Skanda Purana · Chapter 4.81

// agastya uvāca // //
dharmatīrthasya māhātmyaṃ kīdṛgdevena śaṃbhunā //
skaṃda devyai samākhyātaṃ tadākhyāhi kṛpāṃ kuru

// skaṃda uvāca // //
viṃdhyonnatihṛdākhyāmi dharmatīrthasamudbhavam //
ākarṇaya mahāprājña yathā devena bhāṣitam

vṛtraṃ nihatya vṛtrārirbrahmahatyāmavāptavān //
anutaptotha papraccha prāyaścittaṃ purohitam

// bṛhaspatiruvāca // //
yadi tvaṃ devarājemāṃ brahmahatyāṃ sudustyajām //
apānunutsustadyāhi kāśīṃ viśveśapālitām

nānyatkiṃcitkvaciddṛṣṭaṃ brahmahatyāmahauṣadham //
rājadhānīṃ parityajya śakra viśveśituḥ parām

bhairavasyāpihastāgrādapatadvaidhasaṃ śiraḥ //
yatrānaṃdavane tatra vṛtraśatro vraja drutam

sīmānamapi saṃprāpya śakrānaṃdavanasya hi //
brahmahatyā palāyeta vepamānā nirāśrayā

anyeṣāmapi pāpānāṃ mahāpāpajuṣāmapi //
nāśayitrī parā kāśī viśveśa samadhiṣṭhitā

mahāpātakato muktiḥ kāśyāme va śatakrato //
mahāsaṃsārato muktiḥ kāśyāmeva na cānyataḥ

nirvāṇanagarī kāśī kāśī sarvāghasaṃghahṛt //
viśveśituḥ priyā kāśī dyauḥ kāśī sadṛśī nahi //

brahmahatyābhayaṃ yasya yasya saṃsārato bhayam//
jātucittena na tyājyā kāśikā muktikāśikā

jaṃtūnāṃ karmabījānāṃ yatra dehavisarjane //
na jātucitprarohosti haradṛṣṭyāptaśuṣmaṇām

tāṃ kāśīṃ prāpya vṛtrāre vṛtrahatyāpanuttaye //
samārādhaya viśveśaṃ viśvamuktipradāyakam

bṛhaspateriti vaco niśamya sa sahasradṛk //
āyāddrutataraṃ kāśīṃ mahāpātakaghātukām

snātvottaravahāyāṃ ca dharmeśaṃ paritaḥ sthitaḥ //
ārādhayanmahādevaṃ brahmadvatyāpa nuttaye

mahārudrajapāsaktaḥ sutrāmātha trilocanam //
dadarśa liṃgamadhyasthaṃ svabhāsā dīpitāṃbaram

punastuṣṭāva vedoktai rudrasūktairanekadhā //
viniṣkramya tato liṃgādāvirbhūya bhavovadat

śacīpate prasannosmi varaṃ varaya suvrata //
kiṃ deyaṃ drutamākhyāhi dharmapīṭhakṛtāspada

śrutveti devadevasya sa premavacanaṃ hariḥ //
sarvajña kiṃte'viditaṃ tamuvāceti vṛtrahā

tatastatkṛpayānunno dharmapīṭhaniṣevaṇāt //
niṣpādya tīrthaṃ tatreśo'tra snāhīṃdreti cābravīt

tatreṃdraḥ snānamātreṇa divyagaṃdho'bhavatkṣaṇāt //
avāpa ca ruciṃ cāruṃ prāktanīṃ śātayājñikīm

tadāścaryamatho dṛṣṭvā munayo nāradādayaḥ //
parisasnurmudāyuktā dharmatīrthe'ghahāriṇi

atarpayanpitṝndivyānvyadhuḥ śrāddhāni śraddhayā //
dharmeśaṃ snāpayāmāsustattīrthāmbubhṛtairghaṭaiḥ

tadā prabhṛti tattīrthaṃ dharmāṃdhuriti viśrutam //
brahmahatyādi pāpānāmakleśaṃ kṣālanaṃ param

yatphalaṃ tīrtharājasya snānena parikīrtyate //
sahasraguṇitaṃ tatsyāddharmāṃdhu snānamātrataḥ

gaṃgādvāre kurukṣetre gaṃgāsāgarasaṃgame //
yatphalaṃ labhate martyo dharmatīrthe tadāpnuyāt

narmadāyāṃ sarasvatyāṃ gautamyāṃ siṃhage gurau //
snātvā yatphalamāpyeta dharmakūpe tadāpnuyāt

mānase puṣkare caiva dvārike sāgare tathā //
tīrthe snātvā phalaṃ yatsyāttatsyāddharmajalāśaye

kārtikyāṃ sūkarakṣetre caitryāṃ gaurīmahāhrade //
śaṃkhoddhāre haridine yatphalaṃ tatphalaṃ tviha

tīrthadvayaṃ pratīkṣaṃte sisnāsūnpitaro narān //
gaṃgāyāṃ dharmakūpe ca piṃḍanirvapaṇāśayā

pitāmahasamīpe vā dharmeśasyāgratotha vā //
phalgau ca dharmakūpe ca mādyaṃti prapitāmahāḥ

dharmakūpe naraḥ snātvā paritarpya pitāmahān //
gayāṃ gatvā kimadhikaṃ kartā pitṛmudāvaham

yathā gayāyāṃ tṛptāḥ syuḥ piṃḍadāne pitāmahāḥ //
dharmatīrthe tathaiva syurna nyūnaṃ naiva cādhikam // ३३ /
te dhanyāḥ pitṛbhaktāste prīṇitāstaiḥ pitāmahāḥ//
paitrādṛṇāddharmatīrthe niṣkṛtiryaiḥ kṛtā sutaiḥ //

tattīrthasya prabhāveṇa niṣpāpobhūtkṣaṇena ca //
praṇamya devadeveśamiṃdro'gādamarāvatīm

apāro mahimā tasya dharmatīrthasya kuṃbhaja //
tatkūpe svaṃ nirīkṣyāpi śrāddhadānaphalaṃ labhet

tatrāpi kākiṇī mātraṃ yacchetpitṛmude naraḥ //
akṣayaṃ phalamāpnoti dharmapīṭhaprabhāvataḥ

tatra yo bhojayedviprānyatinotha tapasvinaḥ //
sikthe sikthe labhetsotha vājapeyaphalaṃ sphuṭam

prāpyāmarāvatīṃ śakrastato diviṣadāṃ puraḥ //
dharmapīṭhasya māhātmyaṃ mahatkāśyāmavarṇayat

āgatya punarapyatra śaṃbhorānaṃdakānane //
munivṛṃdārakaiḥ sārdhaṃ liṃgamasthāpayaddhariḥ

tārakeśātpaścimata iṃdreśvaramitīritam //
tasya saṃdarśanātpuṃsāmaiṃdraloko na dūrataḥ

taddakṣiṇe śacīśaśca svayaṃ śacyā pratiṣṭhitaḥ //
śacīśārcanataḥ strīṇāṃ saubhāgyamatulaṃ bhavet

tatsamīpesti raṃbheśo bahusaukhyasamṛddhidaḥ //
iṃdreśvarasya parito lokapāleśvaro paraḥ

tadarcanātprasīdaṃti lokapālāḥ samṛddhidāḥ //
dharmeśātpaścimāśāyāṃ dharaṇīśaḥ prakīrtitaḥ //
taddarśanena dhairyaṃ syādrājye rājakulādiṣu

dharmeśāddakṣiṇe pūjyaṃ tattveśākhyaṃ paraṃ naraiḥ //
tattvajñānaṃ pravarteta talliṃgasya samarcanāt

dharmeśātpūrvadigbhāge vairāgyeśaṃ samarcayet //
nivṛttiścetasastasya liṃgasya sparśanādapi

jñāneśvaraṃ tathaiśānyāṃ jñānadaṃ sarvadehinām //
aiśvaryeśamudīcyāṃ ca liṃgāddharmeśvarācchubhāt

taddarśanādbhavennṛṇāmaiśvaryaṃ manasepsitam //
paṃcavaktrasya rūpāṇi liṃgānyetāni kuṃbhaja

etānyavaśyaṃ saṃsevya naraḥ prāpnoti śāśvatam //
anyattatraiva yadvṛttaṃ tadākhyāmi mune śṛṇu

yacchrutvāpi naro ghore saṃsārābdhau na majjati //
kadaṃbaśikharo nāma viṃdhyapādo mahāniha

damasya putrastatrāsīddurdamo nāma pārthivaḥ //
pitaryuparate rājyaṃ saṃprāpyāvijiteṃdriyaḥ

haretpuraṃdhrīḥ prasabhaṃ paurāṇāṃ kāmamohitaḥ //
asādhavaḥ priyāstasya sādhavo'priyatāṃ yayuḥ

adaṃḍyāndaṃḍayāṃcakre daṃḍyeṣvāsītparāṅamukhaḥ //
sadaiva mṛgayāśīlaḥ so'bhūnmṛgayu saṃgataḥ //

vivāsitāḥ svaviṣayāttena sanmatidāyinaḥ //
dharmādhikāriṇaḥ śūdrā brāhmaṇāḥ karadīkṛtāḥ

paradāreṣusaṃtuṣṭaḥ svadāreṣu parāṅmukhaḥ //
ānarca jātucinnaiva devau duḥkhāṃtakāriṇau

hāriṇau sarvapāpānāṃ sarvavāṃchitadāyinau //
sarveṣāṃ jagatīsārau śrīkaṃṭhaśrīpatīpatī

svaprajāsveka udito dhūmaketurivāparaḥ //
durdamo nāma bhūpālaḥ kṣayāyā kāṃḍa eva hi

sa kadācinmṛgayubhiḥ pāpardhi vyasanāturaḥ //
sārdhaṃ viveśāraṇyāni gṛṣṭipṛṣṭhānugo hayī //

ekākī daivayogena durdamaḥ so'vanīpatiḥ /
dhanvī turaṃgamāruḍho'viśadānaṃdakānanam

sa vilokyātha sarvatra pādapā navakeśinaḥ //
succhāyāṃśca suvistārāngataśrama ivābhavat

sugaṃdhena suśītena sumadena suvāyunā //
kṣaṇaṃ saṃvījito rājā pallavavyajanaiḥ kujaiḥ

kevalaṃ mṛgayā jātastatkhedo na vyapāvrajat //
ājanmajanitaḥ khedo niragāttadvanekṣaṇāt

madhye vanaṃ sa cāpaśyatprāsādaṃ cuṃbitāṃbaram //
mahāratnaśalākānāṃ ramyamekamivākaram

athāvaruhya turagātsa bhūpālotivismitaḥ //
dharmeśamaṃḍapaṃ prāpya svātmānaṃ praśaśaṃsa ha

dhanyosmyahaṃ prasannosmi dhanye medya vilocane //
dhanyamadyatanaṃ cāharyadapaśyamimāṃ bhuvam

punarniniṃda cātmānaṃ dharmapīṭha prabhāvataḥ //
dhiṅmāṃ durjanasaṃsargaṃ tyaktasajjanasaṃgamam

jaṃtūdvegakaraṃ mūḍhaṃ prajāpīḍanapaṃḍitam //
paradāraparadravyāpahṛtyāsukhamāninam

adyayāvanmama gataṃ vṛthājanmālpamedhasa //
dharmasthānānīdṛśāni yaddṛṣṭāni na kutracit

evaṃ bahu viniṃdya svaṃ natvā dharmeśvaraṃ vibhum //
āruhyāśvaṃ yayau rājā durdamo viṣayaṃ svakam

tatomātyānsamāhūya kramāyātāṃściraṃtanān //
navīnānparinirvāsya paurāṃścāpi samāhvayat

brāhmaṇāṃścanamaskṛtya tebhyo vṛttīḥ pradāya ca //
putre rājyaṃ samāropya prajādharme niveśya ca

paridaṃḍya ca daṃḍārhānsādhūṃśca paritoṣya ca //
dārānapi parityajya viṣayeṣu parāṅmukhaḥ

samāgacchadathaikākī kāśīṃ śreyovikāsinīm //
dharmeśvaraṃ samārādhya kālānnirvāṇamāptavān

dharmeśadarśanānnityaṃ tathābhūtaḥ sa durdamaḥ //
babhūva damināṃ śreṣṭhaḥ prāṃte mokṣaṃ ca labdhavān

itthaṃ dharmeśa māhātmyaṃ mayā svalpaṃ nirūpitam //
dharmapīṭhasya māhātmyaṃ samyakko veda kuṃbhaja

idaṃ dharmeśvarākhyānaṃ yaḥ śroṣyati narottamaḥ //
ājanmasaṃcitātpāpātsa mukto bhavati kṣaṇāt

śrāddhakāle viśeṣeṇa dharmeśākhyānamuttamam//
śrāvayedbrāhmaṇāndhīmānpitṝṇāṃ tṛptikāraṇam

dharmākhyānamidaṃ śṛṇvannapi dūrasthitaḥ sudhīḥ //
sarvapāparvinirmukto gaṃtāṃte śivamaṃdiram

//
iti śrīskāṃde mahāpurāṇe ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍe uttarārdhe dharmeśvarākhyānanāmaikāśītitamodhyāyaḥ