Skanda Purana · Chapter 5.235

"sūta uvāca // punaragre pravakṣyāmi śrṛṇudhvaṃ munisattamā: // purā colkāmukho nāma nṛpaścāsī:mahāmati:

jitendriya: satyavādī yayau devālayaṃ prati // dine dine dhanaṃ datvā dvijānsantoṣayatsudhī:

bhāryā tasya pramugdhā ca sarojavadanā satī // bhadraśīlā nadītīre satyasya vratamācarat

etasminnantare tatra sādhureka: samāgata: // vāṇijyārthaṃ bahudhanairanekai: parivārita:

nāvaṃ saṃsthāpya tattīre jagāma nṛpatiṃ prati // dṛṣṭvā sa vratinaṃ bhūpaṃ papraccha vinayānvita:

//sādhuruvāca// kimidaṃ kuruṣe rājanbhaktiyuktana cetasā // prakāśaṃ kuru tatsarvaṃ śrotumicchāmi sāmpratam

'rājovāca// pūjanaṃ kriyate sādho viṣṇoratulatejasa:// vrataṃ ca svajanai: sārvaṃ putrādyāvāptikāmyayā

bhūpasya vacanaṃ śrutvā sādhu: provāca sādaram // sarvaṃ kathaya me rājyankariṣye'haṃ tavoditam

mamāpi santatirnāsti hyetasmājjāyate dhruvam// tato nivṛtya vāṇijyātsānando gṛhamāgata:

bhāryāyai kathitaṃ sarvaṃ vrataṃ santatidāyakam// tadā vrataṃ kariṣyāmi yadā me santatirbhavet

iti līlāvatīṃ prāha patnīṃ sādhu: sa sattama:// ekasmindivase tasya bhāryā līlāvatī satī

bhartṛyuktā''nandacittā'bhavaddharmaparāyaṇā //
garbhiṇī sā'bhavattasya bhāryā satyaprasādata:

daśame māsi vai tasyā: kanyāratnamajāyata// dine dine sā vavṛdhe śuklapakṣe yathā śaśī

samnā kalāvati ceti tannāmakaraṇa kṛtam// tato līlāvatī prāha svāminaṃ madhuraṃ vaca:

na karoṣi kimaryaṃ vai purā saṅkalpitaṃ vrataṃ// sādhuruvāca// vivāhasamaye tvasyā: kariṣyāmi vrataṃ priye

iti bhāryāṃ samāśvāsya jagāma nagaraṃ prati// tata: kalāvatī kanyā vavṛdhe pitṛveśmani

dṛṣṭvā kanyāṃ tata:sādhurnagare sakhibhi:saha// mantrayitvā drutaṃ dūtaṃ preṣayāmāsa dharmavit

vivāhārthe ca kanyāyā:varaṃ śreṣṭhaṃ vicāraya // tenājñaptaśca dūto'sau kāñcanaṃ nagaraṃ yayau

tasmādekaṃ vaṇikputraṃ samādāyāgato hi sa:// dṛṣṭvā tu sundaraṃ bālaṃvaṇikputraṃ guṇānvitam

jñātibhirbandhubhi: sārdhaṃ parituṣṭena cetasā// dattavān sādhu: putrāya kanyāṃ vidhividhānata:

tato bhāgyavaśāttena vismṛtaṃ vratamuttamam// vivāhasamaye tasyāstena ruṣṭe'bhavatprabhu:

tata: kālena niyato nijakarmaviśārada:// vāṇijyārthaṃ tata:śīghraṃ jāmātṛsahito vaṇik/२२//
ratnasārapure ramye gatvā sindhusamīpata:// vāṇijyamakarotsādhurjāmātrā śrīmatā saha

tau gatau nagare ramye candraketornṛpasya ca// etasminneva kāle tu satyanārāyaṇa:prabhu:

bhraṣṭapratijñamālokya śāpaṃ tasmai pradattavān // dāruṇaṃ kaṭhinaṃ cāsya mahada duḥkhaṃ bhaviṣyati

ekasmindivase rājño dhanamādāya taskara:// tatraiva cāgataścauro vaṇijau yatra saṃsthitau

tatpaścāddhāvakān dūtān‌ dṛṣṭvā bhītena cetasā// dhanaṃ saṃsthāpya tatraiva sa tu śīghramalakṣita:

tato dūtā:samāyātā yatrāste sajjano vaṇik// dṛṣṭvā nṛpadhanaṃ tatra badadhvā''nītau vaṇiksutau

harṣeṇa dhāvamānāśca ūcurnṛpasamīpata:// taskarau dvau samānītau vilokyājñāpaya prabho

rājñā''jñaptāstata:śīghraṃ dṛḍhaṃ badadhvā tu tāvubhau // sthāpitau dvaumahādurge kārāgāre'vicārata:

māyayā satyadevasya na śrutaṃ kaistayorvaca:// atastayordhanaṃ rājñā gṛhītaṃ candraketunā

tacchāpācca tayorgehe bhāryā caivātiduḥkhitā// caureṇāpahṛtaṃ sarvaṃ gṛhe yacca sthitaṃ dhanam

ādhivyādhisamāyuktā kṣutpipāsātiduḥkhitā// annacintāparā bhūtvā babhrāma ca gṛhe gṛhe// kalāvatī tu kanyāpi babhrāma prativāsaram

ekasmindivase jātā kṣudhārtā dvijamandiram // gatvā'paśyada vrataṃ tatra satyanārāyaṇasya ca

upaviśya kathāṃ śrutvā varaṃ prārthitavatyapi / prasādabhakṣaṇaṃ kṛtvā yayau rātrau gṛhaṃ prati

mātā kalāvatīṃ kanyāṃ kathayāmāsa premata:// putri rātrau sthitā kutra kiṃ te manasi vartate

kanyā kalāvatī prāha mātaraṃ prati satvaram// dvijālaye vrataṃ mātar dṛṣṭaṃ vāñchitasiddhidam

tacchatvā kanyakāvākyaṃ vrataṃ kartuṃ samudyatā // sā tadā tu vaṇigbhāryā satyanārāyaṇasya ca

vrataṃ cakre saiva sādhvī bandhubhi:svajanai:saha // bhartṛjāmātarau kṣipramāgacchetāṃsvāmāśramam

aparādhaṃ ca me bharturjāmātu: kṣantumarhasi/ vratenānena tuṣṭo'sau satyanārāyaṇa: puna:

darśayāmāsa svapnaṃ hi candraketuṃ nṛpottamam// bandinau mocaya prātarvaṇijau nṛpasattama

deyaṃ dhanaṃ ca tatsarvaṃ gṛhītaṃ yattvayādhunā // no cettvāṃ nāśayiṣyāmi sarājyaṃ dhanaputrakam

evamābhāṣya rājānaṃ dhyānagamyo'bhavatprabhu:// tata: prabhātasamaye rājā ca svajanai:saha

upaviśya sabhāmadhye prāha svapnaṃ janaṃ prati// vṛddhau mahājanau śīghraṃ mocayadvau vaṇiksutau

iti rājño vaca:śrutvā mocayitvā mahājanau// samānīya nṛpasyāgre prāhuste vinayānvitā:

ānītau dvau vaṇikputrau mukto nigaḍabandhanāt// tato mahājanau natvā candraketuṃ nṛpottamam

smarantau pūrvavṛttāntaṃ nocaturbhayavihvalau// rājā vaṇiksutau vīkṣya vaca:provāca sādaram

daivātprāptaṃ mahadduḥkhamidānīṃ nāsti vai bhayam// tadā nigaḍasaṃtyāgaṃ kṣaurakarmādyakārayat

vastrālaṅkārakaṃ datvā paritoṣya nṛpaśca tau// puraskṛtya vaṇikputrau vacasā'toṣayad bhṛśama

purā''nītaṃ tu yad- dravyaṃ dviguṇīkṛtya dattavān / provāca tau tato rājā gaccha sādho nijāśramam/५०//
rājānaṃ praṇipatyāha gantavyaṃ tvatprāsādata:// ityuktvā tau mahāvaiśyau jagmatu:svagṛhaṃ prati

"anuvāda:-
sūtajī bole – he śreṣṭha muniyoṃ, aba āge kī kathā kahatā hūm̐/ pahale samaya meṃ ulkāmukha nāma kā eka buddhimāna rājā thā/ vaha satyavaktā aura jitendriya thā/ pratidina deva sthānoṃ para jātā aura nirdhanoṃ ko dhana dekara unake kaṣṭa dūra karatā thā/ usakī patnī kamala ke samāna mukha vālī tathā satī sādhvī thī/ bhadraśīlā nadī ke taṭa para una dono ne śrīsatyanārāyaṇa bhagavāna kā vrata kiyā/ usī samaya sādhu nāma kā eka vaiśya āyā/ usake pāsa vyāpāra karane ke lie bahuta sā dhana bhī thā/ rājā ko vrata karate dekhakara vaha vinaya ke sātha pūchane lagā–
he rājana ! bhaktibhāva se pūrṇa hokara āpa yaha kyā kara rahe haiṃ? maiṃ sunane kī icchā rakhatā hūm̐ to āpa mujhe batāem̐/ rājā bolā – he sādhu ! apane baṃdhu-bām̐dhavoṃ ke sātha putrādi kī prāpti ke lie mahāśaktimāna śrīsatyanārāyaṇa bhagavāna kā vrata va pūjana kara rahā hūm̐/ rājā ke vacana suna sādhu ādara se bolā – he rājana ! mujhe isa vrata kā sārā vidhāna kahie/ āpake kathanānusāra maiṃ bhī isa vrata ko karum̐gā/ merī bhī saṃtāna nahīṃ hai aura isa vrata ko karane se niścita rupa se mujhe saṃtāna kī prāpti hogī/ rājā se vrata kā sārā vidhāna suna, vyāpāra se nivṛta ho vaha apane ghara gayā/ sādhu vaiśya ne apanī patnī ko saṃtāna dene vāle isa vrata kā varṇana kaha sunāyā aura kahā ki jaba merī saṃtāna hogī taba maiṃ isa vrata ko karum̐gā/
sādhu ne isa taraha ke vacana apanī patnī līlāvatī se kahe/ eka dina līlāvatī pati ke sātha ānandita ho sāṃsārika dharma meṃ pravṛta hokara satyanārāyaṇa bhagavāna kī kṛpā se garbhavatī ho gaī/ dasaveṃ mahīne meṃ usake garbha se eka suṃdara kanyā ne janma liyā/ dinoṃdina vaha ऎse baḍhane lagī jaise ki śukla pakṣa kā caṃdramā baḍhatā hai/ mātā-pitā ne apanī kanyā kā nāma kalāvatī rakhā/ eka dina līlāvatī ne mīṭhe śabdoṃ meṃ apane pati ko yāda dilāyā ki āpane satyanārāyaṇa bhagavāna ke jisa vrata ko karane kā saṃkalpa kiyā thā use karane kā samaya ā gayā hai, āpa isa vrata ko kariye/ sādhu bolā ki he priye ! isa vrata ko maiṃ usake vivāha para karum̐gā/
isa prakāra apanī patnī ko āśvāsana dekara vaha nagara ko calā gayā/ kalāvatī pitā ke ghara meṃ raha vṛddhi ko prāpta ho gaī/ sādhu ne eka bāra nagara meṃ apanī kanyā ko sakhiyoṃ ke sātha dekhā to turaṃta hī dūta ko bulāyā aura kahā ki merī kanyā ke yogya vara dekha kara āo/ sādhu kī bāta sunakara dūta kaṃcanapura nagara meṃ pahuṃcā aura vahām̐ dekhabhāla kara laḍakī ke suyogya vāṇika putra ko le āyā/ suyogya laḍake ko dekha sādhu ne baṃdhu-bām̐dhavoṃ ko bulākara apanī putrī kā vivāha kara diyā/
lekina durbhāgya kī bāta ye ki sādhu ne abhī bhī śrīsatyanārāyaṇa bhagavāna kā vrata nahīṃ kiyā/ isa para śrī bhagavāna krodhita ho gae aura śrāpa diyā ki sādhu ko atyadhika dukha mile/ apane kārya meṃ kuśala sādhu baniyā jamāī ko lekara samudra ke pāsa sthita hokara ratnāsārapura nagara meṃ gayā/ vahām̐ jākara dāmāda-sasura donoṃ milakara candraketu rājā ke nagara meṃ vyāpāra karane lage/
eka dina bhagavāna satyanārāyaṇa kī māyā se do cora rājā kā dhana curākara bhāga rahā thā/ usane rājā ke sipāhiyoṃ ko apanā pīchā karate dekha curāyā huā dhana vahām̐ rakha diyā jahām̐ sādhu apane jamāī ke sātha ṭhaharā huā thā/
rājā ke sipāhiyoṃ ne sādhu vaiśya ke pāsa rājā kā dhana paḍā dekhā to vaha sasura-jamāī donoṃ ko bām̐dhakara rājā ke pāsa le gae aura kahā ki una donoṃ coroṃ hama pakaḍa lāeṃ haiṃ, āpa āge kī kāryavāhī kī ājñā deṃ/ rājā kī ājñā se una donoṃ ko kaṭhina kārāvāsa meṃ ḍāla diyā gayā /
aura unakā sārā dhana bhī unase chīna liyā gayā/śrīsatyanārāyaṇa bhagavāna ke śrāpa se sādhu kī patnī bhī bahuta dukhī huī/ ghara meṃ jo dhana rakhā thā use cora curā le gae/ śārīrika tathā mānasika pīḍā va bhūkha pyāsa se ati dukhī ho anna kī cintā meṃ kalāvatī ke brāhmaṇa ke ghara gaī/ vahām̐ usane śrīsatyanārāyaṇa bhagavāna kā vrata hote dekhā phira kathā bhī sunī vaha prasāda grahaṇa kara vaha rāta ko ghara vāpisa āī/
mātā ne kalāvatī se pūchā ki he putrī aba taka tuma kahām̐ thīी़? tere mana meṃ kyā hai ? kalāvatī ne apanī mātā se kahā – he mātā ! maiṃne eka brāhmaṇa ke ghara meṃ śrīsatyanārāyaṇa bhagavāna kā vrata dekhā hai/ kanyā ke vacana suna līlāvatī bhagavāna ke pūjana kī taiyārī karane lagī/ līlāvatī ne parivāra va baṃdhuoṃ sahita satyanārāyaṇa bhagavāna kā pūjana kiyā aura unase vara mām̐gā ki mere pati tathā jamāī śīghra ghara ā jāem̐/ sātha hī yaha bhī prārthanā kī ki hama saba kā aparādha kṣamā kareṃ/śrīsatyanārāyaṇa bhagavāna isa vrata se saṃtuṣṭa ho gae /
aura rājā candraketu ko sapane meṃ darśana de kahā ki – he rājana ! tuma una dono vaiśyoṃ ko choḍa do aura tumane unakā jo dhana liyā hai use vāpisa kara do/ agara ऎsā nahīṃ kiyā to maiṃ tumhārā dhana rājya va saṃtāna sabhī ko naṣṭa kara dūm̐gā/ rājā ko yaha saba kahakara bhagavāna antardhāna ho gae/ prāta:kāla sabhā meṃ rājā ne apanā sapanā sunāyā phira bole ki baṇika putroṃ ko kaida se mukta kara sabhā meṃ lāo/
dono ne āte hī rājā ko praṇāma kiyā/ rājā mīṭhī vāṇī meṃ bolā – he mahānubhāvoṃ ! bhāgyavaśa ऎsā kaṭhina dukha tumheṃ prāpta huā hai lekina aba tumheṃ koī bhaya nahīṃ hai/ ऎsā kaha rājā ne una donoṃ ko nae vastrābhūṣaṇa bhī pahanāe aura jitanā dhana unakā liyā thā usase dugunā dhana vāpisa kara diyā/ dono vaiśya apane ghara ko cala die/
( iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe satyanārāyaṇavratakathāyāṃ tṛtīyo'dhyā(३)