Skanda Purana · Chapter 4.94

// skaṃda uvāca / / //
anyānyapi ca liṃgāni kathayāmi mahāmune //
amṛteśamukhādīni yannāmāpyamṛtapradam

purā sanāru nāmāsīnmuniratra gṛhāśramī //
brahmayajñarato nityaṃ nityaṃ cātithidaivataḥ

liṃgapūjārato nityaṃ nityaṃ tīrthāpratigrahī //
tasyarṣerabhavatputraḥ sanārorupajaṃghaniḥ

sa kadācidgatoraṇyaṃ tatra daṣṭaḥ pṛdākunā //
atha tatsa vayobhiśca sa ānītaḥ svamāśramam

sanāruṇā samucchvasya nītaḥ sa upajaṃghaniḥ //
mahāśmaśānabhūbhāgaṃ svargadvārasamīpataḥ

tatrāsīcchrīphalākāraṃ liṃgamekaṃ suguptavat //
nidhāya tatra taṃ yāvacchavaṃ saṃciṃtayetsudhīḥ

sarpadaṣṭasya saṃskāraḥ kathaṃ bhavati ceti vai //
tāvatsa jīvannuttasthau suptavaccaupajaṃghaniḥ

atha taṃ vīkṣya sa muniḥ sanārurupajaṃghanim //
punaḥ prāṇitasaṃpannaṃ vismayaṃ prāptavānparam

prāṇitavye'tra ko heturmacchiśorupajaṃghaneḥ //
kṣetrādbahirahiryaṃ hi daṣṭā naiṣītparāsu tām

iti yāvatsa saṃdhatte dhiyaṃ tajjīvitaikikām//
tāvatpipīlikā tvekā mṛtaṃ kvāpi pipīlikam

ānināya ca tatraiva sopya nannirgatastataḥ //
atha vijñāya sa munistattvaṃ jīvitasūcitam

mṛdu hastatalenaiva yāvatkhanati vai muniḥ //
tāvacchrīphalamātraṃ hi liṃgaṃ tena samīkṣitam

sanāruṇātha talliṃgaṃ tena tatra samarcitam //
cirakālīna liṃgasya kṛtaṃ nāmāpi sānvayam

amṛteśvaranāmedaṃ liṃgamānaṃdakānane //
etalliṃgasya saṃsparśādamṛtatvaṃ labheddhruvam

amṛteśaṃ samabhyarcya jīvatputraḥ sa vai muniḥ//
svāspadaṃ samanuprāpto dṛṣṭaāścaryavajjanaiḥ

tadāprabhṛti talliṃgamamṛteśaṃ munīśvara //
kāśyāṃ siddhipradaṃ nṛṇāṃ kalau guptaṃ bhavetpunaḥ

amṛteśvara saṃsparśānmṛtā jīvaṃti tatkṣaṇāt //
amṛtatvaṃ bhajaṃte'tra jīvaṃtaḥ sparśamātrataḥ

amṛteśa samaṃ liṃgaṃ nāsti kvāpi mahītale//
talliṃgaṃ śaṃbhunā tiṣye kṛtaṃ guptaṃ prayatnataḥ

amṛteśvara nāmāpi ye kāśyāṃ parigṛhṇate //
na teṣāmupasargotthaṃ bhayaṃ kvāpi bhaviṣyati

mune'nyacca mahāliṃgaṃ karuṇeśvarasaṃjñitam//
mokṣadvāra samīpe tu mokṣadvāreśvarāgrataḥ

darśanāttasya liṃgasya mahākāruṇikasya vai //
na kṣetrānnirgamo jātu bahirbhavati kasyacit

snātavyaṃ maṇikarṇyāṃ ca draṣṭavyaḥ karuṇeśvaraḥ //
kṣetropasargajā bhītirhātavyā parayā mudā

somavāsaramāsādya ekabhaktavrataṃ caret //
yaṣṭavyaḥ karuṇāpuṣpairvratinā karuṇeśvaraḥ

tena vratena saṃtuṣṭaḥ karuṇeśaḥ kadācana //
na taṃ kṣetrādbahiḥ kuryāttasmātkāryaṃ vrataṃ tvidam

tatpatraistatphalairvāpi saṃpūjyaḥ karuṇeśvaraḥ //
yo na jānāti talliṃgaṃ samyagjñānavivarjitaḥ

tenārcyaḥ karuṇāvṛkṣo deveśaḥ prīyatāmiti //
yo varṣaṃ somavārasya vrataṃ kuryāditi dvijaḥ

prasannaḥ karuṇeśotra tasya dāsyati vāṃchitam //
draṣṭavyaḥ karuṇeśotra kāśyāṃ yatnena mānavaiḥ

iti te karuṇeśasya mahimokto mahattaraḥ //
yaṃ śrutvā nopasargotthaṃ bhayaṃ kāśyāṃ bhaviṣyati

mokṣadvāreśvaraṃ caiva svargadvoreśvaraṃ tathā //
ubhau kāśyāṃ naro dṛṣṭvā svargaṃ mokṣaṃ ca viṃdati

jyotīrūpeśvaraṃ liṃgaṃ kāśyāmanyatprakāśate //
tasya saṃpūjanādbhaktā jyotīrūpā bhavaṃti hi

cakrapuṣkariṇī tīre jyotīrūpeśvaraṃ param //
samabhyarcyāpnuyānmartyo jyotīrūpaṃ na saṃśayaḥ

yadā bhāgīrathī gaṃgā tatra prāptā saridvarā //
tadārabhyārcayennityaṃ talliṃgaṃ svardhunī mudā

purā viṣṇau tapatyatra talliṃgaṃ svayameva hi //
tatrāvirāsīttejasvi tena kṣetramidaṃ śubham

cakrapuṣkariṇī tīre jyotīrūpeśvaraṃ tadā //
dūrasthopīha yo dhyāyettasya siddhiradūrataḥ

eteṣvapi ca liṃgeṣu caturdaśasu sattama//
liṃgāṣṭakaṃ mahāvīryaṃ karmabījadavānalam

oṃkārādīni liṃgāni yānyuktāni caturdaśa //
tathā dakṣeśvarādīni liṃgānyaṣṭau mahāṃti ca

śailaiśādīni liṃgāni tathā yāni caturdaśa //
punaḥ ṣaṭtriṃśadetāni kṣetrasaṃsiddhi hetave

ṣadatriṃśattattvarūposau ligeṣveṣu sadāśivaḥ //
asminkṣetre vasannityaṃ tārakaṃ jñānamādiśet

kṣetrasya tattvametaddhi ṣaṭtriṃśalliṃgarūpyaho //
eteṣāṃ bhajanātpuṃsāṃ na bhaveddurgatiḥ kvacit

mune rahasyabhūtāni rligānyetāni niścitam//
etalliṃgaprabhāvācca muktiratra suniścitā

mokṣakṣetramiṃdaṃ kāśī liṃgairetairmehāmate //
etānyanyāni siddhāni saṃbhavaṃti yugeyuge

ānaṃdakānanaṃ śaṃbhoḥ kṣetrametadanādimat//
atra saṃsthitimāpannā muktā eva na saṃśayaḥ

yogasiddhirihāstyeva tapaḥsiddhirihaiva hi //
vratasiddhirmaṃtrasiddhistīrthasiddhiḥ suniścitam

siddhyaṣṭakaṃ tu yatproktamaṇimādi mahattaram //
tajjanmabhūmireṣaiva śaṃbhorānaṃdavāṭikā

nirvāṇalakṣmyāḥ sadanametadānaṃdakānanam //
etatprāpya na moktavyaṃ puṇyaiḥ saṃsārabhīruṇā

ayameva mahālābha idameva paraṃ tapaḥ //
etadeva mahatpuṇyaṃ labdhā vārāṇasīha yat //

avaśyaṃ janmino mṛtyuryatra kutra bhaviṣyati //
karmānusāriṇī labhyā gatiḥ paścācchubhāśubhā

mṛtyuṃ vijñāya niyataṃ gatikarmānusāriṇīm //
avaśyaṃ kāśikā sevyā sarvakarmanivāriṇī

mānuṣyaṃ prāpya yaṃ mūḍhā nimeṣamitajīvitam //
na sevaṃte purīṃ kāśīṃ te muṣṭā maṃdabuddhayaḥ

durlabhaṃ janma mānuṣyaṃ durlabhā kāśikāpurī //
ubhayoḥ saṃgamāsādya muktā eva na saṃśayaḥ

kva ca tādṛktapāṃsīha kva tādṛgyoga uttamaḥ //
yādṛgbhiḥ prāpyate muktiḥ kāśyāṃ mokṣottamottamaḥ

satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ satyapūrvaṃ punaḥpunaḥ //
na kāśī sadṛśī muktyai bhūmiranyā mahītale

viśveśo muktido nityaṃ muktyai cottaravāhinī //
ānaṃdakānane muktirmuktirnānyatra kutracit

eka eva hi viśveśo muktido nānya eva hi //
sa eva kāśīṃ prāpayya muktiṃ yacchati nānyataḥ

sāyujyamuktiratraiva sānnidhyādirathānyataḥ //
sulabhā sāpi no nūnaṃ kāśyāṃ mokṣosti helayā

// skaṃda uvāca // //
śṛṇvagastya mahābhāga bhaviṣyaṃ kathayāmyaham //
kṛṣṇadvaipāyano vyāso'kathayadyanmahadvacaḥ //
niściketumanāḥ paścādyatkariṣyati tacchṛṇu

//
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍa uttarārdhe'mṛteśādiliṃgaprādurbhāvonāma caturnavatitamo'dhyāyaḥ