Skanda Purana · Chapter 5.236

//sūta-uvāca// yātrāṃ tu kṛtavān sādhurmaṅgalāyanapūrvikām / brāhmaṇebhyo dhanaṃ dattvā tadā tu nagaraṃ yayau

kiyada dūre gate sādhau satyanārāyaṇa:prabhu:// jijñāsāṃ kṛtavān sādho kimasti tava nau sthitam/२//
tato mahājanau mattau helayā ca prahasya vai// kathaṃ pṛcchasi bho daṇḍin mudrāṃ netuṃ kimicchasi/३//
latāpatrādikaṃ caiva vartane taraṇau mama// niṣṭhuraṃ ca vaca: śrutvā satyaṃ bhavatu te vaca:

evamuktvā gata: śīghraṃ daṇḍī tasya samīpata:// kiyad dūre tato gatvā sthita: sindhusamīpata:

gate daṇḍini sādhuśca kṛtanityakriyastadā// utthitāṃ taraṇiṃ ddaṣṭvā vismayaṃ paramaṃ yayau

dṛṣṭvā latādikaṃ caiva mūrchito nyapatada bhuvi// labdhasaṃjño vaṇikputrastataścintānvito'bhavat

tadā tu duhitu: kānto vacanaṃ cedamabravīt// kimatha kriyate śoka: śāpo dattaśca daṇḍinā

śakyate tena sarvaṃ hi kartuṃ cātra na saṃśaya:/ atastaccharaṇaṃ yāmo vāñchitārtho bhaviṣyati

jāmāturvacanaṃ śratvā tatsakāśaṃ gatastadā// dṛṣṭvā ca daṇḍinaṃ bhaktayā natvā provāca sādaram/१०//
kṣamasva cāparādhaṃ me yaduktaṃ tava sannidhau// evaṃ puna: punarnatvā mahāśokākulo'bhevat

provāca vacanaṃ daṇḍī vilapantaṃ vilokya ca// mā rodī:śrṛṇu madvākyaṃ mama pūjābahirmukha:

mamājñayā ca durbuddhe labdhaṃ duḥkhaṃ muhurmuhu:// tacchrutvā bhagavadvākyaṃ stutiṃ kartuṃ samudyata:

//sādhuruvāca// tvanmāyāmohitā: sarve brahmādyāstridivaukasa:// na jānanti guṇān rūpaṃ tavāścaryamidaṃ prabho

mūḍho'haṃ tvāṃ kathaṃ jāne mohitastava māyayā// prasīda pūjayiṣyāmi yathāvibhavavistarai:

purā vittaṃ ca tatsarvaṃ trāhi māṃ śaraṇāgatam// śratvā bhaktiyutaṃ vākyaṃ parituṣṭo janārdana:

varaṃ ca vāñchitaṃ dattvā tatraivāntardadhe hari:// tato naukāṃ samāruhya ddaṣṭvā vittaprapūritām

kṛpayā satyadevasya saphalaṃ vāñchitaṃ mama// ityuktvā svajanai:sārddhaṃ pūjāṃkṛtvā yathāvidhim/१८//
harṣeṇa cābhavatpūrṇa:satyadevaprasādata:/ nāvaṃ saṃyojya yatnena svadeśagamanaṃ kṛtam

sādhurjāmātaraṃ prāha paśya ratnapurī mama// dutaṃ ca preṣayāmāsa nijavittasya rakṣakam

dūto'sau nagaraṃ gatvā sādhubhāryāṃ vilokya ca// provāca vāñchitaṃ vākyaṃnatvā baddhāñjalistadā/२१//
nikaṭe nagarasyaiva jāmātrā sahito vaṇik// āgato bandhuvargaiśca vittaiśca bahubhiryuta:

śrutvā dūtamukhādvākyaṃ mahāharṣavatī satī// satyapūjāṃ tata: kṛtvā provāca tanujāṃ prati

vrajāmi śīdhamāgaccha sādhusaṃdarśanāya ca// iti mātṛvaca: śrutvā vrataṃ kṛtvā samāpya ca

prasādaṃ ca parityajya gatā sāpi patiṃ prati/ tena ruṣṭa: satyadevo bhartāraṃ tararṇi tathā

saṃhṛtya ca dhanai: sārddhaṃ jale tasyāvamajjayat// tata: kalāvatī kanyā na vilokya nijaṃ patim

śokena mahatā tatra rudatī cāpatada bhuvi// dṛṣṭvā tathāvidhāṃ nāvaṃ kanyāṃ ca bahudu:khitām/२७//
bhītena manasā sādhu: kimāścaryamidaṃ bhavet // cintyamānāśca te sarve babhūvustarivāhakā:

tato līlāvatī kanyāṃ dṛṣṭvā sā vihvalābhavat // vilalāpātiduḥkhena bhartāraṃ cedamabravīt

idānīṃ naukayā sārddhaṃ kathaṃ so'bhūdalakṣita:// na jāne kasya devasya helayā caiva sā hṛtā

satyadevasya māhātmyaṃ jñātuṃ vā kena śakyate// ityuktvā vilalāpaiva tataśva svajanai:saha

tato līlāvatī kanyāṃ kroḍe kṛtvā ruroda ha// tata:kalāvatī kanyā naṣṭe svāmini duḥkhitā

gṛhītvā pādukāṃ tasyānugantuṃ ca mano dadhe// kanyāyāścaritaṃ dṛṣṭvā sabhārya: sajjano vaṇik/३३/
atiśokena santaptaścintayāmāsa dharmavit // hṛtaṃ vā satyadevena bhrānto'haṃ satyamāyayā

satyapūjāṃ kariṣyāmi yathāvibhavavistarai:// iti sarvānsamāhūya kathayitvā manoratham

natvā ca daṇḍavad bhūmau satyadevaṃ puna: puna:// tatastuṣṭa: satyadevo dinānāṃ paripālaka:

jagāda vacanaṃ cainaṃ kṛpayā bhaktavatsala:// tyaktvā prasādaṃ te kanyā parti draṣṭuṃ samāgatā

ato'dṛṣṭo'bhavattasyā: kanyakāyā: patirdhruvam // gṛhaṃ gatvāprasādaṃ ca bhuktvā sā''yāti cetpuna:/३८/
labdhabhartrī sutā sādho bhaviṣyati na saṃśaya:// kanyakā tādṛśaṃ vākyaṃ śrutvā gaganamaṇḍalāt/३९//
kṣipraṃ tadā gṛhaṃ gatvā prasādaṃ ca bubhoja sā// sā paścātpunarāgatya dadarśa svajanaṃ patim

tata: kalāvatī kanyā jagāda pitaraṃ prati// idānīṃ ca gṛhaṃ yāhi vilambaṃ kuruṣe katham

tacchutvā kanyakāvākyaṃ santuṣṭo'bhūdvaṇiksuta:// pūjanaṃ satyadevasya kṛtvā vidhividhānata:

dhanairbandhugaṇai: sārdhaṃ jagāma nijamandiram// paurṇamāsyāṃ ca saṅkrā:taukṛtavā:satyapūjanam/४३/
ihaloke sukhaṃ bhuktvā cānte satyapuraṃ yayau

(iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe satyanārāyaṇavratakathāyāṃ caturtho'dhyāya:

"anuvāda:-
sūtajī bole- sādhu nāmaka vaiśya maṃgala smaraṇa kara brāhmaṇoṃ ko dāna dakṣiṇā de, apane ghara kī ora calā/ abhī kucha dūra hī sādhu calā thā ki bhagavāna satyanārāyaṇa ne sādhu vaiśya kī manovṛtti jānane ke uddeśya se, daṃḍī kā veśa dhara, vaiśya se praśna kiyā ki usakī nāva meṃ kyā hai/ saṃpatti meṃ masta sādhu ne haṃsakara kahā ki daṃḍī svāmī kyā tumheṃ mudrā (rupae) cāhie/ merī nāva meṃ to latā-patra hī haiṃ/ aise niṭhura vacana suna śrī satyanārāyaṇa bhagavāna bole ki tumhārā kahā saca ho/
itanā kaha daṃḍī kucha dūra samudra ke hī kināre baiṭha gae/ daṃḍī svāmī ke cale jāne para sādhu vaiśya ne dekhā ki nāva halkī aura uṭhī huī cala rahī hai/ vaha bahuta cakita huā/ usane nāva meṃ latā-patra hī dekhe to mūrcchita ho pṛthvī para gira paḍā/ hośa āne para vaha ciṃtā karane lagā/ taba usake dāmāda ne kahā aise śoka kyoṃ karate ho/ yaha daṃḍī svāmī kā śāpa hai/ ve daṃḍī sarvasamartha haiṃ isameṃ saṃśaya nahīṃ hai/ unakī śaraṇa meṃ jāne se manavāṃchita phala milegā/
dāmāda kā kahanā māna, vaiśya daṃḍī svāmī ke pāsa gayā/ daṃḍī svāmī ko praṇāma kara sādara bolā/ jo kucha maiṃne āpase kahā thā use kṣamā kara deṃ/ aisā kaha vaha bāra-bāra namana kara mahāśoka se vyākula ho gayā/ vaiśya ko rote dekha daṃḍī svāmī ne kahā mata roo/ suno! tuma merī pūjā ko bhūlate ho/ he kubuddhi vāle! merī ājñā se tumheṃ bārabāra duḥkha huā hai/ vaiśya stuti karane lagā/ sādhu bolā- prabhu āpakī māyā se brahmādi bhī mohita hue haiṃ/ ve bhī āpake adbhuta rūpa guṇoṃ ko nahīṃ jānate/
he prabhu! mujha para prasanna hoie/ maiṃ māyā se bhramita mūḍha āpako kaise pahacāna sakatā hūṃ/ kṛpayā prasanna hoie/ maiṃ apanī sāmarthya se āpakā pūjana karūṃgā/ dhana jaisā pahale thā vaisā kara deṃ/ maiṃ śaraṇa meṃ hūṃ/ rakṣā kījie/ bhaktiyukta vākyoṃ ko suna janārdana saṃtuṣṭa hue/ vaiśya ko usakā manacāhā vara dekara bhagavāna aṃtardhāna hue/ taba vaiśya nāva para āyā aura use dhana se bharā dekhā/ satyanārāyaṇa kī kṛpā se merī manokāmanā pūrṇa huī hai, yaha kahakara sādhu vaiśya ne apane sabhī sāthiyoṃ ke sātha śrī satyanārāyaṇa kī vidhipūrvaka pūjā kī/ bhagavāna satyadeva kī kṛpā prāpta kara sādhu bahuta prasanna huā/ nāva calane yogya banā apane deśa kī ora cala paḍā/
apane gṛha nagara ke nikaṭa vaiśya apane dāmāda se bolā- dekho vaha merī ratnapurī hai/ dhana ke rakṣaka dūta ko nagara bhejā/ dūta nagara meṃ sādhu vaiśya kī strī se hātha joḍakara ucita vākya bolā/ vaiśya dāmāda ke sātha tathā bahuta-sā dhana le saṃgī-sāthī ke sātha, nagara ke nikaṭa ā gae haiṃ/ dūta ke vacana suna līlāvatī bahuta prasanna huī/ bhagavāna satyanārāyaṇa kī pūjā pūrṇa kara apanī beṭī se bolī/ maiṃ pati ke darśana ke lie calatī hūṃ/ tuma jaldī āo apanī māṃ ke vacana suna putrī ne bhī vrata samāpta mānā/
prasāda lenā choḍa apane pati ke darśanārtha cala paḍī/ bhagavāna satyanārāyaṇa isase ruṣṭa ho gae aura usake pati tathā dhana se ladī nāva ko jala meṃ ḍubā diyā / kalāvatī ne vahāṃ apane pati ko nahīṃ dekhā/ use baḍā dukha huā aura vaha rotī huī bhūmi para gira gaī/ nāva ko ḍūbatī huī dekhā/ kanyā ke rudana se ḍarā huā sādhu vaiśya bolā- kyā āścarya ho gayā/ nāva ke mallāha bhī ciṃtā karane lage/ aba to līlāvatī bhī apanī beṭī ko dukhī dekha vyākula ho pati se bolī/
isa samaya nāva sahita dāmāda kaise adṛśya ho gae haiṃ/ na jāne kisa devatā ne nāva hara lī hai/ prabhu satyanārāyaṇa kī mahimā kauna jāna sakatā hai/ itanā kaha vaha svajanoṃ ke sātha rone lagī/ phira apanī beṭī ko goda meṃ le vilāpa karane lagī/ vahāṃ beṭī kalāvatī apane pati ke nahīṃ rahane para dukhī ho rahī thī/ vaiśya kanyā ne pati kī khaḍāū lekara mara jāne kā vicāra kiyā/ strī sahita sādhu vaiśya ne apanī beṭī kā yaha rūpa dekhā/ dharmātmā sādhu vaiśya dukha se bahuta vyākula ho ciṃtā karane lagā/ usane kahā ki yaha haraṇa śrī satyadeva ne kiyā hai/ satya kī māyā se mohita hūṃ/
sabako apane pāsa bulākara usane kahā ki maiṃ savistāra satyadeva kā pūjana karūṃgā/ dina pratipālana karane vāle bhagavāna satyanārāyaṇa kobāraṃbāra praṇāma karane para prasanna ho gae/ bhaktavatsala ne kṛpā kara yaha vacana kahe/ tumhārī beṭī prasāda choḍa pati ko dekhane āī/ isī ke kāraṇa usakā pati adṛśya ho gayā/ yadi yaha ghara jākara prasāda grahaṇa kare
aura phira āe/ to he sādhu! ise isakā pati milegā isameṃ saṃśaya nahīṃ hai/ sādhu kī beṭī ne bhī yaha ākāśavāṇī sunī/
tatkāla vaha ghara gaī aura prasāda prāpta kiyā/ phira lauṭī to apane pati ko vahāṃ dekhā/ taba usane apane pitā se kahā ki aba ghara calanā cāhie dera kyoṃ kara rakhī hai/ apanī beṭī ke vacana suna sādhu vaiśya prasanna huā aura bhagavāna satyanārāyaṇa kā vidhi-vidhāna se pūjana kiyā/ apane baṃdhu-bāṃdhavoṃ evaṃ jāmātā ko le apane ghara gayā/ pūrṇimā aura saṃkrāṃti ko satyanārāyaṇa kā pūjana karatā rahā/ apane jīvanakāla meṃ sukha bhogatā rahā aura aṃta meṃ śrī satyanārāyaṇa ke vaikuṃṭha loka gayā, jo avaiṣṇavoṃ ko prāpya nahīṃ hai aura jahāṃ māyākṛta (satya, raja, tama) tīna guṇoṃ kā prabhāva nahīṃ hai/
śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe satyanārāyaṇavratakathāyāṃ caturtho'dhyāya: