સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.82

॥ પાર્વત્યુવાચ ॥ ॥
વીરેશસ્ય મહેશાન શ્રૂયતે મહિમા મહાન્ ॥
પરાં સિદ્ધિં પરોપતુસ્તત્ર સિદ્ધાઃ પરઃ શતાઃ

કથમાવિર્ભવસ્તસ્ય કાશ્યાં લિંગવરસ્ય તુ ॥
આશુસિદ્ધિપ્રદસ્યેહ તન્મે બ્રૂહિ જગત્પતે ॥

॥ મહેશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
નિશામય મહાદેવિ વીરેશાવિર્ભવં પરમ્ ॥
યં શ્રુત્વાપિ નરઃ પુણ્યં પ્રાપ્નોતિ વિપુલં શિવે

આસીદમિત્રજિન્નામ રાજા પરપુરંજયઃ ॥
ધાર્મિકઃ સત્ત્વસંપન્નઃ પ્રજારંજનતત્પરઃ

યશોધનો વદાન્યશ્ચ સુધીર્બ્રાહ્મણદૈવતઃ ॥
સદૈવાવભૃથસ્નાનપરિક્લિન્ન શિરોરુહઃ

વિનીતો નીતિસંપન્નઃ કુશલઃ સર્વકર્મસુ ॥
વિદ્યાબ્ધિપારદૃશ્વા ચ ગુણવાન્ગુણિવત્સલઃ

કૃતજ્ઞો મધુરાલાપઃ પાપકર્મપરાઙ્મુખઃ ॥
સત્યવાક્છૌચનિલયઃ સ્વલ્પવાગ્વિજિતેંદ્રિયઃ

રણાંગણે કૃતાંતાભઃ સંખ્યાવાંશ્ચ સદોજિરે ॥
કામિનીકામકેલિજ્ઞો યુવાપિ સ્થવિરપ્રિયઃ

ધર્માર્થૈધિતકોશશ્ચ સમૃદ્ધબલવાહનઃ ॥
સુભગશ્ચ સુરૂપશ્ચ સુમેધાઃ સુપ્રજાશ્રયઃ

સ્થૈર્ય ધૈર્ય સમાપન્નો દેશકાલવિચક્ષણઃ ॥
મન્યમાનપ્રદો નિત્યં સર્વદૂષણવર્જિતઃ

વાસુદેવાંઘ્રિયુગલે ચેતોવૃત્તિં નિધાય સઃ ॥
ચકાર રાજ્યં નિર્દ્વંદ્વં વિષ્વગીતિ વિવર્જિતમ્

અલંઘ્યશાસનઃ શ્રીમાન્વિષ્ણુભક્તિપરાયણઃ ॥
અભુનક્પ્રચુરાન્ભોગાન્સમંતાદ્વિષ્ણુસાત્કૃતાન્

હરેરાયતનાન્યુચ્ચૈઃ પ્રતિસૌધં પદેપદે ॥
તસ્ય રાજ્યે સમભવન્મહાભાગ્યનિધેઃ શિવે

ગોવિંદગોપગોપાલ ગોપીજનમનોહર ॥
ગદાપાણે ગુણાતીત ગુણાઢ્ય ગરુડધ્વજ

કેશિહૃત્કૈટભારાતે કંસારે કમલાપતે ॥
કૃષ્ણકેશવ કંજાક્ષ કીનાશ ભયનાશન

પુરુષોત્તમ પાપારે પુંડરીકવિલોચન ॥
પીતકૌશેયવસન પદ્મનાભ પરાત્પર

જનાર્દન જગન્નાથ જાહ્નવીજલજન્મભૂઃ ॥
જન્મિનાં જન્મહરણ જંજપૂકાઘનાશન

શ્રીવત્સવક્ષઃ શ્રીકાંત શ્રીકર શ્રેયસાં નિધે ॥
શ્રીરંગશાર્ઙ્ગકોદંડ શૌરે શીતાંશુલોચન

દૈત્યારે દાનવારાતે દામોદર દુરંતક ॥
દેવકીહૃદયાનંદ દંદશૂકેશ્વરેશય

વિષ્ણો વૈકુંઠનિલય બાણારે વિષ્ટરશ્રવઃ ॥
વિષ્વક્સેન વિરાધારે વનમાલિન્વનપ્રિય

ત્રિવિક્રમત્રિલોકીશ ચક્રપાણે ચતુર્ભુજ ॥
ઇત્યાદીનિ પવિત્રાણિ નામાનિ પ્રતિમંદિરમ્

સ્ત્રીવૃદ્ધબાલગોપાલ વદનોદીરિતાનિ તુ ॥
શ્રૂયતે યત્રકુત્રાપિ રમ્યાણિ મધુવિદ્વિષઃ

સુરસાકાનનાન્યેવ વિલોક્યંતે ગૃહેગૃહે॥
ચરિત્રાણિ વિચિત્રાણિ પવિત્રાણ્યબ્ધિજાપતેઃ

સૌધભિત્તિષુ દૃશ્યંતે ચિત્રકૃન્નિર્મિતાનિ તુ ॥
ઋતે હરિકથાયાસ્તુ નાન્યા વાર્તા નિશમ્યતે ॥

હરિણા નૈવ વિધ્યંતે હરિનામાંશધારિણઃ ॥
તસ્ય રાજ્ઞો ભયાદ્વ્યાધૈરરણ્યસુખચારિણઃ

ન મત્સ્યા નૈવ કમઠા ન વરાહાશ્ચ કેનચિત્ ॥
હન્યંતે ક્વાપિ તદ્ભીત્યા મત્સ્યમાંસાશિનાપિ વૈ

અપ્યુત્તાનશયાસ્તસ્ય રાષ્ટ્રે મિત્રજિતઃ ક્વચિત્ ॥
સ્તનપાનં ન કુર્વંતિ સંપ્રાપ્ય હરિવાસરમ્

પશવોપિ તૃણાહારં પરિત્યજ્ય હરેર્દિને ॥
ઉપોષણપરા જાતા અન્યેષાં કા કથા નૃણામ્

મહામહોત્સવઃ સર્વૈઃ પુરૌકોભિર્વિતન્યતે ॥
તસ્મિન્પ્રશાસતિ ભુવં સંપ્રાપ્તે હરિવાસરે

સ એવ દંડ્યોઽભૂત્તસ્ય રાજ્ઞો મિત્રજિતઃ ક્ષિતૌ ॥
યો વિષ્ણુભક્તિરહિતઃ પ્રાણૈરપિ ધનૈરપિ

અંત્યજા અપિ તદ્રાષ્ટ્રે શંખચક્રાંકધારિણઃ ॥
સંપ્રાપ્ય વૈષ્ણવીં દીક્ષાં દીક્ષિતા ઇવ સંબભુઃ

શુભાનિ યાનિ કર્માણિ ક્રિયંતેઽનુદિનં જનૈઃ ॥
વાસુદેવે સમર્પ્યંતે તાનિ તૈરફલેપ્સુભિઃ

વિના મુકુંદં ગોવિદં પરમાનંદમચ્યુતમ્ ॥
નાન્યો જપ્યેતમન્યેત ન ભજ્યેત જનૈઃ ક્વચિત્

કૃષ્ણ એવ પરો દેવ કૃષ્ણએવ પરાગતિઃ ॥
કૃષ્ણ એવ પરો બંધુસ્તસ્યાસીદવનીપતેઃ

એવં તસ્મિન્મહીપાલે રાજ્યં સમ્યક્પ્રશાસતિ ॥
એકદા નારદઃ શ્રીમાંસ્તં દિદૃક્ષુઃ સમાયયૌ

રાજ્ઞા સમર્ચિતઃ સોથ મધુપર્ક વિધાનતઃ ॥
નારદો વર્ણયામાસ તમમિત્રજિતં નૃપમ્

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
ધન્યોસિ કૃતકૃત્યોસિ માન્યોપ્યસિ દિવૌકસામ્ ॥
સર્વભૂતેષુ ગોવિંદં પરિપશ્યન્વિશાંપતે

યો વેદ પુરુષો વિષ્ણુર્યો યજ્ઞપુરુષો હરિઃ ॥
યોંતરાત્માસ્ય જગતઃ કર્તા હર્તાવિતા વિભુઃ

તન્મયં પશ્યતો વિશ્વં તવ ભૂપાલસત્તમ ॥
દર્શનં પ્રાપ્ય શુભદં શુચિત્વમગમં પરમ્

એક એવ હિ સારોત્ર સંસારે ક્ષણભંગુરે ॥
કમલાકાંત પાદાબ્જ ભક્તિભાવોઽખિલપ્રદઃ

પરિત્યજ્ય હિ યઃ સર્વં વિપ્ણુમેકં સદા ભજેત્ ॥
સુમેધસં ભજંતે તં પદાર્થાઃ સર્વ એવ હિ

હૃષીકેશે હૃષીકાણિ યસ્ય સ્થૈર્યં ગતાન્યહો ॥
સ એવ સ્થૈર્યમાપ્નોતિ બ્રહ્માંડેઽતીવ ચંચલે

યૌવનં ધનમાયુષ્યં પદ્મિનીજલબિંદુવત્ ॥
અતીવ ચપલં જ્ઞાત્વાઽચ્યુતમેકં સમાશ્રયેત્

વાચિ ચેતસિ સર્વત્ર યસ્ય દેવો જનાર્દનઃ ॥
સ એવ સર્વદા વંદ્યો નરરૂપી જનાર્દનઃ

નિર્વ્યાજ પ્રણિધાનેન શીલયિત્વા શ્રિયઃપતિમ્ ॥
પુરુષોત્તમતાં કો ન પ્રાપ્તવાનિહ ભૂતલે

અનયા વિષ્ણુભક્ત્યા તે સંતુષ્ટેંદ્રિયમાનસઃ ॥
ઉપકર્તુમના બ્રૂયાં તન્નિશામય ભૂપતે

બાલા વિદ્યાધરસુતા નામ્ના મલયગંધિની ॥
ક્રીડંતી પિતુરાક્રોડે હૃતા કંકાલકેતુના

કપાલકેતુપુત્રેણ દાનવેન બલીયસા ॥
આગામિન્યાં તૃતીયાયાં તસ્યાઃ પાણિગ્રહૃં કિલ

પાતાલે ચંપકાવત્યાં નગર્યાં સાસ્તિ સાંપ્રતમ્ ॥
હાટકેશાત્સમાગચ્છંસ્તયા હંસાશ્રુનેત્રયા

દૃષ્ટઃ પ્રણમ્ય વિજ્ઞપ્તો યથા તચ્ચ નિથામય ॥
બ્રહ્મચારિન્મુનિશ્રેષ્ઠ ગંધમાદનશૈલતઃ

બાલક્રીડનકાસક્તાં મોહયિત્વા નિનાય સઃ ॥
કંકાલકેતુર્દુર્વૃત્તો દુર્જયોન્યાસ્ત્રઘાતતઃ

સ્વસ્ય ત્રિશૂલઘાતેન મ્રિયતે નાન્યથા રણે ॥
જગત્પર્યાકુલીકૃત્ય નિદ્રાત્યત્રવિનિર્ભયઃ

યદિ કોપિ કૃતજ્ઞો માં હત્વેમં દુષ્ટદાનવમ્ ॥
મદ્દત્તેન ત્રિશૂલેન નયેદ્ભદ્રં ભવેન્નરઃ

યદત્રોપચિકીર્ષુસ્ત્વં રક્ષ માં દુષ્ટદાનવાત્ ॥
મમાપિ હિ વરો દત્તો ભગવત્યા મહામુને

વિષ્ણુભક્તો યુવા ધીમાન્પુત્રિ ત્વાં પરિણેષ્યતિ ॥
આ તૃતીયા તિથિ યથા તદ્વાક્યં તથ્યતાં વ્રજેત્

તથા નિમિત્તમાત્રં ત્વં ભવ યત્નં સમાચર ॥
ઇતિ તદ્વચનાદ્રાજન્વિષ્ણુભક્તિપરાયણમ્ ॥
યુવાનં ચાપિ ધીમંતં ત્વામનુ પ્રાપ્તવાનહમ્

તદ્ગચ્છ કાર્યસિદ્ધ્યૈ ત્વં હત્વા તં દુષ્ટદાનવમ્ ॥
આનયાશુ મહાબાહો શુભાં મલયગંધિનીમ્

સા તુ વિદ્યાધરી જીવેદ્વિલોક્ય ત્વાં નરેશ્વર ॥
પાર્વતીવચનાદ્દુષ્ટં ઘાતયિષ્યત્યયત્નતઃ

ઇતિ નારદવાક્યં સ નિશમ્યામિત્રજિન્નૃપઃ ॥
અનલ્પોત્કલિકો જાતો વિદ્યાધરસુતાં પ્રતિ

ઉપાયં ચાપિ પપ્રચ્છ ગંતું તાં ચંપકાવતીમ્ ॥
નારદેન પુનઃ પ્રોક્તઃ સ રાજા ગિરિરાજજે

તૂર્ણમર્ણવમાસાદ્ય પૂર્ણિમાદિવસે નૃપ ॥
ભવાન્દ્રક્ષ્યતિ પોતસ્થઃ કલ્પવૃંદારથસ્થિતમ્

તત્ર દિવ્યાંગના કાચિદ્દિવ્યપર્યંક સંસ્થિતા ॥
વીણામાદાય ગાયંતી ગાથાં ગાસ્યતિ સુસ્વરમ્

યત્કર્મવિહિતં યેન શુભં વાથ શુભેતરમ્ ॥
સ એવ ભુંક્તે તત્તથ્યં વિધિસૂત્રનિયંત્રિતઃ

ગાથામિમાં સા સંગીય સરથા સ મહીરુહા ॥
સપર્યંકા ક્ષણાદેવ મધ્યે સિંધું પ્રવેક્ષ્યતિ

ભવાનપ્યવિશંકં ચ તતઃ પોતાન્મહાર્ણવે ॥
તામનુ વ્રજતુ ક્ષિપ્રં યજ્ઞવારાહમાસ્તુવન્

તતો દ્રક્ષ્યસિ પાતાલે નગરીં ચંપકાવતીમ્ ॥
મહામનોહરા રાજન્સહિતાં બાલયાનયા

ઇત્યુક્ત્વાંતર્હિતો દેવિ સ ચતુર્મુખનંદનઃ ॥
રાજાપ્યર્ણવમાસાદ્ય યથોક્તં પરિલક્ષ્ય ચ

વિવેશાંતઃસમુદ્રં ચ નગરીમાસસાદ તામ્ ॥
સાથ વિદ્યાધરી બાલા નેત્રપ્રાઘુણકી કૃતા

તેન રાજ્ઞા ત્રિજગતી સૌંદર્યશ્રીરિવૈકિકા ॥
પાતાલદેવતેયં વા મમનેત્રોત્સવાય કિમ્

નિરણાયિ મધુદ્વેષ્ટ્રા સ્રષ્ટુઃ સૃષ્ટિવિલક્ષણા ॥
કુહૂરાહુભયાદેષા કાંતિશ્ચાંદ્રમસી કિમુ

યોષિદ્રૂપં સમાશ્રિત્ય તિષ્ઠતેઽત્રાકુતોઽભયા ॥
ઇત્થં ક્ષણં તાં નિર્વર્ણ્ય સ રાજાગાત્તદંતિકમ્

સા વિલોક્યાથ તં બાલા નિતરાં મધુરાકૃતિમ્ ॥
વિશાલોરસ્થલતલં પ્રલંબતુલસીસ્રજમ્

શંખચક્રાંકસુભગ ભુજદ્વયવિરાજિતમ્ ॥
હરિનામાક્ષરસુધા સુધૌત રદનાવલિમ્

ભવાનીભક્તિબીજોત્થં ભૂરુહં પુરુષાકૃતિમ્ ॥
મનોરથફલૈઃ પૂર્ણમાસીદ્ધૃષ્ટતનૂરુહા

દોલાપર્યંકમુત્સૃજ્ય હ્રીભરા નમ્રકંધરા ॥
વેપથું ચ પરિષ્ટભ્ય બાલા પ્રોવાચ ભૂપતિમ્

કસ્ત્વમત્ર કૃતાંતસ્ય ભવનં મધુરાકૃતે ॥
પ્રાપ્તો મે મંદભાગ્યાયાશ્ચેતોવૃત્તિં નિરુંધયન્

યાવન્નાયાતિ સુભગ સ કઠોરતરાકૃતિઃ ॥
અતિપર્યાકુલીકૃત્ય ત્રિલોકીં દાનવો મુહુઃ

કંકાલકેતુર્દુર્વૃત્તસ્ત્વવધ્યઃ પરહેતિભિઃ ॥
તાવદ્ગુપ્તં સમાતિષ્ઠ શસ્ત્રાગારેતિ ગહ્વરે

ન મે કન્યાવ્રતં ભંક્તું સ સમર્થ ઉમા વરાત્॥
આગામિન્યાં તૃતીયાયાં પરશ્વઃ પાણિપીડનમ્

સંચિકીર્ષતિ દુષ્ટાત્મા ગતાયુર્મમ શાપતઃ ॥
મા તદ્ભીતિં કુરુ યુવંસ્તત્કાર્યં ભવિતાચિરમ્

વિદ્યાધર્યેતિ ચોક્તઃ સ શસ્ત્રાગારે નિગૂઢવત્ ॥
સ્થિતો વીરો મહાબાહુર્દાનવાગમને ક્ષણઃ

અથ સાયં સમાયાતો દાનવો ભીષણાકૃતિઃ॥
ત્રિશૂલં કલયન્પાણૌ મૃત્યોરપિ ભયાવહમ્

આગત્ય દાનવો રૌદ્રઃ પ્રલયાંબુદનિસ્વનઃ ॥
વિદ્યાધરીં જગાદેતિ મદાઘૂર્ણિતલોચનઃ

ગૃહાણેમાનિ રત્નાનિ દિવ્યાનિ વરવર્ણિનિ ॥
કન્યાત્વં ચ પરશ્વસ્તે પાણિગ્રાહાદપૈષ્યતિ

દાસીનામયુતં પ્રાતર્દાસ્યામિ તવ સુંદરિ ॥
આસુરીણાં સુરીણાં ચ દાનવીનાં મનોહરમ્

ગંધર્વીણાં નરીણાં ચ કિન્નરીણાં શતંશતમ્ ॥
વિદ્યાધરીણાં નાગીનાં યક્ષિણીનાં શતાનિ ષટ્

રાક્ષસીનાં શતાન્યષ્ટૌ શતમપ્સરસાં વરમ્ ॥
એતાસ્તે પરિચારિણ્યો ભવિષ્યંત્યમલાશયે

યાવત્સંપત્તિસંભારો દિક્પાલાનાં ગૃહેષુ વૈ ॥
મત્પરિગ્રહતાં પ્રાપ્ય તાવતસ્ત્વમિહેશ્વરી

દિવ્યાન્ભોગાન્મયા સાર્ધં ભોક્ષ્યસે મત્પરિગ્રહાત્ ॥
કદા પરશ્વો ભવિતા યસ્મિન્વૈવાહિકો વિધિઃ

ત્વદંગસંગસંસ્પર્શ સુખસંદોહ મેદુરઃ ॥
પરાં નિર્વૃતિમાપ્સ્યામિ પરશ્વો નિકટં યદિ

મનોરથાશ્ચિરં યાવદ્યં મે હૃદિ સમેધિતાઃ ॥
તાન્કૃતાર્થી કરિષ્યામિ પરશ્વસ્તવ સંગમાત્

જિત્વા દેવાન્રણે સર્વાનિંદ્રાદીન્મૃગલોચને ॥
ત્રૈલોક્યૈશ્વર્યસંપત્તેસ્ત્વાં કરિષ્યામિ ચેશ્વરીમ્

આધાયાંકે ત્રિશૂલં સ્વે સુષ્વાપેતિ પ્રલપ્ય સઃ ॥
નરમાંસવસાસ્વાદ પ્રમત્તો વીતસાધ્વસઃ ॥

વરં સ્મરંતી સા ગૌર્યા વિદ્યાધરકુમારિકા ॥
વિજ્ઞાય તં પ્રમત્તં ચ સુસુપ્તં ચાતિનિર્ભયમ્

આહૂય તં નરવરં વરં સર્વાંગસુંદરમ્ ॥।
વિષ્ણુભક્તિકૃતત્રાણં પ્રાણનાથેતિ જલ્પ્ય ચ

શૂલં તદંકાદાદાય ગૃહાણેમં જહિ દ્રુતમ્ ॥
ઇતિ ત્રિશૂલં બાલાતો બાલાર્કસદૃશદ્યુતિ

સમાદાય મહાબાહુઃ સ તદા મિત્રજિન્નૃપઃ ॥
જહર્ષ ચ જગાદોચ્ચૈર્બાલાયાશ્ચાભયં દિશન્

વામપાદપ્રહારેણ તમાતાડ્ય સ નિર્ભયઃ ॥
સંસ્મરંશ્ચક્રિણં ચિત્તે જગદ્રક્ષામણિં હરિમ્

જર્ગાદ તિષ્ઠ રે દુષ્ટ કન્યાધર્ષણલાલસ ॥
યુધ્યસ્વાત્ર મયા સાર્ધં ન સુપ્તં હન્મ્યહં રિપુમ્

ઇતિ સંશ્રુત્ય સંભ્રાંત ઉત્થાય સ દનોઃ સુતઃ ॥
ત્રિશૂલં દેહિ મે કાંતે પ્રોવાચેતિ મુહુર્મુહુઃ

કોયં મૃત્યુગૃહં પ્રાપ્તઃ કસ્ય રુષ્ટોઽદ્ય ચાંતકઃ ॥
ક આયુષાદ્ય સંત્યક્તો યઃ પ્રાપ્તો મમ ગોચરમ્

મમ પ્રચંડ દોર્દંડ કંડૂ કંડૂયન ક્ષમઃ ॥
નાલ્પો નરોયં ભવિતા કિં ત્રિશૂલેન સુંદરિ

માભૈર્મે કૌતુકં પશ્ય ભક્ષ્યોઽયં મમ સાંપ્રતમ્ ॥
કાલેન મત્તો ભીતેન સ્વયમેવોપઢૌકિતઃ ।૬ ૩ ॥
ઇત્યુક્ત્વા મુષ્ટિઘાતેન તેનોચ્ચૈર્દનુસૂનુના ॥
હૃદયે નિહતો રાજા શિલાતિકઠિને દ્રુતમ્

સ ચક્રિણા કૃતત્રાણઃ પીડામલ્પીયસીમપિ ॥
નો વેદ કઠિનોરસ્કસ્તત્કરં પ્રત્યુતાનુદત્

અથ કોપવતા રાજ્ઞા હતો વક્ત્રે ચપેટયા ॥
આઘૂર્ણિતશિરા ભૂમૌ પતિત્વા પુનરુત્થિતઃ

ઉવાચ ચ વચો ધૈર્યમવષ્ટભ્ય મહાબલી

॥ દાનવ ઉવાચ ॥ ॥
જ્ઞાતં ન ત્વં મનુષ્યોસિ નૃરૂપેણ ચતુર્ભુજઃ ॥
આયાતશ્છિદ્રમાસાદ્ય હંતું માં દાનવાંતકઃ

એકં વિધેહિ મધુભિદ્યદિ ત્વં બલવાનસિ ॥
વિહાયૈતન્મહચ્છૂલં યુધ્યસ્વ સ્વાયુધૈર્મયા

ત્વયા કપટરૂપેણ બલિનઃ કૈટભાદયઃ ॥
ન બલેન હતાઃ સંખ્યે હતા એવચ્છલેન હિ ॥ 4.2.82.૧૧૦ ।
બલિં પાતાલમનયસ્ત્વં નૃવામનતાં દધત્ ॥
નૃમૃગત્વેન ભવતા હિરણ્યકશિપુર્હતઃ

ત્વયા જટિલરૂપેણ લંકેશો વિનિપાતિતઃ ॥
ગોપાલવેષમાસાદ્ય કંસાદ્યા ઘાતિતાસ્ત્વયા

સ્ત્રીરૂપેણાહરસ્ત્વં તુ વિપ્રલાપ્યા સુરાન્સુધામ્ ॥
યાદો રૂપેણ ભવતા શંખાદ્યાનિ હતા બહુ

માયાવિનામગ્રગણ્ય સર્વમર્મજ્ઞસાધક ॥
ન ત્વત્તોહં બિભેમ્યદ્ય યદિ શૂલં વિહાસ્યસિ

અથવા દૈન્યવચનઃ કિમેભિઃ કાતરોચિતૈઃ ॥
ન ત્યક્ષ્યસિ ત્રિશૂલં ત્વં ન ત્વાં જેષ્યામ્યહં રણે

અવશ્યમેવ મર્તવ્યમદ્ય પ્રાતઃ શરીરિણા ॥
ત્વત્કરેણ વરં મૃત્યુર્બલેનાપિચ્છલેન વા

ઇયં વિદ્યાધરી કન્યા ન મયા દૂષિતા સતી ॥
સાક્ષાચ્છ્રીરેવ મંતવ્યા તવાર્થં રક્ષિતા મયા

ઇત્યુક્ત્વા વામદોર્દંડપ્રહારેણાતિનિષ્ઠુરમ્ ॥
નિજઘાન દનોઃ સૂનુસ્તં શિલોચ્ચયકંપિના

નૃપો વક્ષઃ પ્રહારં તં વિષહ્ય રણ મૂર્દ્ધનિ ॥
લક્ષીચકાર તદ્વક્ષસ્ત્રિશૂલં તોલયન્કરે

નિજઘાન મહાબાહુઃ સ ચ પ્રાણાઞ્જહૌ ક્ષણાત્ ॥
ઇત્થં કંકાલકેતું સ નિહત્ય સુરકંપનમ્

વિદ્યાધરીં પ્રપશ્યંતીં પ્રાહ હૃષ્ટતનૂરુહામ્ ॥
નારદસ્ય મુનેર્વાક્યાત્તવ સુશ્રોણિ વાંછિતમ્

કૃતં મયા કૃતજ્ઞે કિં કરવાણ્યધુના વદ ॥
શ્રુત્વેતિ તસ્ય સા વાક્યં પ્રાહ ગંભીરચેતસઃ

મલયગંધિન્યુવાચ ॥ ॥
અથોદારમતે વીર નિજ પ્રાણૈઃ પણીકૃતામ્ ॥
કિં માં પૃચ્છસિ જીવાતો કુલકન્યા પ્રદૂષિતામ્

ઇતિ બ્રુવત્યાં કન્યાયાં પુનઃ સ્વૈરચરો મુનિઃ ॥
અતર્કિતાગમઃ પ્રાપ્તો નારદો દેવલોકતઃ

તતસ્તુતુષતુસ્તૌ તુ દૃષ્ટ્વા તં મુનિસત્તમમ્ ॥
કૃતપ્રણામૌ મુનિના પરિવિશ્રાણિતાશિષૌ

પાણિગ્રહેણ વિધિનાઽભિષિક્તૌ નારદેન તુ ॥
જગ્મતુર્નારદાદિષ્ટ વર્ત્મના કૃતમંગલૌ

તયા મલયગંધિન્યા યુતઃ સોઽમિત્રજિન્નૃપઃ ॥
પુરીં વારાણસીં પ્રાપ્ય પૌરૈર્વિહિતમંગલામ્

યદ્વીક્ષણાદપિ નરો નારકી નૈવ જાતુચિત્ ॥
ગતિમાપ્નોતિ મેધાવી તાં પુરીમવિશન્નૃપઃ

યસ્યાં પુર્યાં પ્રવેશં ન લભંતે વાસવાદયઃ ॥
કૈવલ્યજનયિત્ર્યાં હિ તાં પુરીમવિશન્નૃપઃ

અપિ સ્મૃત્વા પુરીં યાં વૈ કાશીં ત્રૈલોક્યકાંક્ષિતામ્ ॥
ન નરો લિપ્યતે પાપૈસ્તાં વિવેશ સ ભૂપતિઃ ॥

યસ્યાં પુર્યાં પ્રવિષ્ટો ના મહદ્ભિરપિ પાતકૈઃ ॥
નાભિભૂયેત તાં કાશીં પ્રાવિશત્સ વિશાંપતિઃ

સાપિ વિદ્યાધરી કાશી સમૃદ્ધિં વીક્ષ્ય દૂરતઃ ॥
નિનિંદ સ્વર્ગલોકં ચ પાતાલનગરીમપિ

પ્રાપ્યા મિત્રજિતં કાંતં તથા હૃષ્ટા ન સા વધૂઃ ॥
યથા દૃષ્ટ્વાપ્યહો કાશીં પરમાનંદકેતનમ્

સા કૃતાર્થમિવાત્માનં મન્યમાના મનસ્વિની ॥
તેન પત્યા ચ કાશ્યા ચ પરાં નિર્વૃતિમાયયૌ

સોપ્યમિત્રજિદાસાદ્ય પત્નીં મલયગંધિનીમ્ ॥
ધર્મપ્રધાનં સંસેવ્ય કામં પ્રાપ્તોત્તમં સુખમ્

સૈકદા તં પતિં રાજ્ઞી વિષ્ણુભક્તિપરાયણમ્ ॥
રહો વિજ્ઞાપયાંચક્રે પતિભક્તા સુતાર્થિની

॥ રાજ્ઞ્યુવાચ ॥ ॥
ભૂપાભીષ્ટતૃતીયાયાશ્ચરિષ્યામિ મહાવ્રતમ્ ॥
યદ્યનુજ્ઞા ભવેદ્ભર્તુઃ પુત્રકામાર્થિતપ્રદમ્

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
દેવ્યભીષ્ટતૃતીયાયાં વ્રતં કીદૃગ્ભવેદ્વદ ॥
કા દેવતા તત્ર પૂજ્યા વિધાનં ચાપિ કિં ફલમ્

નારી પત્યનનુજ્ઞાતા યા વ્રતાદિ સમાચરેત્ ॥
જીવંતી દુઃખિની સા સ્યાન્મૃતા નિરયમૃચ્છતિ

ઇતિ રાજ્ઞોદિતા રાજ્ઞી પ્રવક્તુમુપચક્રમે ॥
ઇતિ કર્તવ્યતાં તસ્ય વ્રતસ્ય સરહસ્યકામ્

॥
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થે કાશીખણ્ડે ઉત્તરાર્ધ વીરેશ્વરાવિર્ભાવેઽમિત્રજિત્પરાક્રમો નામ દ્વ્યશીતિતમોધ્યાયઃ