Skanda Purana · Chapter 4.9

// śivaśarmovāca //
kā imā rūpalāvaṇya saubhāgyanidhayaḥ striyaḥ //
divyālaṃkāradhāriṇyo divyabhogasamanvitāḥ

// gaṇāvūcatuḥ // //
etā vāravilāsinyo yajñabhājāṃ priyaṃkarāḥ //
gītajñā nṛtyakuśalā vādyavidyā vicakṣaṇāḥ

kāmakelikalābhijñā dyūtavidyāviśāradāḥ //
rasajñā bhāvavedinyaścaturāścocitoktiṣu

nānādeśa viśeṣajñā nānābhāṣā sukovidāḥ //
saṃketodaṃtanipuṇā naikāsvairacarā mudā

līlānarmasusābhijñāḥ supralāpeṣu paṃḍitāḥ //
yūnāṃ manāṃsi satataṃ svairhāvai ramayaṃtyamūḥ

nirmathyamānātkṣīrodātpūrvamapsarasastvamūḥ //
niḥsṛtāstrijagajjeturmohanāstramanobhuvaḥ

urvaśī menakā raṃbhā caṃdralekhā tilottamā //
vapuṣmatīkāṃtimatī līlāvatyutpalāvatī

alaṃbuṣā guṇavatī sthūlakeśī kalāvatī //
kalānidhirguṇanidhiḥ karpūratilakorvarā

anaṃgalatikā cāpi tathā madanamohinī //
cakorākṣī caṃdrakalā tathā munimanoharā

grāvadrāvā tapodveṣṭī cārunāsā sukarṇikā //
dārusaṃjīvinī suśrīḥ kratuśulkā śubhānanā

tapaḥśulkā tīrthaśulkā dānaśulkā himāvatī //
paṃcāśvamedhikā caiva rājasūyārthinī tathā

aṣṭāgnihomikā tadvadvājapeyaśatodbhavā //
ityādyapsarasāṃ śreṣṭhaṃ sahasraṃ ṣaṣṭisaṃmitam

etasminnapsaroloke vasaṃtyanyā apistriyaḥ //
sadā skhalitalāvaṇyāḥ sadāskhalitayauvanāḥ

divyāṃbarā divyamālyā divyagaṃdhānulepanāḥ //
divyabhogaiḥ susaṃpannāḥ svecchāvidhṛtavigrahāḥ

kṛtvā māsopavāsāni skhalaṃti brahmacaryataḥ //
sakṛdeva dvikṛtvo vā triḥkṛtvo daivayogataḥ

tā imā divyabhoginyo rūpalāvaṇyasaṃpadaḥ//
nivasaṃtyapsaroloke sarvakāmasamanvitāḥ

kṛtvā vratāni sāṃgāni kāmikāni vidhānataḥ //
bhavaṃti svairacāriṇyo devabhogyā ihāgatāḥ

pativratadhṛtā nāryo balena balinā dhṛtāḥ //
bhartabuddhyāramaṃtetaṃ(?) kadācittā imā dvija

bhartari proṣite yāśca brahmacaryavratāḥ sadā //
viplavaṃ te sakṛddaivāttā etā vāmalocanāḥ

kusumāni sugaṃdhīni suvāsaṃ caṃdanaṃ tathā //
sugauraṃ cāpi karpūraṃ susūkṣmāṇyaṃbarāṇi ca

parṇāni ṛjutārāṇi jīrṇāni kaṭhināni ca //
sāgrāṇi svarṇavarṇāni sthūlanīlaśirāṇi ca

suvāsopaskarāḍhyāni nāgavallyā dvijottama //
śayyāvicitrābharaṇā ratiśālocitāni ca

bahukautukavastūni samarcyadvijadaṃpatī //
bhogadānamidaṃ kāmyaṃ pratisaṃkramaṇaṃ raveḥ

kiṃvā prativyatīpātamekasaṃvatsarāvadhi//
kodāditi ca maṃtreṇa yā dadyādvaravarṇinī

kāmarūpadharo devaḥ prīyatāmiti vādinī //
sā śreṣṭhā'psarasāṃ madhye vasetkalpamihāṃganā

kanyārūpadharākācidyābhuktā kenacitkvacit //
devarūpeṇa taṃ kālamārabhya brahmacāriṇī

tadeva vṛttaṃ dhyāyaṃtī nidhanaṃ yāti kālataḥ //
divyarūpadharā seha jāyate divya bhogabhāk

nidānamapsarolokasyetiśṛṇvandvijāgraṇīḥ //
sauraṃ lokamatha prāpya kṣaṇena sa vimānagaḥ

yathā kadaṃbakusumaṃ kiṃjalkaiḥ sarvatovṛtam //
dedīpyamānaṃ hi tathā samaṃtādbhānubhānubhiḥ

dūrādraviṃ sa vijñāya dhṛtatāmarasadvayam //
navabhiryojanānāṃ ca sahasraiḥ saṃmitena ha

vicitreṇaikacakreṇa saptasaptiyutena ca //
anūruṇādhiṣṭhitena puratodhṛtaraśminā

apsaromunigaṃdharva sarpagrāmaṇi nairṛtaiḥ //
syaṃdanenātijavinā praṇanāma kṛtāṃjaliḥ

tasya praṇāmaṃdevopi bhrūbhaṃgenānumanya ca//
atidūraṃ nabhovartma vyaticakrāma sakṣaṇāt

prakrāṃte dyumaṇau dūraṃ śivaśarmātiśarmavān //
provāca bhagavadbhaktau kathaṃ labhyaṃ raveḥ padam

etadicchāmyahaṃ śrotumācakṣāthāṃ mamāgrataḥ //
satāṃ sāptapadī maitrī tanme maitryā praṇoditau

// gaṇāvūcatuḥ //
śṛṇu dvija mahāprājña tvayyakathyaṃ na kiṃcana //
satsaṃgādeva sādhūnāṃ satkathā saṃpravartate

niyaṃtā sarvabhūtānāṃ ya ekaḥkāraṇaṃ param //
anāmā gotrarahito rūpādi parivarjitaḥ

āvirbhāva tirobhāvau yadbhūnartanavartinau //
sa eva vakti satataṃ sarvātmā vedapūruṣaḥ

yosāvādityapuruṣaḥ sosāvahamiti sphuṭam //
aṃdhatamaḥ praviśaṃti ye caivānyamupāsate

niścitārthāṃ śrutimimāṃ brāhmaṇāso dvijottama //
tamekamupatiṣṭhaṃte niścityeti punaḥpunaḥ

upalabhya ca sāvitrīṃ nopatiṣṭheta yaḥ parām //
kāle trikālaṃ saptāhātsa patennātra saṃśayaḥ

tāvatprātarjapaṃstiṣṭhedyāvadardhodayo raveḥ //
āsanastho japenmaunī pratyagātārakodayāt

sādityāṃ madhyamāṃ saṃdhyāṃ japedādityasaṃmukhaḥ //
kālalopo na kartavyastataḥ kālaṃ pratīkṣayet

kāle phalaṃtyoṣadhayaḥ kāle puṣpaṃti pādapāḥ //
varṣaṃti toyadāḥ kāle tasmātkālaṃ na laṃghayet

maṃdehadehanāśārthamudayāstamaye raviḥ //
samīhate dvijotsṛṣṭaṃ maṃtratoyāṃjalitrayam

gāyatrīmaṃtratoyāḍhyaṃ dattaṃ yenāṃjalitrayam //
kāle savitre kiṃ na syāttena dattaṃ jagattrayam

kiṃ kiṃ na savitā sūte kāle samyagupāsitaḥ //
āyurārogyamaiśvaryaṃ vasūni sapaśūni ca

mitraputra kalatrāṇi kṣetrāṇi vividhāni ca //
bhogānaṣṭavidhāṃścāpi svargaṃ cāpyapavargakam

aṣṭādaśa suvidyāsu mīmāṃsātigarīyasī //
tatopi tarkaśāstrāṇi purāṇaṃ tebhya eva ca

tatopi dharmaśāstrāṇi tebhyo gurvī śrutirdvija //
tatopyupaniṣacchreṣṭhā gāyatrī ca tatodhikā

durlabhā sarvamaṃtreṣu gāyatrī praṇavānvitā //
na gāyatryādhikaṃ kiṃcittrayīṣu parigīyate

na gāyatrī samo maṃtro na kāśī sadṛśī purī //
na viśveśa samaṃ liṃgaṃ satyaṃsatyaṃ punaḥpunaḥ

gāyatrī vedajananī gāyatrī brāhmaṇaprasūḥ //
gātāraṃ trāyate yasmādgāyatrī tena gīyate

vācyavācakasaṃbaṃdho gāyatryāḥ saviturdvayoḥ //
vācyosau savitā sākṣādgāyatrīvācikāparā

prabhāveṇaiva gāyatryāḥ kṣatriyaḥ kauśiko vaśī //
rājarṣitvaṃ parityajya brahmarṣipadamīyivān

sāmarthyaṃ prāpa cātyuccairanyadbhuvanasarjane //
kiṃ kiṃ na dadyādgāyatrī samyagevamupāsitā

na brāhmaṇo vedapāṭhānna śāstrapaṭhanādapi //
devyāstrikālamabhyāsādbāhmaṇaḥ syāddhi nānyathā

gāyatryeva paraṃ viṣṇurgāyatryeva paraḥśivaḥ //
gāyatryeva parobrahmā gāyatryeva trayī tataḥ

devatrayaṃ sa bhagavānaṃśumālī divākaraḥ //
sarveṣāṃ mahasāṃ rāśiḥ kālakālapravartakaḥ

arkamuddiśya satatamasmallokanivāsinaḥ //
śrutiṃ hyudāharaṃtīmāṃ sārāsāravivekinaḥ

eṣo ha devaḥ pradiśonu sarvāḥ pūrvo ha jātaḥ sa u garbhe aṃtaḥ //
sa eva jātaḥ sa janiṣyamāṇaḥ pratyaṅjānāstiṣṭhati sarvatomukhaḥ

sadaivamupatiṣṭheransaurasūktairataṃdritāḥ //
ye namaṃtyatra te viprā viprā bhāskarasannibhāḥ

puṣyārkepyatha hastārke mūlārkepyathavā dvija //
uttarārke'tha yatkāryaṃ tatphalatyeva nānyathā

pauṣe māsyarkadivase yaḥ snātvā bhāskarodaye //
dānahomaṃjapaṃkuryādarcāmarkasya suvrata

śraddhāvānekabhaktaśca kāmakrodhavivarjitaḥ //
sahāpsarobhirdyutimānsa vasedatra bhogavān

ayane viṣuve cāpi ṣaḍaśītimukheṣu vā //
viṣṇupadyāṃ ca ye dadyurmahādānāni suvratāḥ

tilāñjuhvati sājyāṃśca brāhmaṇānbhojayaṃti ca //
pitṝnuddiśya ca śrāddhaṃ ye kurvaṃti vipaścitaḥ

mahāpūjāṃ ca ye kuryurmahāmaṃtrāñjapaṃti ca //
te'tra vaikartane loke vikartanasamaprabhā

na daridrā na ca duḥkhārtā na vyādhi paripīḍitāḥ //
saṃkrameṣvarkabhaktā ye na virūpā na durbhagāḥ

saṃkrameṣu na yairdattaṃ na snātaṃ tīrthavāriṣu//
viśeṣahomo na kṛtaḥ kapilājyāplutaistilaiḥ

te dṛśyaṃte pratidvāraṃ vihīna nayanānanāḥ //
dehidehīti jalpaṃto dehinaḥ sapaṭaccarāḥ

samaṃ kṛṣṇalakenāpi yo dadyātkāṃcanaṃ kṛtī //
sūryagrahe kurukṣetre sa vasedatra puṇyabhāk

sarvaṃ gaṃgāsamaṃ toyaṃ sarve brahmasamā dvijāḥ //
sarvaṃ deyaṃ svarṇasamaṃ rāhugraste divākare

dattaṃ japtaṃ hutaṃ snātaṃ yatkiṃcitsadanuṣṭhitam//
bhānūparāge śrāddhādi taddheturbradhna saṃnidhe

ravivāre saṃkramaśceduparāgo'thavābhavet //
tadā yadarjitaṃ puṇyaṃ tadihākṣayamāpyate

bhānuvāro yadā ṣaṣṭhyāṃ saptamyāmatha jāyate //
tadā yatsukṛtaṃ karma kṛtaṃ tadiha bhujyate

haṃso bhānuḥ sahasrāṃśustapanastāpano ravi //
vikartano vivasvāṃśca viśvakarmā vibhāvasuḥ

viśvarūpo viśvakartā mārtaṃḍo mihiroṃ'śumān //
ādityaścoṣṇaguḥ sūryo'ryamā bradhno divākaraḥ

dvādaśātmā saptahayo bhāskaro haskaraḥ khagaḥ //
suraḥ prabhākaraḥ śrīmām̐llokacakṣurgraheśvaraḥ

trilokeśo lokasākṣītamoriḥ śāśvataḥ śuciḥ //
gabhastihastastīvrāṃśustaraṇiḥ sumahoraṇiḥ

dyumaṇirharidaśvorko bhānumānbhayanāśanaḥ//
chandośvo vedavedyaśca bhāsvānpūṣā vṛṣākapiḥ

ekacakraratho mitro maṃdehāristamisrahā //
daityahā pāpahartā ca dharmodharma prakāśakaḥ

helikaścitrabhānuśca kalighnastārkṣyavāhanaḥ //
dikpatiḥ padminīnāthaḥ kuśeśayakaro hariḥ

gharmaraśmirdurnirīkṣyaścaṃḍāṃśuḥ kaśyapātmajaḥ //
ebhiḥ saptatisaṃkhyākaiḥ puṇyaiḥ sūryasya nāmabhiḥ

praṇavādi caturthyaṃtairnamaskāra samanvitaiḥ //
pratyekamuccarannāma dṛṣṭvādṛṣṭvā divākaram

vigṛhya pāṇiyugmena tāmrapātraṃ sunirmalam //
jānubhyāmavaniṃ gatvā paripūrya jalena ca

karavīrādi kusumai raktacaṃdanamiśritaiḥ //
dūrvāṃkurairakṣataiśca nikṣiptaiḥ pātramadhyataḥ

dadyādarghyamanarghyāya savitre dhyānapūrvakam //
upamauli samānīya tatpātraṃ nānyadṛṅmanāḥ

pratimaṃtraṃ namaskuryādudayāstamaye ravim //
anayā nāmasaptatyā mahāmaṃtrarahasyayā

evaṃ kurvannaro jātu na daridro na duḥkhabhāk //
vyādhibhirmucyate ghorairapijanmāṃtarārjitaiḥ

vinauṣadhairvinā vaidyairvināpathyaparigrahaiḥ //
kālena nidhanaṃ prāptaḥ sūryaloke mahīyate

ityekadeśaḥ kathito bhānulokasya sattama //
mahātejonidherasya koviśeṣamavaityaho

svakarṇaviṣayīkurvannitipuṇyakathāmimām //
kṣaṇādālokayāṃcakre maheṃdrasya mahāpurīm

// agastiruvāca // //
śrutvā saurīṃ kathametāmapsarolokasaṃyutām //
na daridro bhavetkvāpi nādharmeṣu pravartate

brāhmaṇaiḥ satataṃ śrāvyamidamākhyānamuttamam //
vedapāṭhena yatpuṇyaṃ tatpuṇyaphaladāyakam

brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śṛṇvaṃto'dhyāyamuttamam //
pātakāni visṛjyeha gatiṃ yāsyaṃtyanuttamām

iti śrīskāṃdamahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍe pūrvārdhe apsaraḥsūryalokavarṇanaṃnāmanavamo'dhyāyaḥ // /