Skanda Purana · Chapter 4.71

// agastya uvāca // //
kathaṃ durgeti vai nāma devyā jātaṃmumāsuta //
kathaṃ ca kāśyāṃ sā sevyā samācakṣveti māmiha

//
skaṃda uvāca // //
kathayāmi mahābuddhe yathā kalaśasaṃbhava //
durgā nāmābhavaddevyā yathā sevyā ca sādhakaiḥ

durgo nāma madādaityo ruru daityāṃgajobhavat//
yaśca taptvā tapastīvraṃ puṃbhyojeyatvamāptavān

tatastenākhilā lokā bhūrbhuvaḥsvarmukhā api //
svasātkṛtā vinirjitya raṇe svabhujasārataḥ

svayamiṃdraḥ svayaṃ vāyuḥ svayaṃ caṃdraḥ svayaṃ yamaḥ //
svayamagniḥ svayaṃ pāśī dhanadobhūtsvayaṃ balī

svayamīśānarudrārka vasūnāṃ padamādade //
tatsādhvasādvimuktāni tapāṃsyati tapasvibhiḥ

na vedādhyayanaṃ cakrurbrāhmaṇāstadbhayāditāḥ //
yajñavāṭā vinirdhvastāstadbhaṭairatiduḥsahaiḥ

vidhvastā bahuśaḥ sādhvyastairamārgakṛtāspadaiḥ //
prasabhaṃ ca parasvāni apahṛtya durāsadāḥ

abhokṣiṣurdurācārāḥ krūrakarmaparigrahāḥ //
nadyo vimārgagā āsañjvalaṃti na tathāgnayaḥ

jyotīṃṣi na pradīpyaṃti tadbhayākulitānyaho //
digvadhūvasananyāsanvicchāyāni samaṃtataḥ

dharmakriyāviluptāśca pravṛttāḥ sukṛtetarāḥ //
ta eva jaladībhūya vavṛṣurnija līlayā

sasyāni tadbhayātsūte tvanuptāpi vasuṃdharā//
sadaiva phalino jātāstaravopyavakeśinaḥ

baṃdīkṛtāḥ surarṣīṇāṃ patnyastenātidarpiṇā //
divaukasaḥ kṛtāstena samastāḥ kānanaukasaḥ

martyā amartyānsvagṛhaṃ prāptānapi bhayārditāḥ //
api saṃbhāṣamātreṇa nārccayaṃti vipajjuṣaḥ

//
skaṃda uvāca //
na kaulīnyaṃ na sadvṛttaṃ mahattvāya prakalpate //
ekameva padaṃ śreyaḥ padabhraṃśo hi lāghavam

vipadyapi hi te dhanyā na ye dainyapraṇoditāḥ //
dhanairmalinacittānāmālabhaṃteṃgaṇaṃ kvacit

paṃcatvameva hi varaṃ loke lāghavavarjjitam //
nāmaratvamapi śreyo lāghavena samanvitam

ta eva loke jīvaṃti puṇyabhājasta eva vai //
vipadyapi na gāṃbhīryaṃ yaccetobdhiḥ parityajet

kadācitsaṃpadudayaḥ kadācidvipadudgamaḥ //
daivāddvayamapi prāpya dhīro dhairyaṃ na hāpayet

udayānudayau prājñairdraṣṭavyau puṣpavaṃtayoḥ //
sadaikarūpatā'tyājyā harṣāharṣau tato'dhruvau

yastvāpadaṃ samāsādya dainyagrasto vipadyate //
tasya lokadvayaṃ naṣṭaṃ tasmāddainyaṃ vivarjayet

āpadyapi hi ye dhīrā iha loke paratra ca //
na tānpunaḥ spṛśedāpattaddhairyeṇāvadhīritā

bhraṣṭarājyāśca vibudhā maheśaṃ śaraṇaṃ gatāḥ //
sarvajñena tato devīpreritā'suramardane

māheśvarīṃ samāsādya bhavānyājñāṃ prahṛṣṭavat //
amartyāyā'bhayaṃ dattvā samarāyopacakrame

kālarātrīṃ samāhūya kāṃtyā trailokyasuṃdarīm //
preṣayāmāsa rudrāṇī tamāhvātuṃ suradruham

kālarātrī samāsādya taṃ daityaṃ duṣṭaceṣṭitam //
uvāca daityādhipate tyaja trailokyasaṃpadam

trilokīṃ labhatāmiṃdrastvaṃ tu yāhi rasātalam //
pravartaṃtāṃ kriyāḥ sarvā vedoktā vedavādinām

atha cedgarvaleśo'sti tadāyāhi samājaye //
athavā jīvitākāṃkṣī tadiṃdraṃ śaraṇaṃ vraja

iti vaktuṃ mahādevyā mahāmaṃgalarūpayā //
tvadaṃtike preṣitāhaṃ mṛtyuste tadupekṣayā

ato yaducitaṃ kartuṃ tadvidhehi mahāsura //
paraṃ hitaṃ cecchṛṇuyājjīvagrāhaṃ tato vraja

ityākarṇya vaco devyā mahākālyāḥ sa daityarāṭ //
prajajvāla tadā krodhādgṛhyatāṃ gṛhyatāmiyam

trailokyamohinī hyeṣā prāptā madbhāgyagauravaiḥ //
trailokyarājyasaṃpatti vallyāḥ phalamidaṃ mahat

etadarthaṃ hi devarṣi nṛpā baṃdī kṛtā mayā //
anāyāsena me prāptā gṛhameṣā śubhodayāt

avaśyaṃ yasya yogyaṃ yattattasyehopatiṣṭhate //
araṇye vā gṛhe vāpi yato bhāgyasya gauravāt

aṃtaḥpuracarā etāṃ nayaṃtvaṃtaḥpuraṃ mahat //
anayā sadalaṃ kṛtyā mama rāṣṭramalaṃkṛtam

aho mahodayaścādya jāto mama mahāmate //
kevalaṃ na mamaikasya sarvadaityānvayasya ca

nṛtyaṃtu pitaraścādya modaṃtāṃ bāṃdhavāḥ sukham //
mṛtyuḥ kāloṃ'tako devāḥ prāpnuvaṃtvadya me bhayam

iti yāvatsamāyātāstāṃ netuṃ sauvidallakāḥ //
tāvattayā kālarātryā pratyukto daityapuṃgavaḥ//

//
kālarātryuvāca // //
daityarāja mahāprājña naitadyuktaṃ bhavādṛśām //
vayaṃ dūtyaḥ paravaśā rājanītividuttama

alpopi dūtasaṃbādhāṃ na vidadhyātkadācana //
kiṃ punarye bhavādṛkṣā mahāṃto balino'dhipāḥ

dūtīṣu konurāgoyaṃ mahārājālpikāsviha //
anāyāsena ca vayamāyāsyāmastadāgamāt

vijitya samare tāṃ tu svāminīṃ mama daityapa //
mādṛśīnāṃ sahasraṇi paribhuṃkṣva yathecchayā

adyaiva te mahāsaukhyaṃ bhāvitasyāvilokanāt//
bāṃdhavānāṃ sukhaṃ tedya bhavitā saha pūrvajaiḥ

saṃpatsyaṃte'dya te kāmāḥ sarve ye ciraciṃtitāḥ //
abalā sā ca mugdhā ca tasyāstrātā na kaścana

sarvarūpamayī caiva tāṃ bhavāndraṣṭumarhati //
ahaṃ hi darśayiṣyāmi yatra sā'sti jagatkhaniḥ

dhṛtāyāmapi caikasyāṃ kaste kāmo bhaviṣyati //
ahaṃ te sannidhiṃ naiva tyakṣyāmyadya dināvadhi

tato nivārayaitānmāmāditsūnsauvidallakān //
iti śrutvā vacastasyāḥ sa kāmakrodhamohitaḥ

tāmeva bahvamaṃstaikāṃ dūtīṃ mṛtyorivāsuraḥ //
śuddhāṃtarakṣiṇaścaitāṃ śuddhāṃ taṃ prāpayaṃtvaram

iti tena samādiṣṭāḥ sarve varpavarā mune //
tāṃ dhartumudyamaṃ cakrurbalena balavattarāḥ

sā tānbhasmīcakārāśu huṃkārajanitāgninā //
tato daityapatiḥ kruddho dṛṣṭvā tānbhasmasātkṛtān

kṣaṇenaiva tayā dūtyā daittyāstryayutasaṃmitān //
dṛśā vyāpārayāmāsa durdharaṃ durmukhaṃ kharam

sīrapāṇiṃ pāśapāṇiṃ sureṃdradamanaṃ hanum //
yajñāriṃ khaṅgalomānamugrāsyaṃ devakaṃpanam //

baddhvā pāśairimāṃ duṣṭāmānayaṃtvāśu dānavāḥ //
vidhvastakeśaveśāṃ ca vistrastāṃbarabhūṣaṇām

iti daityādhipādeśāddurdharapramukhāstataḥ //
pāśāsimudgaradharāstāmādātuṃ kṛtodyamāḥ

girīṃdraguruvarṣmāṇaḥ śastrāstrodyatapāṇayaḥ //
digaṃtaṃ te pariprāptāstaducchvāsānilāhatāḥ

teṣūḍḍīneṣu daityeṣu śatakoṭimiteṣu ca //
nirjagāma tataḥ sā tu kālarātrirnabhodhvagā

tatastāṃ tu viniryāṃtīmanujagmurmahāsurāḥ//
koṭikoṭisahasrāṇi pūrayitvā tu rodasī

durgonāma mahādaityaḥ śatakoṭi rathāvṛtaḥ //
gajānāmarbudaśatadvayenapārivāritaḥ

koṭyarbudena sahito hayānāṃ vātaraṃhasām //
padātibhirasaṃkhyātaiḥ paccūrṇitaśiloccayaiḥ

udāyudhairmahābhīmaiḥkṛtatrijagatībhayaiḥ //
sametaḥ sa mahādaityo durgaḥ kruddho viniryayau

atha dṛṣṭvā mahādevī viṃdhyācalakṛtālayām //
āgatya kālarātryāṃ ca nivedita tadāgasam

mahābhujasahasrāḍhayāṃ mahātejobhibṛṃhitām //
tattadghorapraharaṇāṃ raṇakautukasādarām

praudyaccaṃdrasahasrāṃśu nirmārjita śubhānanām //
lāvaṇyavārdhi nirgacchaccaṃcaccaṃdraikacaṃdrikām

mahāmāṇikyanicaya rociḥkhacitavigrahām //
trailokyaramyanagarī suprakāśapradīpikām

haranetrāgninirdagdha kāmajīvātuvīrudham //
lasatsauṃdaryasaṃbhāra jaganmohamahauṣadhim

viṣameṣu śarairbhinnahṛdayo daityapuṃgavaḥ //
ādiṣṭavānmahāsainyanāyakānupraśāsanaḥ

ayi jaṃbha mahājaṃbha kujaṃbha vikaṭānana //
laṃbodara mahākāya mahādaṃṣṭra mahāhano

piṃgākṣa mahiṣagrīva mahogrātyugravigraha //
krūrākṣa krodhanākraṃda saṃkraṃdana mahābhaya

jitāṃtaka mahābāho mahāvaktra mahīdhara //
duṃdubhe duṃdubhirava mahāduṃdubhināsika

ugrāsya dīrghadaśanamevakeśa vṛkānana //
siṃhāsya sūkaramukha śivārāva mahotkaṭa

śukatuṃḍa pracaṃḍāsya bhīmākṣa kṣudamānasa //
ulūkanetra kaṃkāsya kākatuṃḍa karālavāk

dīrghagrīva mahājaṃgha kramelaka śirodhara //
raktabiṃdo japānetra vidyujjihvāgnitāpana

dhūmrākṣa dhūmaniḥśvāsa caṃḍacaṃḍāṃśutāpana //
mahābhīṣaṇamukhyāśca śṛṇvaṃtvājñāṃ mamādarāt

bhavatsveteṣu cānyeṣu etāṃ viṃdhyavāsinīm//
dhṛtyāneṣyati buddhyā vā balenāpi cchalena vā

tasyāhamiṃdrapadavīmadya dāsyāmyasaṃśayam//
dṛṣṭvaitāṃ suṃdarīmadya mano me vyākulaṃ bhavet

yāṃtu kṣipraṃ nayāvanme paṃceṣu śarapīḍitam //
manovihvalatāṃ gacchedetatprāpterabhāvataḥ

ityākarṇya vacastasya durgasya danujeśituḥ //
procuḥ sarve tadā daityāḥ prabaddhakarasaṃpuṭāḥ

avadhehi mahārāja kimetatkarmaduṣkaram //
anāthāyāstathaikasyā abalayā viśeṣataḥ

asyā ānayane koyaṃ mahāyatnavidhiḥ prabho //
ko'smānpralayakālāgnimahājvālāvalīsamān

saheta triṣu lokeṣu tvatprasādātkṛtodyamān //
yadyādeśo bhavedadya tadeṃdraṃ sa marudgaṇam

sāṃtaḥpuraṃ samānīya kṣipnumastvatpadāgrataḥ //
bhūrbhuvaḥsvaridaṃ sarvaṃ tvadājñāvaśavartitam

maharjanastapaḥsatyalokāstvadadhikāriṇaḥ //
tatrāpyasādhyaṃ nāsmākaṃ tvannideśānmahāsura

vaikuṃṭhanāyako nityaṃ tvadājñāparipālakaḥ //
yāni ramyāṇi ratnāni tāni saṃpreṣayanmudā

asmābhireva saṃtyaktaḥ kailāsādhipatiḥ sa vai //
vipāśī cātiniḥsvatvādbhasmakṛttyahibhūṣaṇaḥ

ardhāṃgenāsmadbhayato yoṣidekā nigūhitā //
tasya grāmepi sakale dvitīyo na catuṣpadaḥ

eko'jaradgavaḥ sopi nānyasmātparijīvati //
śmaśānavāsinaḥ sarve sarve kaupīnavāsasaḥ

sarve vibhūtidhavalā sarvepyeka kaparddinaḥ //
samaste nagare tasya vasaṃtyevaṃvidhā gaṇāḥ

teṣāṃ gaṇānāṃ kiṃ kurmo daridrāṇāṃ vayaṃ vibho //
samudrā ratnasaṃbhāraṃ pratyahaṃ preṣayaṃti ca

nāgā varākāścāsmākaṃ sāyaṃsāyaṃ svayaṃ prabho //
pradīpayaṃti satataṃ phaṇā ratnapradīpakān

kalpadrumaḥ kāmagavī ciṃtāmaṇigaṇā bahu //
tava prasādādasmākamapi tiṣṭhaṃti veśmasu

vāyurvyajanatāṃ yātastvāṃ seveta prayatnataḥ //
svacchānyaṃbūni varuṇaḥ pratyahaṃ pūrayatyaho

vāsāṃsi kṣālayedagniścaṃdraśchatradharaḥ svayam //
sūryaḥ prakāśayennityaṃ krīḍāvāpyaṃbujāni ca

kastvatprasādaṃ nekṣeta martyāmartyorageṣu ca //
sarve tvāmupajīvaṃti surā'surakhagādayaḥ //

paśya naḥ pauruṣaṃ rājannānayāmo balādimām//
ityuktvā yugapatsarve kṣubdhāstoyadhayo yathā

saṃvartakālamāsādya plāvituṃ jagatīmimām//
raṇatūrya ninādaśca samuttasthau samaṃtataḥ

romāṃcitā yacchravaṇātkātarā apyakātarāḥ //
tato devā bhayatrastāścakaṃpe ca vasuṃdharā

kṣubdhā aṃbudhayaḥ sarve peturnakṣatramālikāḥ //
rodasīmaṃḍalaṃ vyāptaṃ tena tūryaraveṇa vai

tato bhagavatī devī svaśarīrasamudbhavāḥ //
śaktīrutpādayāmāsa śataśo'tha sahasraśaḥ

tābhiḥ śaktibhireteṣāṃ balināṃ ditijanmanām //
pratyekaṃ parito ruddha udvelaḥ sainyasāgaraḥ

śastrāstrāṇi mahādaityairyānyutsṛṣṭāni saṃgare//
tābhiḥ śaktibhirugrāṇi tṛṇīkṛtyojjhitānyaram

tatotikopapūrṇāste jaṃbhamukhyāḥ surārayaḥ //
asi cakra bhuśuṃḍībhirgadāmudgaratomaraiḥ

bhiṃdipālaiśca parighaiḥ kuṃtaiḥ śalyaiśca śaktibhiḥ //
ardhacaṃdraiḥ kṣurapraiśca nārācaiśca śilīmukhaiḥ

mahābhallaiḥ paraśubhirbhiṃdurairmarmabhedibhiḥ //
vṛkṣopalamahāvarṣairvavṛṣurjaladā iva

atha sā viṃdhyanilayā mahāmāyā maheśvarī //
ādāyoddaṃḍakodaṃḍaṃ vāyavyāstreṇa helayā

daityāstraśastrajālāni paricikṣepa dūrataḥ //
tato mahāsuro durgo vīkṣya sainyaṃ nirāyudham

jvalaṃtīṃ śaktimādāya tāṃ devīṃ prati so'kṣipat //
tāṃ tu śaktiṃ samāyāṃtīṃ mahāvegavatīṃ raṇe

nijacāpavinirmuktairbāṇaiścūrṇī cakāra sā //
bhagnāṃ śaktiṃ samālokya tato durgo mahāsuraḥ

cakraṃ ca preṣayāmāsa daityacakrātiharṣadam //
tacca devyā śaraśatairaṃtaraivāṇuvatkṛtam

tataḥ śārṅgaṃ samādāya dhanuḥ śakradhanuryathā //
hṛdi vivyādha bāṇena tāṃ devīmamarārdanaḥ

sa ca bāṇastayā devyā nija bāṇairmahājavaiḥ //
nivāritopi vegena tāṃ devīmabhyagānmune

tataḥ kodaṃḍadaṃḍena āṣugena tamāśugam //
hatvā nivārayāmāsa kāladaṃḍamivāparam

tasminvimukhatāṃ yāte mārgaṇe durgamāsuraḥ //
kruddhaḥ śūlaṃ samādāya saṃvartānalasuprabham

mahāvegana cikṣepa tāṃ devīmabhi daityapaḥ //
parāpatacca tacchūlaṃ nijaśūlena caṃḍikā

aṃtaraiva praciccheda saha daityajayāśayā //
tasminnapi mahāśūle devīśūlāvahelite

gadāmādāya daityeṃdraḥ sahasābhipapāta ha //
ājaghāna ca taṃ devīṃ bhujamūle mahābalaḥ

sāpi devī bhujaṃ prāpya girīṃdraśikharākṛtiḥ //
gadāśuparipusphoṭa śatadhā ca sahasradhā

tadā devyā sa daityeṃdro vāmapādatalena hi //
ātāḍitaḥ papātorvyāṃ hṛdi gāḍhaṃ prapīḍitaḥ

tatkṣaṇādeva daityeṃdraḥ patitvā punarutthitaḥ //
babhūva sahasā dṛśyo dīpo vātahato yathā

tāvañjagajjananyātāḥ preritā nija śaktayaḥ //
vicerurdaityasainyeṣu saṃvarte mṛtyusainyavat

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍa uttarārdhe durgaparākramo nāmaikasaptatitamo'dhyāyaḥ