Skanda Purana · Chapter 5.52

// sanatkumāra uvāca // ///
bhūyaḥ śṛṇu mahābhāga śiprāmāhātmyamuttamam //
yasya śravaṇamātreṇa hayamedhaphalaṃ bhavet

śiprā ca sarvataḥ puṇyā pavitrā pāpahāriṇī //
avaṃtyāṃ ca viśeṣeṇa śiprā cottaravāhinī

tathāpi tatsamutpattiṃ vistarādgadato mama //
yathā vārāhatanayā viṣṇudehodbhavā śivā //
śṛṇu vyāsa mahāpuṇyāṃ kathāṃ paurāṇikīṃ śubhām

purā mahāsuro jāto hiraṇyākṣo mahābalaḥ

sa cemāṃ sakalāṃ pṛthvīṃ vaśīkṛtvā cakāra ha //
rājyaṃ ca sārvabhaumānāṃ dānavaiśca durātmabhiḥ

jitvā ca sakalām̐llokānsurāniṃdrapurogamān //
dikpālānvasupālāṃśca tiraskṛtyasurā dhipaḥ

sa sarvānsarvalokebhyaḥ svayamevādhitiṣṭhati //
svargānnirākṛtāḥ sarve tena devagaṇā bhuvi

vicaraṃti yathā martyā bhraṣṭarājyāḥ parājitāḥ //
alabdhaśaraṇāḥ sarve brahmāṇaṃ śaraṇaṃ yayuḥ

tatra gatvā namaskṛtya daityakṛtyaṃ nyavedayan //
bhagavankimidaṃ kāryaṃ bhavatā parameṣṭhinā //

yena devagaṇāḥ sarve naṣṭaprāyāśca tatkṣaṇāt //
hiraṇyākṣeṇa daityena hṛtaṃ svargamakaṇṭakam

yajñabhāgāṃśca vai sarvānupāśnāti pṛthakpṛthak //
kenopāyena jīvāma kathaṃ tiṣṭhāma bhūtale

iti viklavitaṃ teṣāṃ devānāṃ sa pitāmahaḥ //
uvāca vacanaṃ ramyaṃ tatkālasamayocitam

// // brahmovāca // //
śṛṇudhvaṃ bhoḥ suraśreṣṭhā yūyaṃ sarve samāhitāḥ //
purāyaṃ pārṣadaśreṣṭho dvārapālaḥ samāhitaḥ

vaikuṇṭhabhavane ramye viṣṇoratulatejasaḥ /
jayonāma mahābāhurvijayena samanvitata

dvāveva sacivau dāṃtau viṣṇuveṣadharāvubhau//
āttayaṣṭī ca vikrāṃtau dvāre saṃtiṣṭhataḥ sadā //

ekadā vai muniśreṣṭha brahmaṇo mānasātmajāḥ//
svairaṃ caraṃto lokānāṃ viṣṇorbhavanamāgatāḥ

sanakādayo mahābhāgā bhagavaddarśanalālasāḥ//
tābhyāṃ nivāritāḥ sarve peturvai dharaṇītale

mumuhuśca tadā vyāsa kumārā bhṛśaduḥkhitāḥ //
tato'gātsa mahābāhurbhagavānkamalekṣaṇaḥ

dadarśa sahasā viṣṇuḥ kumārānbhuvi duḥkhitān //
utthāpyāṃkaṃ samāropya sasvaje madhusūdanaḥ

mūrdhni cāghrāya bāhubhyāṃ pariṣvajya hyuvāca ha//
kasmādvaḥ kaśmalamidaṃ kenāpi duḥkhitā bhṛśam

sarvaṃ tatkāraṇaṃ bālā brūta no dharmavittamāḥ

// kumārā ūcuḥ // //
śrūyatāṃ bho mahārāja asmākaṃ duḥkhamīdṛśam //
yena prāptā vayaṃ brahmandaśāmetāṃ śṛṇuṣva ha

āyātā bhrātaro hyete catvāro lokaparyaṭāḥ //
darśanārthaṃ ramānātha sābhilāṣāḥ śucārditāḥ

nivāritāśca sahasā tābhyāṃ vai dvārapālanāt //
tenaiveyaṃ daśā prāptā bhavatā paripālitāḥ

//
// bhagavānuvāca // //
ataḥ prabhṛti sthānesminsthitirnāsti ca śāśvatī //
etayorāsurī yoniḥ prāpsyate yanmamāhitau

sadyaḥ prāptau tadā vyāsa āsurīṃ yonimeva tau //
jayavijayanāmākhyau duṣṭabhāvasamāśritau

janmāṃtarasahasreṇa tapodānasamādhibhiḥ //
narāṇāṃ kṣīṇapāpānāṃ kṛṣṇe bhaktiḥ prajāyate

duṣṭabhāvena sadyo vai janmabhirjāyate tribhiḥ //
bhaviṣyati ca tasmādvo viṣṇubhaktiḥ parā smṛtā

janmajanmāṃtare jātau tāmasīṃ yonimuddhatau //
hiraṇyakaśipuścaiva hiraṇyākṣo mahābalaḥ

tathaiva kuṃbhakarṇākhyo rāvaṇo lokarāvaṇaḥ //
daṃta vaktraḥ śiśupālaśca janmatrayamiti smṛtam

yo'sau mahābalī daityo hiraṇyākṣa iti smṛtaḥ //
duṣṭabhāvasamāpanno devabrāhmaṇaniṃdakaḥ //

jitvā ca sakalāndevānsvayamevādhitiṣṭhati

svargānnirākṛtāḥ sarve bhraṣṭarājyāḥ parājitāḥ //
vicaraṃti yathā martyāstena deva gaṇā bhuvi

svadhākāro vaṣaṭkāraḥ svāhākāro na dṛśyate //
devapūjārcanaṃ nāsti brāhmaṇānāṃ viśeṣataḥ

naiva tīrthaṃ prakāśeta puṇyānyāyatanāni ca //
āśrameṣu ca sarveṣu ṛṣīṇāṃ ca mahātmanām

udvṛttaṃ ca prakurvaṃti duṣṭadaityāḥ prahāriṇaḥ //
varṇāśramavatāṃ dharmāḥ strīṇāṃ caiva suśīlatā

ucchinnā hi tadā jātāstasminrājñi durātmani //
duṣṭācārā durātmāno māyino bahumāninaḥ

pākhaṃḍino'parā krāṃtāḥ sarve dharmabahirmukhāḥ //
paśudharmaratāḥ sarve sarve brahmetiśaṃsinaḥ

bahumlecchā bahukleśā bahvābādhāvanī kṛtā //
ko vedaḥ kā smṛtiḥ ko yajñaḥ kā ca dakṣiṇā

tamībhūtaṃ jagatsarvaṃ dṛśyate vasudhātale //
evaṃ vyāsa yadā jātaṃ duṣṭaṃ sarvaṃ jagattrayam

yadā yadā hi dharmasya glānirbhavati bhārata //
abhyutthānamadharmasya tadātmānaṃ sṛjāmyaham

iti jñātvā mahāviṣṇurvārāhaṃ vapurātmavān //
dadhāra līlayā divyaṃ śvetadvīpopamaṃ śubham

yūpadaṃṣṭro havirgaṃdho bījauṣadhitanūruhaḥ //
vedapādaḥ śucirdaṃḍī jihvāgnistālukāhutiḥ

aṃtarāsyarucādārḍho yajñakāyaḥ sudakṣiṇaḥ //
udgānaghurghuronnādo vihāra ṛtvijākṛtiḥ

hautraśvāsaparo dakṣasadasyāvayavaḥ smṛtaḥ //
puccha karmāśano nityaṃ yajamānasumānadaḥ

vedipalvalasaṃstāro brahmādhvaryurvanākaraḥ //
lokakalpo lokasākṣī parāvaravahaḥ śuciḥ

ādyaḥ puruṣa īśānaḥ puruhūtaḥ puruṣṭutaḥ //
tenāsau nihato daityo hiraṇyākṣo durāsadaḥ

saṃgrāmānsubahūnkṛtvā bahukaṣṭena viṣṇunā //
daityena pīḍitā pṛthvī rasātalatalaṃgatā

uddhṛtā ca varāheṇa daṃṣṭrayā caṃdrarekhayā //
hatāste dānavāḥ sarve śeṣāḥ pātālamāyayuḥ

vavuḥ puṇyāstathā vātāḥ suprabho'bhūddivākaraḥ //
jajvaluścāgnayaḥ śāṃtāḥ śāṃtā digjanitasvanāḥ

sarito mārgavāhinyaḥ sāgarāḥ prakṛtiṃ gataḥ //
dṛṣṭvā devo'khilaṃ vyāsa prasannātmā babhūva ha

vārāhamūrtirbhagavānsarvakāmaphalapradaḥ //
ānaṃdanirbharo devo hatadaityo varapradaḥ

tasyāpi hṛdayājjātā nadī hyeṣā sanātanī //
ānaṃdajalasaṃpūrṇā sarvānaṃdavarapradā

bahuyojanavistārā bahulā kāmacāriṇī //
padmākarasamākīrṇā haṃsakāraṇḍasaṃkulā

saralā taralacchāyā yakṣagaṃdharvasevitā //
kinnarīgīyamānā ca gīyamānā khagālibhiḥ

apsarobhirnṛtyamānā stūyamānā maharṣibhiḥ//
hūyamānā hutāgnibhī rājarṣibhiḥ samāśritā

tuṃgastanabharākrāṃtayoṣidbhiḥ krīḍitāntarā //
kvacitkīravarāṃdolai ramyamāṇā virājitā

/
vedavidbhirdvijaiḥ sevyā ṛṣibhissaṃśitātmabhiḥ //
sarvadā sarvakāle ca siddhaiḥ siddhipradā nṛṇām

mahākālavane ramye ramyā padmāvatī purī //
sundaraṃ kuṇḍamaparaṃ ramyaṃ prācīnakaṃ śubham

yatra snātvā narā yāṃti śivalokaṃ sanātanam //
yatra nīlā parā vyāsa śiprā vai lokapāvanī

vārāheṇa kṛtaṃ sarvaṃ duṣṭadaityanibarhaṇam //
tena devā nirātaṃkāḥ kṛtā vārāhamūrtinā

kṛtaprāṃjalayaḥ sarve devā iṃdrapurogamāḥ //
stutiṃ kṛtvā mahāviṣṇoḥ satataṃ purataḥ sthitāḥ

devadeva jagannātha puṇyaśravaṇakīrtana //
kiṃ dānaṃ kiṃ tapaḥ puṇyaṃ kiṃ tīrthaṃ kā ca devatā //

yena puṇyaprabhāvena punaḥ svargo hyavāpsyate //
etanniścitya no brūhi sarvaṃ guhyataraṃ vibho

// viṣṇuruvāca // //
śṛṇudhvaṃ bhoḥ surāḥ sarve yuṣmākaṃ siddhikāraṇam //
guhyādguhyataraṃ puṇyaṃ mahākālavanaṃ śubham

mama dehodbhavā śiprā yatra līnā payasvinī //
nīlagaṃgā saricchreṣṭhā yatra prācī sarasvatī

puṣkaraṃ ca gayātīrthaṃ puruṣottamasaraḥ śubham //
tatraiva gacchata kṣipra punarlokānavāpsyatha

iti śrutvā paraṃ vākyaṃ devadevajagadguroḥ //
tatra devagaṇāḥ sarve brahmaśakrapurogamāḥ

mahākālavane ramye yatra śiprā saridvarā //
snānadānādikaṃ kṛtvā śrāddhaṃ kṛtvā yathocitam

tena puṇyaprabhāvena svakām̐llokāngatāḥ surāḥ //
evaṃ vyāsa samākhyātā śiprā vai lokapāvanī

jātaṃ saro varāhasya viṣṇoratulatejasaḥ //
yasya darśanamātreṇa brahmahatyāṃ vyapohati

atra snātvā payaḥ pītvā śrāddhaṃ kṛtvā yathocitam //
payasvinīṃ ca gāṃ dattvā viṣṇuloke mahīyate

//
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṇḍe'vantī kṣetramāhātmye śiprāmāhātmyavarṇanaṃnāma dvipañcāśattamo'dhyāyaḥ