૈત્રીકરણમુત્તમમ્ ॥
મોહનં મોહનાનાં ચ પવિત્રં પાપનાશનમ્

બાલગ્રહવિનાશાય શાંતીકરણમુત્તમમ્ ॥
દુર્વૃત્તાનાં ચ પાપાનાં બુદ્ધિનાશકરં પરમ્ ॥ ।૨૪ ॥
પતદ્ગર્ભા ચ વંધ્યા ચ સ્રાવિણી કાકવન્ધ્યકા ॥
અનાયાસેન સતતં પુત્રમેવ પ્રસૂયતે ॥

પયઃપુષ્કલદા ગાવો બહુધાન્યફલા। કૃષિઃ ॥
સ્વામિધર્મપરા ભૃત્યા નારી પતિવ્રતા ભવેત્

અકાલમૃત્યુનાશાય તથા દુઃસ્વપ્નદર્શને ॥
શાંતિકર્મણિ સર્વત્ર સ્મર્તવ્યં ચ સદા નરૈઃ

યઃ પઠત્યન્વહં મર્ત્યઃ શુચિષ્માન્વિષ્ણુસન્નિધૌ ॥
એકાકી ચ જિતાહારો જિતક્રોધો જિતેંદ્રિયઃ

ગરુડારોહસંપન્નઃ પીતવાસાશ્ચતુર્ભુજઃ ॥
વાઞ્છિતં પ્રાપ્ય લોકેઽસ્મિન્વિષ્ણુલોકે સ ગચ્છતિ

એકતઃ સકલા વિદ્યા એકતઃ સકલં તપઃ ॥
એકતઃ સકલો ધર્મો નામ વિષ્ણોસ્તથૈકતઃ

યો હિ નામસહસ્રેણ સ્તોતુમિચ્છતિ વૈ દ્વિજઃ॥
સોઽયમેકેન શ્લોકેન સ્તુત એવ ન સંશયઃ

સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્સહસ્રવદનોજ્જ્વલઃ ॥
સહસ્રનામાનંતાક્ષઃ સહસ્રબાહુર્નમોસ્તુ તે

વિષ્ણોર્નામસહસ્રં વૈ પુરાણં વેદસમ્મતમ્ ॥
પઠિતવ્યં સદા ભક્તૈઃ સર્વમંગલમંગલમ્

ઇતિ સ્તવાભિયુક્તાનાં દેવાનાં તત્ર વૈ દ્વિજ ॥
પ્રત્યક્ષં પ્રાહ ભગવાન્વરદો વરદાર્ચિતઃ

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
વ્રિયતાં ભોઃ સુરાઃ સર્વૈર્વરોઽસ્મત્તોભિવાંછિતઃ ॥
તત્સર્વં સંપ્રદાસ્યામિ નાઽત્ર કાર્યા વિચારણા

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
વરદોઽસિ યદા વિષ્ણો વરમેતં દદસ્વ નઃ ॥
અદિતેર્ગર્ભસંભૂતઃ શક્રસ્યાઽપ્યનુજો ભવ

ઇતિ સંપ્રાર્થિતો દેવૈર્બ્રહ્મશક્રપુરોગમેઃ ॥
તથેત્યુક્તા ચ ભગવાંસ્તત્રૈવાંઽતરધીયત

તતઃ કતિપયે કાલે ભગવાનદિતિનંદનઃ ॥
વિષ્ણુરૂપધરો ઽનંતો વામનત્વાચ્ચ વામનઃ

બલિર્વૈરોચનો વ્યાસ વાજિમેધશતેન ચ ॥
ઈજે દ્વિજવરશ્રેષ્ઠ ઇંદ્રરાજ્યજિહીર્ષયા

ઋત્વિજં કશ્યપં કૃત્વા હોતારં ભૃગુસત્તમમ્ ॥
બ્રહ્મા તત્રાભવચ્ચૈવ સ્વયમેવ પિતામહઃ

અધ્વર્યુર્ભગવાનત્રિર્બભૂવ મુનિસત્તમઃ ॥
ઉદ્ગાતા નારદશ્ચૈવ વસિષ્ઠશ્ચ સભાસદઃ

યે યત્ર વિહિતાઃ સર્વે તત્ર તત્ર મુનીશ્વરાઃ ॥
બલિસ્તત્રાઽભવદ્વ્યાસ દીક્ષિતો રાજસત્તમઃ

એવં પ્રવર્તમાનેષુ યજ્ઞેષુ મુનિસત્તમ ॥
હૂયતાં ભુજ્યતાં ચૈવ દીયતાં ધીયતાં તથા

ઇતિ વાચઃ શુભાસ્તત્ર શ્રૂયંતે ચ દ્વિજોત્તમ ॥
તસ્મિન્કાલે સુચિત્રેષુ વામનોઽગાચ્છુચિસ્મિતઃ

પઠમાનો મુખાગ્રેણ ચાતુર્વેદિકમંત્રકાન્ ॥
દ્વારે તિષ્ઠતિ રાજેંદ્ર વામનો દ્વિજસત્તમઃ

પ્રતિહારેણ વૈ વ્યાસ સર્વં રાજ્ઞે નિવેદિતમ્ ॥
ઉત્થાય ચ મહારાજો બલિર્વૈરોચનિસ્તદા

અર્ઘ્યમાદાય તત્સર્વં જગામ સ્વૈઃ સભાસદૈઃ ॥
પૂજયિત્વા યથાન્યાયં વામનં લોકભાવનમ્

આનયિત્વા સભામધ્યે દત્ત્વાઽઽસનપરિગ્રહમ્ ॥
કુતસ્ત્વાગમનં બ્રહ્મન્કિં તેઽભીષ્ટં દદામિ વૈ

॥
॥ વામન ઉવાચ ॥ ॥
રાજરાજાખિલા સૃષ્ટિર્બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ ॥
તતોઽહમાગતો ભૂમન્યજ્ઞં ચૈવ દિદૃક્ષયા

વરુણસ્ય ચ યજ્ઞો વૈ દૃષ્ટો મે વૈ પુરાનઘ ॥
યક્ષાધિપતેર્નૂનં ચ યજ્ઞં વૈ દૃષ્ટવાનહમ્

ધર્મસ્યાઽપિ ચ યજ્ઞો મે પ્રજાપતેશ્ચ સત્તમ ॥
વાયોર્યજ્ઞો મહારાજ દૃષ્ટો મે વિધિપૂર્વકઃ

રાજર્ષીણાં ચ યે યજ્ઞા દૃષ્ટાસ્તેઽપિ મહાવ્રત ॥
યાદૃશં વૈ મહારાજ યજ્ઞં તે દૃષ્ટવાનહમ્

ઈદૃશો રાજરાજેંદ્ર ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ ॥
તસ્માદિહાગતો રાજન્યાચનાર્થં તવાઽનઘ

॥ બલિરુવાચ ॥ ॥
યાચસ્વ ત્વં દ્વિજશ્રેષ્ઠ કિં તેઽભીષ્ટં દદામ્ય હમ્

॥ વામન ઉવાચ ॥ ॥
દેહિ મે રાજરાજેંદ્ર પદાનિ ત્રીણિ મેદિનીમ્ ॥
વાસાર્થં રોચતે તેઽદ્ય યદિ પાર્થિવસત્તમ

॥ બલિરુવાચ॥ ॥
કિમિદં યાચિતં વિપ્ર સ્વલ્પં તે નહિ તે પરમ્ ॥
ગજવાજિરથાઃ ક્ષોણી રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ

દાસદાસીર્વરારોહાઃ સ્ત્રિયો નાના વસૂનિ ચ ॥
દ્રવ્યાણિ વાસસી શુભ્રે યાચસ્વ ત્વં દ્વિજોત્તમ

પાત્રોઽસિ કૃતકૃત્યોઽસિ વેદવેદાંગપારગ

॥ વામન ઉવાચ ॥ ॥
ન મે કિંચિત્સ્પૃહા રાજ ન્વિદ્યતે ભુવિ માનદ ॥
દેહિ ત્વં ત્રિપદાં ભૂમિં યદિ શ્રદ્ધાઽસ્તિ તેઽધુના

ઇત્યુક્તે વામનેનાથ બલિર્વચનમબ્રવીત્ ॥
ગૃહાણ ત્રિપદાં ભૂમિં વાસસ્યાર્થં હિ માનદ

ઇત્યુક્ત્વા સ ચ રાજર્ષિર્દદૌ ભૂમિં દ્વિજાય વૈ ॥
વારિતોઽપિ તદા વ્યાસ ભૃગુણા દૈવનોદિતઃ

દત્તમાત્રે જલે સદ્યો બ્રહ્માણ્ડં ચાક્રમદ્ધરિઃ ॥
સાર્ધં પાદદ્વયં જાતા સશૈલવનકાનના

વસુધેયં તદા વ્યાસ બલિના ચાર્પિતં વસુ ॥
જિત્વાઽસુરગણાન્ત્સર્વા ન્રાજ્યં દત્ત્વા શતક્રતોઃ

પશ્ચાત્કુમુદ્વતીં પ્રાપ્તો વિષ્ણુર્વામનરૂપધૃક્

ઋદ્ધિસિદ્ધ્યાશ્રમે પુણ્યે તીર્થં કૃત્વાઽઽત્મસંભવમ્॥
નિવાસમકરોદ્વ્યાસ તત્રૈવ સ સુરોત્તમઃ

વામનેન કૃતં તીર્થં વામનં કુણ્ડમુચ્યતે ॥
ભાદ્રે માસિ સિતે પક્ષે દ્વાદશી શ્રવણાન્વિતા

વામન દ્વાદશી પ્રોક્તા હત્યાકોટિવિનાશિની ॥
અસ્મિંસ્તીર્થે નરઃ સ્નાત્વા હ્યુપોષ્યૈકાદશીં યદા

રાત્રૌ જાગરણં કુર્યાદ્બ્રહ્મભૂયાય કલ્પતે ॥
દ્વાદશ્યાં વૈ વિશેષેણ મહાદાનાનિ કુર્વતે

ન તેષાં દુર્લભં કિંચિત્ત્રિષુ લોકેષુ વિદ્યતે ॥
એવં વૈ વામનં તીર્થં પુરા પ્રોક્તં મહર્ષિણા ॥

સર્વપાપહરં પુણ્યં સર્વકામવરપ્રદમ્ ॥
પ્રાપ્યતે તેન સર્વં હિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિ સાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડેઽવન્તીક્ષેત્રમાહાત્મ્યે વામનકુણ્ડમહિમવિષ્ણુસહસ્રનામકથનંનામ ત્રિષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ