Skanda Purana · Chapter 4.98

// vyāsa uvāca// //
śṛṇu sūta mahābhāga yathā skaṃdena bhāṣitaḥ//
mahāmahotsavaḥ śaṃbhoḥ pṛcchate kuṃbhasaṃbhave

// skaṃda uvāca // //
niśāmaya mahāprājña śaṃbhu prāveśikīṃ kathām //
trailokyānaṃdajananīṃ mahāpātakataṃkinīm

maṃdarādāgataḥ śaṃbhuścaitre damanaparvaṇi //
prāpyāpyānaṃdagahanamitaścetaścacāra ha

mokṣalakṣmīvilāsetha prāsāde siddhimāgate //
devo virajasaḥ pīṭhādaṃtargehaṃ viveśa ha

ūrjaśuklapratipadi budharādhāsamāyuji //
caṃdre saptamarāśisthe śeṣeṣūccagraheṣu ca

vādyamāneṣu vādyeṣu prasannāsu haritsu ca //
brāhmaṇānāṃ śrutirava nyakkṛtānyaravāṃtare

pratiśabdita bhūrloka bhuvarlokāṃtarādhvani //
sarvaṃ pramuditaṃ cāsīcchaṃbhoḥ prāveśikotsave

jagurgaṃdharvanikarā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ

cāraṇāstu stutiṃ kuryurjarhṛṣurdevatāgaṇāḥ

vavurgaṃdhavahā vātā vavṛṣuḥ kusumairghanāḥ //
sarve maṃgalanepathyāḥ sarve maṃgalabhāṣiṇaḥ

sthāvarā jaṃgamāḥ sarve jātā ānaṃdamedurāḥ//
surāsureṣu sarveṣu gaṃdharveṣūrageṣu ca

vidyādhareṣu sādhyeṣu kinnareṣu nareṣu ca //
strīpuṃjāteṣu sarveṣu rejuścatvāra eva ca

niṣpratyūhaṃ ca nitarāṃ puruṣārthāḥ padepade //
dhūpadhūmabharairvyoma yadraktaṃ tu tadā mune

nādyāpi nīlimānaṃtaṃ parityajati karhicit //
nīrājanāya ye dīpāstadā sarve prabodhitāḥ

teṣāṃ jyotīṃṣi khedyāpi rājaṃte tārakācchalāt //
pratisaudhaṃ patākāśca nānākārā vicitritāḥ

ramyadhvajaprabhādhautā rejuḥ prati śivālayam //
kvacidgāyaṃti gītajñāḥ kvacinnṛtyaṃti nartakāḥ

caturvidhāni vādyāni vādyaṃte ca kvacitkvacit //
pratyadhvaṃ caṃdanarasacchaṭā picchilabhūmayaḥ

harita śveta māṃjiṣṭha nīla pīta bahuprabhāḥ //
pratyaṃgaṇaṃ śubhākārā raṃgamālāścakāśire

ratnakuṭṭimabhūbhāgā gopurāgreṣu rejire //
sudhojjvalā harmyamālāḥ saudhanāmaprapedire

acetanānyapi tadā cetanānīva saṃbabhuḥ //
yāni kānīha kīrtyaṃte maṃgalāni ghaṭodbhava

teṣāmeva hi sarveṣāṃ tattu janmadivābhavat //
āgatya devadevotha muktimaṃḍapamāviśat

athābhiṣiktaścaturānanena maharṣivṛṃdaiḥ saha devadevaḥ //
śubhāsanasthaḥ sahito bhavānyā kumāravṛṃdaiḥ parito vṛtaśca//

ratnairasaṃkhyairbahubhirdukūlairmālyairvicitrairlasadiṣṭagaṃdhaiḥ //
apūpujandevagaṇā maheśaṃ tadā mudāte ca mahoragreṃdrāḥ

ratnākaraiścāpi girīṃdravyairyathā svamanyairapi puṇyadhībhiḥ //
saṃpūjitaḥ kuṃbhaja tatra śaṃbhurnīrājito mātṛgaṇairatheśaḥ

saṃtoṣya sarvānprathamaṃ munīṃdrānsvaisvairhṛdisthaiśca cirābhilāṣaiḥ //
brahmāṇamābhāṣya śivotha viṣṇuṃ jagāda sarvāmaravṛṃdavaṃdyaḥ

ito niṣīdeti samānapūrvaṃ tvaṃ me samastaprabhutaikahetuḥ //
dūrepi tiṣṭhannikaṭastvameva tvatto na kaścinmama kāryakartā

tvayā divodāsa nareṃdravaryaḥ sadūpadeśaiśca tathopadiṣṭaḥ //
yathā sa siddhiṃ paramāmavāpa samīhitaṃ me nikhilaṃ ca siddham

viṣṇo varaṃ brūhi ya īpsitaste nādeyamatrāsti kimapyaho te//
idaṃ mayā''naṃdavanaṃ yadāptaṃ hetustu tatratvamasau gaṇeśaḥ

na me priyaṃ kiṃcana viṣṭapatraye tathā yatheyaṃ parasaukhyabhūmiḥ //
vārāṇasī brahmarasāyanasya khanirjaniryatra na dīrghaśāyinām

śrutveti vākyaṃ jagadīśituśca provāca viṣṇurvaradaṃ maheśam //
yadi prasannosi pinākapāṇe tadā padāddūramahaṃ na te syām

śrutveti vākyaṃ madhusūdanasya jagāda tuṣṭo nitarāṃ purāriḥ //
sadā murāre mama sannidhau tvaṃ tiṣṭhasva nirvāṇaramāśrayetra

ādāvanārādhya bhavaṃtamatra yo māṃ bhajiṣyatyapi bhaktiyuktaḥ //
samīhitaṃ tasya na setsyati dhruvaṃ parātparānmeṃbuja cakrapāṇe

sarvatra saukhyaṃ mama muktimaṃḍape saṃtiṣṭhamānasya bhavedihācyuta //
na tattu kailāsagirau sunirmale na bhaktacetasyapi niścalaśriyi

nimeṣamātraṃ sthiracittavṛttayastiṣṭhaṃti ye dakṣiṇamaṃḍapetra me //
ananyabhāvā api gāḍhamānasā na te punargarbhadaśāmupāsate

saṃsnāya ye cakrasarasyagādhe samastatīrthaika śirovibhūṣaṇe //
kṣaṇaṃ viśaṃtīha nirīhamānasā nirenasaste mama pārṣadā hi

smaraṃti ye māmapavargamaṃḍape kiṃcidyathāśakti dadatyapi svam //
śṛṇvaṃti puṇyāśca kathāḥ kṣaṇaṃ sthirāste koṭigodānaphalaṃ bhajaṃti

upeṃdrataptāni tapāṃsi taiściraṃ snātā hi te cākhilatīrthasārthakaiḥ //
snātveha ye vai maṇikarṇikā hrade samāsate muktijanāśrayekṣaṇam

tīrthāni saṃtīha padepade hare tulā kva teṣāṃ maṇikarṇikāyāḥ //
katīhano saṃti śubhāśca maṃḍapāḥ paraṃparomuktiramāśrayoyam

kaivalyamaṃḍapasyāsya bhaviṣye dvāpare hare //
loke khyātirbhavitrīyameṣa kukkuṭamaṃḍapaḥ

// hariruvāca // //
bhālanetrasamākhyāhi kathaṃ nirvāṇamaṃḍapaḥ //
tathā khyātimasau gaṃtā yathā devena bhāṣitam

// devadeva uvāca // //
mahānaṃdo dvijo nāma bhaviṣyotra caturbhuja //
agravedīsamācārastyaktatīrthapratigrahaḥ

adāṃbhiko'krūramanāḥ sadaivātithivallabhaḥ //
atha yauvanamāsādya pitaryuparate sa hi

viṣameṣu śaraistīvraiḥ kāritastvapade padam //
jahāra kasyacidbhāryā maitrīṃ kṛtvā tu tena vai

tayā ca prerito'peyaṃ papau cāpi vimohitaḥ //
abhakṣyabhakṣaṇarucirabhūnmadanamohitaḥ

vaiṣṇavāndhanino dṛṣṭvā kṣaṇaṃ vaiṣṇavaveṣabhṛt //
śaivānniṃdati mūḍhātmā narakatrāṇakāraṇam

śivabhaktānsamālokya kiṃcicca pariditsukān //
garhayedvaiṣṇavānsarvāñśaivaliṃgopajīvakaḥ

iti pākhaṃḍadharmajñaḥ saṃdhyāsnānaparāṅmukhaḥ //
viśālatilakaḥ sragvī śuddhadhautāṃbarojvalaḥ // ४६.

śikhī copagrahakaraḥ sarvebhyo'satpratigrahī//
tasyāpatyadvayaṃ jātamunmattapathavartinaḥ

evaṃ tasya pravṛttasya kaścitparvatadeśataḥ //
samāgamiṣyati dhanī tīrthayātrārthasiddhaye

snātvā sa cakrasarasi kathayiṣyati ceti vai //
ahamasti dhanoditsurjātyā cāṃḍālasattamaḥ

asti kaścitpratigrāhī yasmai dadyāmahaṃ dhanam //
iti tasya vacaḥ śrutvā kaiściccāṃgulisaṃjñayā

uddiṣṭa upaviṣṭosau yo japeddhyānamudrayā //
eṣa pratigrahaṃ tvatto grahīṣyati na cetaraḥ

iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā sa gatvā tatsamīpataḥ //
daṃḍavatpraṇipatyātha taṃ babhāṣe tadāṃtyajaḥ

māmuddhara mahāvipra tīrthaṃ me saphalīkuru //
kiṃcidvastvasti me tattvaṃ gṛhāṇānugrahaṃ kuru

athākṣamālikāṃ karṇe kṛtvā dhyānaṃ visṛjya ca //
kiyaddhanaṃ tavāstīha papraccha karasaṃjñayā

tasya saṃjñāṃ sa vai buddhvā provācāti prahṛṣṭavat //
saṃtṛptiryāvatā te syāttāvaddāsyāmi nānyathā

iti tadvacanaṃ śrutvā tyaktvā maunamuvāca ha //
sānaṃdaḥ sa mahānaṃdo niḥspṛhosmi pratigrahe

paraṃ te'nugrahārthaṃ tu kariṣyāmi pratigraham //
kiṃca me vacanaṃ tvaṃ cetkariṣyasyuttamottama

yāvadastyakhilaṃ vittaṃ tanmadhye nyasya kasyacit //
na stokamapi dātavyaṃ tadā''dāsyāmi nānyathā

// cāṃḍāla uvāca // //
yāvadasti mayānītaṃ viśveśaprītaye vasu//
tāvattubhyaṃ pradāsyāmi viśveśastvaṃ yato mama

ye vasaṃtīha viśveśa rājadhānyāṃ dvijottama //
kṣudrākṣudrā jaṃtumātrā viśveśāṃ śāsta eva hi

paroddharaṇaśīlā ye ye parecchāprapūrakāḥ //
paropakṛtiśīlā ye viśveśāṃ śāsta eva hi

iti tadvacanaṃ śrutvā prahṛṣṭeṃdriyamānasaḥ //
uvāca pārvatīyaṃ taṃ so'grajanmāṃtyajaṃ tadā

āyāhi darbhānādehi kurūtsargaṃ tvarānvitaḥ //
tatheti sa cakārāśu pārvatīyo mahāmanāḥ

viśveśaḥ prīyatāṃ ceti procya yāto yathāgataḥ //
sa ca dvijo dvijairanyairdhikkṛtopi vasanniha

bahirnirgatamātrastu bahubhiḥ paribhūyate //
cāṃḍālabrāhmaṇaścaiṣa cāṃḍālātta dhanastvasau

asāveva hi cāṃḍālaḥ sarvalokabahiṣkṛtaḥ //
itthaṃ tamanudhāvaṃti thūtkurvaṃtaḥ parito hare

sa ca tadbhayato gehātkākabhītadivāṃdhavat //
na niḥsaretkvacidapi lajjākṛti natāsyakaḥ

sa ekadā saṃpradhārya gṛhiṇyā lokadūṣitaḥ //
jagāma kīkaṭāndeśāṃstyaktvā vārāṇasīṃ purīm

madhye mārgaṃ sa gacchanvai lakṣitastu sakāṃcanaḥ //
api kārpaṭikāṃtasthaḥ sa ruddho mārgarodhibhiḥ

nītvā te tamaraṇyānīṃ taskarāḥ saparicchadam//
ulluṃṭhya dhanamādāya samālocya parasparam

procurbhūridhanaṃ caitajjīryatyasminna jīvati //
asau dhanī prayatnena vadhyaḥ saparicārakaḥ

saṃpradhāryeti teprāhuḥ smartavyaṃ smara pāṃthika //
tvāṃ vayaṃ ghātayiṣyāmo niścitaṃ saparicchadam

niśamyeti manasyeva kathayāmāsa sa dvijaḥ //
aho pratigṛhītaṃ me yadarthaṃ vasu bhūriśaḥ

kuṭuṃbamapi tannaṣṭaṃ naṣṭaścāpi pratigrahaḥ //
jīvitaṃ cāpi me naṣṭaṃ naṣṭā kāśīpurīsthitiḥ

yugapatsarvamevāśu naṣṭaṃ durbuddhiceṣṭayā //
na kāśyāṃ maraṇaṃ prāptaṃ tasmādduṣṭapratigrahāt

prāṃte kuṭuṃbasmaraṇāttathākāśīsmṛterapi //
corairhatopi sa tadā kīkaṭe kukkuṭo'bhavat

sā kukkuṭī sutau tau tu tāmracūḍatvamāpatuḥ //
prāṃte kāśīsmaraṇato jātā jātismṛtiḥ parā

itthaṃ bahutithekāle gate kārpaṭikottamāḥ //
tasminnevādhvani prāptāścatvāro yatra kukkuṭāḥ

vārāṇasyāḥ kathāṃ proccaiḥ kurvaṃto'nyonyameva hi //
kāśīkathāṃ samākarṇya tadā te caraṇāyudhāḥ

jātismṛtiprabhāveṇa tatsaṃgena tu nirgatāḥ //
taiśca kārpaṭikaśreṣṭheḥ pathi dṛṣṭvā kṛpālubhiḥ

taṃdulādiparikṣepaiḥ prāpitāḥ kṣetramuttamam //
te tu kṣetraṃ samāsādya catvāraścaraṇāyudhāḥ

cariṣyaṃto'tra parito muktimaṃḍapamuttamam //
jitāhārānsaniyamānkāmakrodhaparāṅmukhān

prahāsānmatkathālāpām̐llābhamohavivarjitān //
svardhunīsnānasaṃklinna sunirmalaśiroruhān

mannāmoccāraṇaparānmatkathārpitasuśrutīn //
maddattacittasadvṛttīndṛṣṭvā kṣetranivāsinaḥ

mānayāmāsuratha tānkukkuṭānsādhuvartmanaḥ //
prāktanāṃ vāsanāyogātsaṃpradhārya parasparam //
krameṇāhāramākuṃcya prāṇāṃstyakṣyaṃti cātra vai

paśyatāṃ sarvalokānāṃ viṣṇo te madanugrahāt //
vimānamadhiruhyāśu kailāsaṃ prāpya matpadam

nirviśya suciraṃ kālaṃ divyānbhogānanuttamān //
tato'tra jñānino bhūtvā muktiṃ prāpsyaṃti śāśvatīm

tato lokāstadadārabhya kathayiṣyaṃti sarvataḥ //
muktimaṃḍapanāmaitadeṣa kukkuṭamaṃḍapaḥ

caritramapi vai teṣāṃ ye smariṣyaṃti mānavāḥ //
muktimaṃḍapamāsādya śreyaḥ prāpsyaṃti tepi hi

iti yāvatkathāṃ śaṃbhurbhaviṣyāmagrato hareḥ //
akarottumulo nādo ghaṃṭānāṃ tāvadudgataḥ

athanaṃdinamāhūya devadeva umādhavaḥ //
provāca naṃdinvijñāyāgatya brūhi kuto ravaḥ

atha naṃdī samāgatya provāca vṛṣabhadhvajam//
namaskṛtya prahṛṣṭāsyaḥ prabaddhakarasaṃpuṭaḥ

// naṃdyuvāca // //
devadeva trinayana kimapūrvaṃ bravīmi te //
mokṣalakṣmīvilāso'tra kaiścitkaiścitsamarcyate

atha smitvābravīcchaṃbhuḥ siddhaṃ nastu samīhitam //
utthāya devadeveśaḥ saha devyā sumaṃgalaḥ

brahmaṇā hariṇā sārdhaṃ tato'gādraṃgamaṃḍapam //
// skaṃda uvāca // //
śrutvādhyāyamimaṃ puṇyaṃ paramānaṃdakāraṇam //
naraḥ parāṃ mudaṃ prāpya kailāsaṃ prāpsyati dhruvam

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍa uttarārdhe muktimaṃḍapagamanaṃ nāmāṣṭanavatitamo'dhyāyaḥ