Skanda Purana · Chapter 4.51

// atha śrīkāśīkhaṃḍottarārdhaṃ prārabhyate //
śrīgaṇeśāya namaḥ //
// agastiruvāca // //
pārvatī hṛdayānaṃda sarvajñāṃgabhava prabho //
kiṃcitpraṣṭumanāḥ svāmiṃstadbhavānvaktumarhati

dakṣa prajāpateḥ putrī kaśyapasya parigrahaḥ //
garutmataḥ prasūḥ sādhvī kuto dāsyamavāpa sā

// skaṃda uvāca // //
haṃjikātvaṃ yathā prāptā vinatā sā tapasvinī //
tadapyahaṃ samākhyāmi niśāmaya mahāmate

kadrūrajījanatputrāñśataṃ kaśyapataḥ purā //
ulūkamaruṇaṃ tārkṣyamasūta vinatā trayam

kauśiko rājyamāpyāpi śreṣṭhatvātpakṣiṇāṃ mune //
nirguṇatvācca taiḥ sarvaiḥ sa rājyādavaropitaḥ

krūrākṣoyaṃ divāṃdhoyaṃ sadā vakranakhastvasau //
atīvodvegajanakaṃ sarveṣāmasya bhāṣaṇam

itthaṃ tasya guṇagrāmānvikathya bahuśaḥ khagāḥ //
nādyāpi vṛṇvate rājye kamapi svairacāriṇaḥ

kauśiketha tathāvṛtte putravīkṣaṇalālasā //
aṃḍaṃ prasphoṭayāmāsa madhyamaṃ vinatā tadā

pūrṇe varṣasahasre tu prasphoṭya ghaṭasaṃbhava //
tadabheditayautsukyādaṃḍamaṣṭamake śate

tāvatsarvāṇi gātrāṇi tasyātimahasaḥ śiśoḥ //
ūrvoruparisiddhāni daṃḍāṃtarnivāsinaḥ

aṃḍānnirgatamātreṇa krodhāruṇamukhaśriyā //
ardhaniṣpannadehena śiśunā śāpitā prasūḥ

janayitri tvayā dṛṣṭvā kādraveyānsvalīlayā //
khelato māturutsaṃge yadaṃḍaṃ vyādhita dvidhā

tadaniṣpanna sarvāṃgaḥ śapāmi tvā vihaṃgame //
teṣāmevaidhi dāsī tvaṃ sapatnyaṃga bhuvāmiha

vepamānātha tacchāpādidaṃ provāca pakṣiṇī //
anūro brūhi me śāpāvasānaṃ māturaṃgaja

// anūruruvāca //
aṃḍaṃ tṛtīyaṃ mā bhiṃdhi hyaniṣpannaṃ mameva hi //
asminnaṃḍe bhaviṣyo yaḥ sa te dāsyaṃ hariṣyati

ityuktvā soruṇogacchaduḍḍīyānaṃdakānanam //
yatra viśveśvaro dadyādapi paṃgoḥ śubhāṃ gatim

etatte pṛcchataḥ khyātaṃ vinatā dāsyakāraṇam//
mune prasaṃgato vacmi aruṇādityasaṃbhavam

anūrutvādanūruryoruṇaḥ krodhāruṇo yataḥ //
vārāṇasyāṃ tapastaptvā tenārādhi divākaraḥ

sopi prasanno dattvātha varāṃstasmā anūrave //
ādityastasya nāmnābhūdaruṇāditya ityapi

// arka uvāca //
tiṣṭhānūro mama rathe sadaiva vinatātmaja //
jagatāṃ ca hitārthāya dhvāṃtaṃ vidhvaṃsayanpuraḥ

atra tvatsthāpitāṃ mūrtiṃ ye bhajiṣyaṃti mānavāḥ //
vārāṇasyāṃ mahādevottare teṣāṃ kuto bhayam

yercayiṣyaṃti satatamaruṇādityasaṃjñakam //
māmatra teṣāṃ no duḥkhaṃ na dāridryaṃ na pātakam

vyādhibhirnābhibhūyaṃte no pasargaiśca kaiścana //
śokāgninā na dahyaṃte hyaruṇādityasevanāt

atha syaṃdanamāropya nītavānaruṇaṃ raviḥ //
adyāpi sa rathe saure prātareva samudyati

yaḥ kuryātprātarutthāya namaskāraṃ dinedine //
aruṇāya sasūryāya tasya duḥkhabhayaṃ kutaḥ

aruṇādityamāhātmyaṃ yaḥ śroṣyati narottamaḥ //
na tasya duṣkṛtaṃ kiṃcidbhaviṣyati kadācana

skaṃda uvāca //
vṛddhādityasya māhātmyaṃ śṛṇu te kathayāmyaham//
yasya śravaṇamātreṇa naro no duṣkṛtaṃ bhajet

purātra vṛddhahārīto vārāṇasyāṃ mahātapāḥ //
mahātapaḥ samṛddhyarthaṃ samārādhitavānravim

mūrtiṃ saṃsthāpya śubhadāṃ bhāsvataḥ śubhalakṣaṇām //
dakṣiṇena viśālākṣyā dṛḍhabhaktisamanvitaḥ

tuṣṭastasmai varaṃ prādādbradhno vṛddhatapasvine //
alaṃ vilaṃbya yācasva kaste deyo varo mayā

sotha prasannāddyumaṇeravṛṇīta varaṃ muniḥ //
yadi prasanno bhagavānyuvatvaṃ dehi me punaḥ

tapaḥkaraṇa sāmarthyaṃ sthavirasya na me yataḥ //
punastāruṇyamāptohaṃ cariṣyāmyuttamaṃ tapaḥ

tapa eva paro dharmastapa eva paraṃ vasu //
tapa eva paraḥ kāmo nirvāṇaṃ tapa eva hi

ṛtena tapasaḥ kvāpi labhyā aiśvaryasaṃpadaḥ //
padaṃ dhruvādibhiḥ prāpi kevalaṃ tapaso balāt

tatastapaścariṣyāmi lokadvayamahattvadam //
prāpya tvadvaradānena yauvanaṃ sarvasaṃmatam

dhigjarāṃprāṇināmatra yayā sarvo virajyati //
jarātureṃdriyagrāme striyopi nayataḥ svasāt

varaṃ maraṇamevāstu mā jarāstvatiśocyakṛt //
kṣaṇaṃ duḥkhaṃ ca maraṇaṃ jarā duḥkhaṃ kṣaṇekṣaṇe

kāṃkṣaṃti dīrghatapase ciramāyurjiteṃdriyāḥ //
dhanaṃ dānāya putrāya kalatraṃ muktaye dhiyam

vṛddhasyavārdhakaṃ bradhnastatkṣaṇādapahṛtya vai //
dadau ca cārutā hetuṃ tāruṇyaṃ puṇyasādhanam

evaṃ sa vṛddhahārīto vārāṇasyāṃ mahāmuniḥ //
saṃprāpya yauvanaṃ bradhnāttapa ugraṃ cacāra ha

vṛddhenārādhito yasmāddhārītena tapasvinā //
ādityo vārdhakaharo vṛddhādityastataḥ smṛtaḥ

vṛddhādityaṃ samārādhya vārāṇasyāṃ ghaṭodbhava //
jarā durgati rogaghnaṃ bahavaḥ siddhimāgatāḥ

vṛddhādityaṃ namaskṛtya vārāṇasyā ravau naraḥ //
labhedabhīpsitāṃ siddhiṃ na kvaciddurgatiṃ labhet

// skaṃda uvāca // //
ataḥ paraṃ śṛṇu mune keśavādityamuttamam //
yathā tu keśavaṃ prāpya savitā jñānamāptavān

vyomni saṃcaramāṇena saptāśvenādikeśavaḥ //
ekadā darśibhāvena pūjayam̐lliṃgamaiśvaram

kautukādiva uttīrya hare ravirupāviśat //
niḥśabdo niścalaḥ svastho mahāścaryasamanvitaḥ

pratīkṣamāṇovasaraṃ kiṃcitpraṣṭumanā harim //
hariṃ visarjitārcaṃ ca praṇanāma kṛtāṃjaliḥ

svāgataṃ te hariḥ prāha bahumānapuraḥsaram //
svābhyāśaṃ āsayāmāsa bhāsvaṃtaṃ natakaṃdharam

athāvasaramālokya lokacakṣuradhokṣajam //
natvā vijñāpayāmāsa kṛtānujño'surāriṇā

// raviruvāca // //
aṃtarātmāsi jagatāṃ viśvaṃbhara jagatpate //
tavāpi pūjyaḥ kopyasti jagatpūjyātra mādhava

tvattaścāvirbhavedetattvayi sarvaṃ pralīyate //
tvameva pātā sarvasya jagato jagatāṃnidhe

ityāścaryaṃ samālokya prāptosmyatra tavāṃtikam //
kimidaṃ pūjyate nātha bhavatā bhavatāpahṛt

iti śrutvā hṛṣīkeśaḥ sahasrāṃśorudīritam //
uccairmāśaṃsa saptāśvaṃ vārayankarasaṃjñayā

// śrīviṣṇuruvāca // //
devadevo mahādevo nīlakaṃṭha umāpatiḥ //
eka eva hi pūjyotra sarvakāraṇakāraṇam

atra trilocanādanyaṃ samarcayatiyolpadhīḥ //
salocanopi vijñeyo locanābhyāṃ vivarjitaḥ

eko mṛtyuṃjayaḥ pūjyo janmamṛtyujarāharaḥ //
mṛtyuṃjayaṃ kilābhyarcya śveto mṛtyuṃjayobhavat

kālakālaṃ samārādhya bhṛṃgī kālaṃ jigāyavai //
śailādimapi tatyāja mṛtyurmṛtyuṃjayārcakam

vijigye tripuraṃ yastu helayaikeṣu mokṣaṇāt //
taṃ samabhyarcya bhūteśaṃ ko na pūjyatamo bhavet

trijagajjayino hetostryakṣasyārādhanaṃ param //
ko nārādhayati bradhnasārasya smaravidviṣaḥ

yasyākṣipakṣmasaṃkocājjagatsaṃkocametyadaḥ //
vikasvaraṃ vikāsācca kasya pūjyatamo na saḥ

śaṃbhorliṃgaṃ samabhyarcya puruṣārthacatuṣṭayam //
prāpnotyatra pumānsadyo nātra kāryā vicāraṇā

samarcya śāṃbhavaṃ liṃgamapijanmaśatārjitam //
pāpapuṃjaṃ jahātyeva pumānatra kṣaṇāddhruvam

kiṃkiṃ na saṃbhavedatra śivaliṃgasamarcanāt //
putrāḥ kalatra kṣetrāṇi svargo mokṣopyasaṃśayam

trailokyaiśvaryasaṃpattirmayā prāptā sahasrago //
śivaliṃgārcanādekātsatyaṃsatyaṃ punaḥpunaḥ

ayameva paroyogastvidameva paraṃ tapaḥ //
idameva paraṃ jñānaṃ sthāṇuliṃgaṃ yadarcyate

yairliṃgaṃ sakṛdapyatra pūjitaṃ pārvatīpateḥ //
kuto duḥkhabhayaṃ teṣāṃ saṃsāre duḥkhabhājane

sarvaṃ parityajya rave yo liṃgaṃ śaraṇaṃ gataḥ //
na taṃ pāpāni bādhaṃte mahāṃtyapi divākara

liṃgārcane bhavedvṛddhisteṣāmevātra bhāskara //
yeṣāṃ punarbhavacchedaṃ cikīrṣati maheśvaraḥ

na liṃgārādhanātpuṇyaṃ triṣulokeṣu cāparam //
sarvatīrthābhiṣekaḥ syālliṃgasnānāṃbu sevanāt

tasmālliṃgaṃ tvamapyarka samarcaya maheśituḥ //
saṃprāptaṃ paramāṃ lakṣmīṃ mahātejobhi jṛṃbhaṇīm

iti śrutvā harervākyaṃ tadārabhya sahasraguḥ //
vidhāya sphāṭikaṃ liṃgaṃ munedyāpi samarcayet

gurutvena tadākalya vivasvānādikeśavam //
tatropatiṣṭhatedyāpi uttareṇādikeśavāt

ataḥ sa keśavādityaḥ kāśyāṃ bhaktatamonudaḥ //
samarcitaḥ sadā deyānmanaso vāṃchitaṃ phalam

keśavādityamārādhya vārāṇasyāṃ narottamaḥ //
paramaṃ jñānamāpnoti yena nirvāṇabhāgbhavet

tatra pādodake tīrthekṛtasarvodakakriyaḥ //
vilokya keśavādityaṃ mucyate janmapātakaiḥ

agaste rathasaptamyāṃ ravivāro yadāpyate //
tadā pādodake tīrthe ādikeśava sannidhau

snātvoṣasi naro maunī keśavādityapūjanāt //
saptajanmārjitātpāpānmukto bhavati tatkṣaṇāt

yadyajjanmakṛtaṃ pāpaṃ mayā saptasu janmasu //
tanme rogaṃ ca śokaṃ ca mākarī haṃtu saptamī

etajjanmakṛtaṃ pāpaṃ yacca janmāṃtarārjitam //
manovākkāyajaṃ yacca jñātājñāte ca ye punaḥ

iti saptavidhaṃ pāpaṃ snānānme saptasaptike //
saptavyādhisamāyuktaṃ hara mākari saptami

etanmaṃtratrayaṃ japtvā snātvā pādodake naraḥ //
keśavādityamālokya kṣaṇānniṣkaluṣo bhavet

keśavādityamāhātmyaṃ śṛṇvañśraddhāsamanvitaḥ //
naro na lipyate pāpaiḥ śivabhaktiṃ ca viṃdati

// skaṃda uvāca // //
ataḥ paraṃ śṛṇu mune vimalādityamuttamam //
harikeśavane ramye vārāṇasyāṃ vyavasthitam

uccadeśebhavatpūrvaṃ vimalo nāma bāhujaḥ //
sa prāktanātkarmayogādvimale pathyapi sthitaḥ

kuṣṭharogamavāpyoccaistyaktvā dārāngṛhaṃ vasu //
vārāṇasīṃ samāsādya bradhnamārādhayatsudhīḥ

karavīrairjapābhiśca gaṃdhakaiḥ kiṃśukaiḥ śubhaiḥ //
raktotpalairaśokaiśca sa samānarca bhāskaram

vicitraracanairmālyaiḥ pāṭalācaṃpakodbhavaiḥ //
kuṃkumāgurukarpūramiśritaiḥ śoṇacaṃdanaiḥ

devamohanadhūpaiśca bahvāmodatatāṃbaraiḥ //
karpūravartidīpaiśca naivedyairghṛtapāyasaiḥ

arghadānaiśca vidhivatsaureḥ stotrajapairapi //
evaṃ samārādhayatastasyārko varadobhavat

uvāca ca varaṃ brūhi vimalāmalaceṣṭita //
kuṣṭhaśca te prayātveṣa prārthayānyaṃ varaṃ punaḥ

ākarṇya vimalaścetthamālāpaṃ raśmimālinaḥ //
praṇato daṃḍavadbhūmau saṃprahaṣṭatanūruhaḥ / ९१ //
śanairvijñāpayāṃcakra ekacakrarathaṃ ravim //
jagaccakṣurameyātmanmahādhvāṃtavidhūnana

yadi prasanno bhagavanyadi deyo varo mama //
tadā tvadbhaktiniṣṭhā ye kuṣṭhaṃ māstu tadanvaye

anyepi rogā mā saṃtu māstu teṣāṃ daridratā //
māstu kaścana saṃtāpastvadbhaktānāṃ sahasrago

/ śrīsūrya uvāca // //
tathāstviti mahāprājña śṛṇvanyaṃ varamuttamam //
tvayeyaṃ pūjitā mūrtirevaṃ kāśyāṃ mahāmate

asyāḥ sānnidhyamatrāhaṃ na tyakṣyāmi kadācana //
prathitā tava nāmnā ca pratimaiṣā bhaviṣyati

vimalāditya ityākhyā bhaktānāṃ varadā sadā //
sarvavyādhi nihaṃtrī ca sarvapāpakṣayaṃkarī

iti dattvā varānsūryastatraivāṃtaradhīyata //
vimalo nirmalatanuḥ sopi svabhavanaṃ yayau

itthaṃ sa vimalādityo vārāṇasyāṃ śubhapradaḥ //
tasya darśanamātreṇa kuṣṭharogaḥ praṇaśyati

yaścaitāṃ vimalādityakathāṃ vai śṛṇuyānnaraḥ //
prāpnoti nirmalāṃ śuddhiṃ tyajyate ca manomalaiḥ

// skaṃda uvāca // //
gaṃgādityosti tatrānyo viśveśāddakṣiṇena vai //
tasya darśanamātreṇa naraḥ śuddhimiyādiha

yadā gaṃgā samāyātā bhagīrathapuraskṛtā //
tadā gaṃgāṃ pariṣṭotuṃ ravistatraiva saṃsthitaḥ

adyāpyaharniśaṃ gaṃgāṃ saṃmukhīkṛtya bhāskaraḥ //
pariṣṭauti prasannātmā gaṃgābhaktavarapradaḥ

gaṃgādityaṃ samārādhya vārāṇasyāṃ narottamaḥ //
durgatiṃ jātu na kvāpi labhate na ca rogabhāk

skaṃda uvāca //
anyacchṛṇu mahābhāga yamādityasya saṃbhavam//
yacchrutvāpi naro jātu yamalokaṃ na paśyati

yameśātpaścime bhāge vīreśātpūrvato mune //
yamādityaṃ naro dṛṣṭvā yamalokaṃ na paśyati

yamatīrthe naraḥ snātvā bhūtāyāṃ bhaumavāsare //
yameśvaraṃ vilokyāśu sarvaiḥ pāpaiḥ pramucyate

yamatīrthe yamaḥ pūrvaṃ taptvā suvimalaṃ tapaḥ //
yameśaṃ ca yamādityaṃ pratyaṣṭhādbhaktasiddhidam

yamena sthāpito yasmādādityastatra kuṃbhaja //
ataḥ sa hi yamādityo yāmīṃ harati yātanām

yameśaṃ ca yamādityaṃ yamena sthāpitaṃ naman //
yamatīrthe kṛtasnāno yamalokaṃ na paśyati

yamatīrthe caturdaśyāṃ bharaṇyāṃ bhaumavāsare //
tarpaṇaṃ piṃḍadānaṃ ca kṛtvā pitranṛṇī bhavet

abhilaṣyaṃti satataṃ pitaro narakaukasaḥ //
bhaumai bharaṇyāṃ bhūtāyāṃ yadi yogoyamuttamam

kāśyāṃ kaścidyame tīrthe kṛtvā snānaṃ mahāmatiḥ //
api yastarpaṇaṃkuryātsatilaṃ no vimuktaye

kiṃ gayā gamanaiḥ puṃsāṃ kiṃ śrāddhairbhūridakṣiṇaiḥ //
yadi kāśyāṃ yame tīrthe yogesmiñśrāddhamāpyate

śrāddhaṃ kṛtvā yame tīrthe pūjayitvā yameśvaram //
yamādityaṃ namaskṛtya pitṝṇāmanṛṇo bhavet

// skaṃda uvāca // //
iti te dvādaśādityāḥ kathitā pāpanāśanāḥ //
yatsaṃbhavaṃ samākarṇya naro na nirayī bhavet

anyepi saṃti ghaṭaja ravibhaktairanekaśaḥ //
kāśyāṃ saṃsthāpitāḥ sūryā guhyakārkādayaḥ kila

śrutvādhyāyānimānpuṇyāndvādaśādityasūcakān //
śrāvayitvāpi no martyo durgatiṃ yāti kutracit

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāmuttarārddhe catutheṃ kāśīkhaṇḍe aruṇavṛddhakeśavavimalagaṃgāyamādityavarṇanaṃnāmaikapaṃcāśattamo'dhyāyaḥ //