Skanda Purana · Chapter 5.58

// vyāsa uvāca // //
vicitramidamākhyātaṃ gayāmāhātmyamuttamam //
bhagavanbhavatā sarvaṃ viditaṃ viśvamūrtinā

tatsarvaṃ śrotumicchāmi śrāddhasya phalamuttamam //
kṣetrasya ca dvijaśreṣṭha vistareṇa tapodhana

kiyaṃtaḥ pitaro nityaṃ tṛptā yāṃti surālayam //
keṣāṃ ke pitaraḥ proktāḥ kimuddeśyāḥ purā'nagha

// sanatkumāra uvāca // //
dhanyo'si kṛtakṛtyo'si yasya te naiṣṭhikī matiḥ //
tathāpi śṛṇu vai vatsa śrāddhasya vidhimuttamam

śrāddhe prakalpitā lokāḥ śrāddhe dharmaḥ pratiṣṭhitaḥ //
śrāddhe yajñā hi tiṣṭhaṃti sarvakarmaphalapradāḥ

śraddhayā dīyate kiṃciddaivaṃ brahmāgnitarpaṇam //
śrāddhaṃ tu tadvijānīyātpurā proktaṃ maha rṣiṇā

manuṣyā ṛṣayaḥ sarve surasiddhāśca rākṣasāḥ //
gaṃdharvāḥ kinnarā nāgā brahmeśānasureśvarāḥ

trīnpitṝṃśca samuddiśya śrāddhaṃ dadyuḥ samāhitāḥ //
prāpnuvantyakhilānkāmānsarvānvyāsa manogatān

evaṃ paraṃparāmārgaṃ pravartaṃte sanātanam //
tathāpi pitaro hyete samākhyātatamā bhuvi

tatsarvaṃ saṃpravakṣyāmi yathā śrutaṃ tathā śṛṇu //
ta ete pitaro devā devāśca pitarastathā

anyonyaṃ pitaro hyete devāḥ pitṛgaṇaiḥ saha //
mārkaṃḍena purā pṛṣṭaṃ praśnametaddvijottama

nibodha tvaṃ mataṃ sarvaṃ yaduktaṃ tatsamāhitaḥ //
yāvaṃtaste pitṛgaṇāstasmim̐lloke ca ye gatāḥ

// sanatkumāra uvāca // //
saptaite yajatāṃ śreṣṭhāḥ sarve pitṛgaṇāḥ smṛtāḥ //
catvāro mūrtimaṃto vai trayasteṣāṃ ca mūrtayaḥ //

teṣāṃ lokaṃ visargaṃ ca kīrtayiṣyāmi tacchaṇu //
prabhāvaṃ tvaṃ mahattvaṃ ca vistareṇa tapodhana

dharmamūrtidharāsteṣāṃ tapo ye paramaṃ gatāḥ//
teṣāṃ nāmāni lokāṃśca kīrtayiṣyāmi tacchṛṇu

lokāḥ sanātanā nāma yatra tiṣṭhaṃti bhāsvarāḥ //
amūrtayaḥ pitṛgaṇāste vai putrāḥ prajāpateḥ

virājasya dvijaśreṣṭha vairājā iti naḥ śrutam //
yajante tāndevagaṇā vidhidṛṣṭena karmaṇā

ete vai yogavibhraṣṭā lokānprāpya sanātanān //
punaryugasahasrāṃti jāyaṃte brahmavādinaḥ

te prāpya tāṃ smṛtiṃ bhūyaḥ sāṃkhyayogamanuttamam //
yāṃti yogagatiṃ siddhāḥ punarāvṛttidurlabhām

ete syuḥ pitarastāta yogināṃ yogavardhanāḥ //
āpyāyayanti ye pūrvaṃ somaṃ yogabalena vai

tasmācchrāddhāni deyāni yogināṃ dvijasattama //
eṣa vai prathamaḥ kalpaḥ somapānāmanuttamaḥ

eteṣāṃ mānasī kanyā menā nāma mahāgireḥ //
patnī himavataḥ śreṣṭhā yasyāṃ maināka ucyate

mainākasya sutaḥ śrīmānkrauṃco nāma mahāgiriḥ //
agniṣvāttāḥ pitṛgaṇāstatra tiṣṭhaṃti bhāsvarāḥ

yāmyāṃ barhiṣadaścāsanyamāśca paścimāṃ diśam //
somapāścottarāṃ prāptā diśaṃ dhanadapālitām

amūrtimaṃtāvākāśe kavyavāḍanalau kṣitau //

yakṣarakṣaḥpiśācāśca yajaṃte bhāvitātmanaḥ //
sādhyā devānyajanti sma viśvedevā ṛṣīṃstathā

mānavāḥ śrāddhadevaṃ ca ṛṣayo brahma sanātanam //
evaṃ paraṃparāprāptaḥ śrāddhadharmaḥ sanātanaḥ

devakāryātparaṃ kāryaṃ pitṛkāryaṃ viśiṣyate //
bharadvājātmajāḥ sapta śrāddhadharmaparāya ṇāḥ

jātismaratvamāpannā nirvāṇapadavīṃ gatāḥ//
gurośca dogdhrīṃ gāṃ hatvā saptaite vai dvijādhamāḥ

pitṝnuddiśya te sarve bhakṣayaṃtaḥ kṣudhā rditāḥ //
tena puṇyaprabhāvena yogabhraṣṭā divaṃ gatāḥ

sapta jātismarāste vai yogayuktā babhūvire //
tasmācchrāddhaṃ paraṃ proktaṃ sūribhiḥ paramātmabhiḥ

śrāddhe pratiṣṭhitā lokāḥ śrāddhe yogaḥ paraṃtapa //
evaṃ te pitaraḥ proktāḥ śrāddhasya ca vidhiṃ śṛṇu

brahmacaryarato dāṃto na krodhī na ca matsarī //
śaucācāraparo dhīraḥ śāstradṛṣṭirjiteṃdriyaḥ

evaṃ yaḥ kurute śrāddhaṃ tīrthe caiva viśeṣataḥ //
tato'dhikatarā proktā tṛptirvyāsa kṣaye'hani

vṛddhiśrāddhe tathā proktā mahālaye śatādhikā //
tato daśaguṇā proktā prayāge dvijasattama

prayāgāddaśaguṇā tṛptiḥ kurukṣetre ca sattama //
kurukṣetrāttato vyāsa daśādhikā gayā smṛtā

tato daśādhikā vyāsa mahākālavane śubhe //
avaṃtyāṃ sarvataḥ puṇyaṃ gayātīrthe ca sarvadā

yeṣāṃ nirayamāpannāḥ pitaro janmajanmani //
teṣāmuddharaṇārthāya tīrthametatsudurlabham

sakṛtsmaraṇamātreṇa pitṝṇā dattamakṣayam //
ye narā raṇamadhyasthāḥ pitṛvaṃśavivarjitāḥ

garbhapāte mṛtā ye ca nāmagotracyutāstathā //
svagotre paragotre vā ātmaghātamṛtāḥ pare

teṣāmuddharaṇārthāya tatra śrāddhaṃ vidhīyatām //
udbaṃdhanamṛtā ye ca viṣaśastrairmṛtāśca ye

daṣṭribhirvyaṃgato vāpi daurbrāhmaṇye mṛtāśca ye//
teṣāmuddhara ṇārthāya atra śrāddhaṃ vidhīyate

agnidagdhāśca ye jīvā nāgnidagdhāstathā pare

vidyuddhātena ye kecinmudgarābhihatāḥ pare //
teṣāmuddharaṇārthāya atra śrāddhaṃ vidhīyate

raurave cāṃdhatāmisre kālasūtre ca ye gatāḥ //
anekayātanāsaṃsthāḥ pretaloke ca ye gatāḥ

asipatravane ghore kuṃbhīpāke ca ye gatāḥ //
paśuyonigatā ye ca pakṣikīṭasarīsṛpāḥ //
teṣāmuddharaṇārthāya atra śrāddhaṃ vidhīyate

udakeṣu mṛtā ye ca nārīsūtīmṛtāstathā

aśvasūkūrakṛmidaṃṣṭriśvaśṛṃgiśakaṭāhatāḥ //
teṣāmuddharaṇārthāya atra śrāddhaṃ vidhīyate

bhagnadaṃṣṭrāśca śastrāstrairvyāghrāhigajabhūmipaiḥ //
śalabhairvṛścikairdaṃṣṭricorairye cāpi ghātitāḥ //
teṣāmuddharaṇārthāya atra śrāddhaṃ vidhīyate

aṣṭaśalyairmṛtā ye ca śaucācāravivarjitāḥ //
viṣūcikāmṛtā ye ca ye cātīsārato mṛtāḥ //
teṣāmuddharaṇārthāya atra śrāddhaṃ vidhīyate

śākinyādi grahagrastajalamadhye ca ye mṛtāḥ //
aspṛśyasparśasaṃspṛṣṭāḥ pāpā apatyavarjitāḥ //
teṣāmuddharaṇārthāya atra śrāddhaṃ vidhīyate

janmāṃtarasahasrāṇi bhramaṃti svena karmaṇā //
mānuṣaṃ durlabhaṃ yeṣāṃ tebhyaḥ śrāddhaṃ vidhīyatām

ye'nyajanmanyabāṃdhavā ye'nyajanmani bāṃdhavāḥ//
ye'nyajanmani saṃbaddhā mitrāmitre tathā pare //
teṣāmuddharaṇārthāya atra śrāddhaṃ vidhīyate

pitṛvaṃśe mṛtā ye ca mātṛvaṃśe tathaiva ca //
guruśvaśurabaṃdhūnāṃ ye cānye bāṃdhavā mṛtāḥ //
teṣāmuddharaṇārthāya atra śrāddhaṃ vidhīyate

ye me kule luptarpiḍāḥ putradārādivarjitāḥ //
kriyālopagatā ye ca tebhyaḥ śrāddhaṃ vidhīyate

paṃgukubjā virūpāśca āmagarbhāśca ye mṛtāḥ//
jñātā'jñātāḥ kule ye ca tebhyaḥ śrāddhaṃ vidhīyate

ābrahmabhuvanādye ca anyairdurmaraṇairmṛtāḥ//
teṣāmuddharaṇārthāya atra śrāddhaṃ vidhīyate

tṛṣārtāḥ kṣudhitāścaiva hāpitāścaiva ye mṛtāḥ//
pretayoniṃ gatāścaiva mlecchayoniṃ gatāśca ye//
teṣāmuddharaṇārthāya atra śrāddhaṃ vidhīyate

evaṃ śrāddhavidhiṃ vyāsa tasmiṃstīrthe samācaret //
ṛṇatrayavinirmukto vāṃchitārthaṃ labheta saḥ //
gayāyāṃ ca samāsādya surā iṃdrapurogamāḥ //
cakruśca vidhivatsarve yaduktaṃ devabhāṣayā

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṇḍe'vantīkṣetramāhātmye gayāmāhātmye śrāddhavidhivarṇanaṃnāmāṣṭāpañcāśattamo'dhyāyaḥ