Skanda Purana · Chapter 5.29

// sanatkumāra uvāca // //
tīrthasyā'narakasyāsya māhātmyaṃ śṛṇu sāṃpratam //
tīrthe cānarake snātvā dṛṣṭvā devaṃ maheśvaram //
na paśyennarakaṃ kvāpi yadyapi brahmahā bhavet

// vyāsa uvāca // //
kiyaṃto narakāstāta kasminsthāne pratiṣṭhitāḥ//
patanti kena pāpena pāpinasteṣu duḥkhitāḥ

tatkathaṃ prāṇinastatra gacchanti pāpakāriṇaḥ //
etatsarvaṃ samākhyāhi yadi tuṣṭo'si me prabho

//
// sanatkumāra uvāca // //
śṛṇuṣva narakānvyāsa tāvanto yatra saṃsthitāḥ //
na labhyaṃte yathā caite satyametadvadāmi te

pātālani layāḥ sarve vikhyātā duḥkhadāḥ sadā //
puṇyaplāvena te sarve tiryagyāṃti svakarmabhiḥ

rauravaḥ sūkaro raudrastālo vinaśakastathā //
taptakumbhastu taptāyo mahājvālastathaiva ca

kuṃbhīpākaḥ krakacanastathā devātidāruṇaḥ //
kṛmibhuktiśca raktākhyo lālābhakṣaśca gaṃḍakaḥ

adhomukhaścāsthibhaṃgo yaṃtrapīḍanakastathā //
saṃdaṃśo rudhirāṃgaśca śvabhojyaśca kubhojanaḥ

ityevamādayaḥ sarve narakā bhṛśadāruṇāḥ //
yamasya viṣaye saṃti stutā hi bhayadāyinaḥ

pataṃti puruṣāsteṣu pāpakarmaratāśca ye //
patitāśca prapacyaṃte narāḥ karmānurūpataḥ

yātanābhirvicitrābhī raudrakarma kṣayādbhṛśam //
sugāḍhaṃ hastayorbaddhāstaptaśṛṃkhalayā narāḥ

mahāvṛkṣāgraśṛṃgeṣu laṃbyaṃte yamakiṃkaraiḥ //
śocaṃtaḥ svāni karmāṇi tūṣṇīṃ tiṣṭhaṃti niścalāḥ

agnivarṇaiḥ śaṃkubhiśca lohadaṃḍaiḥ sakaṃṭakaiḥ//
hanyaṃte kiṃkarairghoraiḥ samaṃtātpāpakāriṇaḥ

tattatkṣaṇātpradīptena vahninā ca viśeṣataḥ //
samaṃtataḥ prakṣipyaṃte kṛttāśca jarjarīkṛtāḥ

kūṭasākṣī tathā'samyakpakṣapātena yo vadet //
yaścānyadanṛtaṃ brūyātsa naro yāti rauravam

surāpo brahmahā hartā suvarṇasya ca sūcakaḥ //
prayāṃti narakāṃścaiva taiḥ saṃsargamupaiti yaḥ

bhrūṇahā guruhaṃtā ca goghnaśca munisattama //
yāṃtyete narakaṃ raudraṃ ye ca viśvāsaghātakāḥ

taptaloṣṭheṣu pacyaṃte yastu bhaktaṃ parityajet //
snuṣāṃ sutāṃ ca yo gacchenmahā jvāle sa pātyate

kuṃbhīpāke prayātyeva pādairūrdhvairadhomukhaḥ //
karoti karma vai nityaṃ yaśca gāṃ pratiṣedhayet

svāmidrohī ca yo raudrastaptakuṃbhe sa pātyate //
devadūṣayitā yaśca vedavikrayikastathā

parastrīgāmino ye ca yāṃti krakacane tu te //
cauro'tidāruṇe yāti maryādābhedakastathā

devadvijapitṛdveṣṭā ratnadūṣayitā ca yaḥ //
sa yāti kṛmibhakṣe vai raktākhye ca pataṃti te

pitṛdevagurūṇāṃ ca saparyāṃ na karoti yaḥ //
lālābhakṣe sa yātyugre kūṭakarma karoti yaḥ

aṃtyajebhyo grahītā ca narake yātyadhomukhe //
asthibhaṃge prayātyeva eko miṣṭānnabhuṅnaraḥ

kṛtaghnaḥ piśunaḥ krūraḥ kūṭamānī viḍaṃbakaḥ //
yaṃtrapīḍanake yāti paraguhyaprakāśakaḥ

lākṣāmāṃsarasānāṃ ca tilānāṃ rasakasya ca //
vikrayī brāhmaṇo yāti śvadaṃśe nātra saṃśayaḥ

madhuhā grāmahaṃtā ca yāti vaitaraṇīṃ naraḥ //
varṇāśramaviruddhaṃ ca karma kurvaṃti ye narāḥ

karmaṇā manasā vācā mahānadyāṃ prayāṃti te //
gurūṇāmavamaṃtā ca śāstradūṣayitā ca yaḥ

asipatre prayātyeva tathā parvavilaṃghakaḥ //
dhanayauvanamattā ye maryādābhedino narāḥ

te yāṃti narake ghore kṛṣṇasūtre'tidāruṇe //
asaṃskṛtaśca yo vipro vṛṣalīṃ sevate tu vai

vṛṣalīmithuno yaśca patatastāvubhāvapi //
ucchiṣṭā ye spṛśaṃtīha gāvo'gniṃ jananīṃ dvijān

te pacyaṃte kubhojye ca mitra dveṣī viśeṣataḥ //
paṃktibhede divāsvapre ye naro'brahmacāriṇaḥ

putrairadhyāpitā ye tai te pataṃti śvabhojane //
ete cānye ca narakāḥ śataśo' tha sahasraśaḥ

tatra duṣkṛtakarmāṇaḥ pacyaṃte yātanāgatāḥ //
nṛṇāṃ svargāśca yāvaṃtastāvaṃto nirayāstathā

pāpaṃ kṛtvā tu bahulaṃ prāyaścittaparāṅmukhāḥ //
kṛte pāpe ca vai tāpo yasya puṃsaḥ prajāyate

prāyaścittaṃ tu tasyaikaṃ śivasaṃsmaraṇaṃ param //
tasmādaharniśaṃ śaṃbhuṃ saṃsmaranpuruṣottamaḥ

na yāti narakaṃ śuddhaḥ saṃkṣīṇākhilapātakaḥ //
kārtikasyāsite pakṣe kṛṣṇā yā ca caturdaśī //
tasyāṃ dīpaḥ pradātavyo devadevasya cāgrataḥ

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvaṃtyakhaṇḍe'vantīkṣetramāhātmye naraka'kathanaṃ nāmaikonatriṃśo'dhyāyaḥ