સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 4.61

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
ષડાસ્ય માધવાખ્યાનં શ્રુતં મે પાપનાશનમ્ ॥
મહિમાપિ શ્રુતઃ શ્રેયાન્સમ્યક્પંચનદસ્ય વૈ

યદગ્નિબિંદુના પૃચ્છિ માધવો દૈત્યસૂદનઃ ॥
તસ્યોત્તરં સમાખ્યાહિ યથાખ્યાતં મધુદ્વિષા

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
શૃણ્વગસ્ત્ય મહર્ષે ત્વં કથ્યમાનં મયાધુના॥
માધવેન યથાચક્ષિ મુનયે ચાગ્નિબિંદવે

॥ બિંદુમાધવ ઉવાચ ॥
આદૌ પાદોદકે તીર્થે વિદ્ધિ મામાદિકેશવમ્ ॥
અગ્નિબિંદો મહાપ્રાજ્ઞ ભક્તાનાં મુક્તિદાયકમ્

અવિમુક્તેઽમૃતે ક્ષેત્રે યેર્ચયંત્યાદિકેશવમ્ ॥
તેઽમૃતત્વં ભજંત્યેવ સર્વદુઃખવિવર્જિતાઃ

સંગમેશં મહાલિંગં પ્રતિષ્ઠાપ્યાદિકેશવઃ ॥
દર્શનાદઘહં નૃણાં ભુક્તિં મુક્તિં દિશેત્સદા

યામ્યાં પાદોદકાચ્છ્વેતદ્વીપતીર્થં મહત્તરમ્ ॥
તત્રાહં જ્ઞાનદો નૃણાં જ્ઞાનકેશવસંજ્ઞકઃ

શ્વેતદ્વીપે નરઃ સ્નાત્વા જ્ઞાનકેશવસન્નિધૌ ॥
ન જ્ઞાનાદ્ભ્રશ્યતે ક્વાપિ જ્ઞાનકેશવપૂજનાત્

તાર્ક્ષ્યકેશવનામાહં તાર્ક્ષ્યતીર્થે નરોત્તમૈઃ ॥
પૂજનીયઃ સદા ભક્ત્યા તાર્ક્ષ્ય વત્તે પ્રિયા મમ

તત્રૈવ નારદે તીર્થેસ્મ્યહં નારદકેશવઃ ॥
બ્રહ્મવિદ્યોપદેષ્ટા ચ તત્તીર્થાપ્લુત વર્ષ્મણામ્

પ્રહ્લાદતીર્થં તત્રૈવ નામ્ના પ્રહ્લાદકેશવઃ ॥
ભક્તૈઃ સમર્ચનીયોહં મહાભક્તિ સમૃદ્ધયે

તીર્થેંઽબરીષે તત્રાહં નામ્નૈવાદિત્યકેશવઃ ॥
પાતકધ્વાંતનિચયં ધ્વંસયામીક્ષણાદપિ

દત્તાત્રેયેશ્વરાદ્યામ્યામહમાદિગદાધરઃ ॥
હરામિ તત્ર ભક્તાનાં સંસારગદસંચયમ્

તત્રૈવ ભાર્ગવે તીર્થે ભૃગુકેશવ નામતઃ ॥
કાશીનિવાસિનઃ પુંસો બિભર્મિ ચ મનોરથૈઃ

વામનાખ્યેમહાતીર્થે મનઃપ્રાર્થિતદે શુભે ॥
પૂજ્યોહં શુભમિચ્છદ્ભિર્નામ્ના વામનકેશવઃ

નરનારાયણે તીર્થે નરનારાયણાત્મકમ્ ॥
ભક્તાઃ સમર્ચ્ય માં સ્યુર્વૈ નરનારાયણાત્મકાઃ

તીર્થે યજ્ઞવરાહાખ્યે યજ્ઞવારાહસંજ્ઞકઃ ॥
નરૈઃ સમર્ચનીયોહં સર્વયજ્ઞફલેપ્સુભિઃ

વિદારનરસિંહોહં કાશીવિઘ્નવિદારણઃ ॥
તન્નામ્નિ તીર્થે સંસેવ્યસ્તીર્થોપદ્રવશાંતયે

ગોપીગોવિંદતીર્થે તુ ગોપીગોવિંદસંજ્ઞકમ્ ॥
સમર્ચ્ય માં નરો ભક્ત્યા મમ માયાં ન સંસ્પૃશેત્

મુને લક્ષ્મીનૃસિંહોસ્મિ તીર્થે તન્નામ્નિ પાવને ॥
દિશામિ ભક્તિયુક્તેભ્યઃ સદાનૈઃ શ્રેયસીં શ્રિયમ્

શેષમાધવનામાહં શેષતીર્થેઽઘહારિણિ ॥
વિશ્રાણયામ્યશેષાશ્ચ વિશેષાન્ભક્તચિંતિતાન્

શંખમાધવતીર્થે ચ સ્નાત્વા માં શંખમાધવમ્ ॥
શંખોદકેન સંસ્નાપ્ય ભવેચ્છંખનિધેઃ પતિઃ

હયગ્રીવે મહાતીર્થે માં હયગ્રીવકેશવમ્ ॥
પ્રણમ્ય પ્રાપ્નુયાન્નૂનં તદ્વિષ્ણોઃ પરમંપદમ્

ભીષ્મકેશવનામાહં વૃદ્ધકાલેશપશ્ચિમે ॥
ઉપસર્ગાન્હરે ભીષ્માન્સેવિતો ભક્તિયુક્તિતઃ

નિર્વાણકેશવશ્ચાહં ભક્તનિર્વાણસૂચકઃ ॥
લોલાર્કાદુત્તરેભાગે લોલત્વં ચેતસો હરે

વંદ્યસ્ત્રિલોકસુંદર્યા યામ્યાં યો માં સમર્ચયેત્ ॥
કાશ્યાં ખ્યાતં ત્રિભુવનકેશવં ન સ ગર્ભભાક્

જ્ઞાનવાપ્યાઃ પુરોભાગે વિદ્ધિ માં જ્ઞાનમાધવમ્ ॥
તત્ર માં ભક્તિતોભ્યર્ચ્ય જ્ઞાનં પ્રાપ્નોતિ શાશ્વતમ્

શ્વેતમાધવસંજ્ઞોહં વિશાલાક્ષ્યાઃ સમીપતઃ ॥
શ્વેતદ્વીપેશ્વરં રૂપં કુર્યાં ભક્ત્યા સમર્ચિતઃ

ઉદગ્દશાશ્વમેધાન્માં પ્રયાગાખ્યં ચ માધવમ્ ॥
પ્રયાગતીર્થે સુસ્નાતો દૃષ્ટ્વા પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

પ્રયાગગમને પુંસાં યત્ફલં તપસિ શ્રુતમ્ ॥
તત્ફલં સ્યાદ્દશગુણમત્ર સ્નાત્વા મમાગ્રતઃ

ગંગાયમુનયોઃ સંગે યત્પુણ્યં સ્નાનકારિણામ્ ॥
કાશ્યાં મત્સન્નિધાવત્ર તત્પુણ્યં સ્યાદ્દશોત્તરમ્

દાનાનિ રાહુગ્રસ્તેર્કે દદતાં યત્ફલં ભવેત્ ॥
કુરુક્ષેત્રે હિ તત્કાશ્યામત્રૈવ સ્યાદ્દશાધિકમ્

ગંગોત્તરવહા યત્ર યમુના પૂર્વવાહિની ॥
તત્સંભેદં નરઃ પ્રાપ્ય મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા

વપનં તત્ર કર્તવ્યં પિંડદાનં ચ ભાવતઃ ॥
દેયાનિ તત્ર દાનાનિ મહાફલમભીપ્સુના

ગુણાઃ પ્રજાપતિક્ષેત્રે યે સર્વે સમુદીરિતાઃ ॥
અવિમુક્તે મહાક્ષેત્રેઽસંખ્યાતાશ્ચ ભવંતિ હિ

પ્રયાગેશં મહાલિંગં તત્ર તિષ્ઠતિ કામદમ્ ॥
તત્સાન્નિધ્યાચ્ચ તત્તીર્થં કામદં પરિકીર્તિતમ્

કાશ્યાં માઘઃ પ્રયાગે યૈર્ન સ્નાતો મકરાર્કગઃ ॥
અરુણોદયમાસાદ્ય તેષાં નિઃશ્રેયસં કુતઃ

કાશ્યુદ્ભવે પ્રયાગે યે તપસિ સ્નાંતિ સંયતાઃ ॥
દશાશ્વમેધજનિતં ફલં તેષાં ભવેદ્ધ્રુવમ્

પ્રયાગમાધવં ભક્ત્યા પ્રયાગેશં ચ કામદમ્ ॥
પ્રયાગે તપસિ સ્નાત્વા યેર્ચયંત્યન્વહં સદા

ધનધાન્યસુતર્દ્ધીસ્તે લબ્ધ્વા ભોગાન્મનોરમાન્ ॥
ભુક્ત્વેહ પરમાનંદં પરં મોક્ષમવાપ્નુયુઃ

માઘે સર્વાણિ તીર્થાનિ પ્રયાગમવિયાંતિ હિ ॥
પ્રાચ્યુદીચી પ્રતીચીતો દક્ષિણાધસ્તથોર્ધ્વતઃ ॥

કાશીસ્થિતાનિ તીર્થાનિ મુને યાંતિ ન કુત્રચિત્ ॥
યદિ યાંતિ તદા યાંતિ તીર્થત્રયમનુત્તમમ્

આયાંત્યૂર્જે પંચનદે પ્રાતઃપ્રાતર્મમાંતિકમ્ ॥
મહાઘૌઘપ્રશમને મહાશ્રેયોવિધાયિનિ

પ્રાપ્ય માઘમઘારિં ચ પ્રયાગેશ સમીપતઃ ॥
પ્રાતઃપ્રયાગે સંસ્નાંતિ સર્વતીર્થાનિ મામનુ

સમાસાદ્ય ચ મધ્યાહ્નમભિયાંતિ ચ નિત્યશઃ ॥
સંસ્નાતું સર્વતીર્થાનિ મુક્તિદાં મણિકર્ણિકામ્

કાશ્યાં રહસ્યં પરમમેતત્તે કથિતં મુને ॥
યથા તીર્થત્રયીશ્રેષ્ઠા સ્વસ્વકાલે વિશેષતઃ

અન્યદ્રહસ્યં વક્ષ્યામિ ન વાચ્યં યત્રકુત્રચિત્ ॥
અભક્તેષુ સદા ગોપ્યં ન ગોપ્યં ભક્તિમજ્જને

કાશ્યાં સર્વાણિ તીર્થાનિ એકૈકાદુત્તરોત્તરમ્ ॥
મહૈનાંસિ પ્રહંત્યેવ પ્રસહ્ય નિજ તેજસા

એતદેવ રહસ્યં તે વારાણસ્યા ઉદીર્યતે॥
ઉત્ક્ષિપ્યૈકાંગુલિં તથ્યં શ્રેષ્ઠૈકા મણિકર્ણિકા

ગર્જંતિ સર્વતીર્થાનિ સ્વસ્વધિષ્ણ્યગતાન્યહો ॥
કેવલં બલમાસાદ્ય સુમહન્માણિકર્ણિકમ્

પાપાનિ પાપિનાં હત્વા મહાંત્યપિ બહૂન્યપિ ॥
કાશીતીર્થાનિ મધ્યાહ્ને પ્રાયશ્ચિત્તચિકીર્ષયા

પર્વસ્વપર્વસ્વપિ વા નિત્યં નિયમવં ત્યહો ॥
નિર્મલાનિ ભવંત્યેવ વિગાહ્ય મણિકર્ણિકામ્

વિશ્વેશો વિશ્વયા સાર્ધં સદોપમણિકર્ણિકમ્ ॥
મધ્યંદિનં સમાસાદ્ય સંસ્નાતિ પ્રતિવાસરમ્

વૈકુંઠાદપ્યહં નિત્યં મધ્યાહ્ને મણિકર્ણિકામ્ ॥
વિગાહે પદ્મયા સાર્ધં મુદા પરમયા મુને

સકૃન્મમાખ્યાં ગૃણતાં નિર્હરન્યદઘાન્યહમ્ ॥
હરિનામસમાપન્નસ્તદ્બલાન્માણિકર્ણિકાત્

સત્યલોકાત્પ્રતિદિનં હં સયાનઃ પિતામહઃ ॥
માધ્યાહ્નિક વિધાનાય સમાયાન્મણિકર્ણિકામ્

ઇંદ્રાદ્યા લોકપાલાશ્ચ મરીચ્યાદ્યા મહર્ષયઃ ॥
માધ્યાહ્નિકીં ક્રિયાં કર્તું સમીયુર્મણિકર્ણિકામ્

શેષવાસુકિમુખ્યાશ્ચ નાગા વૈ નાગલોકતઃ ॥
સમાયાંતીહ મધ્યાહ્ને સંસ્નાતું મણિકર્ણિકામ્

ચરાચરેષુ સર્વેષુ યાવંતશ્ચ સચેતનાઃ ॥
તાવંતઃ સ્નાંતિ મધ્યાહ્ને મણિકર્ણી જલેમલે

કે માણિકર્ણિકેયાનાં ગુણાનાં સુગરીયસામ્ ॥
શક્તા વર્ણયિતું વિપ્રાઽસંખ્યેયાનાં મદાદિભિઃ

ચીર્ણાન્યુગ્રાણ્યરણ્યેષુ તૈસ્તપાંસિ તપોધનૈઃ ॥
યૈરિયં હિ સમાસાદિ મુક્તિભૂર્મણિકર્ણિકા

વિશ્રાણિતમહાદાનાસ્ત એવ નરપુંગવાઃ ॥
ચરમે વયસિ પ્રાપ્તા યૈરેષા મણિકર્ણિકા

ચીર્ણસર્વવ્રતાસ્તે તુ યથોક્તવિધિના ધ્રુવમ્ ॥
યૈઃ સ્વતલ્પીકૃતા માણિકર્ણિકેયી સ્થલી મૃદુઃ

ત એવ ધન્યા મર્ત્યેસ્મિન્સર્વક્રતુષુ દીક્ષિતાઃ ॥
ત્યક્ત્વા પુણ્યાર્જિતાં લક્ષ્મીમૈક્ષિયૈર્મણિકર્ણિકા

કૃતા નાનાવિધા ધર્મા ઇષ્ટાપૂર્તાસ્તુ તૈર્નૃભિઃ॥
વાર્ધકં સમનુપ્રાપ્ય પ્રાપિ યૈર્મણિકર્ણિકા

રત્નાનિ સદુકૂલાનિ કાંચનં ગજવાજિનઃ ॥
દેયાઃ પ્રાજ્ઞેન યત્નેન સદોપમણિકર્ણિકમ્

પુણ્યેનોપાર્જિતં દ્રવ્યમત્યલ્પમપિ યૈર્નરૈઃ ॥
દત્તં તદક્ષયં નિત્યં મુનેધિમણિકણિંકમ્

કુર્યાદ્યથોક્તમપ્યેકં પ્રાણાયામં નરોત્તમઃ ॥
યસ્તેન વિહિતો નૂનં ષડંગો યોગ ઉત્તમઃ

જપ્ત્વૈકામપિ ગાયત્રીં સંપ્રાપ્ય મણિકર્ણિકામ્ ॥
લભેદયુતગાયત્રીજપનસ્ય ફલં સ્ફુટમ્

એકામપ્યાહુતિં પ્રાજ્ઞો દત્ત્વોપમણિકર્ણિકમ્॥
યાવજ્જીવાગ્નિહોત્રસ્ય લભેદવિકલં ફલમ્

ઇતિ શ્રુત્વા હરેર્વાક્યમગ્નિબિંદુર્મહાતપાઃ ॥
પ્રણિપત્ય મહાભક્ત્યા પુનઃ પપ્રચ્છ માધવમ્॥

॥ અગ્નિબિંદુરુવાચ ॥
વિષ્ણો કિયત્પરીમાણા પુણ્યૈષા મણિકર્ણિકા ॥
બ્રૂહિ મે પુંઙરીકાક્ષ નત્વત્તસ્તત્ત્વવિત્પરઃ

॥ શ્રીવિષ્ણુરુવાચ ॥
આગંગા કેશવાદા ચ હરિશ્ચંદ્રસ્ય મંડપાત્ ॥
આમધ્યાદ્દેવસરિતઃ સ્વર્દ્વારાન્મણિકર્ણિકા

સ્થૂલમેતત્પરીમાણં સૂક્ષ્મં ચ પ્રવદામિ તે ॥
હરિશ્ચંદ્રસ્ય તીર્થાગ્રે હરિશ્ચંદ્રવિનાયકઃ

સીમાવિનાયકશ્ચાત્ર મણિકર્ણી હ્રદોત્તરે ॥
સીમાવિનાયકં ભક્ત્યા પૂજયિત્વા નરોત્તમઃ

મોદકૈઃ સોપચારૈશ્ચ પ્રાપ્નુયાન્મણિકર્ણિકામ્॥
હરિશ્ચંદ્રે મહાતીર્થે તર્પયેયુઃ પિતામહાન્

શતં સમાઃસુ તૃપ્તાઃ સ્યુઃ પ્રયચ્છંતિ ચ વાંચ્છિતમ્॥
હરિશ્ચંદ્રે મહાતીર્થે સ્નાત્વા શ્રદ્ધાન્વિતો નરઃ

હરિશ્ચંદ્રેશ્વરં નત્વા ન સત્યાત્પરિહીયતે ॥
તતઃ પર્વતતીર્થં ચ પર્વતેશ્વર સંનિધૌ

અધિષ્ઠાનં મહામેરોર્મહાપાતકનાશનમ્ ॥
તત્ર સ્નાત્વાર્ચયિત્વેશં કિંચિદ્દત્ત્વા સ્વશક્તિતઃ

અધ્યાસ્ય મેરુશિખરં દિવ્યાન્ભોગાન્સમશ્નુતે ॥
કંબલાશ્વતરં તીર્થં પર્વતેશ્વર દક્ષિણે

કંબલાશ્વતરેશં ચ તત્તીર્થાત્પશ્ચિમે શુભમ્ ॥
તસ્મિંસ્તીર્થે કૃતસ્નાનસ્તલ્લિંગં યઃ સમર્ચયેત્

અપિ તસ્ય કુલે જાતા ગીતજ્ઞાઃ સ્યુઃ શ્રિયાન્વિતાઃ ॥
ચક્રપુષ્કરિણી તત્ર યોનિચક્ર નિવારિણી।

સંસારચક્રે ગહને યત્ર સ્નાતો વિશેન્નના ॥
ચક્રપુષ્કરિણી તીર્થ મમાધિષ્ઠાનમુત્તમમ્

સમાઃ પરાર્ધસંખ્યાતાસ્તત્ર તપ્તં મહાતપઃ ॥
તત્ર પ્રત્યક્ષતાં યાતો મમ વિશ્વેશ્વરઃ પરઃ

તત્ર લબ્ધં મયૈશ્વર્યમવિનાશિ મહત્તરમ્ ॥
ચક્રપુષ્કરિણી ચૈવ ખ્યાતાભૂન્મણિકર્ણિકા

દ્રવરૂપં પરિત્યજ્ય લલનારૂપધારિણી ॥
પ્રત્યક્ષરૂપિણી તત્ર મયૈક્ષિ મણિકર્ણિકા

તસ્યા રૂપં પ્રવક્ષ્યામિ ભક્તાનાં શુભદં પરમ્ ॥
યદ્રૂપધ્યાનતઃ પુંભિરાષણ્માસં ત્રિસંધ્યતઃ

પ્રત્યક્ષરૂપિણી દેવી દૃશ્યતે મણિકર્ણિકા ॥
ચતુર્ભુજા વિશાલાક્ષી સ્ફુરદ્ભાલવિલોચના

પશ્ચિમાભિમુખી નિત્યં પ્રબદ્ધકરસંપુટા ॥
ઇંદીવરવતીં માલાં દધતી દક્ષિણે કરે

વરોદ્યતે કરે સવ્યે માતુલુંગ ફલં શુભમ્ ॥
કુમારીરૂપિણી નિત્યં નિત્યં દ્વાદશવાર્ષિકી

શુદ્ધસ્ફટિકકાંતિશ્ચ સુનીલ સ્નિગ્ધમૂર્દ્ધજા ॥
જિતપ્રવાલમાણિક્ય રમણીય રદચ્છદા

પ્રત્યગ્રકેતકીપુષ્પલસદ્ધમ્મિલ્લ મસ્તકા ॥
સર્વાંગ મુક્તાભરણા ચંદ્રકાંત્યંશુકાવૃતા ॥

પુંડરીકમયીં માલાં સશ્રીકાં બિભ્રતી હૃદિ ॥
ધ્યાતવ્યાનેન રૂપેણ મુમુક્ષુભિરહર્નિશમ્

નિર્વાણલક્ષ્મીભવનં શ્રીમતીમણિકર્ણિકા ॥
મંત્રં તસ્યાશ્ચ વક્ષ્યામિ ભક્તકલ્પદ્રુમાભિધમ્॥
યસ્યાવર્તનતઃ સિદ્ધ્યેદપિ સિદ્ધ્યષ્ટકં નૃણામ્

વાગ્ભવમાયાલક્ષ્મીમદનપ્રણવાન્વદેત્પૂર્વમ્ ॥
ભાંત્યં બિંદૂપેતં મણિપદમથ કર્ણિકે સહૃત્પ્રણવપુટઃ

મંત્રઃસુરદ્રુમસમઃ સમસ્તસુખસંતતિપ્રદો જપ્યઃ ॥
તિથિભિઃ પરિમિતવર્ણઃ પરમપદં દિશતિ નિશિતધિયામ્

તારસ્તારતૃતીયો બિંદ્વંતોમણિપદં તતઃ કર્ણિકે ॥
પ્રણવાત્મિપદં કેન મ ઇતિ મનુસંખ્યવર્ણમનુઃ

અયં મંત્રોઽનિશં જપ્યઃ પુંભિર્મુક્તિમભીપ્સુભિઃ ॥
હોમો દશાંશકઃ કાર્યઃ શ્રદ્ધાબદ્ધાદરૈર્નૃભિઃ

પરિપ્લુતૈઃ પુંડરીકૈર્ગવ્યેન હવિષાસ્ફુટૈઃ ॥
સશર્કરેણ મેધાવી સક્ષૌદ્રેણ સદાશુચિઃ

ત્રિલક્ષમંત્ર જપ્યેન મૃતો દેશાંતરેષ્વપિ ॥
અવશ્યં મુક્તિમાપ્નોતિ મંત્રસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ

સૌવર્ણીં પ્રતિમા કાર્યા નવરત્નસમન્વિતા॥
પૂર્વોક્તરૂપસંપન્ના સંપૂજ્યા સા પ્રયત્નતઃ

સંપૂજ્યાવા સદા ગેહે નરૈર્મોક્ષૈકકાંક્ષિભિઃ ॥
મણિકર્ણ્યામથાક્ષેપ્યા સમભ્યર્ચ્ય પ્રયત્નતઃ

સંસારભીરુભિઃ પુંભિઃ શ્રદ્ધાબદ્ધાદરૈરિહ ॥
ઉપાયઃ સમનુષ્ઠેયો હ્યપિ દૂરનિવાસિભિઃ

મણિકર્ણ્યાં કૃતસ્નાનો મણિકર્ણીશ વીક્ષણાત્ ॥
જનની જઠરાવાસે વસતિં ન લભેન્નરઃ

મણિકર્ણીશ્વરં લિંગંં પુરાસંસ્થાપિતં મયા ॥
પ્રાગ્દ્વારેંતર્ગૃહસ્યાત્ર સમર્ચ્યો મોક્ષકાંક્ષિભિઃ

તતઃ પાશુપતં તીર્થમવાચ્યાં મણિકર્ણિતઃ ॥
કૃતોદકક્રિયસ્તત્ર પશ્યેત્પશુપતીશ્વરમ્

યત્ર પાશુપતો યોગ ઉપદિષ્ટઃ પિનાકિના ॥
મમાપિ વિધિમુખ્યાનાં સુરાણાં પશુપાશહૃત્ ॥

અતઃ પશુપતિર્યત્ર લિંગરૂપધરઃ સ્વયમ્॥
પશુપાશવિમોક્ષાય નિત્યં કાશ્યાં પ્રકાશતે

તત્ર ચૈત્ર ચતુર્દશ્યાં શુક્લાયાં શુચિમાનસૈઃ ॥
કાર્યા યાત્રા પ્રયત્નેન રાત્રૌ જાગરણં તથા

પૂજયિત્વા પશુપતિમુપોષણપરાયણાઃ ॥
પશુપાશૈર્ન બધ્યંતે દર્શે વિહિતપારણાઃ

રુદ્રાવાસસ્તતસ્તીર્થં તીર્થાત્પાશુપતાત્પુરઃ ॥
તત્ર સ્નાત્વા નરૈરર્ચ્યો રુદ્રાવાસેશ્વરો હરઃ

મણિકર્ણીશ્વરાદ્યામ્યાં રુદ્રાવાસેશ્વરં નરઃ ॥
સમારાધ્ય વસેલ્લોકે રુદ્રાવાસે ન સંશયઃ

વિશ્વતીર્થં તતો યામ્યાં વિશ્વૈસ્તીર્થૈરધિષ્ઠિતમ્ ॥
તત્ર સ્નાત્વા નરો ભક્ત્યા વિશ્વનાથં વિલોકયેત્

વિશ્વાં ગૌરીં ચ તદનુ પૂજયિત્વાતિ ભક્તિતઃ ॥
વિશ્વસ્ય પૂજ્યો ભવતિ તતો વિશ્વમયો ભવેત્

મુક્તિતીર્થં ચ તદનુ તત્રાપિ કૃતમજ્જનઃ ॥
મોક્ષેશ્વરં તતોભ્યર્ચ્ય મોક્ષમાપ્નોત્યસંશયમ્

અવિમુક્તેશ્વરાત્પશ્ચાન્મોક્ષેશં વીક્ષ્ય માનવઃ ॥
ન પુનર્માનવેલોકે યાતાયાતં કરોત્યહો

અવિમુક્તેશ્વરં તીર્થં મુક્તિતીર્થાન્મનાક્પરે ॥
તત્રાપ્લુત્યાવિમુક્તેશમર્ચયિત્વા વિમુચ્યતે

તત્પરે તારકં તીર્થં યત્ર વિશ્વેશ્વરઃ સ્વયમ્ ॥
આચષ્ટે તારકં બ્રહ્મમૃતકર્ણેમૃતાત્મકમ્

સુસ્નાતસ્તારકે તીર્થે તારકેશ્વર દર્શનાત્ ॥
સંસારસાગરં તીર્ત્વા તારયેત્સ્વપિતૄનપિ

તત્રાભ્યાશે સ્કંદતીર્થં તત્રાપ્લુત્ય નરોત્તમઃ ॥
દૃષ્ટ્વા ષડાનનં ચૈવ જહ્યાત્ષાટ્કૌશિકીં તનુમ્

તારકેશ્વર પૂર્વેણ દૃષ્ટ્વા દેવં ષડાનનમ્ ॥
વસેત્ષડાનને લોકે કૌમારં વપુરુદ્વહન્

ઢુંઢિતીર્થં તતઃ પુણ્યં નરસ્તત્ર કૃતોદકઃ ॥
ઢુંઢિં ગણપતિં સ્તુત્વા ન વિઘ્નૈરભિભૂયતે

ભવાનીતીર્થમતુલં ઢુંઢિતીર્થસ્ય દક્ષિણે ॥
તત્ર સ્નાત્વા વિધાનેન ભવાનીં પરિપૂજ્ય ચ

દુકૂલે રત્નનેપથ્યૈર્નૈવેદ્યૈર્બહુવિસ્તરૈઃ ॥
પુષ્પૈર્ધૂપૈઃ પ્રદીપૈશ્ચ ભવાની શો પ્રપૂજ્ય ચ

સમસ્તમર્ચિતં તેન ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ॥
ભવાનીશંકરૌ કાશ્યામર્ચિતૌ શ્રદ્ધયા તુ યૈઃ

ચૈત્રાષ્ટમ્યાં મહાયાત્રાં ભવાન્યાઃ કારયેત્સુધીઃ ॥
અષ્ટાધિકાઃ પ્રકર્તવ્યાઃ શતકૃત્વઃ પ્રદક્ષિણાઃ

પ્રદક્ષ્રિણીકૃતાતેન સપ્તદ્વીપવતી મહી ॥
સશૈલા સસમુદ્રા ચ સાશ્રમા ચ સકાનના

અષ્ટૌ પ્રદક્ષિણા દેયાઃ પ્રત્યહં તુષ્ટિતત્પરૈઃ ॥
નમનીયૌ પ્રયત્નેન ભવાનીશંકરૌ સદા

ભક્તાનાં કામદા નિત્યં ભવાની વાસસાં પ્રદા ॥
અતો ભવાની સંપૂજ્યા કાશ્યાં તીર્થનિવાસિભિઃ

યોગક્ષેમં સદા કુર્યાદ્ભવાની કાશિવાસિનામ્ ॥
તસ્માદ્ભવાની સંસેવ્યા સતતં કાશિવાસિભિઃ

ભિક્ષણીયા સદા ભિક્ષા ભિક્ષુણા મોક્ષકાંક્ષિણા ॥
યતો ભિક્ષાપ્રદા કાશ્યાં વિશ્વેશસ્ય કુટુંબિની

ગૃહમધ્યેત્ર વિશ્વેશો ભવાની તત્કુટુંબિની ॥
સર્વેભ્યઃ કાશિસંસ્થેભ્યો મોક્ષભિક્ષાં પ્રયચ્છતિ

દુષ્પ્રાપમપિ યત્કિંચિત્કાશીક્ષેત્રનિવાસિનામ્ ॥
તત્સુપ્રાપ્યં કરોત્યેવ ભવાની પૂજિતા નૃભિઃ

કુર્યાજ્જાગરણં રાત્રૌ મહાષ્ટમ્યાં વ્રતી નરઃ ॥
પ્રાતર્ભવાનીમભ્યર્ચ્ય પ્રાપ્નુયાદ્વાંછિતં ફલમ્

શુક્રેશાત્પશ્ચિમાશાયાં ભવાનીં યોઽભિવીક્ષતે ॥
સર્વે મનોરથાસ્તસ્ય સિદ્ધ્યંતીહ ન સં શયઃ

કાશ્યાં સદૈવ વસ્તવ્યં સ્નાતવ્યોત્તરવાહિની ॥
ભવાનીશંકરૌ સેવ્યૌ પ્રાપ્તવ્યે ભુક્તિમુક્તિકે

માતર્ભવાનિ તવ પાદરજોભવાનિ માતર્ભવાનિ તવદાસતરો ભવાનિ ॥
માતર્ભવાનિ નભવાનિ યથાભવેસ્મિંસ્ત્વદ્ભાગ્ભવાન્યનુદિનં ન પુનર્ભવાનિ

તિષ્ઠતા ગચ્છતા વાપિ સ્વપતા જાગ્રતાપિ વા ॥
અયમત્ર સદા જપ્યઃ સુખાપ્ત્યૈ કાશિવાસિના

ઈશાનતીર્થં તત્રૈવ ભવાનીતીર્થસન્નિધૌ ॥
તત્ર સ્નાતો ય ઈશાનમર્ચયેન્ન સ જન્મભાક્

જ્ઞાનતીર્થં ચ તત્રૈવ જ્ઞાનદં સવર્દા નૃણામ્ ॥
કૃતાભિષેકસ્તત્તીર્થે દૃષ્ટ્વા જ્ઞાનેશ્વરં શિવમ્

જ્ઞાનવાપીસમીપસ્થો જ્ઞાનેશો યૈઃ સમર્ચિતઃ ॥
જ્ઞાનભ્રંશો ન તેષાં સ્યાદપિ પંચત્વમૃચ્છતામ્

શૈલાદિતીર્થં તત્રૈવ પરમર્દ્ધિ પ્રકાશકમ્ ॥
તત્ર શ્રાદ્ધાદિકં કૃત્વા દત્ત્વા દાનં સ્વશક્તિતઃ

શૈલાદીશ્વરમાલોક્ય જ્ઞાનવાપ્યા ઉદગ્દિશિ ॥
લભેદ્ગણત્વપદવીં નાત્ર કાર્યા વિચારણા

નંદિતીર્થાદવાચ્યાં તુ વિષ્ણુતીર્થં પરં મમ ॥
તત્ર પિંડાન્વિનિર્વાપ્ય પિતૄણામનૃણો ભવેત્

વિષ્ણુતીર્થે કૃતસ્નાનો યો માં વિષ્ણું વિલોકયેત્ ॥
વિશ્વેશાદ્દક્ષિણેપાર્શ્વે વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ

યઃ પ્રત્યેકાદશીં પ્રાપ્ય શયનીં બોધિનીં તથા ॥
કુર્યાજ્જાગરણં રાત્રૌ મમ મૂર્તિસમીપતઃ

પ્રાતઃ સમર્ચ્ય માં ભક્ત્યા ભોજયિત્વા દ્વિજાનપિ ॥
દત્ત્વા ગાઃ કાંચનં ભૂમિં ન ભૂયો ભૂમિભાગ્ભવેત્

કૃત્વા તત્ર વ્રતોત્સર્ગં વિત્તશાઠ્યવિવર્જિતઃ ॥
સમ્યગ્વ્રતફલં ધીમાન્પ્રાપ્નોત્યેવ મમાજ્ઞયા

મમ તીર્થાદવાચ્યાં તુ તી ર્થં પૈતામહં શુભમ્ ॥
તત્ર શ્રાદ્ધવિધાનેન તર્પયિત્વા પિતામહાન્

પિતામહેશ્વરં લિંગં બ્રહ્મનાલોપરિસ્થિતમ્॥
પૂજયિત્વા નરો ભક્ત્યા બ્રહ્મલોકમવાપ્નુયાત્ ॥

બ્રહ્મસ્રોતઃ સમીપે તુ કૃતં કર્મ શુભાશુભમ્ ॥
પરામક્ષયતામેતિ શુભમેવ તતશ્ચરેત્

અત્યલ્પમપિ યત્કર્મ કૃતમત્ર શુભાશુભમ્ ॥
પ્રલયેપિ ન તસ્યાસ્તિ પ્રલયો મુનિસત્તમ

નાભિતીર્થમિદં પ્રોક્તં નાભિભૂતં યતઃ ક્ષિતેઃ ॥
અપિ બ્રહ્માંડગોલસ્ય નાભિરેષા શુભોદયા

સા માણિકર્ણિકેયીયં નાભિર્ગાંભીર્યભૂમિકા ॥
બ્રહ્માંડગોલકં સર્વં યસ્યામેતિ લયોદયમ્

બ્રહ્મનાલં પરં તીર્થં ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતમ્ ॥
તત્સંગમે નરઃ સ્નાત્વા કોટિજન્મ મલં હરેત્

બ્રહ્મનાલે પતેદ્યેષામપિ કીકસમાત્રકમ્ ॥
બ્રહ્માંડમંડપાંતસ્તે ન વિશંતિ કદાચન

તતો ભાગીરથેસ્તીર્થં બ્રહ્મનાલાચ્ચ દક્ષિણે ॥
તત્ર સ્નાત્વા નરઃ સમ્યઙ્મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા

ભાગીરથીશ્વરં લિંગં સ્વર્ગદ્વારસ્ય સન્નિધૌ ॥
દર્શનાદ્બ્રહ્મહત્યાયાઃ પુરશ્ચરણમુચ્યતે

અશુભાં ગતિમાપન્ના યસ્ય પૂર્વે પિતામહાઃ ॥
તેન ભાગીરથી તીર્થે તર્પણીયાઃ પ્રયત્નતઃ

તત્ર ભાગીરથે તીર્થે શ્રાદ્ધં કૃત્વા વિધાનતઃ ॥
બ્રાહ્મણાન્ભોજયિત્વા તુ બ્રહ્મલોકે નયેત્પિતૄન્

તદ્દક્ષિણે મહાતીર્થં ખુરકર્તરિ સંજ્ઞિતમ્ ॥
ગોલોકાદાગતાભિશ્ચ ગોભિર્યત્ખુરકોટિભિઃ

સ્થપુટીકૃતભૂભાગં તતસ્તત્ખુર કર્તરિ ॥
તસ્મિંસ્તીર્થે કૃતસ્નાનઃ કૃતપિંડોદકક્રિયઃ

ખુરકર્તરીશં લિંગં દૃષ્ટ્વા ગોલોકમાપ્નુયાત્ ॥
ગોધનૈર્ન વિમુચ્યેત તલ્લિંગસ્ય સમર્ચનાત્

દક્ષિણે ખુરકર્તર્યા માર્કંડં તીર્થમુત્તમમ્॥
કૃતશ્રાદ્ધવિધાનશ્ચ તસ્મિંસ્તીર્થેઽઘહારિણિ

માર્કંડેયેશ્વરં લિંગં દૃષ્ટ્વાયુર્દીર્ઘમાપ્નુયાત્ ॥
બ્રહ્મતેજોભિવૃદ્ધિં ચ કીર્તિં ચ પરમાં ભુવિ

વસિષ્ઠતીર્થં પરમં મહાપાતકનાશનમ્ ॥
તર્પયિત્વા પિતૄંસ્તત્ર વસિષ્ઠેશં વિલોક્ય ચ

નરો ન લિપ્યતે પાપૈર્જન્મત્રયસમર્જિતૈઃ ॥
વસિષ્ઠલોકે વસતિ બ્રહ્મતેજ સમન્વિતઃ

તત્રૈવારુધંતી તીર્થં સ્ત્રીણાં સૌભાગ્યવધર્નમ્ ॥
પતિવ્રતાભિસ્તત્તીર્થં ગાહનીયં વિશેષતઃ

પૌંશ્ચલ્યજનિતો દોષસ્તત્તીર્થપરિમજ્જનાત્॥
ક્ષણાદ્વિનાશ માગચ્છેદરુંધત્યાઃ પ્રભાવતઃ

માર્કંડેયેશ્વરાત્પ્રાચ્યાં વસિષ્ઠેશ્વર પૂજનાત્ ॥
નિષ્પાપો જાયતે મર્ત્યો મહત્પુણ્યમવાપ્નુયાત્

મૂર્તી વસિષ્ઠારુંધત્યોસ્તત્ર પૂજ્યે પ્રયત્નતઃ॥
ન સ્ત્રી વૈધવ્યમાપ્નોતિ ન પુમાન્સ્ત્રી વિયોગિતામ્

વસિષ્ઠતીર્થતો યામ્યાં નર્મદાતીર્થમુત્તમમ્ ॥
વિધાય શ્રાદ્ધં મેધાવી નર્મદેશંવિલોક્ય ચ

તત્ર દત્ત્વા મહાદાનં પદ્મયાનવિમુચ્યતે ॥
તતસ્ત્રિસંધ્યં વૈ તીર્થં ત્રિસંધ્યેશ્વર પૂર્વતઃ

તત્ર તીર્થે નરઃ સ્નાત્વા કૃત્વા સંધ્યાં વિધાનતઃ ॥
સંધ્યાકાલ વિલોપોત્થપાતકૈર્નાભિભૂયતે

ત્રિસંધ્યેશ્વરમાલોક્ય કૃતસંધ્યસ્ત્ત્રિકાલતઃ ॥
ત્રિવેદાવર્તજં પુણ્યં પ્રાપ્નુયાચ્છ્રદ્ધયા દ્વિજઃ

તતોઽનુયોગિનીતીર્થં નરસ્તત્ર કૃતાપ્લવઃ ॥
દૃષ્ટ્વા તુ યોગિનીપીઠં યોગસિદ્ધિમવાપ્નુયાત્

અગસ્તિ તીર્થે તત્રાસ્તિ મહાઘૌઘ વિઘાતકૃત્ ॥
તત્ર સ્નાત્વા પ્રયત્નેન દૃષ્ટ્વાગસ્તીચશ્વરં વિભુમ્

અગસ્તિકુંડે ચ તતઃ સંતર્પ્ય ચ પિતામહાન્ ॥
અગસ્તિના સમેતાં ચ લોપામુદ્રાં પ્રણમ્ય ચ

।
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ સર્વક્લેશવિવર્જિતઃ ॥
ગચ્છેત્સ પૂર્વજૈઃ સાર્ધં શિવલોકં નરોત્તમઃ

દક્ષિણેઽગસ્ત્યતીર્થાચ્ચ તીર્થમસ્ત્યતિપાવનમ્॥
ગંગાકેશવસંજ્ઞં ચ સર્વપાતકનાશનમ્ ॥

તત્ર મે શુભદાં મૂર્તિં મુને તત્તીર્થસંજ્ઞિકામ્ ॥
સંપૂજ્ય શ્રદ્ધયા ધીમાન્મમ લોકે મહીયતે

તત્ર પિંડાન્વિનિર્વાપ્ય દત્ત્વા દાનં સ્વશક્તિતઃ ॥
શતસાંવત્સરીં તૃપ્તિં પિતૄણાં સ સમર્પયેત્

મણિકર્ણી પરીમાણમેતત્તે કીર્તિતં મહત્ ॥
સીમાવિનાયકાદ્યામ્યાં સર્વવિઘ્નવિઘાતનાત્

વૈરોચનેશ્વરાત્પ્રાચ્યામહં વૈકુંઠમાધવઃ ॥
તત્ર માં ભક્તિતોભ્યર્ચ્ય વૈકુંઠાર્ચામવાપ્નુયાત્

વીરમાધવસંજ્ઞોહં વીરેશાત્પશ્ચિમે મુને ॥
તત્ર વ્રતી સમભ્યર્ચ્ય ન યામીં યાતનાં લભેત્

કાલમાધવનામાહં કાલભૈરવ સન્નિધૌ ॥
કલિઃ કાલો ન કલયેન્મદ્ભક્તમિતિ નિશ્ચિતમ્

માર્ગશીર્ષસ્ય શુક્લાયામેકાદશ્યામુપોષિતઃ ॥
તત્ર જાગરણં કૃત્વા યમં નાલોકયેત્ક્વચિત્

નિર્વાણનરસિંહોહં પુલસ્તીશ્વરદક્ષિણે ॥
ભક્તો નિર્વાણમાપ્નોતિ તન્મૃર્તિનમનાદપિ

મહાબલનૃસિંહોહમોંકારાત્પૂર્વતો મુને ॥
દૂતાન્મહાબલાન્યામ્યાન્ન પશ્યેત્તુ તદર્ચકઃ

પ્રચંડનરસિંહોહં ચંડભૈરવપૂર્વતઃ ।
પ્રચંડમપ્યઘં કૃત્વા નિષ્પાપ્મા સ્યાત્તદર્ચનાત્

અહં ગિરિનૃસિંહોસ્મિ તદ્દેહલિવિનાયકાત્ ॥
પ્રાચ્યાં પ્રબલપાપૌ ઘગજાનાં પ્રવિદારણઃ

મહાભયહરશ્ચાહં નરસિંહો મહામુને ॥
પિતામહેશ્વરાત્પશ્ચાદ્ભક્ત સાધ્વસસાધ્વસઃ

અત્યુગ્રનરસિંહોહં કલશેશ્વરપશ્ચિમે ॥
અત્યુગ્રમપિ પાપૌઘં હરામિ શ્રદ્ધયાર્ચિતઃ

જ્વાલામાલીનૃસિંહોઽહં જ્વાલામુખ્યાઃ સમીપતઃ ॥
સંજ્વાલયામિ પાપૌઘ તૃણાનિ પરિપૂજિતઃ ॥

કોલાહલનૃસિંહોસ્મિ દૈત્યદાનવમર્દનઃ ॥
મમનામસમુચ્ચારાદઘકોલાહલો યતઃ

કંકાલભૈરવો યત્ર કાશીરક્ષણદક્ષધીઃ ॥
તત્ર માં ભક્તિતોભ્યર્ચ્ય નોપસર્ગૈર્નિરુધ્યતે

વિટંકનરસિંહોસ્મિ નીલકંઠેશ્વરાદનુ ॥
તત્ર માં શ્રદ્ધયા પૂજ્ય નરો ભવતિ નિર્ભયઃ

અનંતવામનશ્ચાહમનંતેશ્વરસન્નિધૌ ॥
અનંતાન્યપિ ભક્તસ્ય કલુષાણિ હરેઽર્ચિતઃ

દધિવામનસંજ્ઞોહં ભક્તાનાં દધિભક્તદઃ ॥
યન્નામસ્મરણાદેવ ન દરિદ્રો નરો ભવેત્

ત્રિવિક્રમોસ્મ્યહં કાશ્યામુદીચ્યાં ચ ત્રિલોચનાત્ ॥
દદામિ પૂજિતો લક્ષ્મીં હરામિ વૃજિનાન્યપિ

બલિવામનનામાહં બલિના પરિપૂજિતઃ ॥
બલિભદ્રેશ્વરાત્પ્રાચ્યાં ભક્તાનાં બલવર્ધનઃ

દક્ષિણે ભવતીર્થાચ્ચ તામ્રદ્વીપાદિહાગતઃ ॥
નામ્ના તામ્રવરાહોસ્મિ ભક્તાનાં ચિંતિતાર્થદઃ

મુને ધરણિવારાહઃ પ્રયાગેશ્વરસન્નિધૌ ॥
સ્નાત્વા વારાહતીર્થેત્ર દૃષ્ટ્વા માં કિટિ રૂપિણમ્

સંપૂજ્ય બહુભાવેન ન વિશેદ્યોનિસંકટમ્ ॥
તત્રાલ્પમપિ દત્ત્વાન્નં ધરાદાનફલં લભેત્॥

મહાકલુષગંભીર સાગરે નિપતઞ્જનઃ ॥
મમ ભક્ત્યુડુપં પ્રાપ્ય પ્રલયેપિ ન મજ્જતિ

અહં કોકાવરાહોસ્મિ કિટીશ્વરસમીપતઃ ॥
તત્ર માં પૂજયન્મર્ત્યો લભતે ચિંતિતફલમ્

નારાયણાઃ શતં પંચ શતં ચ જલશાયિનઃ ॥
ત્રિંશત્કમઠરૂપાણિ મત્સ્યરૂપાણિ વિંશતિઃ

ગોપાલાશ્ચ શતં સાષ્ટં બુદ્ધાઃ સંતિ સહસ્રશઃ ॥
ત્રિંશતરામાશ્ચ રામા એકોત્તરંશતમ્

વિષ્ણુરૂપોસ્મ્યહં ચૈકો મુક્તિમંડપમધ્યતઃ ॥
મુનેકૃતપ્રસાદેન વિશ્વેશેન શ્રિતઃ સ્વયમ્

નારાયણસ્વરૂપેણ ગણાશ્ચક્રગદોદ્યતાઃ ॥
કુર્વંતિ રક્ષાં ક્ષેત્રસ્ય પરિતો નિયુતાનિ ષટ્

સોગ્નિબિંદુરિતિ શ્રુત્વા સંપ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ ॥
પુનઃ પપ્રચ્છ મેધાવી મૂર્તિભેદાન્વદ પ્રભો

હિતાય નિજભક્તાનાં મમ સંદેહશાંતયે ॥
કતિ તે મૂર્તયોનંત કથં જ્ઞેયાસ્તથા વદ

ઇત્યાકર્ણ્ય વચસ્તસ્યાગ્નિબિંદોસ્તપસાં નિધેઃ ॥
ઉવાચ ભગવાન્વિષ્ણુર્મૂર્તિભેદાનનુક્રમાત

યાઞ્શ્રુત્વાપિ હિ નો મર્ત્યો યમગોચરતાં વ્રજેત્ ॥
કેશવાદીંશ્ચતુર્વિંશદ્ભેદાનાહ પ્રજાપતિઃ

॥ શ્રીવિષ્ણુરુવાચ ॥ ॥
અગ્નિબિંદો મહાપ્રાજ્ઞ શૃણુ તે કથયામ્યહમ્ ॥
આદ્યદક્ષિણહસ્તાચ્ચ વિદ્ધિ સૃષ્ટિક્રમાન્મુને

શંખચક્રગદાપદ્મૈર્મૂર્તિં જાનીહિ કૈશવીમ્ ॥
પૂજિતા યા નૃણાં કુર્યાચ્ચિંતિતાર્થમસંશયમ્॥

મધુહા પરિચેતવ્યઃ શંખપદ્મગદાસિભિઃ ॥
વૈરિણો નાશમાયાંતિ તન્મૂર્તિપરિસેવનાત્

સંકર્ષણઃ સમર્ચ્યોત્ર શંખાબ્જારિગદાયુધઃ ॥
તન્મૂર્તિપૂજનાજ્જાતુ જંતુર્ન સ્યાત્પુનર્ભવી

શંખકૌમોદકીચક્રપદ્મૈર્દામોદરોર્ચ્યતે ॥
દદાતિ વિત્તં પુત્રાંશ્ચ ગોધનં ધાન્યમેવ હિ

વામનઃ શંખચક્રાબ્જગદાભિરુપલક્ષિતઃ ॥
લક્ષ્મીવંતં જનં કુર્યાદ્ગૃહેપિ પરિધારિતઃ

પાંચજન્યં ગદાંપદ્મં ચિત્રમૂર્તિ સુદર્શનમ્ ॥
પ્રદ્યુમ્નઃ પૂજ્યતે મર્ત્યૈર્બહુદ્યુમ્નં પ્રયચ્છતિ

ઊર્ધ્વવામકરાત્સૃષ્ટ્યા વિષ્ણ્વાદ્યં ષટ્કમુચ્યતે ॥
યસ્ય સ્મરણમાત્રેણ વિલીયંતેઘરાશયઃ

શંખારિભ્યાં ગદાબ્જાભ્યાં પૂજ્યો વિષ્ણુઃ શ્રિયે નરૈઃ ॥
શંખપદ્મગદાચક્રૈર્માધવઃ પરમર્દ્ધિદઃ

ધ્યેયોઽનિરુદ્ધઃ સંસિદ્ધ્યૈ શંખાબ્જારિગદોદ્યતઃ ॥
શંખેન ગદયા ચક્રાંબુજાભ્યાં પુરુષોત્તમઃ ॥

અધોક્ષજો જનિહરઃ શંખાર્યબ્જગદો મુને ॥
શંખકૌમોદકીપદ્મચક્રૈર્ધ્યેયો જનાર્દનઃ

અધોવામકરાત્સૃષ્ટ્યા ષડગોંવિદાદિ મૂર્તયઃ ॥
શંખં ચક્રં ગદાં પદ્મં ગોવિંદો બિભૃયાત્સદા

શંખપદ્મગદાચક્રૈરર્ચ્યો લક્ષ્મ્યૈ ત્રિવિક્રમઃ ॥
શંખાબ્જચક્રં બિભ્રાણો ગદાવાઞ્શ્રીધરઃ શ્રિયે

હૃષીકેશશ્ચ શંખેન ગદાચક્રાંબુજૈર્મતઃ ॥
નૃસિંહઃ શંખચક્રાભ્યાં પદ્મેન ગદયોહ્યતે

અચ્યુત શંખભૃન્નિત્યં ગદાપદ્મરથાંગવાન્ ॥
દક્ષિણાધઃ કરાદૂહ્યા વાસુદેવાદયશ્ચ ષટ્

વાસુદેવશ્ચ શંખારિ ગદાજલજભૃત્સદા॥
શંખાંબુજ ગદાચક્રી ધ્યેયો નારાયણો નૃભિઃ

શંખી પદ્મી પદ્મનાભો જ્ઞેયશ્ચક્રી ગદી મુને ॥
ઉપેંદ્રઃ શંખવાન્નિત્યં ગદારિ કમલાયુધઃ

હરિર્હરેદઘં શંખી ચક્રી પદ્મી ગદી નૃણામ્ ॥
શંખેન ગદયા પદ્મચક્રાભ્યાં કૃષ્ણ ઉચ્યતે

એતે ભેદા મયા ખ્યાતાઃ સ્વમૂર્તીનાં મહામુને ॥
યાન્વિજ્ઞાય ધ્રુવં મર્ત્યો ભુક્તિં મુક્તિં ચ વિંદતિ

એવં વદતિ ગોવિંદે મુનયે ચાગ્નિબિંદવે ॥
પક્ષીંદ્રઃ પક્ષવિક્ષિપ્તવિપક્ષોઽક્ષિપથં ગતઃ

પ્રાહ ચ પ્રણિપત્યાશુ ત્ર્યક્ષસ્યાગમનં મુદા ॥
સંભ્રમેણ હૃષીકેશઃ ક્વેશ ઇત્યવદત્તતઃ

॥ ગરુડ ઉવાચ ॥ ॥
પ્રત્યક્ષઃ ક્રિયતામેષ મહાવૃષભકેતનઃ ॥
યસ્ય ધ્વજસ્ય રત્નાર્ચિઃ પૂરયેદ્રોદસીમિમામ્

લોકલોચનનિર્માણ સફલીકરણક્ષમમ્ ॥
કોટિમાર્તંડવિદ્યોત પ્રદ્યોતિત દિગાનનમ્

નિરીક્ષ્ય પુંડરીકાક્ષસ્ત્ર્યક્ષસ્ય વૃષભધ્વજમ્ ॥
વિમાનિનાં વિમાનૌઘૈઃ પરીતગગનાંગણમ્

મહાવાદ્યનિ નાદૌઘૈઃપ્રતિસ્વાનિત કંદરમ્ ॥
વિદ્યાધરી પરિક્ષિપ્ત પુષ્પાંજલિ સુગંધિતમ્

પ્રણમ્ય દૂરાદપિચ સંપ્રહૃષ્ટતનૂરુહઃ ॥
અભ્યુત્થાતું મનશ્ચક્રે શંખચક્રગદાધરઃ

અગ્નિબિંદુમથ પ્રાહ મુક્તિદસ્તુ મુદાંનિધિઃ ॥
ઇદં સુદર્શનં ચક્રં સ્પૃશાસવ્યેનપાણિના

અગ્નિબિંદુરિતિપ્રોક્તઃ સ્પૃશેદ્યાવત્સુદર્શનમ્॥
તાવત્સુદર્શનો જાતઃ પરમાનુગ્રહાદ્ધરેઃ

॥ સ્કંદ ઉવાચ ॥ ॥
જ્યોતીરૂપોથ સ મુનિઃ કૌસ્તુભે જ્યોતિષાં તનૌ ॥
એકીભૂતઃ કલશજ બિંદુમાધવસેવનાત્

બિંદુમાધવપાદાબ્જ ભ્રમરીકૃતમાનસાઃ ॥
અગ્નિબિંદૂપમાંયાંતિ કલશોદ્ભવ નિશ્ચિતમ્

કાશ્યાં સદૈવ વસ્તવ્યં દ્રષ્ટવ્યો બિંદુમાધવઃ ॥
શ્રોતવ્યમિદમાખ્યાનં જેતવ્યા જગતાં ગતિઃ

પુણ્યા પંચનદોત્પત્તિઃ પુણ્યા માધવસંકથા ॥
પુણ્યો વારાણસી વાસઃ સંભવેત્પુણ્યજન્મનામ્

અગ્નિબિંદોઃ સ્તુતિં યોત્ર માધવાગ્રે પઠિષ્યતિ ॥
સમૃદ્ધસર્વકામઃ સ મોક્ષલક્ષ્મીપતિર્ભવેત્

શ્રાદ્ધકાલે સદા જપ્યમિદમાખ્યાનમુત્તમમ્ ॥
દ્વિજાનાં ભુંજમાનાનાં પુરસ્તાત્પરતૃપ્તયે

જપ્તવ્યમિદમાખ્યાનં પર્વકાલે વિશેષતઃ ॥
પુણ્યે પંચનદાભ્યાશે પુણ્યલક્ષ્મીવિવૃદ્ધયે

પઠિતવ્યઃ પ્રયત્નેન બિંદુમાધવસંભવઃ ॥
શ્રોતવ્યઃ પરયા ભક્ત્યા ભુક્તિમુક્તિસમૃદ્ધયે

સંપ્રાપ્તે વાસરે વિષ્ણો રાત્રૌ જાગરણાન્વિતઃ ॥
શ્રુત્વાખ્યાનમિદં પુણ્યં વૈકુંઠે વસતિં લભેત્

॥
ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરણ એકાશીતિ સાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ચતુર્થે કાશીખંડ ઉત્તરાર્દ્ધે બિંદુમાધવાવિર્ભાવો માધવાગ્નિબિંદુસંવાદ વૈષ્ણવતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનં નામૈકષષ્ટિતમોધ્યાયઃ