Skanda Purana · Chapter 4.61

// agastya uvāca // //
ṣaḍāsya mādhavākhyānaṃ śrutaṃ me pāpanāśanam //
mahimāpi śrutaḥ śreyānsamyakpaṃcanadasya vai

yadagnibiṃdunā pṛcchi mādhavo daityasūdanaḥ //
tasyottaraṃ samākhyāhi yathākhyātaṃ madhudviṣā

// skaṃda uvāca // //
śṛṇvagastya maharṣe tvaṃ kathyamānaṃ mayādhunā//
mādhavena yathācakṣi munaye cāgnibiṃdave

// biṃdumādhava uvāca //
ādau pādodake tīrthe viddhi māmādikeśavam //
agnibiṃdo mahāprājña bhaktānāṃ muktidāyakam

avimukte'mṛte kṣetre yercayaṃtyādikeśavam //
te'mṛtatvaṃ bhajaṃtyeva sarvaduḥkhavivarjitāḥ

saṃgameśaṃ mahāliṃgaṃ pratiṣṭhāpyādikeśavaḥ //
darśanādaghahaṃ nṛṇāṃ bhuktiṃ muktiṃ diśetsadā

yāmyāṃ pādodakācchvetadvīpatīrthaṃ mahattaram //
tatrāhaṃ jñānado nṛṇāṃ jñānakeśavasaṃjñakaḥ

śvetadvīpe naraḥ snātvā jñānakeśavasannidhau //
na jñānādbhraśyate kvāpi jñānakeśavapūjanāt

tārkṣyakeśavanāmāhaṃ tārkṣyatīrthe narottamaiḥ //
pūjanīyaḥ sadā bhaktyā tārkṣya vatte priyā mama

tatraiva nārade tīrthesmyahaṃ nāradakeśavaḥ //
brahmavidyopadeṣṭā ca tattīrthāpluta varṣmaṇām

prahlādatīrthaṃ tatraiva nāmnā prahlādakeśavaḥ //
bhaktaiḥ samarcanīyohaṃ mahābhakti samṛddhaye

tīrtheṃ'barīṣe tatrāhaṃ nāmnaivādityakeśavaḥ //
pātakadhvāṃtanicayaṃ dhvaṃsayāmīkṣaṇādapi

dattātreyeśvarādyāmyāmahamādigadādharaḥ //
harāmi tatra bhaktānāṃ saṃsāragadasaṃcayam

tatraiva bhārgave tīrthe bhṛgukeśava nāmataḥ //
kāśīnivāsinaḥ puṃso bibharmi ca manorathaiḥ

vāmanākhyemahātīrthe manaḥprārthitade śubhe //
pūjyohaṃ śubhamicchadbhirnāmnā vāmanakeśavaḥ

naranārāyaṇe tīrthe naranārāyaṇātmakam //
bhaktāḥ samarcya māṃ syurvai naranārāyaṇātmakāḥ

tīrthe yajñavarāhākhye yajñavārāhasaṃjñakaḥ //
naraiḥ samarcanīyohaṃ sarvayajñaphalepsubhiḥ

vidāranarasiṃhohaṃ kāśīvighnavidāraṇaḥ //
tannāmni tīrthe saṃsevyastīrthopadravaśāṃtaye

gopīgoviṃdatīrthe tu gopīgoviṃdasaṃjñakam //
samarcya māṃ naro bhaktyā mama māyāṃ na saṃspṛśet

mune lakṣmīnṛsiṃhosmi tīrthe tannāmni pāvane //
diśāmi bhaktiyuktebhyaḥ sadānaiḥ śreyasīṃ śriyam

śeṣamādhavanāmāhaṃ śeṣatīrthe'ghahāriṇi //
viśrāṇayāmyaśeṣāśca viśeṣānbhaktaciṃtitān

śaṃkhamādhavatīrthe ca snātvā māṃ śaṃkhamādhavam //
śaṃkhodakena saṃsnāpya bhavecchaṃkhanidheḥ patiḥ

hayagrīve mahātīrthe māṃ hayagrīvakeśavam //
praṇamya prāpnuyānnūnaṃ tadviṣṇoḥ paramaṃpadam

bhīṣmakeśavanāmāhaṃ vṛddhakāleśapaścime //
upasargānhare bhīṣmānsevito bhaktiyuktitaḥ

nirvāṇakeśavaścāhaṃ bhaktanirvāṇasūcakaḥ //
lolārkāduttarebhāge lolatvaṃ cetaso hare

vaṃdyastrilokasuṃdaryā yāmyāṃ yo māṃ samarcayet //
kāśyāṃ khyātaṃ tribhuvanakeśavaṃ na sa garbhabhāk

jñānavāpyāḥ purobhāge viddhi māṃ jñānamādhavam //
tatra māṃ bhaktitobhyarcya jñānaṃ prāpnoti śāśvatam

śvetamādhavasaṃjñohaṃ viśālākṣyāḥ samīpataḥ //
śvetadvīpeśvaraṃ rūpaṃ kuryāṃ bhaktyā samarcitaḥ

udagdaśāśvamedhānmāṃ prayāgākhyaṃ ca mādhavam //
prayāgatīrthe susnāto dṛṣṭvā pāpaiḥ pramucyate

prayāgagamane puṃsāṃ yatphalaṃ tapasi śrutam //
tatphalaṃ syāddaśaguṇamatra snātvā mamāgrataḥ

gaṃgāyamunayoḥ saṃge yatpuṇyaṃ snānakāriṇām //
kāśyāṃ matsannidhāvatra tatpuṇyaṃ syāddaśottaram

dānāni rāhugrasterke dadatāṃ yatphalaṃ bhavet //
kurukṣetre hi tatkāśyāmatraiva syāddaśādhikam

gaṃgottaravahā yatra yamunā pūrvavāhinī //
tatsaṃbhedaṃ naraḥ prāpya mucyate brahmahatyayā

vapanaṃ tatra kartavyaṃ piṃḍadānaṃ ca bhāvataḥ //
deyāni tatra dānāni mahāphalamabhīpsunā

guṇāḥ prajāpatikṣetre ye sarve samudīritāḥ //
avimukte mahākṣetre'saṃkhyātāśca bhavaṃti hi

prayāgeśaṃ mahāliṃgaṃ tatra tiṣṭhati kāmadam //
tatsānnidhyācca tattīrthaṃ kāmadaṃ parikīrtitam

kāśyāṃ māghaḥ prayāge yairna snāto makarārkagaḥ //
aruṇodayamāsādya teṣāṃ niḥśreyasaṃ kutaḥ

kāśyudbhave prayāge ye tapasi snāṃti saṃyatāḥ //
daśāśvamedhajanitaṃ phalaṃ teṣāṃ bhaveddhruvam

prayāgamādhavaṃ bhaktyā prayāgeśaṃ ca kāmadam //
prayāge tapasi snātvā yercayaṃtyanvahaṃ sadā

dhanadhānyasutarddhīste labdhvā bhogānmanoramān //
bhuktveha paramānaṃdaṃ paraṃ mokṣamavāpnuyuḥ

māghe sarvāṇi tīrthāni prayāgamaviyāṃti hi //
prācyudīcī pratīcīto dakṣiṇādhastathordhvataḥ //

kāśīsthitāni tīrthāni mune yāṃti na kutracit //
yadi yāṃti tadā yāṃti tīrthatrayamanuttamam

āyāṃtyūrje paṃcanade prātaḥprātarmamāṃtikam //
mahāghaughapraśamane mahāśreyovidhāyini

prāpya māghamaghāriṃ ca prayāgeśa samīpataḥ //
prātaḥprayāge saṃsnāṃti sarvatīrthāni māmanu

samāsādya ca madhyāhnamabhiyāṃti ca nityaśaḥ //
saṃsnātuṃ sarvatīrthāni muktidāṃ maṇikarṇikām

kāśyāṃ rahasyaṃ paramametatte kathitaṃ mune //
yathā tīrthatrayīśreṣṭhā svasvakāle viśeṣataḥ

anyadrahasyaṃ vakṣyāmi na vācyaṃ yatrakutracit //
abhakteṣu sadā gopyaṃ na gopyaṃ bhaktimajjane

kāśyāṃ sarvāṇi tīrthāni ekaikāduttarottaram //
mahaināṃsi prahaṃtyeva prasahya nija tejasā

etadeva rahasyaṃ te vārāṇasyā udīryate//
utkṣipyaikāṃguliṃ tathyaṃ śreṣṭhaikā maṇikarṇikā

garjaṃti sarvatīrthāni svasvadhiṣṇyagatānyaho //
kevalaṃ balamāsādya sumahanmāṇikarṇikam

pāpāni pāpināṃ hatvā mahāṃtyapi bahūnyapi //
kāśītīrthāni madhyāhne prāyaścittacikīrṣayā

parvasvaparvasvapi vā nityaṃ niyamavaṃ tyaho //
nirmalāni bhavaṃtyeva vigāhya maṇikarṇikām

viśveśo viśvayā sārdhaṃ sadopamaṇikarṇikam //
madhyaṃdinaṃ samāsādya saṃsnāti prativāsaram

vaikuṃṭhādapyahaṃ nityaṃ madhyāhne maṇikarṇikām //
vigāhe padmayā sārdhaṃ mudā paramayā mune

sakṛnmamākhyāṃ gṛṇatāṃ nirharanyadaghānyaham //
harināmasamāpannastadbalānmāṇikarṇikāt

satyalokātpratidinaṃ haṃ sayānaḥ pitāmahaḥ //
mādhyāhnika vidhānāya samāyānmaṇikarṇikām

iṃdrādyā lokapālāśca marīcyādyā maharṣayaḥ //
mādhyāhnikīṃ kriyāṃ kartuṃ samīyurmaṇikarṇikām

śeṣavāsukimukhyāśca nāgā vai nāgalokataḥ //
samāyāṃtīha madhyāhne saṃsnātuṃ maṇikarṇikām

carācareṣu sarveṣu yāvaṃtaśca sacetanāḥ //
tāvaṃtaḥ snāṃti madhyāhne maṇikarṇī jalemale

ke māṇikarṇikeyānāṃ guṇānāṃ sugarīyasām //
śaktā varṇayituṃ viprā'saṃkhyeyānāṃ madādibhiḥ

cīrṇānyugrāṇyaraṇyeṣu taistapāṃsi tapodhanaiḥ //
yairiyaṃ hi samāsādi muktibhūrmaṇikarṇikā

viśrāṇitamahādānāsta eva narapuṃgavāḥ //
carame vayasi prāptā yaireṣā maṇikarṇikā

cīrṇasarvavratāste tu yathoktavidhinā dhruvam //
yaiḥ svatalpīkṛtā māṇikarṇikeyī sthalī mṛduḥ

ta eva dhanyā martyesminsarvakratuṣu dīkṣitāḥ //
tyaktvā puṇyārjitāṃ lakṣmīmaikṣiyairmaṇikarṇikā

kṛtā nānāvidhā dharmā iṣṭāpūrtāstu tairnṛbhiḥ//
vārdhakaṃ samanuprāpya prāpi yairmaṇikarṇikā

ratnāni sadukūlāni kāṃcanaṃ gajavājinaḥ //
deyāḥ prājñena yatnena sadopamaṇikarṇikam

puṇyenopārjitaṃ dravyamatyalpamapi yairnaraiḥ //
dattaṃ tadakṣayaṃ nityaṃ munedhimaṇikaṇiṃkam

kuryādyathoktamapyekaṃ prāṇāyāmaṃ narottamaḥ //
yastena vihito nūnaṃ ṣaḍaṃgo yoga uttamaḥ

japtvaikāmapi gāyatrīṃ saṃprāpya maṇikarṇikām //
labhedayutagāyatrījapanasya phalaṃ sphuṭam

ekāmapyāhutiṃ prājño dattvopamaṇikarṇikam//
yāvajjīvāgnihotrasya labhedavikalaṃ phalam

iti śrutvā harervākyamagnibiṃdurmahātapāḥ //
praṇipatya mahābhaktyā punaḥ papraccha mādhavam//

// agnibiṃduruvāca //
viṣṇo kiyatparīmāṇā puṇyaiṣā maṇikarṇikā //
brūhi me puṃṅarīkākṣa natvattastattvavitparaḥ

// śrīviṣṇuruvāca //
āgaṃgā keśavādā ca hariścaṃdrasya maṃḍapāt //
āmadhyāddevasaritaḥ svardvārānmaṇikarṇikā

sthūlametatparīmāṇaṃ sūkṣmaṃ ca pravadāmi te //
hariścaṃdrasya tīrthāgre hariścaṃdravināyakaḥ

sīmāvināyakaścātra maṇikarṇī hradottare //
sīmāvināyakaṃ bhaktyā pūjayitvā narottamaḥ

modakaiḥ sopacāraiśca prāpnuyānmaṇikarṇikām//
hariścaṃdre mahātīrthe tarpayeyuḥ pitāmahān

śataṃ samāḥsu tṛptāḥ syuḥ prayacchaṃti ca vāṃcchitam//
hariścaṃdre mahātīrthe snātvā śraddhānvito naraḥ

hariścaṃdreśvaraṃ natvā na satyātparihīyate //
tataḥ parvatatīrthaṃ ca parvateśvara saṃnidhau

adhiṣṭhānaṃ mahāmerormahāpātakanāśanam //
tatra snātvārcayitveśaṃ kiṃciddattvā svaśaktitaḥ

adhyāsya meruśikharaṃ divyānbhogānsamaśnute //
kaṃbalāśvataraṃ tīrthaṃ parvateśvara dakṣiṇe

kaṃbalāśvatareśaṃ ca tattīrthātpaścime śubham //
tasmiṃstīrthe kṛtasnānastalliṃgaṃ yaḥ samarcayet

api tasya kule jātā gītajñāḥ syuḥ śriyānvitāḥ //
cakrapuṣkariṇī tatra yonicakra nivāriṇī/

saṃsāracakre gahane yatra snāto viśennanā //
cakrapuṣkariṇī tīrtha mamādhiṣṭhānamuttamam

samāḥ parārdhasaṃkhyātāstatra taptaṃ mahātapaḥ //
tatra pratyakṣatāṃ yāto mama viśveśvaraḥ paraḥ

tatra labdhaṃ mayaiśvaryamavināśi mahattaram //
cakrapuṣkariṇī caiva khyātābhūnmaṇikarṇikā

dravarūpaṃ parityajya lalanārūpadhāriṇī //
pratyakṣarūpiṇī tatra mayaikṣi maṇikarṇikā

tasyā rūpaṃ pravakṣyāmi bhaktānāṃ śubhadaṃ param //
yadrūpadhyānataḥ puṃbhirāṣaṇmāsaṃ trisaṃdhyataḥ

pratyakṣarūpiṇī devī dṛśyate maṇikarṇikā //
caturbhujā viśālākṣī sphuradbhālavilocanā

paścimābhimukhī nityaṃ prabaddhakarasaṃpuṭā //
iṃdīvaravatīṃ mālāṃ dadhatī dakṣiṇe kare

varodyate kare savye mātuluṃga phalaṃ śubham //
kumārīrūpiṇī nityaṃ nityaṃ dvādaśavārṣikī

śuddhasphaṭikakāṃtiśca sunīla snigdhamūrddhajā //
jitapravālamāṇikya ramaṇīya radacchadā

pratyagraketakīpuṣpalasaddhammilla mastakā //
sarvāṃga muktābharaṇā caṃdrakāṃtyaṃśukāvṛtā //

puṃḍarīkamayīṃ mālāṃ saśrīkāṃ bibhratī hṛdi //
dhyātavyānena rūpeṇa mumukṣubhiraharniśam

nirvāṇalakṣmībhavanaṃ śrīmatīmaṇikarṇikā //
maṃtraṃ tasyāśca vakṣyāmi bhaktakalpadrumābhidham//
yasyāvartanataḥ siddhyedapi siddhyaṣṭakaṃ nṛṇām

vāgbhavamāyālakṣmīmadanapraṇavānvadetpūrvam //
bhāṃtyaṃ biṃdūpetaṃ maṇipadamatha karṇike sahṛtpraṇavapuṭaḥ

maṃtraḥsuradrumasamaḥ samastasukhasaṃtatiprado japyaḥ //
tithibhiḥ parimitavarṇaḥ paramapadaṃ diśati niśitadhiyām

tārastāratṛtīyo biṃdvaṃtomaṇipadaṃ tataḥ karṇike //
praṇavātmipadaṃ kena ma iti manusaṃkhyavarṇamanuḥ

ayaṃ maṃtro'niśaṃ japyaḥ puṃbhirmuktimabhīpsubhiḥ //
homo daśāṃśakaḥ kāryaḥ śraddhābaddhādarairnṛbhiḥ

pariplutaiḥ puṃḍarīkairgavyena haviṣāsphuṭaiḥ //
saśarkareṇa medhāvī sakṣaudreṇa sadāśuciḥ

trilakṣamaṃtra japyena mṛto deśāṃtareṣvapi //
avaśyaṃ muktimāpnoti maṃtrasyāsya prabhāvataḥ

sauvarṇīṃ pratimā kāryā navaratnasamanvitā//
pūrvoktarūpasaṃpannā saṃpūjyā sā prayatnataḥ

saṃpūjyāvā sadā gehe narairmokṣaikakāṃkṣibhiḥ //
maṇikarṇyāmathākṣepyā samabhyarcya prayatnataḥ

saṃsārabhīrubhiḥ puṃbhiḥ śraddhābaddhādarairiha //
upāyaḥ samanuṣṭheyo hyapi dūranivāsibhiḥ

maṇikarṇyāṃ kṛtasnāno maṇikarṇīśa vīkṣaṇāt //
jananī jaṭharāvāse vasatiṃ na labhennaraḥ

maṇikarṇīśvaraṃ liṃgaṃṃ purāsaṃsthāpitaṃ mayā //
prāgdvāreṃtargṛhasyātra samarcyo mokṣakāṃkṣibhiḥ

tataḥ pāśupataṃ tīrthamavācyāṃ maṇikarṇitaḥ //
kṛtodakakriyastatra paśyetpaśupatīśvaram

yatra pāśupato yoga upadiṣṭaḥ pinākinā //
mamāpi vidhimukhyānāṃ surāṇāṃ paśupāśahṛt //

ataḥ paśupatiryatra liṃgarūpadharaḥ svayam//
paśupāśavimokṣāya nityaṃ kāśyāṃ prakāśate

tatra caitra caturdaśyāṃ śuklāyāṃ śucimānasaiḥ //
kāryā yātrā prayatnena rātrau jāgaraṇaṃ tathā

pūjayitvā paśupatimupoṣaṇaparāyaṇāḥ //
paśupāśairna badhyaṃte darśe vihitapāraṇāḥ

rudrāvāsastatastīrthaṃ tīrthātpāśupatātpuraḥ //
tatra snātvā narairarcyo rudrāvāseśvaro haraḥ

maṇikarṇīśvarādyāmyāṃ rudrāvāseśvaraṃ naraḥ //
samārādhya vaselloke rudrāvāse na saṃśayaḥ

viśvatīrthaṃ tato yāmyāṃ viśvaistīrthairadhiṣṭhitam //
tatra snātvā naro bhaktyā viśvanāthaṃ vilokayet

viśvāṃ gaurīṃ ca tadanu pūjayitvāti bhaktitaḥ //
viśvasya pūjyo bhavati tato viśvamayo bhavet

muktitīrthaṃ ca tadanu tatrāpi kṛtamajjanaḥ //
mokṣeśvaraṃ tatobhyarcya mokṣamāpnotyasaṃśayam

avimukteśvarātpaścānmokṣeśaṃ vīkṣya mānavaḥ //
na punarmānaveloke yātāyātaṃ karotyaho

avimukteśvaraṃ tīrthaṃ muktitīrthānmanākpare //
tatrāplutyāvimukteśamarcayitvā vimucyate

tatpare tārakaṃ tīrthaṃ yatra viśveśvaraḥ svayam //
ācaṣṭe tārakaṃ brahmamṛtakarṇemṛtātmakam

susnātastārake tīrthe tārakeśvara darśanāt //
saṃsārasāgaraṃ tīrtvā tārayetsvapitṝnapi

tatrābhyāśe skaṃdatīrthaṃ tatrāplutya narottamaḥ //
dṛṣṭvā ṣaḍānanaṃ caiva jahyātṣāṭkauśikīṃ tanum

tārakeśvara pūrveṇa dṛṣṭvā devaṃ ṣaḍānanam //
vasetṣaḍānane loke kaumāraṃ vapurudvahan

ḍhuṃḍhitīrthaṃ tataḥ puṇyaṃ narastatra kṛtodakaḥ //
ḍhuṃḍhiṃ gaṇapatiṃ stutvā na vighnairabhibhūyate

bhavānītīrthamatulaṃ ḍhuṃḍhitīrthasya dakṣiṇe //
tatra snātvā vidhānena bhavānīṃ paripūjya ca

dukūle ratnanepathyairnaivedyairbahuvistaraiḥ //
puṣpairdhūpaiḥ pradīpaiśca bhavānī śo prapūjya ca

samastamarcitaṃ tena trailokyaṃ sacarācaram //
bhavānīśaṃkarau kāśyāmarcitau śraddhayā tu yaiḥ

caitrāṣṭamyāṃ mahāyātrāṃ bhavānyāḥ kārayetsudhīḥ //
aṣṭādhikāḥ prakartavyāḥ śatakṛtvaḥ pradakṣiṇāḥ

pradakṣriṇīkṛtātena saptadvīpavatī mahī //
saśailā sasamudrā ca sāśramā ca sakānanā

aṣṭau pradakṣiṇā deyāḥ pratyahaṃ tuṣṭitatparaiḥ //
namanīyau prayatnena bhavānīśaṃkarau sadā

bhaktānāṃ kāmadā nityaṃ bhavānī vāsasāṃ pradā //
ato bhavānī saṃpūjyā kāśyāṃ tīrthanivāsibhiḥ

yogakṣemaṃ sadā kuryādbhavānī kāśivāsinām //
tasmādbhavānī saṃsevyā satataṃ kāśivāsibhiḥ

bhikṣaṇīyā sadā bhikṣā bhikṣuṇā mokṣakāṃkṣiṇā //
yato bhikṣāpradā kāśyāṃ viśveśasya kuṭuṃbinī

gṛhamadhyetra viśveśo bhavānī tatkuṭuṃbinī //
sarvebhyaḥ kāśisaṃsthebhyo mokṣabhikṣāṃ prayacchati

duṣprāpamapi yatkiṃcitkāśīkṣetranivāsinām //
tatsuprāpyaṃ karotyeva bhavānī pūjitā nṛbhiḥ

kuryājjāgaraṇaṃ rātrau mahāṣṭamyāṃ vratī naraḥ //
prātarbhavānīmabhyarcya prāpnuyādvāṃchitaṃ phalam

śukreśātpaścimāśāyāṃ bhavānīṃ yo'bhivīkṣate //
sarve manorathāstasya siddhyaṃtīha na saṃ śayaḥ

kāśyāṃ sadaiva vastavyaṃ snātavyottaravāhinī //
bhavānīśaṃkarau sevyau prāptavye bhuktimuktike

mātarbhavāni tava pādarajobhavāni mātarbhavāni tavadāsataro bhavāni //
mātarbhavāni nabhavāni yathābhavesmiṃstvadbhāgbhavānyanudinaṃ na punarbhavāni

tiṣṭhatā gacchatā vāpi svapatā jāgratāpi vā //
ayamatra sadā japyaḥ sukhāptyai kāśivāsinā

īśānatīrthaṃ tatraiva bhavānītīrthasannidhau //
tatra snāto ya īśānamarcayenna sa janmabhāk

jñānatīrthaṃ ca tatraiva jñānadaṃ savardā nṛṇām //
kṛtābhiṣekastattīrthe dṛṣṭvā jñāneśvaraṃ śivam

jñānavāpīsamīpastho jñāneśo yaiḥ samarcitaḥ //
jñānabhraṃśo na teṣāṃ syādapi paṃcatvamṛcchatām

śailāditīrthaṃ tatraiva paramarddhi prakāśakam //
tatra śrāddhādikaṃ kṛtvā dattvā dānaṃ svaśaktitaḥ

śailādīśvaramālokya jñānavāpyā udagdiśi //
labhedgaṇatvapadavīṃ nātra kāryā vicāraṇā

naṃditīrthādavācyāṃ tu viṣṇutīrthaṃ paraṃ mama //
tatra piṃḍānvinirvāpya pitṝṇāmanṛṇo bhavet

viṣṇutīrthe kṛtasnāno yo māṃ viṣṇuṃ vilokayet //
viśveśāddakṣiṇepārśve viṣṇulokaṃ sa gacchati

yaḥ pratyekādaśīṃ prāpya śayanīṃ bodhinīṃ tathā //
kuryājjāgaraṇaṃ rātrau mama mūrtisamīpataḥ

prātaḥ samarcya māṃ bhaktyā bhojayitvā dvijānapi //
dattvā gāḥ kāṃcanaṃ bhūmiṃ na bhūyo bhūmibhāgbhavet

kṛtvā tatra vratotsargaṃ vittaśāṭhyavivarjitaḥ //
samyagvrataphalaṃ dhīmānprāpnotyeva mamājñayā

mama tīrthādavācyāṃ tu tī rthaṃ paitāmahaṃ śubham //
tatra śrāddhavidhānena tarpayitvā pitāmahān

pitāmaheśvaraṃ liṃgaṃ brahmanāloparisthitam//
pūjayitvā naro bhaktyā brahmalokamavāpnuyāt //

brahmasrotaḥ samīpe tu kṛtaṃ karma śubhāśubham //
parāmakṣayatāmeti śubhameva tataścaret

atyalpamapi yatkarma kṛtamatra śubhāśubham //
pralayepi na tasyāsti pralayo munisattama

nābhitīrthamidaṃ proktaṃ nābhibhūtaṃ yataḥ kṣiteḥ //
api brahmāṃḍagolasya nābhireṣā śubhodayā

sā māṇikarṇikeyīyaṃ nābhirgāṃbhīryabhūmikā //
brahmāṃḍagolakaṃ sarvaṃ yasyāmeti layodayam

brahmanālaṃ paraṃ tīrthaṃ triṣu lokeṣu viśrutam //
tatsaṃgame naraḥ snātvā koṭijanma malaṃ haret

brahmanāle patedyeṣāmapi kīkasamātrakam //
brahmāṃḍamaṃḍapāṃtaste na viśaṃti kadācana

tato bhāgīrathestīrthaṃ brahmanālācca dakṣiṇe //
tatra snātvā naraḥ samyaṅmucyate brahmahatyayā

bhāgīrathīśvaraṃ liṃgaṃ svargadvārasya sannidhau //
darśanādbrahmahatyāyāḥ puraścaraṇamucyate

aśubhāṃ gatimāpannā yasya pūrve pitāmahāḥ //
tena bhāgīrathī tīrthe tarpaṇīyāḥ prayatnataḥ

tatra bhāgīrathe tīrthe śrāddhaṃ kṛtvā vidhānataḥ //
brāhmaṇānbhojayitvā tu brahmaloke nayetpitṝn

taddakṣiṇe mahātīrthaṃ khurakartari saṃjñitam //
golokādāgatābhiśca gobhiryatkhurakoṭibhiḥ

sthapuṭīkṛtabhūbhāgaṃ tatastatkhura kartari //
tasmiṃstīrthe kṛtasnānaḥ kṛtapiṃḍodakakriyaḥ

khurakartarīśaṃ liṃgaṃ dṛṣṭvā golokamāpnuyāt //
godhanairna vimucyeta talliṃgasya samarcanāt

dakṣiṇe khurakartaryā mārkaṃḍaṃ tīrthamuttamam//
kṛtaśrāddhavidhānaśca tasmiṃstīrthe'ghahāriṇi

mārkaṃḍeyeśvaraṃ liṃgaṃ dṛṣṭvāyurdīrghamāpnuyāt //
brahmatejobhivṛddhiṃ ca kīrtiṃ ca paramāṃ bhuvi

vasiṣṭhatīrthaṃ paramaṃ mahāpātakanāśanam //
tarpayitvā pitṝṃstatra vasiṣṭheśaṃ vilokya ca

naro na lipyate pāpairjanmatrayasamarjitaiḥ //
vasiṣṭhaloke vasati brahmateja samanvitaḥ

tatraivārudhaṃtī tīrthaṃ strīṇāṃ saubhāgyavadharnam //
pativratābhistattīrthaṃ gāhanīyaṃ viśeṣataḥ

pauṃścalyajanito doṣastattīrthaparimajjanāt//
kṣaṇādvināśa māgacchedaruṃdhatyāḥ prabhāvataḥ

mārkaṃḍeyeśvarātprācyāṃ vasiṣṭheśvara pūjanāt //
niṣpāpo jāyate martyo mahatpuṇyamavāpnuyāt

mūrtī vasiṣṭhāruṃdhatyostatra pūjye prayatnataḥ//
na strī vaidhavyamāpnoti na pumānstrī viyogitām

vasiṣṭhatīrthato yāmyāṃ narmadātīrthamuttamam //
vidhāya śrāddhaṃ medhāvī narmadeśaṃvilokya ca

tatra dattvā mahādānaṃ padmayānavimucyate //
tatastrisaṃdhyaṃ vai tīrthaṃ trisaṃdhyeśvara pūrvataḥ

tatra tīrthe naraḥ snātvā kṛtvā saṃdhyāṃ vidhānataḥ //
saṃdhyākāla vilopotthapātakairnābhibhūyate

trisaṃdhyeśvaramālokya kṛtasaṃdhyasttrikālataḥ //
trivedāvartajaṃ puṇyaṃ prāpnuyācchraddhayā dvijaḥ

tato'nuyoginītīrthaṃ narastatra kṛtāplavaḥ //
dṛṣṭvā tu yoginīpīṭhaṃ yogasiddhimavāpnuyāt

agasti tīrthe tatrāsti mahāghaugha vighātakṛt //
tatra snātvā prayatnena dṛṣṭvāgastīcaśvaraṃ vibhum

agastikuṃḍe ca tataḥ saṃtarpya ca pitāmahān //
agastinā sametāṃ ca lopāmudrāṃ praṇamya ca

/
sarvapāpavinirmuktaḥ sarvakleśavivarjitaḥ //
gacchetsa pūrvajaiḥ sārdhaṃ śivalokaṃ narottamaḥ

dakṣiṇe'gastyatīrthācca tīrthamastyatipāvanam//
gaṃgākeśavasaṃjñaṃ ca sarvapātakanāśanam //

tatra me śubhadāṃ mūrtiṃ mune tattīrthasaṃjñikām //
saṃpūjya śraddhayā dhīmānmama loke mahīyate

tatra piṃḍānvinirvāpya dattvā dānaṃ svaśaktitaḥ //
śatasāṃvatsarīṃ tṛptiṃ pitṝṇāṃ sa samarpayet

maṇikarṇī parīmāṇametatte kīrtitaṃ mahat //
sīmāvināyakādyāmyāṃ sarvavighnavighātanāt

vairocaneśvarātprācyāmahaṃ vaikuṃṭhamādhavaḥ //
tatra māṃ bhaktitobhyarcya vaikuṃṭhārcāmavāpnuyāt

vīramādhavasaṃjñohaṃ vīreśātpaścime mune //
tatra vratī samabhyarcya na yāmīṃ yātanāṃ labhet

kālamādhavanāmāhaṃ kālabhairava sannidhau //
kaliḥ kālo na kalayenmadbhaktamiti niścitam

mārgaśīrṣasya śuklāyāmekādaśyāmupoṣitaḥ //
tatra jāgaraṇaṃ kṛtvā yamaṃ nālokayetkvacit

nirvāṇanarasiṃhohaṃ pulastīśvaradakṣiṇe //
bhakto nirvāṇamāpnoti tanmṛrtinamanādapi

mahābalanṛsiṃhohamoṃkārātpūrvato mune //
dūtānmahābalānyāmyānna paśyettu tadarcakaḥ

pracaṃḍanarasiṃhohaṃ caṃḍabhairavapūrvataḥ /
pracaṃḍamapyaghaṃ kṛtvā niṣpāpmā syāttadarcanāt

ahaṃ girinṛsiṃhosmi taddehalivināyakāt //
prācyāṃ prabalapāpau ghagajānāṃ pravidāraṇaḥ

mahābhayaharaścāhaṃ narasiṃho mahāmune //
pitāmaheśvarātpaścādbhakta sādhvasasādhvasaḥ

atyugranarasiṃhohaṃ kalaśeśvarapaścime //
atyugramapi pāpaughaṃ harāmi śraddhayārcitaḥ

jvālāmālīnṛsiṃho'haṃ jvālāmukhyāḥ samīpataḥ //
saṃjvālayāmi pāpaugha tṛṇāni paripūjitaḥ //

kolāhalanṛsiṃhosmi daityadānavamardanaḥ //
mamanāmasamuccārādaghakolāhalo yataḥ

kaṃkālabhairavo yatra kāśīrakṣaṇadakṣadhīḥ //
tatra māṃ bhaktitobhyarcya nopasargairnirudhyate

viṭaṃkanarasiṃhosmi nīlakaṃṭheśvarādanu //
tatra māṃ śraddhayā pūjya naro bhavati nirbhayaḥ

anaṃtavāmanaścāhamanaṃteśvarasannidhau //
anaṃtānyapi bhaktasya kaluṣāṇi hare'rcitaḥ

dadhivāmanasaṃjñohaṃ bhaktānāṃ dadhibhaktadaḥ //
yannāmasmaraṇādeva na daridro naro bhavet

trivikramosmyahaṃ kāśyāmudīcyāṃ ca trilocanāt //
dadāmi pūjito lakṣmīṃ harāmi vṛjinānyapi

balivāmananāmāhaṃ balinā paripūjitaḥ //
balibhadreśvarātprācyāṃ bhaktānāṃ balavardhanaḥ

dakṣiṇe bhavatīrthācca tāmradvīpādihāgataḥ //
nāmnā tāmravarāhosmi bhaktānāṃ ciṃtitārthadaḥ

mune dharaṇivārāhaḥ prayāgeśvarasannidhau //
snātvā vārāhatīrthetra dṛṣṭvā māṃ kiṭi rūpiṇam

saṃpūjya bahubhāvena na viśedyonisaṃkaṭam //
tatrālpamapi dattvānnaṃ dharādānaphalaṃ labhet//

mahākaluṣagaṃbhīra sāgare nipatañjanaḥ //
mama bhaktyuḍupaṃ prāpya pralayepi na majjati

ahaṃ kokāvarāhosmi kiṭīśvarasamīpataḥ //
tatra māṃ pūjayanmartyo labhate ciṃtitaphalam

nārāyaṇāḥ śataṃ paṃca śataṃ ca jalaśāyinaḥ //
triṃśatkamaṭharūpāṇi matsyarūpāṇi viṃśatiḥ

gopālāśca śataṃ sāṣṭaṃ buddhāḥ saṃti sahasraśaḥ //
triṃśatarāmāśca rāmā ekottaraṃśatam

viṣṇurūposmyahaṃ caiko muktimaṃḍapamadhyataḥ //
munekṛtaprasādena viśveśena śritaḥ svayam

nārāyaṇasvarūpeṇa gaṇāścakragadodyatāḥ //
kurvaṃti rakṣāṃ kṣetrasya parito niyutāni ṣaṭ

sognibiṃduriti śrutvā saṃprahṛṣṭatanūruhaḥ //
punaḥ papraccha medhāvī mūrtibhedānvada prabho

hitāya nijabhaktānāṃ mama saṃdehaśāṃtaye //
kati te mūrtayonaṃta kathaṃ jñeyāstathā vada

ityākarṇya vacastasyāgnibiṃdostapasāṃ nidheḥ //
uvāca bhagavānviṣṇurmūrtibhedānanukramāta

yāñśrutvāpi hi no martyo yamagocaratāṃ vrajet //
keśavādīṃścaturviṃśadbhedānāha prajāpatiḥ

// śrīviṣṇuruvāca // //
agnibiṃdo mahāprājña śṛṇu te kathayāmyaham //
ādyadakṣiṇahastācca viddhi sṛṣṭikramānmune

śaṃkhacakragadāpadmairmūrtiṃ jānīhi kaiśavīm //
pūjitā yā nṛṇāṃ kuryācciṃtitārthamasaṃśayam//

madhuhā paricetavyaḥ śaṃkhapadmagadāsibhiḥ //
vairiṇo nāśamāyāṃti tanmūrtiparisevanāt

saṃkarṣaṇaḥ samarcyotra śaṃkhābjārigadāyudhaḥ //
tanmūrtipūjanājjātu jaṃturna syātpunarbhavī

śaṃkhakaumodakīcakrapadmairdāmodarorcyate //
dadāti vittaṃ putrāṃśca godhanaṃ dhānyameva hi

vāmanaḥ śaṃkhacakrābjagadābhirupalakṣitaḥ //
lakṣmīvaṃtaṃ janaṃ kuryādgṛhepi paridhāritaḥ

pāṃcajanyaṃ gadāṃpadmaṃ citramūrti sudarśanam //
pradyumnaḥ pūjyate martyairbahudyumnaṃ prayacchati

ūrdhvavāmakarātsṛṣṭyā viṣṇvādyaṃ ṣaṭkamucyate //
yasya smaraṇamātreṇa vilīyaṃtegharāśayaḥ

śaṃkhāribhyāṃ gadābjābhyāṃ pūjyo viṣṇuḥ śriye naraiḥ //
śaṃkhapadmagadācakrairmādhavaḥ paramarddhidaḥ

dhyeyo'niruddhaḥ saṃsiddhyai śaṃkhābjārigadodyataḥ //
śaṃkhena gadayā cakrāṃbujābhyāṃ puruṣottamaḥ //

adhokṣajo janiharaḥ śaṃkhāryabjagado mune //
śaṃkhakaumodakīpadmacakrairdhyeyo janārdanaḥ

adhovāmakarātsṛṣṭyā ṣaḍagoṃvidādi mūrtayaḥ //
śaṃkhaṃ cakraṃ gadāṃ padmaṃ goviṃdo bibhṛyātsadā

śaṃkhapadmagadācakrairarcyo lakṣmyai trivikramaḥ //
śaṃkhābjacakraṃ bibhrāṇo gadāvāñśrīdharaḥ śriye

hṛṣīkeśaśca śaṃkhena gadācakrāṃbujairmataḥ //
nṛsiṃhaḥ śaṃkhacakrābhyāṃ padmena gadayohyate

acyuta śaṃkhabhṛnnityaṃ gadāpadmarathāṃgavān //
dakṣiṇādhaḥ karādūhyā vāsudevādayaśca ṣaṭ

vāsudevaśca śaṃkhāri gadājalajabhṛtsadā//
śaṃkhāṃbuja gadācakrī dhyeyo nārāyaṇo nṛbhiḥ

śaṃkhī padmī padmanābho jñeyaścakrī gadī mune //
upeṃdraḥ śaṃkhavānnityaṃ gadāri kamalāyudhaḥ

harirharedaghaṃ śaṃkhī cakrī padmī gadī nṛṇām //
śaṃkhena gadayā padmacakrābhyāṃ kṛṣṇa ucyate

ete bhedā mayā khyātāḥ svamūrtīnāṃ mahāmune //
yānvijñāya dhruvaṃ martyo bhuktiṃ muktiṃ ca viṃdati

evaṃ vadati goviṃde munaye cāgnibiṃdave //
pakṣīṃdraḥ pakṣavikṣiptavipakṣo'kṣipathaṃ gataḥ

prāha ca praṇipatyāśu tryakṣasyāgamanaṃ mudā //
saṃbhrameṇa hṛṣīkeśaḥ kveśa ityavadattataḥ

// garuḍa uvāca // //
pratyakṣaḥ kriyatāmeṣa mahāvṛṣabhaketanaḥ //
yasya dhvajasya ratnārciḥ pūrayedrodasīmimām

lokalocananirmāṇa saphalīkaraṇakṣamam //
koṭimārtaṃḍavidyota pradyotita digānanam

nirīkṣya puṃḍarīkākṣastryakṣasya vṛṣabhadhvajam //
vimānināṃ vimānaughaiḥ parītagaganāṃgaṇam

mahāvādyani nādaughaiḥpratisvānita kaṃdaram //
vidyādharī parikṣipta puṣpāṃjali sugaṃdhitam

praṇamya dūrādapica saṃprahṛṣṭatanūruhaḥ //
abhyutthātuṃ manaścakre śaṃkhacakragadādharaḥ

agnibiṃdumatha prāha muktidastu mudāṃnidhiḥ //
idaṃ sudarśanaṃ cakraṃ spṛśāsavyenapāṇinā

agnibiṃduritiproktaḥ spṛśedyāvatsudarśanam//
tāvatsudarśano jātaḥ paramānugrahāddhareḥ

// skaṃda uvāca // //
jyotīrūpotha sa muniḥ kaustubhe jyotiṣāṃ tanau //
ekībhūtaḥ kalaśaja biṃdumādhavasevanāt

biṃdumādhavapādābja bhramarīkṛtamānasāḥ //
agnibiṃdūpamāṃyāṃti kalaśodbhava niścitam

kāśyāṃ sadaiva vastavyaṃ draṣṭavyo biṃdumādhavaḥ //
śrotavyamidamākhyānaṃ jetavyā jagatāṃ gatiḥ

puṇyā paṃcanadotpattiḥ puṇyā mādhavasaṃkathā //
puṇyo vārāṇasī vāsaḥ saṃbhavetpuṇyajanmanām

agnibiṃdoḥ stutiṃ yotra mādhavāgre paṭhiṣyati //
samṛddhasarvakāmaḥ sa mokṣalakṣmīpatirbhavet

śrāddhakāle sadā japyamidamākhyānamuttamam //
dvijānāṃ bhuṃjamānānāṃ purastātparatṛptaye

japtavyamidamākhyānaṃ parvakāle viśeṣataḥ //
puṇye paṃcanadābhyāśe puṇyalakṣmīvivṛddhaye

paṭhitavyaḥ prayatnena biṃdumādhavasaṃbhavaḥ //
śrotavyaḥ parayā bhaktyā bhuktimuktisamṛddhaye

saṃprāpte vāsare viṣṇo rātrau jāgaraṇānvitaḥ //
śrutvākhyānamidaṃ puṇyaṃ vaikuṃṭhe vasatiṃ labhet

//
iti śrīskāṃde mahāpuraṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍa uttarārddhe biṃdumādhavāvirbhāvo mādhavāgnibiṃdusaṃvāda vaiṣṇavatīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāmaikaṣaṣṭitamodhyāyaḥ