Skanda Purana · Chapter 4.85

// skaṃda uvāca // //
jagajjananyāḥ pārvatyāḥ purogaste purāriṇā //
yathākhyāyi kathā puṇyā tathā te kathayāmyaham

purā mahīmimāṃ sarvāṃ sasamudrādrikānanām //
sasaritkāṃ sārṇavāṃ ca sagrāmapurapattanām

paribhramya mahātejā mahāmarṣo mahātapāḥ //
durvāsāḥ saṃpariprāptaḥ śaṃbhorānaṃdakānanam

vilokyākrīḍamakhilaṃ bahuprāsādamaṃḍitam//
bahukuṃḍataḍāgaṃ ca śaṃbhostoṣamupāgamat///
padepade munīnāṃ ca jitakāla mahābhiyām //
dṛṣṭoṭajāni ramyāṇi durvāsā vismitobhavat//

sarvartukusumānvṛkṣānsucchāyasnigdhapallavān //
saphalānsulatāśliṣṭāndṛṣṭvā prītimagānmuniḥ

durvāsāścātihṛṣṭobhūddṛṣṭvā pāśupatottamān //
bhūtibhūṣitasarvāṃgāñjaṭājaṭitamaulikān

kaupīnamātra vasanānsmarāri dhyāna tatparān //
kakṣīkṛtamahālābūnhuḍutkārajitāṃbudān

karaṃḍadaṃḍapānīya pātramātraparigrahān //
kvacittridaṃḍino dṛṣṭvā niḥsaṃgā niṣparigrahān

kālādapi nirātaṃkānviśveśaśaraṇaṃ gatān //
kvacidvedarahasyajñānābālyabrahmacāriṇaḥ

nityaṃ bhāgīrathīsnānaparipiṃgalamūrdhajān

vilokya kāśyāṃ durvāsā brāhmaṇānmumudetarām

paśuṣvapi ca yā tuṣṭirmṛgeṣvapi ca yā dyutiḥ //
tiryakṣvapi ca yā hṛṣṭiḥ kāśyāṃ nānyatra sā sphuṭam

idaṃ suśreyaso vyuṣṭiḥ kvāmareṣu triviṣṭape //
yatratyeṣvapi tiryakṣu paramānaṃdavardhinī

varametepi paśava ānaṃdavanacāriṇaḥ //
sadānaṃdāḥ punardevānanaṃdanavanāśritāḥ

varaṃ kāśīpurīvāsī mlecchopi hi śubhāyatiḥ //
nānyatratyo dīkṣitopi sa hi mukterabhājanam

vaiśveśvarī purī caiṣā yathā me cittahāriṇī //
sarvāpi na tathā kṣoṇī na svargo naiva nāgabhūḥ

sthairyaṃ babaṃdha na kvāpi bhramato me manogatiḥ //
sarvasminnapi bhūbhāge yathā sthairyamagādiha

ramyā purī bhavedeṣā brahmāṃḍādakhilādapi //
pariṣṭutyeti durvāsāścetovṛttimavāpa ha

tapyamānopi hi tapaḥ suciraṃ sa mahātapāḥ//
yadā nāpa phalaṃ kiṃciccukopa ca tadā bhṛśam

dhikca māṃ tāpasaṃ duṣṭaṃ dhikca me duścaraṃ tapaḥ //
dhikca kṣetramidaṃ śaṃbhoḥ sarveṣāṃ ca pratārakam

yathā na muktiratra syātkasyāpi karavai tathā //
iti śaptuṃ yadodyuktaḥ saṃjahāsa tadā śivaḥ

tatra liṃgamabhūdekaṃ khyātaṃ prahasiteśvaram //
talliṃgadarśanātpuṃsāmānaṃdaḥ syātpadepade

uvāca vismayāviṣṭo manasyeva maheśitā //
īdṛśebhyastapasvibhyo namostviti punaḥpunaḥ

yatraiva hi tapasyaṃti yatraiva vihitāśramāḥ //
labdhapratiṣṭhā yatraiva tatraivāmarṣiṇo dvijāḥ

manākciṃtitamātraṃ tu cellabhaṃte na tāpasāḥ //
krudhā tadaiva jīyaṃte hāriṇyā tapasāṃ śriyaḥ

tathāpi tāpasā mānyāḥ svaśreyovṛddhikāṃkṣibhiḥ //
akrodhanāḥ krodhanā vā kā ciṃtā hi tapasvinām

iti yāvanmaheśāno manasyeva viciṃtayet //
tāvattatkrodhajo vahnirvyānaśe vyomamaṃḍalam

tatkodhānaladhūmoghairvyāpitaṃ yannabhoṃgaṇam //
taddadhāti nabhodyāpi nīlimānaṃ mahattaram

tato gaṇāḥ parikṣubdhāḥ pralayārṇava nīravat //
āḥ kimetatkimetadvai bhāṣamāṇāḥ parasparam

garjaṃtastarjayaṃtaśca prodyatā yudhapāṇayaḥ //
pramathāḥ paritasthuste parito dhāma śāṃbhavam

ko yamaḥ kothavā kālaḥ ko mṛtyuḥ kastathāṃtakaḥ//
ko vā vidhātā ke lekhāḥ kuddheṣvasmāsu kaḥ paraḥ

agniṃ pibāmo jalavaccūrṇīkurmokhilāngirīn //
saptāpi cārṇavāṃstūrṇaṃ karavāma marusthalīm

pātālaṃ cānayāmordhvamadho dadhmothavā divam //
ekameva hi vā grāsaṃ gaganaṃ karavāmahe

brahmāṃḍabhāṃḍamathavā sphoṭayāmaḥ kṣaṇena hi //
āsphālayāmo vānyonyaṃ kālaṃ mṛtyuṃ ca tālavat

grasāmo vātha bhuvanaṃ muktvā vārāṇasīṃ purīm //
yatra muktā bhavaṃtyeva mṛtamātreṇa jaṃtavaḥ

kuto'yaṃ dhūmasaṃbhāro jvālāvalyaḥ kutastvamūḥ //
ko vā mṛtyuṃjayaṃ rudraṃ no vidyānmadamohitaḥ

iti pāriṣadāḥ śaṃbhormahābhaya bhayapradāḥ // jalpaṃtaḥ kalpayāmāsuḥ prākāraṃ gaganaspṛśam

śakalīkṛtya bahuśaḥ śilāvatpralayānalam //
naṃdī ca naṃdiṣeṇaśca somanaṃdī mahodaraḥ //

mahāhanurmahāgrīvo mahākālo jitāṃtakaḥ //
mṛtyuprakaṃpano bhīmo ghaṃṭākarṇo mahābalaḥ

kṣobhaṇo drāvaṇo jṛṃbhī pacāsyaḥ paṃcalocanaḥ //
dviśirāstriśirāḥ somaḥ paṃcahasto daśānanaḥ

caṃḍo bhṛṃgiriṭistuṃḍī pracaṃḍastāṃḍavapriyaḥ //
piciṃḍilaḥ sthūlaśirāḥ sthūlakeśo gabhastimān

kṣemakaḥ kṣemadhanvā ca vīrabhadro raṇapriyaḥ //
caṃḍapāṇiḥ śūlapāṇiḥ pāśapāṇiḥ karodaraḥ

dīrghagrīvotha piṃgākṣaḥ piṃgalaḥ piṃgamūrdhajaḥ //
bahunetro laṃbakarṇaḥ kharvaḥ parvatavigrahaḥ

gokarṇo gajakarṇaśca kokilākhyo gajānanaḥ //
ahaṃ vai naigameyaśca vikaṭāsyoṭṭahāsakaḥ

sīrapāṇiḥ śivārāvo vaiṇiko veṇuvādanaḥ //
durādharṣo duḥsahaśca garjano riputarjanaḥ

ityādayo gaṇeśānāḥ śatakoṭi durāsadāḥ //
kāśyāṃ nivārayāmāsurapi prābhaṃjanīṃ gatim

kṣubdheṣu teṣu vīreṣu cakaṃpe bhuvanatrayam //
durvāsasaśca kopāgni jvālābhirvyākulīkṛtam

tadā viviśatuḥ kāśyāṃ sūryācaṃdramasāvapi //
na gaṇairakṛtānujñau tattejaḥ śamitaprabhau

nivārya pramathānīkamatikṣubdhamumādhavaḥ //
madaṃśa eva hi munīrānasūye ya eṣa vai

atho durvāsase liṃgādāvirāsītkṛpānidhiḥ //
mahātejomayaḥ śaṃbhurmuniśāpātpurīmavan

mābhūcchāpo muneḥ kāśyāṃ nirvāṇapratibaṃdhakaḥ //
ityanukrośato devastasya pratyakṣatāṃ gataḥ

uvāca ca prasannosmi mahākrodhana tāpasa //
varayasva varaḥ kaste mayā deyo viśaṃkitaḥ

tato vilajjitogastya śāpodyatakaro muniḥ //
aparāddhaṃ bahu mayā krodhāṃdheneti durdhiyā

uvāca ceti bahuśo dhiṅmāṃ krodhavaśaṃgatam //
trailokyābhayadāṃ kāśīṃ śaptumudyatacetasam

duḥkhārṇava nimagnānāṃ yātāyāteti khedinām //
karmapāśitakaṃṭhānāṃ kāśyekā muktisādhanam

sarveṣāṃ jaṃtujātānāṃ jananyekaikkāśikā/
mahāmṛtastanyadātrī netrī ca paramaṃ padam

jananyā saha no kāśī labhedupamitiṃ kvacit//
dhārayejjananī garbhe kāśī garbhādvimocayet

evaṃbhūtāṃ tu yaḥ kāśīmanyopi hi śapiṣyati //
tasyaiva śāpo bhavitā na tu kāśyāḥ kathaṃcana

iti durvāsaso vākyaṃ śrutvā devastrilocanaḥ //
atīva tuṣito jātaḥ kāśīstavana labdhamut

yaḥ kāśīṃ stauti medhāvī yaḥ kāśīṃ hṛdi dhārayet //
tena taptaṃ tapastīvraṃ teneṣṭaṃ kratukoṭibhiḥ

jihvāgre vartate yasya kāśītyakṣarayugmakam //
na tasya garbhavāsaḥ syātkvacideva sumedhasaḥ

yo maṃtraṃ japati prātaḥ kāśī varṇadvayātmakam//
sa tu lokadvayaṃ jitvā lokātītaṃ vrajetpadam

ānusūyeya te jñānaṃ kāśīstavana puṇyataḥ //
yathedānīṃ samutpannaṃ tathā na tapasaḥ purā

mune na me priyastadvaddīkṣito mama pūjakaḥ //
yādṛkpriyataraḥ satyaṃ kāśīstavana lālasaḥ

tādṛktuṣṭirna me dānaistādṛktuṣṭirna me makhaiḥ //
na tuṣṭistapasā tādṛgyādṛśī kāśisaṃstavaiḥ

ānaṃdakānanaṃ yena stutametatsucetasā //
tenāhaṃ saṃstutaḥ samyaksarvaiḥ sūktaiḥ śrutīritaiḥ

tava kāmāḥ samṛddhāḥ syurānusūyeya tāpasa //
jñānaṃ te paramaṃ bhāvi mahāmohavināśanam

aparaṃ ca varaṃ brūhi kiṃ dātavyaṃ tavānagha //
tvādṛśā eva munayaḥ ślāghanīyā yataḥ satām

yasyāstveva hi sāmarthyaṃ tapasaḥ kruddhyatīhasaḥ //
kupitopyasamarthastu kiṃ kartā kṣīṇavṛttivat

iti śrutvā pariṣṭutya durvāsāḥ kṛttivāsasam //
varaṃ ca prārthayāmāsa parihṛṣṭa tanūruhaḥ

//durvāsā uvāca // //
devadeva jagannātha karuṇākara śaṃkara //
mahāparādhavidhvaṃsinnaṃdhakāre smarāṃtaka

mṛtyuṃjayograbhūteśa mṛḍānīśa trilocana //
yadi prasanno me nātha yadi deyo varo mama

tadidaṃ kāmadaṃ nāma ligamastviha dhūrjaṭe //
idaṃ ca palvalaṃ metra kāmakuṃḍākhyamastu vai

// devadeva uvāca // //
evamastu mahātejo mune paramakopana //
yattvayā sthāpitaṃ liṃgaṃ durvāseśvarasaṃjñitam

tadeva kāmakṛnnṛṇāṃ kāmeśvaramihāstviti //
yaḥ pradoṣe trayodaśyāṃ śanivāsarasaṃyuji

saṃsnāsyati naro dhīmānkāmakuṃḍe tvadāspade //
tvatsthāpitaṃ ca kāmeśaṃ liṃgaṃ drakṣyati mānavaḥ

sa vai kāmakṛtāddoṣādyāmīṃ nāpsyati yātanām //
bahavopi hi pāpmāno bahubhirjanmabhiḥ kṛtāḥ

kāmatīrthāṃbu saṃsnānādyāsyaṃti vilayaṃ kṣaṇāt //
kāmāḥ samṛddhimāpsyaṃti kāmeśvara niṣevaṇāt

iti dattvā varāñśaṃbhustalliṃge layamāyayau// //
skaṃda uvāca //
talliṃgārādhanātkāmāḥ prāptā durvāsasā bhṛśam

tasmātsarvaprayatnena kāśyāṃ kāmeśvaraḥ sadā //
pūjanīyaḥ prayatnena mahākāmābhilāṣukaiḥ

kāmakuṃḍakṛtasnānairmahāpātakaśāṃtaye //
idaṃ kāmeśvarākhyānaṃ yaḥ paṭhiṣyati puṇyavān //
yaḥ śroṣyati ca medhāvī tau niṣpāpau bhaviṣyataḥ

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ sahitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍa uttarārdhe durvāsaso varapradānaṃ nāma paṃcāśītitamo'dhyāyaḥ