Skanda Purana · Chapter 4.56

//skaṃda uvāca// //
atheśājñāṃ samādāya gajavaktraḥ pratasthivān //
śaṃbhoḥ kāśyāgamopāyaṃ ciṃtayanmaṃdarādritaḥ

prāpya vārāṇasīṃ tūrṇamāśu syaṃdanago vibhuḥ //
vāḍavīṃ mūrtimālaṃbya prāviśacchakunaiḥ stutaḥ

nakṣatrapāṭhako bhūtvā vṛddhaḥ pratyavarodhagaḥ //
cacāra madhye nagaraṃ paurāṇāṃ prītimāvahan

svayameva niśābhāge svapnaṃ saṃdarśayannṛṇām //
prātasteṣāṃ gṛhāngatvā teṣāṃ vakti balābalam

bhavadbhiradya rātrau yaddṛṣṭaṃ svapnaviceṣṭitam //
bhavatkautūhalotpattyai tadeva kathayāmyaham

svapatā bhavatā rātrau turye yāme mahāhradaḥ //
adarśi tatra ca bhavānmajjanmajjaṃstaṭaṃgataḥ

tadaṃbupicchile paṃke magnonmagnosi bhūriśaḥ //
duḥsvapnasyāsya ca mahānvipākoti bhayapradaḥ

kāṣāyavasano muṃḍaḥ praikṣyaho bhavatāpi yaḥ //
paritāpaṃ mahāneṣa janayiṣyati dāruṇam

rātrau sūryagraho dṛṣṭo mahāniṣṭakaro dhruvam //
aiṃdradhanurdvayaṃ rātrau yadaloki na tacchubham

pratīcyāṃ ravirāgatya prodyaṃtaṃ vyomni śītagum //
pātayāmāsa bhūpṛṣṭhe tadrājyabhayasūcakam

yugapatketuyugalaṃ yudhyamānaṃ parasparam //
yadadarśi na tadbhadraṃ rāṣṭrabhaṃgāya kevalam

viśīryatkeśadaśanaṃ nīyamānaṃ ca dakṣiṇe //
ātmānaṃ yatsamadrākṣīḥ kuṭuṃbasyāpi bhīṣaṇam

prāsādadhvajabhaṃgoyastvayaikṣata niśākṣaye //
rājyakṣayakaraṃ viddhi mahotpātāya niścitam

nagarī plāvitā svapne taraṃgaiḥ kṣīranīradheḥ //
pakṣaistricaturaiḥ śaṃke mahāśaṃkāṃ puraukasām

svapne vānarayānena yattvamūḍhosi dakṣiṇām //
atastadvaṃcanopāyaḥ puratyāgo mahāmate

rudatī yā tvayā dṛṣṭā mahilaikā niśātyaye //
muktakeśī vivasanā sā nārī śrīrivodgatā

devālayasya kalaśo yattvayā vīkṣitaḥ patan //
dinaiḥ katipayaireva rājyabhaṃgo bhaviṣyati

purī parivṛtā svapne mṛgayūthaiḥ samaṃtataḥ //
rorūyamāṇairatyarthaṃ māsenaivodvasī bhavet

ātāyiyūkagṛdhrādyaiḥ purīmuparicāribhiḥ //
sūcyatetyāhitaṃ kiṃciddhruvamatra nivāsinām

svapnotpātāniti bahūñśaṃsañśaṃsannitastataḥ //
bahūnuccāṭayāṃcakre sa vighneśaḥ puraukasaḥ

keṣāṃcitpurato vādīdgrahacāraṃ pradarśayan //
ekarāśisthitāḥ sauri sitabhaumā na śobhanāḥ

soyaṃ dhūmagraho vyomni bhittvā saptarṣimaṃḍalam //
prayātaḥ paścimāmāśāṃ sa nāśāya viśāṃpateḥ

aticāragato maṃdaḥ punarvakrādhva saṃsthitaḥ //
pāpagrahasamāyukto na yuktoyamiheṣyate

vyatīte vāsare yoyaṃ bhūkaṃpaḥ samapadyata //
kaṃpaṃ janayate'tīva hṛdo mepi puraukasaḥ

udīcyādakṣiṇāśāyāṃ yeyamulkā pradhāvitā //
vilīnā ca viyatyeva sa nirghātaṃ na sā śubhā

unmūlito mahāmūlo mahānilarayeṇa yaḥ //
catvare caityavṛkṣoyaṃ mahotpātaṃ praśaṃsati

sūryodayamanuprāpya prācyāṃ śuṣkatarūpari //
karaṭo rāraṭītyeṣa kaṭūtkaṭa bhayapradaḥ

madhye vipaṇi yatūrṇaṃ kauciccāraṇyacāriṇau //
mṛgau mṛgayatāṃ yātau paurāṇāṃ purato'hitau

rasālaśālamukulaṃ vīkṣyate yaccharadyadaḥ //
mahākālabhayaṃ manyepyakālepi puraukasām

sādhvasaṃjanayitveti keciduccāṭitāḥ puraḥ //
tena vighnakṛtāpaurāḥ kapaṭadvijarūpiṇā

atha madhyevarodhaṃ sa praviśya nijamāyayā //
dṛṣṭārthameva kathayanstrīṇāṃ visraṃbhabhūrabhūt

tava putraśataṃ jajñe saptonaṃ śubhalakṣaṇe //
teṣvekasturagārūḍho bāhyālyāṃ patito mṛtaḥ

aṃtarvatnī tviyaṃ kanyā janayiṣyati śobhanām //
eṣā hi durbhagā pūrvaṃ sāṃprataṃ subhagā'bhavat

asau hi rājño rājñīnāmatyaṃtamihavallabhā//
muktālaṃkṛtiretasyai rājñā dattā nijorasaḥ

paṃcasaptadinānyeva jātānītīha tarkyate //
asyai rājñā prasādena grāmau dātumudīritau

iti dṛṣṭārthakathanai rājñīmānyobhavaddvijaḥ //
varṇayaṃti ca tā rājñaḥ parokṣepi guṇānbahūn

aho yādṛgasau vipraḥ sarvatrātivicakṣaṇaḥ //
suśīlaśca surūpaśca satyavāṅmitabhāṣaṇaḥ

alolupa udāraśca sadācāro jiteṃdriyaḥ //
api svalpena saṃtuṣṭaḥ pratigrahaparāṅmukhaḥ

jitakrodhaḥ prasannāsyastvanasūyuravaṃcakaḥ //
kṛtajñaḥ prītisumukhaḥ parivādaparāṅmukhaḥ

puṇyopadeṣṭā puṇyātmā sarvavrataparāyaṇaḥ //
śuciḥ śucicaritraśca śrutismṛtiviśāradaḥ //

dhīraḥ puṇyetihāsajñaḥ sarvadṛksarvasaṃmataḥ //
kalākalāpakuśalo jyotiḥśāstraviduttamaḥ

kṣamī kulīno'kṛpaṇo bhoktā nirmalamānasaḥ //
ityādi guṇasaṃpannaḥ kopi kvāpi na dṛggataḥ

itthaṃ tāstadguṇagrāmaṃ varṇayaṃtyaḥ padepade //
kālaṃ vinodayaṃti sma aṃtaḥpuracarāḥ striyaḥ

ekadāvasaraṃ prāpya divodāsasya bhūbhujaḥ //
rājñī līlāvatī nāma rājñe taṃ vinyavedayat

rājanvṛddho guṇairvṛddho brāhmaṇaḥ suvicakṣaṇaḥ //
ekosti sa tu draṣṭavyo mūrto brahmanidhiḥ paraḥ

rājñī rājñā kṛtānujñā sakhīṃ preṣya vicakṣaṇām //
ānināya ca taṃ vipraṃ brāhmaṃ teja ivāṃgavat

rājāpi dūrādāyāṃtaṃ ta vilokyamahīsuram //
yatrākṛtirguṇāstatra jaharṣeti vadanhṛdi

padairdvitrairnṛpatinā kṛtābhyutthānasatkṛtiḥ //
caturnigamajābhiḥ sa tamāśīrbhiranaṃdayat

kṛtapraṇāmo rājñā sa sādaraṃ dattamāsanam //
bhejetha kuśalaṃ pṛṣṭaḥ sa rājñā tena bhūpatiḥ

parasparaṃ kuśalinau kuśalau ca kathāgame //
praśnottarābhyāṃ saṃtuṣṭau dvijavarya kṣamābhṛtau

kathāvasāne rājñātha gehaṃ visasṛje dvijaḥ //
labdhamānamahāpūjaḥ sa svamāśramamāviśat

gate'tha svāśramaṃ vipre divodāso nareśvaraḥ //
līlāvatyāḥ puro vipraṃ varṇayāmāsa bhūriśaḥ

mahādevi mahāprājñe līlāvati guṇapriye //
yathāśaṃsi tathā viprastatopi guṇavattaraḥ

atītaṃ vetti sakalaṃ vartamānamavaiti ca //
praṣṭavyaḥ prātarāhūya bhaviṣyaṃ kiṃcideṣa vai

mahāvibhava saṃbhārairmahābhogairanekadhā //
vyuṣṭāyāṃ sa nṛpo rātryāṃ prātarāhūtavāndvijam

satkṛtya taṃ dvijaṃ bhaktyā dukūlādi pradānataḥ //
ekāṃte taṃ dvijaṃ rājā papraccha nijahṛtsthitam

//rājovāca // //
dvijavaryo bhavānekaḥ pratibhātīti niścitam //
yathātattvavatī te dhīrna tathānyasya me matiḥ

dṛṣṭvā tvāṃ tu mahāprājñaṃ śāṃtaṃ dāṃtaṃ taponidhim //
kiṃcitpraṣṭumanā vipra tadākhyāhi yathārthavat

śāsiteyaṃ mayā pṛthvī na tathānyaistu pārthivaiḥ //
yāvadbhūti mayā bhuktā divyā bhogā anekadhā

nijaurasebhyopyadhikaṃ rātriṃdivamataṃdritam //
vinirjitya haṭhādduṣṭānprajeyaṃ paripālitā

dvijapādārcanātkiṃcitsukṛtaṃ vedmi nāparam //
anenāparikathyena kathiteneha kiṃ mama

nirvismamiva me cetaḥ sāṃprataṃ sarvakarmasu //
vicāryārya śubhodarkamata ākhyāhi sattama

// dvija uvāca // //
api svalpataraṃ kṛtyaṃ yadbhavedbhūbhujāmiha //
ekāṃte tattu pṛṣṭena vaktavyaṃ sudhiyā sadā

amātyenāpyapṛṣṭena na vaktavyaṃ nṛpāgrataḥ //
mahāpamānabhītena stokamapyatra kiṃcana

pṛṣṭaścetkathayāmīha mā tatra kuru saṃśayam //
tatkṛte tava gaṃtā vai mano nirvedakāraṇam

śṛṇu rājanmahābuddhe nāyathārthaṃ bravīmyaham //
vikrāṃtosyatiśūrosi bhāgyavānasi sarvadā

puṇyena yaśasā buddhyā saṃpannosti bhavānyathā //
manye tathāmarāvatyāṃ tridaśeśopi naiva hi

sudhiyā tvāṃ guruṃ manye prasādena sudhākaram //
tejasāsti bhavānarkaḥ pratāpenāśuśukṣaṇiḥ

prabhaṃjano balenāsi śrīdosi śrīsamarpaṇaiḥ //
śāsanena bhavānrudro nirṛtistvaṃ raṇāṃgaṇe

duṣṭapāśayitā pāśī yamo niyamane'satām //
iṃdanāttvaṃ maheṃdrosi kṣamayā tvamasi kṣamā

maryādayā bhavānabdhirmahattve himavānasi //
bhārgavo rājanītyāsi rājyena manunā samaḥ

saṃtāpahartāṃbudavatpavitro gāṃganāmavat //
sarveṣāmeva jaṃtūnāṃ kāśīva sugatipradaḥ

rudraḥ saṃhārarūpeṇa pālanena caturbhujaḥ //
vidhivattvaṃ vidhātāsi bhāratī te mukhāṃbuje

tvatpāṇipadme kamalā tvatkrodhesti halāhalaḥ //
amṛtaṃ tava vāgeva tvadbhujāvaśvinīsutau

tatkiṃ yattvayi bhūjānau sarvadevamayo hyasi //
tasmāttava śubhodarko mayā jñātosti tattvataḥ

ārabhyādya dinādbhūpa brāhmaṇo'ṣṭādaśehani //
udīcyaḥ kaścidāgatya dhruvaṃ tvāmupadekṣyati

tasya vākyaṃ tvayā rājankartavyamavicāritam //
tataste hṛtsthitaṃ sarvaṃ setsyatyeva mahāmate

ityuktvā pṛcchya rājānaṃ labdhānujño dvijottamaḥ //
viveśa svāśramaṃ tuṣṭo nṛpopyāścaryavānabhūt

itthaṃ vighnajitā sarvā purī svātmavaśīkṛtā //
sapaurā sāvarodhā ca sanṛpā nijamāyayā

kṛtakṛtyamivātmānaṃ tato matvā sa vighnajit //
vidhāya bahudhātmānaṃ kāśyāṃ sthitimavāpa ca

yadā sa na divodāsaḥ prāgāsītkuṃbhasaṃbhava //
tadātanaṃ nijaṃ sthānamalaṃcakre gaṇādhipaḥ

divodāse narapatau viṣṇunoccāṭite sati //
punarnavīkṛtāyāṃ ca nagaryāṃ viśvakarmaṇā

svayamāgatya devena maṃdarātsuṃdarāṃ purīm //
vārāṇasīṃ prathamatastuṣṭuve gaṇanāyakam

// agastya uvāca // //
kathaṃ stuto bhagavatā devadevena vighnajit //
kathaṃ ca bahudhātmānaṃ sa cakāra vināyakaḥ

kenakena sa vai nāmnā kāśipuryāṃ vyavasthitaḥ //
iti sarvaṃ samāsena kathayasva ṣaḍānana

ityudīritamākarṇya kuṃbhayoneḥ ṣaḍānanaḥ //
yathāvatkathayāmāsa gaṇarāja kathāṃ śubhām

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍa uttarārddhe gaṇeśamāyā prapaṃco nāma ṣaṭpaṃcāśattamo'dhyāyaḥ