Skanda Purana · Chapter 5.51

// sanatkumāra uvāca // //
śṛṇu vyāsa mahābuddhe śiprāmāhātmyamuttamam //
yathā'mṛtabhavā khyātā pātāle nāgasaṃmate

ekadā rudro bhikṣārthaṃ nāgaloke bubhukṣitaḥ //
kare kapālamādāya bhogavatyāṃ samāgataḥ

bhikṣāṃ dehi vaco dīnaṃ vācayitvā gṛhegṛhe //
bhikṣā kenāpi no dattā kṣudhitasya ca dhūrjaṭeḥ

tadā krodhābhiraktākṣaḥ śūlapāṇiḥ kṣudhārditaḥ //
bhrāmayitvā purīṃ sarvāṃ śanairbahirviniryayau

ekaviṃśatikuṇḍāni pīyūṣasya dvijottama //
yatra tiṣṭhaṃti sarvāṇi nāgalokasya rakṣaṇe

tatra gatvā sa bhagavāñchaṃbhuḥ sarvātmasaṃbhavaḥ //
apibannetramārgeṇa tṛtīyena ca śaṃkaraḥ

riktāni pīyūṣakuṇḍāni kṛtvā tatraiva sotthitaḥ //
kaṃpitaśca tadā loko nāgānāṃ sarvatomukham

kasyedaṃ karma kiṃ jātaṃ sudhā yasmādito gatā //
ityuktā caiva te sarve nāgā vāsukipurogamāḥ

mahadatikramaṇe śaṃkāḥ purātte niryayurbahiḥ //
kiṃ kurvāma kva gacchāma kasyedaṃ helanaṃ kṛtam

yenāsmākaṃ kopitena hṛtaṃ cāmṛtamuttamam //
asmākaṃ jīvanaṃ tasmātkathaṃ jīvāma pannagāḥ

ityuktvā pannagāḥ sarve sastrībālaparigrahāḥ //
hariṃ ca jagmuḥ śaraṇaṃ manasā pariśaṃkitāḥ

teṣāmanugrahārthāya vāguvācāśarīriṇī//
śrūyatāmuragāḥ sarve yuṣmābhirdevahelanam

/
bhikṣārthamāgataḥ śambhuḥ kṣudhārtaśca gṛhegṛhe //
viditvātithivelāyāṃ kapālakarabhikṣukaḥ

dattā na bhikṣā kenāpi bhogavatyāṃ pinākinaḥ //
tadā bahirgato nāthaḥ kṣudhito dharmavigrahaḥ

tena naṣṭā sudhā sarvā kuṃḍāṃte pannagottamāḥ //
yūyaṃ prayāta pātālānmahākālavanottame

tatraikā vai saricchreṣṭhā śiprānāmeti viśrutā //
trailokyapāvanī hyeṣā sarvakāmaphalapradā

yasyā darśanamātreṇa sarvapāpakṣayo bhavet //
tatra gatvā bhavadbhiśca snānaṃ kāryaṃ yathāvidhi

bhajanaṃ devadevasya tataḥ pūjāṃ kariṣyatha //
bhajanāddevadevasya śiprāsalilamajjanāt

bhaviṣyati tataḥ sadyaḥ sudhā loke pureva vaḥ //
iti saṃbhāṣya tānnāgāṃstatraivāṃtaradhīyata

vāṇīṃ vyāsa tadā divyāṃ sahasā lokasākṣiṇīm //
śrutvā deveritāṃ vāṇīṃ tathetyuktvā ca pannagāḥ

strībālavṛddhasahitā mahākālavanaṃ yayuḥ //
tatra gatvā dadṛśuste nadīṃ trailokyavaṃditām

sarvatra kusumākīrṇāṃ tarucchāyābhirāśritām //
haṃsakāraṃḍavākīrṇāṃ maṇimuktāpravālakām //

maṇisopānaracitāṃ padmakhaṃḍaiśca maṃḍitām //
sāyaṃ prātaḥ sthitā viprāḥ saṃdhyopāsanatatparāḥ

ṛṣayaśca mahābhāgā bhṛgvaṃgirasamu khyakāḥ //
gaṃdharvāścaiva tatraiva devarṣināradādayaḥ

vasavaśca tathādityā hyaśvinau marutastathā //
rudrāḥ sādhyāśca devāśca pitaro vimalāśayāḥ //

upāsate ca śiprāṃ vai saṃdhyāvelāṃ samāhitāḥ //
ṛṣipatnyo mahābhāgā devakanyāpsarogaṇāḥ

pativratā mahābhāgāstatraiva patibhiḥ saha //
upāsaṃte sadācārā varṇāśramapurogamāḥ

rājarṣayaḥ samāsīnā nirvāṇapadavīṃ gatāḥ //
siddhā yogeśvarā śāṃtāstāpasāḥ śaṃsitavratāḥ //

nānādeśodbhavā lokā yātriṇaḥ samupāgatāḥ //
śiprākūle samāsīnā naranārīsamanvitāḥ

kurvate tatra dharmāṇi mahādānāni sarvaśaḥ //
evaṃvidhāṃ samālokya vyāsa trailokyavaṃditām

nadīṃ sudhāmayīṃ sarvāṃ nāgāḥ paramaharṣitāḥ //
snānadānādikaṃ kṛtvā mahādevamupā sire

vedoktavidhinā sarve bhaktyā pannagasattamāḥ //
paṃcāṃgapūrvakaṃ snānaṃ yakṣakardamalepanam

amlānapaṃkajāṃ mālāṃ nānāpuṣpākṣatai stathā //
vāsaḥsraganulepādyaiścandanairgaṃdhadhūpakaiḥ

dīpadānādinaivedyaistāṃbūlamatha dakṣiṇāḥ //
karpūrārtikarāḥ sarve mahādevamupāgatāḥ //
stutimārebhire kartuṃ sudhākāmāstadoragāḥ

// sarpā ucuḥ // //
namo'naṃtāya bṛhate sarvadeva namonamaḥ //
caṃdramaule namaste'stu kapardinparamātmane //
vṛṣadhvaja namaste'stu triśūlavaradhāriṇe

tryambakāya namaste'stu jaṭāmukuṭadhāriṇe //
śeṣahāra namastestu citābhasmāṃgadhāriṇe

kṛttivāsa namaste'stu girīśāya namonamaḥ //
tripuraghna namastestu smarāṃtaka namo'stu te

mṛgavyādha namaste'stu ghasmarāya namonamaḥ //
śaṃkarātmannamastestu sarvakāmaphalaprada

sarvasākṣinnamaste'stu sarvabhūtāśayākṛte //
sarvādhāra namaste'stu sarvaśaktidharāya ca

/
sarvabhoga namaste'stu sarvabījasamudbhava //
divyahāsa namaste'stu namo'mṛtasravāya ca

kāmyakāma namastestu sarvakāmavaraprada //
namaḥ śivāya śāṃtāya paśūnāṃ pataye namaḥ

namo mṛḍāya dāṃtāya śāṃtarūpāya vai namaḥ

evaṃ prasādito nāgairbhagavānvṛṣabhadhvajaḥ //
prasannavadano bhūtvā pratyakṣaḥ prāha pannagān

// śrīmahādeva uvāca // //
śṛṇudhvamuragāḥ sarve vacastathyaṃ vadāmi vaḥ //
nāgaloke purā nityaṃ bhikṣārthaṃ cāgatosmyaham

gṛhegṛhe bhogavatyāṃ vyacaratkṣudhito bhṛśam //
kapālaṃ ca kare kṛtvā dhṛtvā kaṃthāṃ sucīrakām

aprāptabhikṣo bhikṣārthī punarāgāṃ tato gṛham //
tena pāpaprasaṃgena sudhā naṣṭā ca vaḥ sthalāt

kiṃcitpuṇyaprasaṃgena mahākālavanottame //
yūyaṃ prāptā mahābhāgā hitvā nāgālayottamam

ābālavṛddhaiḥ sastrībhi dṛṣṭā śiprā saridvarā//
yasyā darśanamātreṇa suniṣpāpo'smyahaṃ purā

śiprāyāṃ snānajaṃ puṇyaṃ vaktuṃ śakto na kīdṛśam//
darśanājjāyate śaṃbhustatkṣaṇādbhuvi pannagāḥ

yasmātsnānaṃ kṛtaṃ sarvaiḥ śiprāyāṃ pannagottamaiḥ //
tena puṇyaprabhāvena sudhāstu vo gṛhegṛhe

nītvā śiprodakaṃ puṇyaṃ kuṇḍeṣu pariṣiñcata //
tenaitāni ca kuṇḍāni amṛtānyekaviṃśatiḥ

saṃpūrṇāni bhaviṣyaṃti sthirāṇi pannagottamāḥ //
tathetyuktvā ca te sarve dhṛtvā śiprodakaṃ karaiḥ

gatāste vai svakaṃ lokaṃ namaskṛtvā maheśvaram //
tataḥ prabhṛti sā śiprā nāgaloke'mṛtodbhavā

sarvalokeṣu vikhyātā vyāsa śiprā'mṛtodbhavā //
ye tu tasyāṃ prakurvaṃti narāḥ snānādikaṃ bhuvi

na teṣāṃ duṣkṛtaṃ kiṃcinnāpado na ca durgatiḥ //
na viyogo bhavetteṣāṃ putradārādikaiḥ kadā

na ca mitrāṇi duṣyaṃti na rogo na daridratā //
kathāṃ pāpaharāṃ puṇyāṃ sarvakāmavara pradām //
paṭhanācchravaṇādvāpi gosahasraphalaṃ labhet

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe' vantīkṣetramāhātmye śiprāmāhātmye'mṛtodbhavānāmakathāvarṇanaṃnāmaikapañcāśattamo'dhyāyaḥ