Skanda Purana · Chapter 4.72

// agastya uvāca //
pārvatīhṛdayānaṃda skaṃda sarvajñanaṃdana //
kāḥ kāstu śaktayastā vai tāsāṃ nāmāni me vada

//
skaṃda uvāca // //
tāsāṃ paramaśaktīnāmumāvayavasaṃbhuvām //
ākhyāmyākhyāṃ śṛṇu mune kuṃbhasaṃbhava tattvataḥ

trailokyavijayā tārā kṣamā trailokyasuṃdarī //
tripurā trijaganmātā bhīmā tripurabhairavī

kāmākhyā kamalākṣī ca dhṛtistripuratāpanī //
jayā jayaṃtī vijayā jaleśī cāparājitā /४//
śaṃkhinī gajavaktrā ca mahiṣaghnī raṇapriyā //
śubhānaṃdā koṭarākṣī vidyujjihvā śivāravā

trinetrā ca trivaktrā ca tripadā sarvamaṃgalā //
huṃkārahetistāleśī sarpāsyā sarvasuṃdarī

siddhirbuddhiḥ svadhā svāhā mahānidrā śarāśanā //
pāśapāṇiḥ kharamukhī vajratārā ṣaḍānanā

mayūravadanā kākī śukī bhāsī garutmatī //
padmāvatī padmakeśī padmāsyā padmavāsinī

akṣarā tryakṣarā taṃtuḥ praṇaveśī svarātmikā //
trivargā garvarahitā ajapā japahāriṇī

japasiddhistapaḥsiddhiryogasiddhiḥ parāmṛtā //
maitrīkṛnmitranetrā ca rakṣoghnī daityatāpanī

staṃbhanī mohanīmāyā bahumāyā balotkaṭā //
uccāṭanī maholkāsyā danujeṃdrakṣayaṃkarī

kṣemakarī siddhikarī chinnamastā śubhānanā //
śākaṃbharī mokṣalakṣmīstrivargaphaladāyinī

vārtālī jaṃbhalī klinnā aśvārūḍhā sureśvarī //
jvālāmukhī prabhṛtayo navakoṭyau mahābalāḥ

balāni balināṃ tābhirdānavānāṃ svalīlayā //
saṃkṣiptā nijagaṃtīva pralayānalahetebhiḥ

tāvatsa durgo daityeṃdraḥ payodāṃtarato balī //
cakāra karakāvṛṣṭiṃ vātyā vegavatīṃ bahu

tato bhagavatī devī śoṣaṇāstra prayogataḥ //
vṛṣṭiṃ nivārayāmāsa savarṣopalamayī kṣaṇāt

yoṣinmanorathavatī ṣaṃḍhaṃ prāpya yathā'phalā //
sā daityakarakāvṛṣṭirdevīṃ prāpya tathābhavat

atha daiteyarājena bāhusaṃkarṣakopataḥ //
utpāṭya śailaśikharaṃ parikṣiptaṃ nabhoṃgaṇāt

adreḥ śṛṃgaṃ suvistīrṇamāpatatparivīkṣya sā //
śatakoṭiprahāreṇa koṭiśaḥ sakalaṃ vyadhāt

āṃdolya maulimasakṛtkuṃḍalābhyāṃ virājitam//
gajībhūyāśu dudrāva tāṃ devīṃ samare'suraḥ

śailākāraṃ tamāyāṃtaṃ dṛṣṭvā bhagavatī gajam //
baddhvā pāśena javataḥ khaṅgena karamacchinat

tatotyaṃtaṃ sa cītkṛtya devyākṛttakaraḥkarī //
akiṃcitkaratāṃ prāpya māhiṣaṃ vapurādade

acalāṃ sacalāṃ sarvāṃ sa cakre suraghātataḥ //
śiloccayāṃśca bahuśaḥ śṛṃgābhyāṃ sokṣipadbalī

niḥśvāsavātanihatāḥ petururvyāṃ mahādrumāḥ //
udvelitāḥ samabhavansaptāpi jalarāśayaḥ

mahāmahiṣarūpeṇa tena trailokyamaṃḍapaḥ //
āṃdolitoti balinā yugāṃte vātyayā yathā

brahmāṃḍamapyakāṃḍena tadbhayena samākulam //
dṛṣṭvā bhagavatī kruddhā triśūlena jaghāna tam

triśūlaghātavibhrāṃtaḥ patitvā punarutthitaḥ //
taṃ tyaktvā māhiṣaṃ veṣamabhūdbāhusahasrabhṛt

sa durgo nitarāṃ durgo vibabhau samarājire//
āyudhānāṃ sahasrāṇi bibhratkālāṃtakopamaḥ

atha tūrṇaṃ sa daityeṃdrastāṃ devīṃ raṇakovidām //
mahābalaḥ pragṛhyāśu nītavānāngaganāṃgaṇam //

tato nabhoṃgaṇāddūrātkṣiptvā sa jagadaṃbikām //
kṣaṇātkalaṃbajālena cchādayāmāsa vegavān

athāṃtarikṣagā devī tasya mārgaṇamadhyagā //
vidyunmāleva vibabhau mahābhrapaṭalīdhṛtā

taṃ vidhūya śaratrātaṃ nijeṣu nikarairalam //
maheṣuṇātha vivyādha sā taṃ daityajaneśvaram

hṛdi viddhastayā devyā sa ca tena maheṣuṇā //
vyāghūrṇamānanayanaḥ kṣitimāpāti vihvalaḥ

mahārudhiradhārābhiḥ sravaṃtīṃ ca pravartayan //
tasminnipatite durge mahādurgaparākrame//

devaduṃdubhayo neduḥ prahṛṣṭāni jagaṃti ca //
sūryācaṃdramasau sāgnī tejo nijamavāpatuḥ

puṣpavṛṣṭiṃ prakurvaṃtaḥ prāptā devā maharṣibhiḥ //
tuṣṭuvuśca mahādevīṃ mahāstutibhirādarāt

//
devā ūcuḥ // //
namo devi jagaddhātri jagatrayamahāraṇe //
maheśvara mahāśakte daityadrumakuṭhārake

trailokyavyāpini śive śaṃkhacakragadādhari //
svaśārṅgavyagrahastāgre namo viṣṇusvarūpiṇi

haṃsayāne namastubhyaṃ sarvasṛṣṭividhāyini//
prācāṃ vācāṃ janmabhūme caturānanarūpiṇi

tvamaiṃdrī tvaṃ ca kauberī vāyavī tvaṃ tvamaṃbupā //
tvaṃ yāmī nairṛtī tvaṃ ca tvamaiśī tvaṃ ca pāvakī

śaśāṃkakaumudī tvaṃ ca saurī śaktistvameva ca //
sarvadevamayī śaktistvameva parameśvarī

tvaṃ gaurī tvaṃ ca sāvitrī tvaṃ gāyatrī sarasvatī //
prakṛtistvaṃ matistvaṃ ca tvamahaṃkṛtirūpiṇī //

cetaḥ svarūpiṇī tvaṃ vai tvaṃ sarveṃdriyarūpiṇī //
paṃcatanmātrarūpā tvaṃ mahābhūtātmikeṃbike

śabdādi rūpiṇī tvaṃ vai karaṇānugrahā tvamu //
brahmāṃḍakartrī tvaṃ devi brahmāṃḍāṃtastvameva hi

tvaṃ parāsi mahādevi tvaṃ ca devi parāparā //
parāparāṇāṃ paramā paramātmasvarūpiṇī

sarvarūpā tvamīśāni tvamarūpāsi sarvage //
tvaṃ cicchaktirmahāmāye tvaṃ svāhā tvaṃ svadhāmṛte

vaṣaḍvauṣaṭsvarūpāsi tvameva praṇavātmikā //
sarvamaṃtramayī tvaṃ vai brahmādyāstvatsamudbhavāḥ

caturvargātmikā tvaṃ vai caturvargaphalodaye //
tvattaḥ sarvamidaṃ viśvaṃ tvayi sarvaṃ jagannidhe

yaddṛśyaṃ yadadṛśyaṃ ca sthūlasūkṣmasvarūpataḥ //
tatra tvaṃ śaktirūpeṇa kiṃcinna tvadṛte kvacit

mātastvayādya vinihatya mahāsureṃdraṃ durgaṃ nisargavibudhārpitadaityasainyam //
trātāḥ sma devi satataṃ namatāṃ śaraṇye tvatto'paraḥ ka iha yaṃ śaraṇaṃ vrajāmaḥ

loke ta eva dhanadhānyasamṛddhibhājaste putrapautrasukalatra sumitravaṃtaḥ //
teṣāṃ yaśaḥ prasaracaṃdrakarāvadātaṃ viśvaṃ bhavedbhavasi yeṣu sudṛktvamīśe //

tvadbhakticetasi janena vipattileśaḥ kleśaḥ kva vānubhavatī natikṛtsu puṃsu //
tvannāmasaṃsṛtijuṣāṃ sakalāyuṣāṃ kva bhūyaḥ punarjaniriha tripurāripatni

citraṃ yadatra samare sa hi durgadaityastvaddṛṣṭipātamadhigamya sudhānidhānam//
mṛtyorvaśatvamagamadviditaṃ bhavāni duṣṭopi te dṛśigataḥ kugatiṃ na yāti

tvacchastravahniśalabhatvamitā apīha daityāḥ pataṃgarucimāpya divaṃ vrajaṃti //
saṃtaḥ khaleṣvapi na duṣṭadhiyo yataḥ syuḥ sādhuṣviva praṇayinaḥ svapathaṃ diśaṃti

prācyāṃ mṛḍāni paripāhi sadā natānno yāmyāmava pratipadaṃ vipado bhavāni //
pratyagdiśi tripuratāpana patni rakṣa tvaṃ pāhyudīci nijabhaktajanānmaheśi

brahmāṇi rakṣa satataṃ natamaulideśaṃ tvaṃ vaiṣṇavi pratikulaṃ paripālayādhaḥ //
rudrāgni nairṛti sadāgati dikṣu pāṃtu mṛtyuṃjayā trinayanā tripurā triśaktyaḥ

pātu triśūlamamale tava maulijānno bhālasthalaṃ śaśikalā mṛdumābhruvau ca //
netre trilocanavadhūrgirijā ca nāsāmoṣṭhaṃ jayā ca vijayātvadharapradeśam

śrotradvayaṃ śrutiravā daśanāvaliṃ śrīścaṃḍī kapolayugalaṃ rasanāṃ ca vāṇī //
pāyātsadaiva cibukaṃ jayamaṃgalā naḥ kātyāyanī vadanamaṃḍalameva sarvam

kaṃṭhapradeśamavatādiha nīlakaṃṭhī bhūdāraśaktiraniśaṃ ca kṛkāṭikāyām //
kaurmyaṃ sadeśamaniśaṃ bhujadaṃḍamaiṃdrī padmā ca pāṇiphalakaṃ natikāriṇāṃ naḥ

hastāṃgulīḥ kamalajā virajā nakhāṃśca kakṣāṃtaraṃ taraṇimaṃḍalagā tamoghnī //
vakṣaḥsthalaṃ sthalacarī hṛdayaṃ dharitrī kuśidvayaṃ tvavatu naḥ kṣaṇadācaraghnī

avyātsadā daradarīṃ jagadīśvarī no nābhiṃ nabhogatirajātvatha pṛṣṭhadeśam //
pāyātkaṭiṃ ca vikaṭā paramāsphicau no guhyaṃ guhāraṇirapānamapāya haṃtrī

ūrudvayaṃ ca vipulā lalitā ca jānū jaṃghe javā'vatu kaṭhoratarātra gulphau//
pādau rasātalacarāṃgulideśamugrā cāṃdrī nakhāntpadatalaṃ talavāsinī ca

gṛhaṃ rakṣatu no lakṣmīḥ kṣetraṃ kṣemakarī sadā //
pātu putrānpriyakarī pāyādāyuḥ sanātanī

yaśaḥ pātu mahādevī dharmaṃ pātu dhanurdharī //
kuladevī kulaṃ pātu sadgatiṃ sadgatipradā

raṇe rājakule dyūte saṃgrāme śatrusaṃkaṭe //
gṛhe vane jalādau ca śarvāṇī sarvato'vatu

iti stutvā jagaddhātrīṃ praṇemuśca punaḥpunaḥ //
sarve savāsavā devāḥ sarṣigaṃdharvacāraṇāḥ

tatastuṣṭā jaganmātā tānāha surasattamān //
svādhikārānsurāḥ sarve śāsatu prāgyathāyathā

tuṣṭāhamanayā stutyā nitarāṃ tu yathārthayā //
varamanyaṃ pradāsyāmi tacchṛṇudhvaṃ surottamāḥ

//
durgovāca // //
yaḥ stoṣyati tu māṃ bhaktyā naraḥ stutyānayā śuciḥ //
tasyāhaṃ nāśayiṣyāmi vipadaṃ ca pade pade

etatstotrasya kavacaṃ paridhāsyati yo naraḥ //
tasya kvacidbhayaṃ nāsti vajrapaṃjaragasya hi

adyaprabhṛti me nāma durgeti khyātimeṣyati //
durgadaityasya samare pātanādati durgamāt

ye māṃ durgāṃ śaraṇagā na teṣāṃ durgatiḥ kvacit //
durgāstutiriyaṃ puṇyā vajrapaṃjarasaṃjñikā

anayā kavacaṃ kṛtvā mā bibhetu yamādapi //
bhūtapretapiśācāśca śākinīḍākinī gaṇāḥ

jhoṭiṃgā rākṣasāḥ krūrā viṣa sarpāgni dasyavaḥ //
vetālāścāpi kaṃkāla grahā bālagrahā api

vātapittādi janitāstathā ca viṣamajvarāḥ //
dūrādeva palāyaṃte śrutvā stutimimāṃ śubhām

vajrapaṃjara nāmaitatstotraṃ durgāpraśaṃsanam //
etatstotrakṛtatrāṇe vajrādapi bhayaṃ nahi

aṣṭajaptena cānena yobhimaṃtrya jalaṃ pibet //
tasyodaragatāpīḍā kvāpi no saṃbhaviṣyati

garbhapīḍā tu no jātu bhaviṣyatyabhimaṃtraṇāt //
bālānāṃ paramā śāṃtiretatstotrāṃbupānataḥ

yatra sānnidhyametasya stavasyeha bhaviṣyati //
etāstu śaktayaḥ sarvā sarvatra sahitā mayā

rakṣāṃ parikariṣyaṃti madbhaktānāṃ mamājñayā //
iti dattvā varāndevī devebhyo tarhi tā tadā

tepi svargaukasaḥ sarve svaṃsvaṃ svargaṃ yayurmudā // //
skaṃda uvāca //
itthaṃ durgābhavannāma tayā devyā mahāmune //
kāśyāṃ sevyā yathā sā ca tacchṛṇuṣva vadāmi te

aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ bhaumavāre viśeṣataḥ //
saṃpūjyā satataṃ kāśyāṃ durgā durgatināśinī

navarātraṃ prayatnena pratyahaṃ sā samarcitā //
nāśayiṣyati vighnaughānsumatiṃ ca pradāsyati

mahāpūjopahāraiśca mahābalinivedanaiḥ //
dāsyatyabhīṣṭadā siddhiṃ durgā kāśyāṃ na saṃśayaḥ

pratisaṃvatsaraṃ tasyāḥ kāryā yātrā prayatnataḥ //
śāradaṃ navarātraṃ ca sakuṭuṃbaiḥ śubhārthibhiḥ

yo na sāṃvatsarīṃ yātrāṃ durgāyāḥ kurute kudhīḥ //
kāśyāṃ vighna sahasrāṇi tasya syuśca padepade

durgākuṃḍe naraḥ snātvā sarvadurgārtihāriṇīm //
durgāṃ saṃpūjya vidhivannavajanmāghamutsṛjet

sā durgāśaktibhiḥ sārdhaṃ kāśīṃ rakṣati sarvataḥ //
tāḥ prayatnena saṃpūjyā kālarātrimukhā naraiḥ

rakṣaṃti kṣetrametadvai tathānyā navaśaktayaḥ //
upasargasahasrebhyastā vaidigdevatākramāt

śatanetrā sahasrāsyā tathāyutabhujāparā //
aśvārūḍhā gajāsyā ca tvaritā śavavāhinī

viśvā saubhāgyagaurī ca sṛṣṭāḥ prācyādimadhyataḥ //
etā yatnena saṃpūjyāḥ kṣetrarakṣaṇadevatāḥ

tathaiva bhairavāścāṣṭau dikṣvaṣṭāsu pratiṣṭhitāḥ //
rakṣaṃti satataṃ kāśīṃ nirvāṇaśrīniketanam

ruruścaṃḍositāṃgaśca kapālī krodhanastathā //
unmattabhairavastadvatkramātsaṃhārabhīṣaṇau

catuḥṣaṣṭistu vetālā mahābhīṣaṇamūrtayaḥ //
ruṃḍamuṃḍasrajaḥ sarve kartrīkharparapāṇayaḥ

śvavāhanā raktamukhā mahādaṃṣṭrā mahābhujāḥ //
nagnā vimuktakeśāśca pramattā rudhirāsavaiḥ

nānārūpadharāḥ sarve nānāśastrāstra pāṇayaḥ //
tadākāraiśca tadbhṛtyaiḥ koṭiśaḥ parivāritāḥ

vidyujjihvo lalajjihvaḥ krūrāsyaḥ krūralocanaḥ//
ugro vikaṭadaṃṣṭraśca vakrāsyo vakranāsikaḥ

jaṃbhako jṛṃbhaṇamukho jvālānetro vṛkodaraḥ //
gartanetro mahānetrastucchanetroṃ'tramaṇḍanaḥ

jvalatkeśaḥ kaṃbuśirāḥ kharvagrīvo mahāhanuḥ //
mahānāso laṃbakarṇaḥ karṇaprāvaraṇonasaḥ

ityādayo mune kṣetraṃ durvṛttarudhirapriyāḥ //
trāsayaṃto durācārānrakṣaṃti paritaḥ sadā

trailokyavijayādyāśca jvālāmukhyaṃtagāśca yāḥ //
śaktayo'tra mayā khyātā mune kalaśasaṃbhava

tāḥ kāśīṃ parirakṣaṃti caturdikṣūdyatāyudhāḥ //
tāḥ samarcyāḥ prayatnena mahāvighna praśāṃtaye

bhairavā rurumukhyāśca mahābhayanivārakāḥ //
saṃpūjyāḥ sarvadā kāśyāṃ sarvasaṃpattihetavaḥ

vidyujjihvaprabhṛtayo vetālā ugrarūpiṇaḥ //
atyugrānapi vighnaughānhariṣyaṃtyarcitā iha

tathā bhūtāvalī cātra nānābhīṣaṇarūpiṇī //
udāyudhā'vati purīṃ śatakoṭimitā mune

nirvāṇalakṣmīkṣetrasya pālayitrī padepade //
etā vai devatāḥ pūjyāḥ kāśyāṃ nirvāṇakāṃkṣibhiḥ

śrutvādhyāyamimaṃ puṇyaṃ naro durgajayābhidham //
nānāśaktisamāyuktaṃ durgamāśu tariṣyati

ya ete bhairavāḥ proktā ye vetālā udāhṛtāḥ //
teṣāṃ nāmāni cākarṇya naro viprairna dūyate

adṛṣṭā api te bhūtā etadākhyānapāṭhakam //
rakṣiṣyaṃti prayatnena saha śrotṛjanena ca

tasmātsarvaprayatnena kāśībhaktiparairnaraiḥ //
śrotavyamidamākhyānaṃ mahāvighnanivāraṇam //

gṛhepi yasya likhitametatsthāsyati pūjitam /
tasyāpadāṃ sahasrāṇi nāśayiṣyaṃti devatāḥ

kāśyāṃ yasyāsti vai prema tena kṛtvā''daraṃ gurum //
śrotavyamidamākhyānaṃ vajrapaṃjarasannibham

//
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍa uttarārdhe durgāvijayo nāma dvisaptatitamo'dhyāyaḥ