Skanda Purana · Chapter 4.82

// pārvatyuvāca // //
vīreśasya maheśāna śrūyate mahimā mahān //
parāṃ siddhiṃ paropatustatra siddhāḥ paraḥ śatāḥ

kathamāvirbhavastasya kāśyāṃ liṃgavarasya tu //
āśusiddhipradasyeha tanme brūhi jagatpate //

// maheśvara uvāca // //
niśāmaya mahādevi vīreśāvirbhavaṃ param //
yaṃ śrutvāpi naraḥ puṇyaṃ prāpnoti vipulaṃ śive

āsīdamitrajinnāma rājā parapuraṃjayaḥ //
dhārmikaḥ sattvasaṃpannaḥ prajāraṃjanatatparaḥ

yaśodhano vadānyaśca sudhīrbrāhmaṇadaivataḥ //
sadaivāvabhṛthasnānapariklinna śiroruhaḥ

vinīto nītisaṃpannaḥ kuśalaḥ sarvakarmasu //
vidyābdhipāradṛśvā ca guṇavānguṇivatsalaḥ

kṛtajño madhurālāpaḥ pāpakarmaparāṅmukhaḥ //
satyavākchaucanilayaḥ svalpavāgvijiteṃdriyaḥ

raṇāṃgaṇe kṛtāṃtābhaḥ saṃkhyāvāṃśca sadojire //
kāminīkāmakelijño yuvāpi sthavirapriyaḥ

dharmārthaidhitakośaśca samṛddhabalavāhanaḥ //
subhagaśca surūpaśca sumedhāḥ suprajāśrayaḥ

sthairya dhairya samāpanno deśakālavicakṣaṇaḥ //
manyamānaprado nityaṃ sarvadūṣaṇavarjitaḥ

vāsudevāṃghriyugale cetovṛttiṃ nidhāya saḥ //
cakāra rājyaṃ nirdvaṃdvaṃ viṣvagīti vivarjitam

alaṃghyaśāsanaḥ śrīmānviṣṇubhaktiparāyaṇaḥ //
abhunakpracurānbhogānsamaṃtādviṣṇusātkṛtān

harerāyatanānyuccaiḥ pratisaudhaṃ padepade //
tasya rājye samabhavanmahābhāgyanidheḥ śive

goviṃdagopagopāla gopījanamanohara //
gadāpāṇe guṇātīta guṇāḍhya garuḍadhvaja

keśihṛtkaiṭabhārāte kaṃsāre kamalāpate //
kṛṣṇakeśava kaṃjākṣa kīnāśa bhayanāśana

puruṣottama pāpāre puṃḍarīkavilocana //
pītakauśeyavasana padmanābha parātpara

janārdana jagannātha jāhnavījalajanmabhūḥ //
janmināṃ janmaharaṇa jaṃjapūkāghanāśana

śrīvatsavakṣaḥ śrīkāṃta śrīkara śreyasāṃ nidhe //
śrīraṃgaśārṅgakodaṃḍa śaure śītāṃśulocana

daityāre dānavārāte dāmodara duraṃtaka //
devakīhṛdayānaṃda daṃdaśūkeśvareśaya

viṣṇo vaikuṃṭhanilaya bāṇāre viṣṭaraśravaḥ //
viṣvaksena virādhāre vanamālinvanapriya

trivikramatrilokīśa cakrapāṇe caturbhuja //
ityādīni pavitrāṇi nāmāni pratimaṃdiram

strīvṛddhabālagopāla vadanodīritāni tu //
śrūyate yatrakutrāpi ramyāṇi madhuvidviṣaḥ

surasākānanānyeva vilokyaṃte gṛhegṛhe//
caritrāṇi vicitrāṇi pavitrāṇyabdhijāpateḥ

saudhabhittiṣu dṛśyaṃte citrakṛnnirmitāni tu //
ṛte harikathāyāstu nānyā vārtā niśamyate //

hariṇā naiva vidhyaṃte harināmāṃśadhāriṇaḥ //
tasya rājño bhayādvyādhairaraṇyasukhacāriṇaḥ

na matsyā naiva kamaṭhā na varāhāśca kenacit //
hanyaṃte kvāpi tadbhītyā matsyamāṃsāśināpi vai

apyuttānaśayāstasya rāṣṭre mitrajitaḥ kvacit //
stanapānaṃ na kurvaṃti saṃprāpya harivāsaram

paśavopi tṛṇāhāraṃ parityajya harerdine //
upoṣaṇaparā jātā anyeṣāṃ kā kathā nṛṇām

mahāmahotsavaḥ sarvaiḥ puraukobhirvitanyate //
tasminpraśāsati bhuvaṃ saṃprāpte harivāsare

sa eva daṃḍyo'bhūttasya rājño mitrajitaḥ kṣitau //
yo viṣṇubhaktirahitaḥ prāṇairapi dhanairapi

aṃtyajā api tadrāṣṭre śaṃkhacakrāṃkadhāriṇaḥ //
saṃprāpya vaiṣṇavīṃ dīkṣāṃ dīkṣitā iva saṃbabhuḥ

śubhāni yāni karmāṇi kriyaṃte'nudinaṃ janaiḥ //
vāsudeve samarpyaṃte tāni tairaphalepsubhiḥ

vinā mukuṃdaṃ govidaṃ paramānaṃdamacyutam //
nānyo japyetamanyeta na bhajyeta janaiḥ kvacit

kṛṣṇa eva paro deva kṛṣṇaeva parāgatiḥ //
kṛṣṇa eva paro baṃdhustasyāsīdavanīpateḥ

evaṃ tasminmahīpāle rājyaṃ samyakpraśāsati //
ekadā nāradaḥ śrīmāṃstaṃ didṛkṣuḥ samāyayau

rājñā samarcitaḥ sotha madhuparka vidhānataḥ //
nārado varṇayāmāsa tamamitrajitaṃ nṛpam

// nārada uvāca // //
dhanyosi kṛtakṛtyosi mānyopyasi divaukasām //
sarvabhūteṣu goviṃdaṃ paripaśyanviśāṃpate

yo veda puruṣo viṣṇuryo yajñapuruṣo hariḥ //
yoṃtarātmāsya jagataḥ kartā hartāvitā vibhuḥ

tanmayaṃ paśyato viśvaṃ tava bhūpālasattama //
darśanaṃ prāpya śubhadaṃ śucitvamagamaṃ param

eka eva hi sārotra saṃsāre kṣaṇabhaṃgure //
kamalākāṃta pādābja bhaktibhāvo'khilapradaḥ

parityajya hi yaḥ sarvaṃ vipṇumekaṃ sadā bhajet //
sumedhasaṃ bhajaṃte taṃ padārthāḥ sarva eva hi

hṛṣīkeśe hṛṣīkāṇi yasya sthairyaṃ gatānyaho //
sa eva sthairyamāpnoti brahmāṃḍe'tīva caṃcale

yauvanaṃ dhanamāyuṣyaṃ padminījalabiṃduvat //
atīva capalaṃ jñātvā'cyutamekaṃ samāśrayet

vāci cetasi sarvatra yasya devo janārdanaḥ //
sa eva sarvadā vaṃdyo nararūpī janārdanaḥ

nirvyāja praṇidhānena śīlayitvā śriyaḥpatim //
puruṣottamatāṃ ko na prāptavāniha bhūtale

anayā viṣṇubhaktyā te saṃtuṣṭeṃdriyamānasaḥ //
upakartumanā brūyāṃ tanniśāmaya bhūpate

bālā vidyādharasutā nāmnā malayagaṃdhinī //
krīḍaṃtī piturākroḍe hṛtā kaṃkālaketunā

kapālaketuputreṇa dānavena balīyasā //
āgāminyāṃ tṛtīyāyāṃ tasyāḥ pāṇigrahṛṃ kila

pātāle caṃpakāvatyāṃ nagaryāṃ sāsti sāṃpratam //
hāṭakeśātsamāgacchaṃstayā haṃsāśrunetrayā

dṛṣṭaḥ praṇamya vijñapto yathā tacca nithāmaya //
brahmacārinmuniśreṣṭha gaṃdhamādanaśailataḥ

bālakrīḍanakāsaktāṃ mohayitvā nināya saḥ //
kaṃkālaketurdurvṛtto durjayonyāstraghātataḥ

svasya triśūlaghātena mriyate nānyathā raṇe //
jagatparyākulīkṛtya nidrātyatravinirbhayaḥ

yadi kopi kṛtajño māṃ hatvemaṃ duṣṭadānavam //
maddattena triśūlena nayedbhadraṃ bhavennaraḥ

yadatropacikīrṣustvaṃ rakṣa māṃ duṣṭadānavāt //
mamāpi hi varo datto bhagavatyā mahāmune

viṣṇubhakto yuvā dhīmānputri tvāṃ pariṇeṣyati //
ā tṛtīyā tithi yathā tadvākyaṃ tathyatāṃ vrajet

tathā nimittamātraṃ tvaṃ bhava yatnaṃ samācara //
iti tadvacanādrājanviṣṇubhaktiparāyaṇam //
yuvānaṃ cāpi dhīmaṃtaṃ tvāmanu prāptavānaham

tadgaccha kāryasiddhyai tvaṃ hatvā taṃ duṣṭadānavam //
ānayāśu mahābāho śubhāṃ malayagaṃdhinīm

sā tu vidyādharī jīvedvilokya tvāṃ nareśvara //
pārvatīvacanādduṣṭaṃ ghātayiṣyatyayatnataḥ

iti nāradavākyaṃ sa niśamyāmitrajinnṛpaḥ //
analpotkaliko jāto vidyādharasutāṃ prati

upāyaṃ cāpi papraccha gaṃtuṃ tāṃ caṃpakāvatīm //
nāradena punaḥ proktaḥ sa rājā girirājaje

tūrṇamarṇavamāsādya pūrṇimādivase nṛpa //
bhavāndrakṣyati potasthaḥ kalpavṛṃdārathasthitam

tatra divyāṃganā kāciddivyaparyaṃka saṃsthitā //
vīṇāmādāya gāyaṃtī gāthāṃ gāsyati susvaram

yatkarmavihitaṃ yena śubhaṃ vātha śubhetaram //
sa eva bhuṃkte tattathyaṃ vidhisūtraniyaṃtritaḥ

gāthāmimāṃ sā saṃgīya sarathā sa mahīruhā //
saparyaṃkā kṣaṇādeva madhye siṃdhuṃ pravekṣyati

bhavānapyaviśaṃkaṃ ca tataḥ potānmahārṇave //
tāmanu vrajatu kṣipraṃ yajñavārāhamāstuvan

tato drakṣyasi pātāle nagarīṃ caṃpakāvatīm //
mahāmanoharā rājansahitāṃ bālayānayā

ityuktvāṃtarhito devi sa caturmukhanaṃdanaḥ //
rājāpyarṇavamāsādya yathoktaṃ parilakṣya ca

viveśāṃtaḥsamudraṃ ca nagarīmāsasāda tām //
sātha vidyādharī bālā netraprāghuṇakī kṛtā

tena rājñā trijagatī sauṃdaryaśrīrivaikikā //
pātāladevateyaṃ vā mamanetrotsavāya kim

niraṇāyi madhudveṣṭrā sraṣṭuḥ sṛṣṭivilakṣaṇā //
kuhūrāhubhayādeṣā kāṃtiścāṃdramasī kimu

yoṣidrūpaṃ samāśritya tiṣṭhate'trākuto'bhayā //
itthaṃ kṣaṇaṃ tāṃ nirvarṇya sa rājāgāttadaṃtikam

sā vilokyātha taṃ bālā nitarāṃ madhurākṛtim //
viśālorasthalatalaṃ pralaṃbatulasīsrajam

śaṃkhacakrāṃkasubhaga bhujadvayavirājitam //
harināmākṣarasudhā sudhauta radanāvalim

bhavānībhaktibījotthaṃ bhūruhaṃ puruṣākṛtim //
manorathaphalaiḥ pūrṇamāsīddhṛṣṭatanūruhā

dolāparyaṃkamutsṛjya hrībharā namrakaṃdharā //
vepathuṃ ca pariṣṭabhya bālā provāca bhūpatim

kastvamatra kṛtāṃtasya bhavanaṃ madhurākṛte //
prāpto me maṃdabhāgyāyāścetovṛttiṃ niruṃdhayan

yāvannāyāti subhaga sa kaṭhoratarākṛtiḥ //
atiparyākulīkṛtya trilokīṃ dānavo muhuḥ

kaṃkālaketurdurvṛttastvavadhyaḥ parahetibhiḥ //
tāvadguptaṃ samātiṣṭha śastrāgāreti gahvare

na me kanyāvrataṃ bhaṃktuṃ sa samartha umā varāt//
āgāminyāṃ tṛtīyāyāṃ paraśvaḥ pāṇipīḍanam

saṃcikīrṣati duṣṭātmā gatāyurmama śāpataḥ //
mā tadbhītiṃ kuru yuvaṃstatkāryaṃ bhavitāciram

vidyādharyeti coktaḥ sa śastrāgāre nigūḍhavat //
sthito vīro mahābāhurdānavāgamane kṣaṇaḥ

atha sāyaṃ samāyāto dānavo bhīṣaṇākṛtiḥ//
triśūlaṃ kalayanpāṇau mṛtyorapi bhayāvaham

āgatya dānavo raudraḥ pralayāṃbudanisvanaḥ //
vidyādharīṃ jagādeti madāghūrṇitalocanaḥ

gṛhāṇemāni ratnāni divyāni varavarṇini //
kanyātvaṃ ca paraśvaste pāṇigrāhādapaiṣyati

dāsīnāmayutaṃ prātardāsyāmi tava suṃdari //
āsurīṇāṃ surīṇāṃ ca dānavīnāṃ manoharam

gaṃdharvīṇāṃ narīṇāṃ ca kinnarīṇāṃ śataṃśatam //
vidyādharīṇāṃ nāgīnāṃ yakṣiṇīnāṃ śatāni ṣaṭ

rākṣasīnāṃ śatānyaṣṭau śatamapsarasāṃ varam //
etāste paricāriṇyo bhaviṣyaṃtyamalāśaye

yāvatsaṃpattisaṃbhāro dikpālānāṃ gṛheṣu vai //
matparigrahatāṃ prāpya tāvatastvamiheśvarī

divyānbhogānmayā sārdhaṃ bhokṣyase matparigrahāt //
kadā paraśvo bhavitā yasminvaivāhiko vidhiḥ

tvadaṃgasaṃgasaṃsparśa sukhasaṃdoha meduraḥ //
parāṃ nirvṛtimāpsyāmi paraśvo nikaṭaṃ yadi

manorathāściraṃ yāvadyaṃ me hṛdi samedhitāḥ //
tānkṛtārthī kariṣyāmi paraśvastava saṃgamāt

jitvā devānraṇe sarvāniṃdrādīnmṛgalocane //
trailokyaiśvaryasaṃpattestvāṃ kariṣyāmi ceśvarīm

ādhāyāṃke triśūlaṃ sve suṣvāpeti pralapya saḥ //
naramāṃsavasāsvāda pramatto vītasādhvasaḥ //

varaṃ smaraṃtī sā gauryā vidyādharakumārikā //
vijñāya taṃ pramattaṃ ca susuptaṃ cātinirbhayam

āhūya taṃ naravaraṃ varaṃ sarvāṃgasuṃdaram ///
viṣṇubhaktikṛtatrāṇaṃ prāṇanātheti jalpya ca

śūlaṃ tadaṃkādādāya gṛhāṇemaṃ jahi drutam //
iti triśūlaṃ bālāto bālārkasadṛśadyuti

samādāya mahābāhuḥ sa tadā mitrajinnṛpaḥ //
jaharṣa ca jagādoccairbālāyāścābhayaṃ diśan

vāmapādaprahāreṇa tamātāḍya sa nirbhayaḥ //
saṃsmaraṃścakriṇaṃ citte jagadrakṣāmaṇiṃ harim

jargāda tiṣṭha re duṣṭa kanyādharṣaṇalālasa //
yudhyasvātra mayā sārdhaṃ na suptaṃ hanmyahaṃ ripum

iti saṃśrutya saṃbhrāṃta utthāya sa danoḥ sutaḥ //
triśūlaṃ dehi me kāṃte provāceti muhurmuhuḥ

koyaṃ mṛtyugṛhaṃ prāptaḥ kasya ruṣṭo'dya cāṃtakaḥ //
ka āyuṣādya saṃtyakto yaḥ prāpto mama gocaram

mama pracaṃḍa dordaṃḍa kaṃḍū kaṃḍūyana kṣamaḥ //
nālpo naroyaṃ bhavitā kiṃ triśūlena suṃdari

mābhairme kautukaṃ paśya bhakṣyo'yaṃ mama sāṃpratam //
kālena matto bhītena svayamevopaḍhaukitaḥ /६ ३ //
ityuktvā muṣṭighātena tenoccairdanusūnunā //
hṛdaye nihato rājā śilātikaṭhine drutam

sa cakriṇā kṛtatrāṇaḥ pīḍāmalpīyasīmapi //
no veda kaṭhinoraskastatkaraṃ pratyutānudat

atha kopavatā rājñā hato vaktre capeṭayā //
āghūrṇitaśirā bhūmau patitvā punarutthitaḥ

uvāca ca vaco dhairyamavaṣṭabhya mahābalī

// dānava uvāca // //
jñātaṃ na tvaṃ manuṣyosi nṛrūpeṇa caturbhujaḥ //
āyātaśchidramāsādya haṃtuṃ māṃ dānavāṃtakaḥ

ekaṃ vidhehi madhubhidyadi tvaṃ balavānasi //
vihāyaitanmahacchūlaṃ yudhyasva svāyudhairmayā

tvayā kapaṭarūpeṇa balinaḥ kaiṭabhādayaḥ //
na balena hatāḥ saṃkhye hatā evacchalena hi // 4.2.82.११० /
baliṃ pātālamanayastvaṃ nṛvāmanatāṃ dadhat //
nṛmṛgatvena bhavatā hiraṇyakaśipurhataḥ

tvayā jaṭilarūpeṇa laṃkeśo vinipātitaḥ //
gopālaveṣamāsādya kaṃsādyā ghātitāstvayā

strīrūpeṇāharastvaṃ tu vipralāpyā surānsudhām //
yādo rūpeṇa bhavatā śaṃkhādyāni hatā bahu

māyāvināmagragaṇya sarvamarmajñasādhaka //
na tvattohaṃ bibhemyadya yadi śūlaṃ vihāsyasi

athavā dainyavacanaḥ kimebhiḥ kātarocitaiḥ //
na tyakṣyasi triśūlaṃ tvaṃ na tvāṃ jeṣyāmyahaṃ raṇe

avaśyameva martavyamadya prātaḥ śarīriṇā //
tvatkareṇa varaṃ mṛtyurbalenāpicchalena vā

iyaṃ vidyādharī kanyā na mayā dūṣitā satī //
sākṣācchrīreva maṃtavyā tavārthaṃ rakṣitā mayā

ityuktvā vāmadordaṃḍaprahāreṇātiniṣṭhuram //
nijaghāna danoḥ sūnustaṃ śiloccayakaṃpinā

nṛpo vakṣaḥ prahāraṃ taṃ viṣahya raṇa mūrddhani //
lakṣīcakāra tadvakṣastriśūlaṃ tolayankare

nijaghāna mahābāhuḥ sa ca prāṇāñjahau kṣaṇāt //
itthaṃ kaṃkālaketuṃ sa nihatya surakaṃpanam

vidyādharīṃ prapaśyaṃtīṃ prāha hṛṣṭatanūruhām //
nāradasya munervākyāttava suśroṇi vāṃchitam

kṛtaṃ mayā kṛtajñe kiṃ karavāṇyadhunā vada //
śrutveti tasya sā vākyaṃ prāha gaṃbhīracetasaḥ

malayagaṃdhinyuvāca // //
athodāramate vīra nija prāṇaiḥ paṇīkṛtām //
kiṃ māṃ pṛcchasi jīvāto kulakanyā pradūṣitām

iti bruvatyāṃ kanyāyāṃ punaḥ svairacaro muniḥ //
atarkitāgamaḥ prāpto nārado devalokataḥ

tatastutuṣatustau tu dṛṣṭvā taṃ munisattamam //
kṛtapraṇāmau muninā pariviśrāṇitāśiṣau

pāṇigraheṇa vidhinā'bhiṣiktau nāradena tu //
jagmaturnāradādiṣṭa vartmanā kṛtamaṃgalau

tayā malayagaṃdhinyā yutaḥ so'mitrajinnṛpaḥ //
purīṃ vārāṇasīṃ prāpya paurairvihitamaṃgalām

yadvīkṣaṇādapi naro nārakī naiva jātucit //
gatimāpnoti medhāvī tāṃ purīmaviśannṛpaḥ

yasyāṃ puryāṃ praveśaṃ na labhaṃte vāsavādayaḥ //
kaivalyajanayitryāṃ hi tāṃ purīmaviśannṛpaḥ

api smṛtvā purīṃ yāṃ vai kāśīṃ trailokyakāṃkṣitām //
na naro lipyate pāpaistāṃ viveśa sa bhūpatiḥ //

yasyāṃ puryāṃ praviṣṭo nā mahadbhirapi pātakaiḥ //
nābhibhūyeta tāṃ kāśīṃ prāviśatsa viśāṃpatiḥ

sāpi vidyādharī kāśī samṛddhiṃ vīkṣya dūrataḥ //
niniṃda svargalokaṃ ca pātālanagarīmapi

prāpyā mitrajitaṃ kāṃtaṃ tathā hṛṣṭā na sā vadhūḥ //
yathā dṛṣṭvāpyaho kāśīṃ paramānaṃdaketanam

sā kṛtārthamivātmānaṃ manyamānā manasvinī //
tena patyā ca kāśyā ca parāṃ nirvṛtimāyayau

sopyamitrajidāsādya patnīṃ malayagaṃdhinīm //
dharmapradhānaṃ saṃsevya kāmaṃ prāptottamaṃ sukham

saikadā taṃ patiṃ rājñī viṣṇubhaktiparāyaṇam //
raho vijñāpayāṃcakre patibhaktā sutārthinī

// rājñyuvāca // //
bhūpābhīṣṭatṛtīyāyāścariṣyāmi mahāvratam //
yadyanujñā bhavedbhartuḥ putrakāmārthitapradam

// rājovāca // //
devyabhīṣṭatṛtīyāyāṃ vrataṃ kīdṛgbhavedvada //
kā devatā tatra pūjyā vidhānaṃ cāpi kiṃ phalam

nārī patyananujñātā yā vratādi samācaret //
jīvaṃtī duḥkhinī sā syānmṛtā nirayamṛcchati

iti rājñoditā rājñī pravaktumupacakrame //
iti kartavyatāṃ tasya vratasya sarahasyakām

//
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṇḍe uttarārdha vīreśvarāvirbhāve'mitrajitparākramo nāma dvyaśītitamodhyāyaḥ