Skanda Purana · Verses 5.50-3

uttānapāda uvāca -
dvijāśca kīdṛśāḥ pūjyā apūjyāḥ kīdṛśāḥ smṛtāḥ /
śrāddhe vaivāhike kārye dāne caiva viśeṣataḥ

yadi śraddhā bhaveddaivayogācchrāddhādike vidhau /
etadākhyāhi me deva kasya dānaṃ na dīyate

īśvara uvāca -
yathā kāṣṭhamayo hastī yathā carmamayo mṛgaḥ /
brāhmaṇaścānadhīyānastrayaste nāmadhārakāḥ

yathā ṣaṇḍho'phalaḥ strīṣu yathā gaurgavi cāphalā /
yathā cājñe'phalaṃ dānaṃ tathā vipro'nṛco'phalaḥ

yathā'nṛṇe bījamuptvā vaptā na labhate phalam /
tathānṛce havirdattvā na dātā labhate phalam

rogī hīnātiriktāṅgaḥ kāṇaḥ paunarbhavastathā /
avakīrṇī śyāvadantaḥ sarvāśī vṛṣalīpatiḥ

mitradhrukpiśunaḥ somavikrayī paranindakaḥ /
pitṛmātṛgurutyāgī nityaṃ brāhmaṇanindakaḥ

śūdrānnaṃ mantrasaṃyuktaṃ yo vipro bhakṣayennṛpa /
so'spṛśyaḥ karmacāṇḍālaḥ spṛṣṭvā snānaṃ samācaret

kunakhī vṛṣalī steyī vārddhuṣyaḥ kuṇḍagolakau /
mahādānarato yaśca yaścātmahanane rataḥ

bhṛtakādhyāpakaḥ klībaḥ kanyādūṣyabhiśastakaḥ /
ete viprāḥ sadā tyājyāḥ paribhāvya prayatnataḥ

pratigrahaṃ gṛhītvā tu vāṇijyaṃ yastu kārayet /
tasya dānaṃ na dātavyaṃ vṛthā bhavati tasya tat

śrutādhyayanasampannā ye dvijā vṛttatatparāḥ /
teṣāṃ yaddīyate dānaṃ sarvamakṣayatāṃ vrajet

daridrānbhara bhūpāla mā samṛddhān kadācana /
vyādhitasyauṣadhaṃ pathyaṃ nīrujasya kimauṣadhaiḥ

uttānapāda uvāca -
kīdṛśo'tha vidhistatra tīrthaśrāddhasya kā kriyā /
dānaṃ ca dīyate yadvattanmamākhyāhi śaṅkara

īśvara uvāca -
śrāddhaṃ kṛtvā gṛhe bhaktyā śuciścāpi jitendriyaḥ /
guruṃ pradakṣiṇīkṛtya bhojya sīmāntake tataḥ

vāgyataḥ pravrajettāvadyāvatsīmāṃ na laṅghayet /
śūlabhedaṃ tato gatvā snānaṃ kuryādyathāvidhi

pañcasthāneṣu ca śrāddhaṃ havyakavyādibhiḥ kramāt /
piṇḍadānaṃ ca yaḥ kuryātpāyasairmadhusarpiṣā

pitarastasya tṛpyanti dvādaśābdāni pañca ca /
akṣatairbadarairbilvairgudamadhusarpiṣā

sāpi tatphalamāpnoti tīrthe'sminnātra saṃśayaḥ /
upānahau ca yo dadyādbrāhmaṇebhyaḥ prayatnataḥ

so'pi svargamavāpnoti hayārūḍho na saṃśayaḥ /
śayyāmaśvaṃ ca yo dadyācchattrikāṃ vā viśeṣataḥ

gacchedvimānamārūḍhaḥ so'psarovṛndaveṣṭitaḥ /
uttamaṃ yo gṛhaṃ dadyātsaptadhānyasamanvitam

svecchayā me vaselloke kāñcane bhavane hi saḥ /
tiladhenuṃ ca yo dadyātsavatsāṃ vastrasaṃplutām

nākapṛṣṭhe vasettāvadyāvadābhūtasamplavam /
gṛhe vā yadi vāraṇye tīrthavartmani vā nṛpa

toyamannaṃ ca yo dadyādyamalokaṃ sa nekṣate /
sarvadānāni dīyante teṣāṃ phalamavāpyate

udakaṃ cātra dānaṃ ca dadyādabhayameva ca /
annadānātparaṃ dānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati

kanyādānaṃ tu yaḥ kuryādvṛṣaṃ vā yaḥ samutsṛjet /
tasya vāso bhavettatra yatrāhamiti nānyathā

uttānapāda uvāca -
kanyādānaṃ kathaṃ svāmin kartavyaṃ dhārmikaiḥ sadā /
parigraho yathā poṣyaḥ kanyodvāhastathaiva ca

anyatpṛcchāmi deveśa kasya kanyā na dīyate /
dātavyaṃ kutra taddeva kasmai dattamathākṣayam

uttamaṃ madhyamaṃ vāpi kanīyaḥ syātkathaṃ vibho /
rājasaṃ tāmasaṃ vāpi niḥśreyasamathāpi vā

īśvara uvāca -
sarveṣāmeva dānānāṃ kanyādānaṃ viśiṣyate /
yo dadyātparayā bhaktyābhigamya tanayāṃ nijām

kulīnāya surūpāya guṇajñāya manīṣiṇe /
sulagne sumuhūrte ca dadyātkanyāmalaṃkṛtām

aśvānnā gāṃśca vāsāṃsi yo'tra dadyātsvaśaktitaḥ /
tasya vāso bhavettatra padaṃ yatra nirāmayam

yenātra duhitā dattā prāṇebhyo'pi garīyasī /
tena sarvamidaṃ dattaṃ trailokyaṃ sacarācaram

yaḥ kanyārthaṃ tato labdhvā bhikṣate caiva taddhanam /
sa bhavetkarmacaṇḍālaḥ kāṣṭhakīlo bhavenmṛtaḥ

gṛhe'pi tasya yo'śnīyājjihvālaulyātkathaṃcana /
cāndrāyaṇena śudhyeta taptakṛcchreṇa vā punaḥ

uttānapāda uvāca -
vittaṃ na vidyate yasya kanyaivāsti ca yadgṛhe /
kathaṃ codvāhanaṃ tasya na yāñcāṃ kurute yadi

īśvara uvāca -
avitenaiva kartavyaṃ kanyodvahanakaṃ nṛpa /
kanyānāma samuccārya na doṣāya kadācana

abhigamyottamaṃ dānaṃ yacca dānamayācitam /
bhaviṣyati yugasyāntastasyānto naiva vidyate

abhigamyottamaṃ dānaṃ smṛtamāhūya madhyamam /
yācyamānaṃ kanīyaḥ syāddehi dehīti cādhamam

yathaivāśmāśmanābaddho nikṣipto vārimadhyataḥ /
dvāvetau nidhanaṃ yātastadvadannamapātrake

asamarthe tato dānaṃ na pradeyaṃ kadācana /
dātāraṃ nayate'dhastādātmānaṃ ca viśeṣataḥ

samarthastārayeddvau tu kāṣṭhaṃ śuṣkaṃ yathā jale /
yathā nauśca tathā vidvānprāpayedaparaṃ taṭam

āhitāgniśca gṛhṇāti yaḥ śūdrāṇāṃ pratigraham /
iha janmani śūdro'sau mṛtaḥ śvā copajāyate

vṛthā kleśaśca jāyeta brāhmaṇe hyagnihotriṇi /
asatpratigrahaṃ kurvanguptaṃ nīcasya garhitam

abhojyaḥ sa bhavenmartyo dahyate kāriṣāgninā /
kaṭakāro bhavetpaścātsapta janma na saṃśayaḥ

lajjādākṣiṇyalobhācca yaddānaṃ coparodhajam /
bhṛtyebhyaśca tu yaddānaṃ tadvṛthā niṣphalaṃ bhavet

// iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe śūlabhedamāhātmye pātrāpātraparīkṣādānādiniyamavarṇanaṃ nāma pañcāśattamo'dhyāyaḥ //