Skanda Purana · Chapter 5.5

// vyāsa uvāca // //
yuddhe nivārite tatra raktasvedajayoḥ purā //
kiṃ kṛtaṃ brahmaṇā tatra prāyaścittaṃ ca karmaṇām

janārdanena kiṃ karma śaṃkareṇa ca yanmune //
etatsarvaṃ samākhyāhi prasīda vadatāṃvara

// sanatkumāra uvāca // //
brahmā juhvannagnihotraṃ vanauṣadhiphalacchadaiḥ //
śastaiḥ kuśasamidbhiśca yathoktaṃ hariṇā purā

badaryāśramamāsādya naranārāyaṇāvṛṣī //
tepatustau tapaścograṃ hitārthaṃ sarvadehinām

kapālapāṇirdeveśaḥ paryaṭanvasudhāmimām //
kuśasthalīṃ samāsādya praviṣṭastadvanottamam

nānādrumalatākīrṇaṃ nānāpuṣpopaśobhitam //
nānāpakṣiravākīrṇaṃ nānāmṛgasamākulam

drumapuṣpabharāmodavāsitaṃ yatsuvāyunā //
buddhipūrvamiva nyastaiḥ phalapuṣpaiḥ supūjitam

nānāgaṃdharasāḍhyaiśca pakvāpakvaphalodbhavaiḥ //
phalaiḥ suvarṇarūpāḍhyairāsamantānmanoramaiḥ

jīrṇapatratṛṇādīni śuṣka kāṣṭhaphalāni ca //
bahiḥ kṣipaṃti jātāni marutonugrahāṇi ca

nānāpuṣpasamūhānāṃ gandhamādāya mārutaḥ //
śītalo vāti taṃ bhūmideśaṃ yatra viveśa saḥ

haritasnigdhanicchidraiḥ parṇairañchidrakoṭaraiḥ //
vṛkṣairanekasaṃkhyaiśca bhūṣitaṃ śirasānvitaiḥ

arogidarśanīyaiśca suvṛttaiḥ kvaci duddhataiḥ //
kuṭumbairiva viprāṇāṃ siddhirvai bhāti sarvataḥ

śobhanairvāyusaṃkīrṇairaṃkuraiḥ prāvṛtā drumāḥ //
kulīnairiva nicchidraiḥ svagaṇaiḥ prāvṛtā narāḥ

pavanoddhūtaśikharaiḥ sparśayaṃti parasparam //
ārātpavanato'nyonyaspṛṣṭaśākhāvataṃsakāḥ

nāgavṛkṣāḥ kvacitpuṣpairbhramarālīnakesa raiḥ //
nayanairiva śobhaṃte dhavalaiḥ kṛṣṇatārakaiḥ

puṣpasannaddhaśikharāḥ karṇikāradrumāḥ kvacit //
yugmayugmavivāhe ca śobhaṃte sādhu daṃpatīḥ

supuṣpavibhavāṭopaiḥ sinduvārasya paṃktayaḥ //
mūrtimatya ivābhāṃti pūjitā vanadevatāḥ

kvacitkvacitkundalatāḥ supuṣpābharaṇojjvalāḥ //
dikṣudikṣu praśobhante bālacandrā ivodyatāḥ

atividrumaśobhāḍhyā kāsaṃtyo yūthikālatāḥ //
puṣpitāḥ puṣpaviṭapānvīja yaṃtya ivotthitāḥ

śālārjunāḥ kvacidbhāṃti vanoddeśeṣu puṣpitāḥ //
dhautakauśeyavāsobhiḥ prāvṛtāḥ puruṣottamāḥ

avimuktaṃ tu vallībhiḥ puṣpitāstu drumāstathā //
upagūḍhā virājante nārībhiriva supriyā

cūtāśca tilakāścaiva mañjarībhiḥ karairiva //
vāyuprattābhiranyonyaṃ ḍhaukantīva hi sajjanān

parasparaṃ ca saṃyuktaistilakāśokapallavaiḥ //
hastairhastānspṛśaṃtīva suhṛdaścittasaṃgatāḥ

phalapuṣpanagā namrāḥ peśaleneva sajjanāḥ //
anyonyamarpayaṃtīva sapuṣpāṇi phalāni ca

mārutāśliṣṭasaṃtuṣṭaiḥ pādapāḥ śālivāribhiḥ //
āryāḥ samāgatā loke prītidāya iva sthitāḥ

puṣpāṇāmiva vegena svaśobhārthaṃ vrajaṃti vai //
samasannāhamāsādya puruṣāḥ spardhayeva hi

puṣpaśobhābharanataiḥ śikharaiḥ kaṃpasaṃyutaiḥ //
nṛtyanti pakṣiṇo mattā yuktāḥ śobhanaśekharaiḥ

bhṛṃgāḥ pavanavikṣiptāmṛtavallīlatāśritāḥ //
savallikāḥ pranṛtyanti mānavā iva sapriyāḥ

puṣpābhiḥ kundavallībhiḥ pādapāḥ kvacidāvṛtāḥ //
bhāti tārāgaṇaiścitraiḥ śaradīva nabhastalam

drumā ṇāmapyathāgreṣu puṣpitā mādhavī latā //
śikharā iva śobhante racitā buddhipūrvakam

haritāḥ kāṃcanacchāyāḥ phalitāḥ puṣpitā drumāḥ//
sauhṛdaṃ darśayantīva narāḥ sādhusamāgame

puṣpakiṃjalkabahulāḥ kiṃjalkabahulodarāḥ //
kiṃjalkamattamadhupā viśadā iva śārikā

śirīṣa puṣpasaṃkāśāḥ śukā mithunataḥ kvacit//
kīrtayaṃti giraścitrāḥ pūjitā brāhmaṇā yathā

saṃyuktāḥ sahacāriṇyā mayūrāścitrabarhiṇaḥ //
vanāṃtare vyatiṣṭhaṃta ekāṃta iva saṃsthitāḥ

kūjaṃti patrisaṃghātā nānādbhutavirāviṇaḥ //
kurvaṃti ramaṇīyaṃ hi ramaṇīyataraṃ vanam

nānā mṛgagaṇākīrṇaṃ nityaṃ samuditāṃḍajam //
tadvanaṃ naṃdanasamaṃ manodṛṣṭivivardhanam

kapālapāṇirbhagavāṃstathārūpaṃ vanottamam //
dadarśa śaṃkaro dṛṣṭyā saumyayā naṃdanopamam

tā vṛkṣapaṃktayaḥ sarvā dṛṣṭvā rudraṃ samāgatam //
nivedya śaṃbhave bhaktyā mumucuḥ puṣpasaṃpadam

puṣpapratigrahaṃ kṛtvā pādapānāṃ maheśvaraḥ //
varaṃ vṛṇīdhvaṃ bhadraṃ vaḥ pādapānityuvāca saḥ

evamukte bhagavatā taravo niravagrahāḥ //
ūcuḥ prāṃjalayaḥ sarve namaskṛtya maheśvaram

varaṃ dadāsi deveśa prasanna janavatsala //
ihaiva bhagavannitya vane sannihito bhava

eṣa naḥ paramaḥ kāmo devadeva namo'stu te //
tvaṃ cedvasasi deveśa vane'sminviśvabhāvana

sarvātmanā prapannā vai yācāmahe varottamam //
kimanyavarakoṭībhireṣa no dīyatāṃ varaḥ

ityuktaḥ pādapaiḥ sarvaiḥ śaraṇāgatavatsalaḥ //
varaṃ dadau pādapebhyaḥ procyamānaṃ mayā śṛṇu

// maheśvara uvāca // //
bāḍhaṃ me manasā vāso nityamatra vanottame //
varaṃ dadāmi bhūyo vo na vṛthā darśanaṃ mama

nāgnirna vāyurna jalaṃ na sūryakiraṇātapaḥ //
na vidyudaśaniḥ śītaṃ rujaṃ vo janayiṣyati

nityaṃ puṣpavaropetā nityaṃ susthirayauvanāḥ //
kāmagāḥ kāmarūpāśca kāmarūpaphalapradāḥ

kāmasaṃdarśanāḥ puṃsāṃ tapaḥsaṃdhyājvaladṛśām //
śriyā paramayā yuktā matprasādādbhaviṣyatha

evaṃ sa varadaḥ śaṃbhuranujagrāha pādapān //
sthitvā varṣasahasraṃ tu kapālaṃ cākṣipadbhuvi

kṣitiṃ nipatatā tena kaṃpate sma rasātalam //
vivaśāstatyajurvelāṃ sāgarāḥ kṣubhitormayaḥ

śakrāśanihatānīva vyāghravyālānvitāni ca //
śikharāṇi vyaśīryaṃta parvatānāṃ sahasraśaḥ

devasiddhavimānāni gaṃdharvanagarāṇi ca //
prasphuranti viniṣpeturvinineśurdharātale

kapotameṣāścātyaṃtaṃ punaḥ saṃghātadarśanāḥ //
jyotirgrahāśchādayaṃto babhūvustīrṇabhāskarāḥ

mahatā tasya śabdena jaḍāṃdhabadhiraṃ kṛtam //
babhūva vyākulaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram

surāsurāṇāṃ sarveṣāṃ śarīrāṇi manāṃsi ca //
avase duścakaṃpuśca kimetaditi jajñire

dhairyamālaṃbya sarve'pi samāgamyeṃdrapūrvakāḥ //
brahmalokaṃ samāsādya brahmāṇamidamūcire

kiṃ nimittaṃ tu bhagavannetadutpātadarśane //
trailokyaṃ kaṃpitaṃ yena saṃyuktaṃ kālakarmaṇā

jātaṃ kalpāvasānaṃ ca bhinnamaryādasāgaram //
catvāro diggajāḥ kiṃ nu babhūvuracalāścalāḥ

dharā samādhṛtā kasmātsaptasāgaravāriṇā //
utpattirnāsti sarvasya bhagavanna prayojanam

yādṛśo'yaṃ śrutaḥ śabdo na bhūto nāpi viśrutaḥ //
trailokyamākulaṃ yena cakre raudreṇa bhūyasā

evamukto'bravīdbrahmā parameśānubhāvitaḥ //
tatprasādātprati jñānī jñātvā rudramupasthitam

yatpṛṣṭaṃ marutaḥ sarve śṛṇudhvaṃ tatra kāraṇam //
niścayenātra vijñeyaṃ śraddadhānairyathāvidhi

mukhaṃ chittvā nakhāgreṇa maddehātpaṃcamaṃ śiraḥ //
kapālapāṇirbhagavānviṣṇorāśramamabhyagāt

yayāce pātramādāya bhikṣāṃ nārāyaṇaṃ prabhum //
utpapāta munistatra naronāma dhanurdharaḥ

tataḥ kuśasthalīmetya bhagavāṃstadvanottamam //
viveśa tarumārgeṇa puṣpāmodābhinaṃditaḥ

anugṛhyātha bhagavānvanaṃ tatsarvagāṃḍajam //
jagato'nugrahārthāya tatra vāsamarocayat

tatkapālaṃ karasthaṃ yannyastaṃ bhagavatā kṣitau //
tenaiṣā kampitā bhūmiḥ kṛtaṃ trailokyamākulam

taddrakṣyatha virūpākṣaṃ prapadyata mayā saha //
ārādhyamāno bhaga vānpradāsyati varaṃ hi vaḥ

ityuktvā bhagavānbrahmā saha tairdevadānavaiḥ //
jagāma tadvanoddeśaṃ yatrāste vṛṣabhadhvajaḥ

prahṛṣṭamanasaḥ sarve kokilālāpalāpitām //
puṣpoccayokṣitāṃ sīmāṃ viviśuḥ śaṃkarepsavaḥ

saṃprāptaṃ sarvametaistadvanaṃ naṃdanasaṃmitam //
suvallīgṛhaśobhāḍhyaṃ sudṛḍhaṃ śuśubhe tadā

dṛṣṭvā tadvanamuttamaṃ tanubhṛtāmāhrādakaṃ cetasāṃ nānāsatphalapuṣpapādapavanairāsevitaṃ sarvataḥ //
tasminbarhiṇahaṃsasārasakulai rmaṃḍūkamatsyairyute drakṣyāmo haramatra cetasi surāḥ prāpurmudaṃ te tadā

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtya khaṇḍe'vantīkṣetramāhātmye devāgamanavarṇanaṃnāma paṃcamo'dhyāyaḥ