Skanda Purana · Chapter 5.36

// vyāsa uvāca // //
mahākālaṃ kimarthaṃ tu kiṃ vā śivapadaṃ smṛtam //
koṭīśvaraṃ kimarthaṃ tu pāvakaṃ tatkimucyate

naradīpaṃ kimarthaṃ tu dvitīyā vaṭamātaraḥ //
abhayeśvaraṃ kimarthaṃ tu śaṃkhoddhā raṇameva ca

śūleśvaraṃ kimarthaṃ tu kimoṃkārastu kathyate //
dhūtapāpaṃ kimarthaṃ tu kimaṃgāreśvaraṃ tathā

purī cojjayinī divyā saptakalpā kathaṃ smṛtā //
kathayasva muniśreṣṭha tasyā nāmāni yāni ca

// sanatkumāra uvāca // //
śṛṇu vyāsa yathā khyātā purī divyā kuśa sthalī //
nāmataḥ karmataḥ śreṣṭhā saptakalpānuvāsinī

prākkalpe svarṇaśṛṃgākhyā dvitīye tu kuśasthalī //
tṛtīye'vaṃtikā proktā caturthetvamarā vatī

vikhyātā pañcame kalpe purī cūḍāmaṇīti ca //
ṣaṣṭhe padmāvatī jñeyā saptame cojjayinī purī

punaraṃte tu kalpasya svarṇaśṛṅgādi kā smṛtā //
etāni sapta nāmāni prātarutthāya yaḥ paṭhet

saptajanmakṛtātpāpānmucyate nātra saṃśayaḥ //
ujjayinyāṃ purā rājā babhūva kila cāṃdhakaḥ

tasya putro mahāvīryo nāmnā kanakadānavaḥ //
yuddhārthaṃ sa mahāvīryaḥ śakraṃ yuddhe samāhvayat

krodhādiṃdreṇa saṃgrāme yudhya māno nipātitaḥ //
nihatya dānavaṃ śakro bhayādaṃdhāsurasya tu

jagāma śaṃkarānveṣī kailāsaṃ śaṃkarālayam //
dṛṣṭvā praṇamya deveśaṃ caṃdrārdhakṛta śekharam

bhīto vijñāpayāmāsa sa cāśrvākulalocanaḥ //
abhayaṃ dehi me deva dānavādaṃdhakācca vai

śakrasyetthaṃ vacaḥ śrutvā śaraṇā gatavatsalaḥ //
dadāvabhayamevāsau mā bhaistvamaṃdhakāddhi vai

kṛtvā rūpaṃ mahādevo viśvarūpaṃ subhairavam //
sarpairlaladbhiratyugraistīkṣṇadaṃṣṭrairviṣolbaṇaiḥ

pātālodararūpaiśca bhairavārāvanādibhiḥ //
bhujairanekasāhasrairbahuśastradhṛtaistathā

siṃhacarmaparīdhānaṃ vyāghratvaguttarīyakam //
gavājina kṛtāṭopaṃ caṃdrāgniravilocanam

mahāmahīdhratulyābhyāṃ jaṃghābhyāṃ bhūṣitaṃ sadā //
kṣobhayaṃścālayansarvānpātālasya talāvadhi

īdṛgrūpaṃ vidhāyeśo danudaityabhayāvaham //
avātaranmahīṃ bhīmaḥ pādenaikena śaṃkaraḥ

tatraiva hi hrado jātaḥ sarvadaivatavaṃditaḥ //
khyātaṃ śivapadaṃ taddhi yatpadā''krāṃtavānvibhuḥ

pāpānāṃ ca purā koṭiḥ pādāṃguṣṭhena dāritā //
koṭitīrthamataḥ khyātaṃ sarvapāpapraṇāśanam

agastyena tathā koṭistīrthānāmavadhāritā //
ato'pīdaṃ śubhaṃ loke koṭitīrthaṃ sadā smṛtam

dṛṣṭvā tu tridaśāḥ sarve snātā vai hitakāmyayā //
mahā kālakṛtaṃ rūpaṃ mahākālastataḥ smṛtaḥ

aṃdhāsuro'pi danujaḥ putraṃ śrutvā hataṃ yudhi //
krodhena tamasāviṣṭo raṇatūryāṇyavādayata

sasainyo nirgataḥ prāpto yatra te tridaśāḥ sthitāḥ //
mahatyā senayā sārdhaṃ rathavāraṇayuktayā

tadaiva dānavānvīkṣya mahāhavakṛtodyamān //
vepaṃtaste susaṃnaddhā śaṃbhuṃ śaraṇamāyayuḥ

mā bhairiti mahākālo devānuktvā trilocanaḥ //
gṛhītvā śūlamātiṣṭhaddaṣṭādaṃṣṭrādharo ruṣā

kopayukte virūpākṣe jvālābhiḥ pūritaṃ nabhaḥ //
aṃdhakenātha ruṣṭena śarakoṭistu duḥsahā

muktā jagāma devānāṃ nanāśa śalabhākṛti //
visphuliṃgārciṣaṃ vahniṃ muṃcamānaḥ pinākadhṛk

śataśaḥ śakalīcakre taṃ ca bāṇairatāḍayat //
aṃdhako'pi hi yuddhasthaḥ śithilaḥ śithilā yudhaḥ

niruddhaḥ śaṃbhunā bāṇairalibhiḥ paṃkajaṃ yathā //
tasya sainyaṃ praviddhaṃ ca tadgaṇairyudhi yodhibhiḥ

yodhavarairhatā divyaiḥ sthāṇu sānnidhyamāśritaiḥ //
tatoṃ'dhakena sainyaṃ svaṃ bhinnaṃ dṛṣṭvā tathāsuraiḥ

ātmānaṃ ca maheśena viddhaṃ ca bāṇakoṭibhiḥ //
vidalīkṛtadeho'sau bhaya māśritya vegataḥ

cakāra tāmasīṃ māyāṃ māyāśataviśāradaḥ //
tayāṃtarhitadeveśo jagāma diśamuttarām

śaṃbhurbhītibharaṃ bibhradbabhrāma bhuvi bhinnahṛt //
yasminmārge gato devastena daityo jagāma ha

vadanna dṛśyate kvāsau gato duṣṭaḥ punaḥpunaḥ //
uvāca cāṃdhakaḥ śabdaṃ tathovā ca maheśvaraḥ

tatra tīrthamathotpannaṃ vāgaṃdhakamabhiśrutam //
tatra snātvā śucirbhūtvā yo vai dadyātsaśarkaram

navamyāṃ mārgaśīrṣasya śuklāyāṃ śraddhayānvitaḥ //
akṣayaṃ tadbhaveddattaṃ dātā śivapuraṃ vrajet

pitṛnuddiśya yatkiṃciddīyate bhaktitaḥ śive //
tṛptāstiṣṭhaṃti te tāvadyāvadābhūta saṃplavam

tamasā cchāditā devāḥ saṃbabhūvuḥ samākulāḥ //
saṃbhrāṃtamanasaḥ sarve na kiṃcidapi menire

etasminnaṃtare vyāsa narādityaḥ svatejasā //
uttasthau nararūpeṇa kurvanvitimirā diśaḥ

naṣṭe tamasi daityepi prakāśa prakaṭe sati //
devā mudamavāpuste dṛṣṭvā naraṃ vilocanaiḥ

stuvaṃto vividhaiḥ stotrairnararūpaṃ divākaram //
uttasthau nararūpeṇa dīpto yasmāddivākaraḥ

tenāsya nāma te cakurnaradīpa itīśvarāḥ //
yaḥ paśyati naro bhaktyā naradīpaṃ divākaram

mucyate sarvapāpebhyo yadyapi brahmahā bhavet //
ṣaṣṭhyāmarkadine vipra saptamyāmupa vāsayet

dinacchidretha saṃkrāṃtau grahaṇe viṣuvatyatha //
kuṃḍe snātvā śucirbhūtvā japanniyatamānasaḥ

naradīpaṃ naraḥ paśyetstotravā ditramaṃgalaiḥ //
gaṃdhairdhūpaistathā dīpairnaivedyaiḥ pūjayettathā

gītaṃ vādyaṃ puraskṛtya praṇamyāṣṭāṃgameva ca //
prātarmadhyāparāhne vā kṛtvārkasya pradakṣiṇā m

sa muktaḥ sarvapāpaistu saptajanmakṛtairapi //
sūryakoṭipratīkāśairvimānaiḥ sārvakāmikaiḥ

sūryalokaṃ prayātyāśu yatsurairapi durlabham //
śakrātprāpya purā yasmādbhānuratra pratiṣṭhitaḥ

nareṇaiva prasādena naradīpastato hyayam //
tadaivāsya purā vyāsa yātrā śakreṇa nirmitā

āgamiṣyāmyahaṃ pārtha sārdhaṃ devaiḥ samāhitaḥ //
jyeṣṭhe site dvitīyāyāṃ naradīpe tu sarvadā

tatrāhamāgato jñeyo loke devasya varṣaṇāt //
tato'naṃtaramāgatya devā ye tridaśālayāt

dṛṣṭvā devaṃ tathārūḍhaṃ naradīpaṃ sudīpitam //
kṛtvā yātrāṃ ca te yāṃti devayānairitastataḥ

yaḥ paśyenmānavo bhaktyā naradīpaṃ rathasthitam //
sarvapāpavinirmuktaḥ sūryaloke mahīyate

rathayātrāmatho vakṣye naradīpasya yā mune //
tāṃ kṛtvā caiva yatpuṇyaṃ munibhiḥ parikīrtitam

jyeṣṭhe site dvitīyāyāṃ rathastho hi divākaraḥ //
kuśasthalyāṃ dvijaiḥ śreṣṭhairbāhukṣepaiḥ praṇīyate

uttarāṃ diśamāyāṃtaṃ yaḥ paśyati divaspatim //
agniṣṭomasya yajñasya labhate so'khilaṃ phalam

nivṛtya keśavārkādyo rathaṃ paśyati mānavaḥ//
śuṃḍīrasvāmino yātrā kṛtā tena na saṃśayaḥ

rathamākarṣate yastu rajjvākarṣeṇa vai mune //
kulamuddharate so'pi pūrvānpitṛpitāmahān

dakṣiṇābhimukhaṃ yāṃtaṃ naradīpaṃ dvijottama //
ye saṃyatāḥ prapaśyaṃti te yāṃti ca triviṣṭapam

sūtreṇa veṣṭayetkṣetraṃ rathaṃ devamathāpi vā //
sarvānkāmānavāpnoti kṛtapuṇyaśca jāyate

pradakṣiṇāṃ tu sūryasya bhaktyā kurvaṃti ye narāḥ //
pradakṣiṇīkṛtā taistu saptadvīpā vasuṃdharā

prātarutthāya yo bhaktyā maunī yāti divākaram//
dṛṣṭvā tu pūrvadvāreṇa namaskṛtya dvijottama

praviśya dakṣiṇenaiva rathacakraṃ prapūjayet //
tena dvāreṇa niṣkramya praṇipatya vrajettataḥ

paścimaṃ dvāramāśritya rathasthaṃ sūryamarcayet //
cāmaraṃ ca vitānaṃ ca ghaṃṭādīni nivedayet

pūrvadvāre tu gaurde yā tathāśvaścaiva dakṣiṇe //
paścime ca gajaḥ prokta uttare ratha eva ca

kuryādeva tu yo yātrāṃ naradīpasya mānavaḥ//
sarvānkāmānavāpnoti kṛtapuṇyaśca jāyate

gosūryaśivaśakrāṇāṃ svarlokaṃ labhate śubham //
pradakṣiṇā mahāmeroḥ kṛtā tena bhavenmune

dadyādgavāṃ sahasraṃ yo vyatīpātaśate naraḥ//
aśvānāṃ ca sahasreṇa yadyāyāttatphalaṃ labhet

naradīpe rathārūḍhe vapanaṃ kārayettu yaḥ//
śriyā na vicyutistasya sūryaloke mahīyate

sūryasya purato vāpyāṃ māsaṃ nityaṃ sarasvatī//
yastāmālokate martyo duḥsvapnaṃ tasya naśyati

bhaktyā yo'nudinaṃ vyāsa naradīpaṃ prapaśyati//
uttamaṃ sthāna māsādya putrapautrasamanvitaḥ

prakrīḍya baṃdhubhiḥ sārdhaṃ mṛtaḥ sūryapuraṃ vrajet//
pranaṣṭe timire vipra jāte sarvatra suprabhe

hateṃ'dhake maheśena śūlena triśikhena vai //
prahṛṣṭāśca surāḥ sarve brahmeṃdrapramukhāstadā

śaṃkhaṃ dadhmau tadā viṣṇuḥ surāṇāṃ hitakāmyayā //
tatra tīrthamathotpannaṃ śaṃkhoddhāraṇasaṃjña kam

tatra saṃnihito viṣṇurliṃgaṃ caiva caturmukham //
anādyaṃ caiva vipreṃdra liṃgasyaiva samīpataḥ

devasya dakṣiṇe bhāge śūlenādhiṣṭhitaḥ sthitaḥ //
caturdaśyāṃ tathāṣṭamyāṃ ye paśyaṃti jiteṃdriyāḥ

te kṣīṇāśeṣapāpaughāḥ prāpsyaṃti paramāṃ gatim //
yoginīnāṃ baliṃ yastu yathāvatsaṃpradā syati

bhūtapretapiśācādyairnāsau kenāpi bādhyate //
dvādaśīṃ samupoṣyaiva snātvā devaṃ janārdanam

yaḥ paśyecchaṃkhinaṃ devaṃ so'cyutaṃ sthānamāpnuyāt

yaḥ sthūlasūkṣmaprakaṭaprakāśo yaḥ sarvabhūto na ca sarvabhūtaḥ //
viśva yataścaiva hi viśvaheturnamostu tasmai puruṣottamāya

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṃḍe'vantīkṣetramāhātmye naradīpamāhātmyavarṇanaṃnāma ṣaṭtriśo'dhyāyaḥ