Skanda Purana · Chapter 4.83

rājñyuvāca // //
avadhehi dharānātha kathayāmi yathātatham //
vratasyāsya vidhānaṃ ca phalaṃ cābhīṣṭadevatām

purā puraḥ śrīdapatnyāḥ śrīmukhyā brahmasūnunā //
nāradena sutārthinyā vratametadudīritam

cīrṇaṃ cātha tayā devyā putrobhūnnalakūbaraḥ //
anyābhirapi bahvībhiḥ putrāḥ prāptā vratāditaḥ

vidhināpyatra saṃpūjyā gaurī sarvavidhānavit //
stanaṃdhayena sahitā dhayatā stanamunmukham

mārgaśīrṣa tṛtīyāyāṃ śuklāyāṃ kalaśopari //
tāmrapātraṃ nidhāyaikaṃ taṃḍulaiḥ paripūritam

avicchinnaṃ navīnaṃ ca rajanīrāgaraṃjitam //
vāsaḥ pātropari nyasya sūkṣmātsūkṣmataraṃ param

tasyopari śubhaṃ padmaṃ raviraśmivikāsitam //
tatkarṇikāyā upari catuḥsvarṇavinirmitam

vidhiṃ saṃpūjayedbhaktyā ratnapaṭṭābaṃrādibhiḥ //
puṣpairnānāvidhai ramyaiḥ phalairnāraṃgamukhyakaiḥ

sugaṃdhaiścaṃdanādyaiśca karpūra mṛganābhibhiḥ //
paramānnādi naivedyaiḥ pakvānnairbahubhaṃgibhiḥ

dhūpairagurumukhyaiśca ramye kusumamaṃḍape //
rātrau jāgaraṇaṃ kāryaṃ viniṃdraiḥ paramotsavaiḥ

hastamātramite kuṃḍe jātavedasa ityṛcā //
ghṛtena madhunāplutya juhuyānmaṃtraviddvijaḥ

sahasrakamalānāṃ ca smerāṇāṃ svayameva hi //
navaprasūtāṃ kapilāṃ suśīlāṃ ca payasvinīm

dadyādācāryavaryāya sālaṃkārāṃ salakṣaṇām //
upoṣya daṃpatī bhaktyā navāṃbaravibhūṣitau

prātaḥsnātvā caturthyāṃ ca saṃpūjyācāryamādṛtaḥ //
vastrairābharaṇairmālyairdakṣiṇābhirmudānvitau

sopaskarāṃ ca tāṃ mṛrtimācāryāya nivedayet //
samuccarannimaṃ maṃtraṃ vratakṛnmithunaṃ mudā

namo viśvavidhānajñe vidhe vividhakāriṇi //
sutaṃ vaṃśakaraṃ dehi tuṣṭāmuṣmādvratācchubhāt

sahasaṃ bhojayitvātha dvijānāṃ bhaktipūrvakam //
bhuktaśeṣeṇa cānnena kuryādvai pāraṇaṃ tataḥ

itthametadvrataṃ rājaṃścikīrṣāmi tvayā saha //
kuru caitatpriyaṃ mahyamabhīṣṭaphalalabdhaye

iti bhūpālavaryeṇa śrutvā saṃhṛṣṭacetasā //
muneva taṃ samācīrṇaṃ sāṃtarvatnī babhūva ha

tayātha prārthitā gaurī garbhiṇyā bhaktitoṣitā //
putraṃ dehi mahāmāye sākṣādviṣṇvaṃśasaṃbhavam

jātamātro vrajetsvargaṃ punagayāti cātra vai //
bhaktaḥ sadāśive'tyarthaṃ prasiddhaḥ sarvabhūtale

vinaiva stanyapānena ṣoḍaśābdākṛtiḥ kṣaṇāt //
evaṃbhūtaḥ suto gauri yathā me syāttathākuru

mṛḍānyāpi tathetyuktā rājñī bhaktyātituṣṭayā //
atha kālena tanayaṃ mūlarkṣe sāpyajījanat

hitairamātyairatha sā vijñaptāriṣṭasaṃsthitā //
devi rājārthinī cettvaṃ tyaja duṣṭarkṣajaṃ sutam //

sā maṃtrivākyamākarṇya kevalaṃ patidevatā //
atyākṣīttaṃ tathā prāptaṃ tanayaṃ nayakovidā

dhātreyikāṃ samākārya prāhedaṃ sā nṛpāṃganā //
paṃcamudre mahāpīṭhe vikaṭā nāma mātṛkā

tadagre sthāpayitvāmuṃ bālaṃ dhātreyike vada //
gauryādattaḥ śiśurasau tavāgre viniveditaḥ

rājñyā patyuḥ priyeṣiṇyā maṃtrivijñaptinunnayā //
sāpi rājñyuditaṃ śrutvā śiśuṃ lāsya śaśiprabham

vikaṭāyāḥ puraḥ sthāpya gṛhaṃ dhātreyikā gatā //
atha sā vikaṭā devī samāhūya ca yoginīḥ

uvāca nayata kṣipraṃ śiśuṃ mātṛgaṇāgrataḥ //
tāsāmājñāṃ ca kuruta rakṣatāmuṃ prayatnataḥ

yoginyo vikaṭāvākyātkhecaryastāḥ kṣaṇena tam //
ninyurgaganamārgeṇa brāhmyādyā yatra mātaraḥ

praṇamya yoginīvṛṃdaṃ taṃ śiśuṃ sūryavarcasam //
puro nidhāya mātṝṇāṃ provāca vikaṭoditam

brahmāṇī vaiṣṇavī raudrī vārāhī nārasiṃhikā //
kaumārī cāpi māheṃdrī cāmuṃḍā caiva caṃḍikā / ३३ //
dṛṣṭvā taṃ bālakaṃ ramyaṃ vikaṭāpreṣitaṃ tataḥ //
papracchuryugapaḍḍiṃbhaṃ kaste tātaḥ prasūśca kaḥ

mātṛbhiśceti puṣṭaḥ sa yadā kiṃcinna vakti ca //
tadā tadyoginīcakraṃ prāha mātṛgaṇastviti

rājyayogyo bhavatyeṣa mahālakṣaṇalakṣitaḥ //
punastatraiva netavyo yoginyastvavilaṃbitam

paṃcamudrā mahādevī tiṣṭhate yatra kāmyadā /
yasyāḥ saṃsevanānnṛṇāṃ nirvāṇaśrīradūrataḥ

sarvatraśubhajanminyāṃ kāśyāṃ muktiḥ padepade //
tathāpi saviśeṣaṃ hi tatpīṭhaṃ sarvasiddhikṛt

tatpīṭhasevanādasya ṣoḍaśābdākṛteḥ śiśoḥ //
siddhirbhavitrī paramā viśveśānugrahātparāt //

evaṃ mātṛgaṇāśīrbhiryoginībhiḥ kṣaṇena hi //
prāpito mātṛvākyena paṃcamudrāṃkitaṃ punaḥ

saṃprāpya tanmahāpīṭhaṃ svargalokādihāgataḥ //
ānaṃdakānane divyaṃ tatāpa vipulaṃ tapaḥ

tapasātīva tīvreṇa niścaleṃdriyacetasaḥ //
tasya rājakumārasya prasannobhūdumādhavaḥ/

āvirbabhūva purato liṃgarūpeṇa śaṃkaraḥ //
provāca ca prasannosmi varaṃ brūhi nṛpāṃgaja

// skaṃda uvāca // //
sarvajyotirmayaṃ liṃgaṃ purato vīkṣya vāṅmayam //
saptapātālamudbhidya sthitaṃ bṛhadanugrahāta

praṇamya daṃḍavadbhūmau parituṣṭāva dhūrjaṭim //
sūktairjanmāṃtarābhyastaiḥ suhṛṣṭo rudradevataiḥ

tataḥ prasanno bhagavāndevadevo maheśvaraḥ //
saṃtuṣṭastapasā tasya provāca vṛṣabhadhvajaḥ

// devadeva uvāca // //
varaṃ varaya saṃtapta tapasā kleśitaṃ vapuḥ //
tvayedaṃ bālavapuṣā vaśīkṛtaṃ mano mama

śivoktaṃ ca samākarṇya varadānaṃ punaḥpunaḥ //
varaṃ ca prārthayāṃcakre parihṛṣṭatanūruhaḥ

// kumāra uvāca // //
devadevamahādeva yadi deyo varo mama //
tadatra bhavatā stheyaṃ bhavatāpahṛtā sadā

asmim̐lliṃge sthitaḥ śaṃbho kuru bhaktasamīhitam //
vinā mudrādikaraṇaṃ maṃtreṇāpi vinā vibho

diśa siddhiṃ parāmatra darśanātsparśanānnateḥ //
asya liṃgasya ye bhaktā manovākkāyakarmabhiḥ

sadaivānugrahasteṣu kartavyo vara eṣa me //
iti tadvratamākarṇya liṃgarūpovadatprabhuḥ

evamastu yaduktaṃ te vīravaiṣṇava sūnunā //
janeturviṣṇubhaktācca rājño'mitrajjito bhavān

viṣṇvaṃśa evamutpanno mama bhaktiparāṃgaja //
vīravīreśvaraṃ nāma liṃgametattvadākhyayā

kāśyāṃ dāsyatyabhīṣṭāni bhaktānāṃ ciṃtitānyaho //
asmim̐lliṃge sadā vīra sthāsyāmyadyadināvadhi

dāsyāmi ca parāṃ siddhimāśritebhyo na saṃśayaḥ //
paraṃ na mahimānaṃ me kalau kaścicca vetsyati

yastu vetsyati bhāgyena sa parāṃ siddhimāpsyati //
atra japtaṃ hutaṃ dattaṃ stutamarcitameva vā

jīrṇoddhārādikaraṇamakṣayyaphalahetukam //
tvaṃ tu rājyaṃ paraṃ prāpya sarvabhūpāladurlabham

bhuktvā bhogāṃśca vipulānaṃte siddhimavāpsyasi //
purī vārāṇasī ramyā sarvasmiñjagatītale

puṇyastatrāpi saṃbhedaḥ saritorasi gaṃgayoḥ //
tato'pi ca hayagrīvaṃ tīrthaṃ caivāti puṇyadam

yatra viṣṇurhayagrīvo bhaktaciṃtitamarpayet //
hayagrīvācca vai tīrthādgajatīrthaṃ viśiṣyate

yatra vai snānamātreṇa gajadānaphalaṃ labhet //
kokāvarāhatīrthaṃ ca puṇyadaṃ gajatīrthataḥ

kokāvarāhamabhyarcya tatra no janmabhāgjanaḥ //
api kokāvarāhācca dilīpeśvarasannidhau

dilīpatīrthaṃ suśreṣṭhaṃ sadyaḥ pāpaharaṃ param //
tataḥ sagaratīrthaṃ ca sagareśa samīpataḥ

yatra majjannaro majjenna bhūyo duḥkhasāgare //
saptasāgaratīrthaṃ ca śubhaṃ sagaratīrthataḥ

saptābdhisnānajaṃ puṇyaṃ yatra snātvā naro labhet //
mahodadhīti vikhyātaṃ tīrthaṃ saptābdhitīrthataḥ

sakṛdyatrāpluto dhīmāndahedaghamahodadhim //
cauratīrthaṃ tataḥ puṇyaṃ kapileśvara sannidhau

pāpaṃ suvarṇacauryādi yatra snātvā kṣayaṃ vrajet //
haṃsatīrtha tatopīḍyaṃ kedāreśvara sannidhau

haṃsa svarūpī yatrāhaṃ nayāmi brahmadehinaḥ

tatastribhuvanākhyasya keśavasyāti puṇyadam //
tīrthaṃ yatrāplutā martyā martyalokaṃ viśaṃti na

govyāghre śvara tīrthaṃ ca tatopyadhikameva hi //
svabhāvavairamutsṛjya yatrobhau siddhimāpatuḥ

tatopi hi varaṃ vīra tīrthaṃ māṃdhātusaṃjñitam //
cakravartipadaṃ yatra prāptaṃ tena mahībhujā

tatopi mucukuṃdākhyaṃ tīrthaṃ cātīva puṇyadam //
yatra snāto naro jātu ripubhirnābhibhūyate

pṛthu tīrthaṃ tatopyuccaiḥ śreyasāṃ sādhanaṃ param //
pṛthvīśvaraṃ yatra dṛṣṭvā naraḥ pṛthvīpatirbhavet

tataḥ paraśurāmasya tīrthaṃ cātīva siddhidam //
yatra kṣatravadhātpāpājjāmadagnyo vimuktavān / /७५/
adyāpi kṣatravadhajaṃ pāpaṃ tatra praṇaśyati //
ekena snānamātreṇa jñānājñānakṛtena ca

tatopi śreyasāṃ kartṛ tīrthaṃ kṛṣṇāgrajasya hi //
yatra sūtavadhātpāpādbaladevo vimuktavān

divodāsasya vai tīrthaṃ tatra rājño'timedhasaḥ //
tatra snāto naro jātu na jñānāccyavateṃ'tataḥ

tatopi hi mahātīrthaṃ sarvapāpapraṇāśanam //
yatra bhāgīrathī sākṣānmūrtirūpeṇa tiṣṭhati

snātvā bhāgīrathī tīrthe kṛtvā śrāddhaṃ vidhānavit //
dattvā dānaṃ ca pātrebhyo na bhūyo garbhabhāgbhavet

harapāpaṃ ca bho vīra tīrthaṃ bhāgīrathītaṭe //
tatra snātvā kṣayaṃ yāṃti mahāpāpakulānyapi

yo niṣpāpeśvaraṃ liṃgaṃ tatra paśyati mānavaḥ //
niṣpāpo jāyate vīra sa talliṃgekṣaṇātkṣaṇāt

daśāśvamedhatīrthaṃ ca tatopi pravaraṃ matam //
daśānāmaśvamedhānāṃ yatra snātvā phalaṃ labhet /८३//
tatopi śubhadaṃ vīra baṃdītīrthaṃ pracakṣate //
yatra snāto naro mucyedapi saṃsārabaṃdhanāt

hiraṇyākṣeṇa daityena bahuśo devatāḥ purā //
baṃdīkṛtā nigaḍitā stuṣṭuvurjagadaṃbikām

tato viśṛṃkhalībhūtairvaṃditā yajjagajjaniḥ //
tadā prabhṛti baṃdīti gīyatedyāpi mānavaiḥ

baṃdītīrthastu tatraiva mahānigaḍakhaṃḍanam //
tatra snāto vimucyeta sarvasmātkarmapāśataḥ

baṃdītīrthaṃ mahāśreṣṭhaṃ kāśipuryāṃ viśāṃpate //
tatra snāto naro yāyādvimuktiṃ devyanugrahāt

tatopi hi śreṣṭhataraṃ prayāgamiti viśrutam //
prayāgamādhavo yatra sarvayāgaphalapradaḥ

kṣoṇīvarāhatīrthaṃ ca tatopi śubhadaṃ param //
tatra snāto naro jātu tiryagyoniṃ na gacchati

tataḥ kāleśvaraṃ tīrthaṃ vīraśreṣṭhataraṃ param //
kalikālau na bādhete yatra snātaṃ narottamam

aśokatīrthaṃ tatraiva tatopyatitarāṃ śubham //
yatra snāto naro jātu nāpatecchokasāgare

tatoti nirmalataraṃ śukratīrthaṃ nṛpāṃgaja //
śukradvārā na jāyeta yatra snāto narottamaḥ

tato'pi puṇyadaṃ rājanbhavānītīrthamuttamam //
yatra snātvā bhavānīśau dṛṣṭvā naiva punarbhavet

prabhāsatīrthaṃ vikhyātaṃ tatopi śubhadaṃ nṛṇām //
someśvarasya puratastatra snāto na garbhabhāk

tato garuḍatīrthaṃ ca saṃsāraviṣanāśanam //
garuḍeśaṃ samabhyarcya tatra snātvā na śocati

brahmatīrthaṃ tataḥ puṇyaṃ vīrabrahmeśvarātpuraḥ //
brahmavidyāmavāpnoti tatra snānena mānavaḥ

tato vṛddhārkatīrthaṃ ca vidhitīrthaṃ tataḥ param //
tatrāpluto naro yāti ravilokaṃ sunirmalam

tato nṛsiṃhatīrthaṃ ca mahābhayanivāraṇam //
kālādapi kutastatra snātvā paribibheti ca

tatopi puṇyadaṃ nṛṇāṃ tīrthaṃ citraratheśvaram //
yatra snātvā ca dattvā ca citraguptaṃ na paśyati //4.2.83.१ ० ०//
dharmatīrthaṃ tataḥ puṇyaṃ dharmeśa purataḥ sthitam //
tatra śrāddhadikaṃ kṛtvā pitṝṇāmanṛṇo bhavet

viśālatīrthaṃ vimalaṃ viśālaphaladaṃ tataḥ //
tatra snātvā viśālākṣī dṛṣṭvā garbhena jāyate

jarāsaṃdheśa tīrthaṃ ca jarāsaṃdheśasannidhau //
saṃsārajvarapīḍābhistatra snāto na muhyati

tato'pi lalitātīrthaṃ mahāsaubhāgyavardhanam //
snātvārcayitvā lalitāṃ na daridro na duḥkhabhāk

tato gautamatīrthaṃ ca sarvapāpaviśodhanam //
snātvā piṃḍānvinirvāpya yatra śocati na kvacit

gaṃgākeśavatīrthaṃ ca tīrthaṃ cāgastya saṃjñakam //
tatastu yoginītīrthaṃ trisaṃdhyākhyaṃ tataḥ param

tatastu nārmadaṃ tīrthaṃ tata āruṃdhateyakam //
vāsiṣṭhaṃ ca tatastīrthaṃ mārkaṃṇḍeyamanuttamam

jñeyānyetāni tīrthāni puṇyadānyuttarottarama //
khurakartari saṃjñaṃ ca tatastīrthamanuttamam

tatra śrāddhādikaraṇānnaromucyeta kilbiṣaiḥ //
tato bhagīrathaṃ tīrthaṃ rājarṣeratipuṇyadam

tatrālpamapi yacchedyatkalpāṃtepyakṣayaṃ hi tat //
etebhyopi hi tīrthebhyo liṃgakoṭitrayādapi

vīravīreśvaraṃ liṃgaṃ mahāśreṣṭhaṃ bhaviṣyati //
vīratīrthe naraḥ snātvā vīreśaṃ paripūjya ca

tīrtheṣveteṣu sarveṣu snāto bhavati nānyathā //
yastu vīreśvaraṃ liṃgaṃ naktamabhyarcayipyati //
tena trikoṭisaṃkhyāni liṃgānīhārcitāni vai

yastu kāmayate lakṣmīṃ muktidāṃ bhuktidāmapi //
tena vīreśvaraṃ liṃgaṃ saṃsevyamatiyatnataḥ

vidhāyaikaṃ jāgaraṇaṃ naro vīreśamarcayan //
bhūtāyāṃ naiva gṛhṇāti śarīraṃ pāṃcabhautikam

idaṃ liṃgaṃ sadābhyarcyaṃ siddhaiḥ saṃsiddhikāmukaiḥ //
aihikāmuṣmikānyasmātsarvānkāmānsamarthayet

paṃcāmṛtena snapanaṃ yaḥ kariṣyati mānavaḥ //
palepale phalaṃ tasya vīreśe ghaṭakoṭijam

yadanyatra phalaṃ liṃge koṭipuṣpa pradānataḥ //
tadekenaiva puṣpeṇa vīreśe nātra saṃśayaḥ

ekāmapyāhutiṃ dattvā vīreśvarasamīpataḥ //
koṭihomaphalaṃ samyaṅnātra kāryā vicāraṇā

sikthesikthe ca naivaidyai koṭisikthaphalaṃ bhavet //
atyalpamapi vīreśe kṛtamakṣayatāṃ vrajet

apyekaṃ yo mahārudraṃ japedvīreśa sannidhau //
jāpayedvā bhavettasya koṭirudraphalaṃ dhruvam

vratotsargādi vīreśe yatkṛtaṃ vratibhirnṛbhiḥ //
tatkoṭiguṇasaṃkhyākaṃ bhavatyeva na saṃśayaḥ

kṛtā aṣṭau namaskārā yena vīreśvarāgrataḥ //
aṣṭakoṭi namaskāraphalaṃ tasya na saṃśayaḥ

sarvāsāṃ saṃpadāṃ sthānamidaṃ liṃgaṃ bhaviṣyati //
vīraśveraṃ na saṃdeho vīra me varadānataḥ

jñānamutpatsyate puṃsāṃ tārakākhyaṃ mamājñayā //
jīvatāmeva tatsevyametalliṃgaṃ śubhārthibhiḥ

etacchrutvā punaḥ prāha vīro mitrajitaḥ sutaḥ //
praṇamya devadeveśaṃ paripūrṇamanorathaḥ

tīrthānyetāni deveśa yānyuktāni mamāgrataḥ //
kṛpayā punarapyeva tadanyāni vada prabho

ādikeśavamārabhya tattīrthācca bhagīrathāt //
yeṣāṃ śravaṇamātreṇa niṣpāpo jāyate naraḥ

iti śrutvā maheśāno mahīpa tanayoditam //
punastīrthāni gaṃgāyāṃ vaktuṃ samupacakrame

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍe uttarārdhe vīreśvarāvirbhāvonāma tryaśītitamo'dhyāyaḥ