Skanda Purana · Verses 5.60-3

śrīmārkaṇḍeya uvāca -
bhūyo'pyahaṃ pravakṣyāmi ādityeśvaramuttamam /
sarvaduḥkhaharaṃ pārtha sarvavighnavināśanam

āyuḥśrīvarddhanaṃ nityaṃ putradaṃ svargadaṃ śivam /
yasya tīrthasya cānyāni tīrthāni kurunandana

nālabhanta śriyaṃ nāke martye pātālagocare /
kurukṣetraṃ gayā gaṅgā naimiṣaṃ puṣkaraṃ tathā

vārāṇasī ca kedāraṃ prayāgaṃ rudranandanam /
mahākālaṃ sahasrākṣaṃ śuklatīrthaṃ nṛpottama

ravitīrthasya sarvāṇi kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm /
ravitīrthe hi yadvṛttaṃ tacchṛṇuṣva nṛpottama

snehātte kathayiṣyāmi vārddhakenātipīḍitaḥ /
śṛṇvantu ṛṣayaḥ sarve taponiṣṭhā mahaujasaḥ

śrutaṃ me rudrasāṃnidhye nandiskandagaṇaiḥ saha /
pārvatyā pṛṣṭaḥ śambhuśca ravitīrthasya yatphalam

śambhunā ca yadākhyātaṃ girijāyāḥ sasambhramam /
tatsarvamekacittena rudrodgītaṃ śrutaṃ mayā

tatte'haṃ sampravakṣyāmi śṛṇu yatnena pāṇḍava /
durbhikṣopahatā viprā narmadāṃ tu samāśritāḥ

uddālako vaśiṣṭhaśca māṇḍavyo gautamastathā /
yājñavalkyo'tha gargaśca śāṇḍilyo gālavastathā

nāciketo vibhāṇḍaśca vālakhilyādayastathā /
śātātapaśca śaṅkhaśca jaiminirgobhilastathā

jaigīṣavyaḥ śatānīkaḥ sarva eva samāgatāḥ /
tīrthayātrā kṛtā taistu narmadāyāḥ samantataḥ

ādityeśvaramāyātāḥ prasaṅgādṛṣipuṃgavāḥ /
vṛkṣaiḥ saṃchāditaṃ śubhraṃ dhavatindukapāṭalaiḥ

jambīrairarjunaiḥ kubjaiḥ śamīkesarakiṃśukaiḥ /
tasmiṃstīrthe mahāpuṇye sugandhikusumākule

punnāganālikeraiśca khadiraiḥ kalpapādapaiḥ /
anekaśvāpadākīrṇaṃ mṛgamārjārasaṃkulam

ṛkṣahastisamākīrṇaṃ citrakaiścopaśobhitam /
praviṣṭā ṛṣayaḥ sarve vane puṣpasamākule

vanānte ca striyo dṛṣṭvā raktā raktāmbarānvitāḥ /
raktamālyānuśobhāḍhyā raktacandanacarcitāḥ

raktābharaṇasaṃyuktāḥ pāśahastā bhayāvahāḥ /
tāsāṃ samīpagā dṛṣṭāḥ kṛṣṇajīmūtasannibhāḥ

mahākāyā bhīmavaktrāḥ pāśahastā bhayāvahāḥ /
anāvṛṣṭyupamā dṛṣṭā āturāḥ piṅgalocanāḥ

dīrghajihvā karālāsyā tīkṣṇadaṃṣṭrā durāsadā /
vṛddhā nārī kuruśreṣṭha dṛṣṭānyā ṛṣipuṃgavaiḥ

tataḥ samīpagā vṛddhā tasya vṛndasya bhārata /
svādhyāyaniratā viprā dṛṣṭāstaiḥ pāpakarmabhiḥ

ūcuste tu samūhena brāhmaṇāṃstapasi sthitān /
asmākaṃ svāminaḥ sarve tiṣṭhante tīrthamadhyataḥ /
te prasthāpyā mahābhāgāḥ sarvathaiva tvarānvitāḥ

tacchrutvā vacanaṃ teṣāṃ sarve caiva tvarānvitāḥ /
jagmuste narmadākakṣaṃ dṛṣṭvā revāṃ dvijottamāḥ

tataḥ kecitstuvantyanye jaya devi namo'stu te

namo'stu te siddhagaṇairniṣevite namo'stu te sarvapavitramaṅgale /
namo'stu te viprasahasrasevite namo'stu rudrāṅgasamudbhave vare

namo'stu te sarvapavitrapāvane namo'stu te devi varaprade śive /
namāmi te śītajale sukhaprade saridvare pāpahare vicitrite

anekabhūtaughasusevitāṅge gandharvayakṣoragapāvitāṅge /
mahāgajaughairmahiṣairvarāhairāpīyase toyamahormimāle

namāmi te sarvavare sukhaprade vimocayāsmānaghapāśabaddhān

bhramanti tāvannarakeṣu martyā yāvattavāmbho nahi saṃśrayanti /
spṛṣṭaṃ karaiścandramaso raveścettaddevi dadyātparamaṃ padaṃ tu

anekasaṃsārabhayārditānāṃ pāpairanekairabhiveṣṭitānām /
gatistvamambhojasamānavaktre dvandvairanekairabhisaṃvṛtānām

nadyaśca pūtā vimalā bhavanti tvāṃ devi samprāpya na saṃśayo'tra /
duḥkhāturāṇāmabhayaṃ dadāsi śiṣṭairanekairabhipūjitāsi

viṇmūtradehāśca nimagnadehā bhramanti tāvannarakeṣu martyāḥ /
mahābaladhvastataraṅgabhaṅgaṃ jalaṃ na yāvattava saṃspṛśanti

mlecchāḥ pulindāstvatha yātudhānāḥ pibanti ye'ṃbhastava devi puṇyam /
te'pi pramucyanti bhayācca ghorātkimatra viprā bhavapāśabhītāḥ

sarāṃsi nadyaḥ kṣayamabhyupetā ghore yuge'sminkalināvasṛṣṭe /
tvaṃ bhrājase devi jalaughapūrṇā divīva nakṣatrapathe ca gaṅgā

tava prāsādādvarade viśiṣṭe kālaṃ yathemaṃ paripālayitvā /
yāsyāma mokṣaṃ tava suprasādādvayaṃ yathā tvaṃ kuru naḥ prasādam

tvāmāśritā ye śaraṇaṃ gatāśca gatistvamambeva piteva putrān /
tvatpālitā yāvadimaṃ sughoraṃ kālaṃ tvanāvṛṣṭihataṃ kṣipāmaḥ

evaṃ stutā tadā devī narmadā saritāṃ varā /
pratyakṣā sā parā mūrtirbrāhmaṇānāṃ yudhiṣṭhira

śrīmārkaṇḍeya uvāca -
paṭhanti ye stotramidaṃ narendra śṛṇvanti bhaktyā parayā praśāntāḥ /
te yānti rudraṃ vṛṣasaṃyutena yānena divyāmbarabhūṣitāṅgāḥ

ye stotrametatsatataṃ japanti snātvā ca toyena tu narmadāyāḥ /
tebhyo'ntakāle sariduttameyaṃ gatiṃ viśuddhāmacirāddadāti

prātaḥ samutthāya tathā śayāno yaḥ kīrtayetānudinaṃ stavendram /
dehakṣayaṃ sve salile dadāti samāśrayaṃ tasya mahānubhāva

pāpairvimuktā divi modamānāḥ sambhoginaścaiva tu nānyathā ca

prasannā narmadā devī stotreṇānena bhārata /
jalenāpyāyitān viprān dakṣiṇāpathavāhinī

amṛtatvaṃ tu vo dadmi yogibhiryanna gamyate /
durlabhaṃ yatsuraiḥ sarvairmatprasādāllabhiṣyatha

iti te brāhmaṇā rājaṃllabdhā varamanuttamam /
gamiṣyantaḥ prītacittā dadṛśuścitramadbhutam

śrīmārkaṇḍeya uvāca -
dṛṣṭāstaiḥ puruṣāḥ pārtha narmadātaṭasaṃsthitāḥ /
snānadevārcanāsaktāḥ pañca eva mahābalāḥ

te dṛṣṭā brāhmaṇaiḥ sarvairvedavedāṅgapāragaiḥ /
saṃpṛṣṭāstairmahārāja yathā tadavadhāraya

viprā ūcuḥ /
vanānte strīyugaṃ dṛṣṭvā mahāraudraṃ bhayāvaham /
vṛddhāśca puruṣāstatra pāśahastā bhayāvahāḥ

durdharṣā durnirīkṣyāśca itaścetaśca cañcalāḥ /
vyāharantaḥ śubhāṃ vācaṃ na tatra gatirasti vai

aparasparayoḥ sarve nirīkṣantaḥ punaḥpunaḥ /
taistu yadvacanaṃ proktaṃ tatsarvaṃ kathyatāmiti

asmākaṃ puruṣāḥ pañca tiṣṭhanti tatra sattamāḥ /
te prasthāpyā mahābhāgāḥ sarvathaiva tvarānvitāḥ

atha te puruṣāḥ pañca śrutvā vākyamidaṃ śubham /
parasparaṃ nirīkṣanto vadanti ca punaḥpunaḥ

kva te kasya kuto yātāḥ kimuktaṃ tairbhayāvahaiḥ

puruṣā ūcuḥ /
tīrthāvagāhanaṃ sarvaiḥ pūrvadakṣiṇapaścimaiḥ /
uttaraiśca kṛtaṃ bhaktyā na pāpaṃ tairvyapohitam

niṣpāpāścātha saṃjātāstīrthasyāsya prabhāvataḥ /
śṛṇvantu ṛṣayaḥ sarve vahnikālopamā dvijāḥ

pātakāni ca ghorāṇi yānyacintyāni dehinām /
pāpiṣṭhena tu caikena gurudārā niṣevitā

hṛtaṃ cānyena mitrasvaṃ suvarṇaṃ ca dhanaṃ tathā /
brahmahatyā mahāraudrā kṛtā cānyena pātakam

surāpānaṃ tu cānyasya saṃjātaṃ cāpyakāmataḥ /
govadhyā cāpyakāmena kṛtā caikena pāpinā

akāmato'pi sarveṣāṃ pātakāni narādhipa /
brāhmaṇānāṃ tu te śrutvā vākyaṃ tadvismayānvitāḥ

sadya eva tadā jātāḥ pāpiṣṭhā gatakalmaṣāḥ /
tīrthasyāsya prabhāvena narmadāyāḥ prabhāvataḥ

na kvacitpātakānāṃ tu praveśaścātra jāyate /
evaṃ saṃcitya te sarve pāpiṣṭhāśca parasparam

citrabhānuḥ smṛtastaistu vicintya hṛdaye harim /
snātvā revājale puṇye tarpitāḥ pitṛdevatāḥ

natvā tu bhāskaraṃ devaṃ hṛdi dhyātvā janārdanam /
pradakṣiṇaṃ tu taṃ bhaktyā jvalantaṃ jātavedasam

patitāḥ pāṇḍavaśreṣṭha pāpodvignā mahīpate /
sāttvikīṃ vāsanāṃ kṛtvā tyaktvā rajastamastathā

hataṃ taiḥ pāvake sarvaṃ revāyā uttare taṭe /
vimānasthāstadā dṛṣṭā brāhmaṇaiste yudhiṣṭhira

āścaryamatulaṃ dṛṣṭamṛṣibhirnarmadātaṭe /
tadāprabhṛti te sarve rāgadveṣavivarjitāḥ

ravitīrthaṃ dvijā hṛṣṭāḥ sevante mokṣakāṅkṣayā /
tīrthasyāsya ca yatpuṇyaṃ tacchṛṇuṣva narādhipa

pīḍito vṛddhabhāvena bhaktyā prīto nareśvara /
uddeśaṃ kathayiṣyāmi dvikrośābhyantare sthitaḥ

kurukṣetraṃ yathā puṇyaṃ ravitīrthaṃ śrutaṃ mayā /
īśvareṇa purā khyātaṃ ṣaṇmukhasya narādhipa

śrutaṃ rudrācca taiḥ sarvairahaṃ tatra samīpagaḥ /
īśvara uvāca -
mārtaṇḍagrahaṇe prāpte ye vrajanti ṣaḍānana /
ravitīrthe kurukṣetre tulyametatphalaṃ labhet

snāne dāne tathā japye home caiva viśeṣataḥ /
kurukṣetre samaṃ puṇyaṃ nātra kāryā vicāraṇā

grāme vā yadi vāraṇye puṇyā sarvatra narmadā /
ravitīrthe viśeṣeṇa revā puṇyaphalapradā

ṣaṣṭhyāṃ sūryadine bhaktyā vyatīpāte ca vai dhṛtau /
saṃkrāntau grahaṇe'māyāṃ ye vrajanti jitendriyāḥ

kāmakrodhairvimuktāśca rāgadveṣaistathaiva ca /
upoṣya parayā bhaktyā devasyāgre narādhipa

rātrau jāgaraṇaṃ kṛtvā dīpaṃ devasya bodhayet /
kathāṃ vai vaiṣṇavīṃ pārtha vedābhyasanameva ca

ṛgvedaṃ vā yajurvedaṃ sāmavedamatharvaṇam /
ṛcamekāṃ japedyastu sa vedaphalamāpnuyāt

gāyatryā ca caturvedaphalamāpnoti mānavaḥ /
prabhāte pūjayedviprānannadānahiraṇyataḥ

bhūmidānena vastreṇa annadānena śaktitaḥ /
chatropānahaśayyādigṛhadānena pāṇḍava

grāmadhūrvahadānena gajakanyāhayena ca /
vidyāśakaṭadānena sarveṣāmabhayaṃ bhavet

śatruśca mitratāṃ yāti viṣaṃ caivāmṛtaṃ bhavet /
grahā bhavanti suprītāḥ prītastasya divākaraḥ

etatte sarvamākhyātaṃ ravitīrthaphalaṃ nṛpa /
ye śṛṇvanti narā bhaktyā ravitīrthaphalaṃ śubham

te'pi pāpavinirmuktā raviloke vasanti hi /
godānena ca yatpuṇyaṃ yatpuṇyaṃ bhṛgudarśane

kedāra udakaṃ pītvā tatpuṇyaṃ jāyate nṛṇām /
abdamaśvatthasevāyāṃ tilapātraprado bhavet

tatphalaṃ samavāpnoti ādityeśvarakīrtanāt /
śrute yasya prabhāve na jāyate yannṛpātmaja

tatsarvaṃ kathayiṣyāmi bhaktyā tava mahīpate /
pāpāni ca pralīyante bhinnapātre yathā jalam

tīrthasyābhimukho nityaṃ jāyate nātra saṃśayaḥ /
guhyādguhyataraṃ tīrthaṃ kathitaṃ tava pāṇḍava

pāpiṣṭhānāṃ kṛtaghnānāṃ svāmimitrāvaghātinām /
tīrthākhyānaṃ śubhaṃ teṣāṃ gopitavyaṃ sadā budhaiḥ

// iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe ādityeśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma ṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ //