Skanda Purana · Chapter 4.47

// skaṃda uvāca // //
athottarasyāmāśāyāṃ kuṃḍamarkākhyamuttamam //
tatra nāmnottarārkeṇa raśmimālī vyavasthitaḥ

tāpayanduḥkhasaṃghātaṃ sādhūnāpyāyayanraviḥ //
uttarārko mahātejāḥ kāśīṃ rakṣati sarvadā

tatretihāso yo vṛttastaṃ niśāmaya suvrata //
vipraḥ priyavrato nāma kaścidātreya vaṃśajaḥ

āsītkāśyāṃ śubhācāraḥ sadātithijanapriyaḥ //
bhāryā śubhavratā tasya babhūvātimanoharā

bhartṛśuśrūṣaṇaratā gṛhakarmasupeśalā //
tasyāṃ sa janayāmāsa kanyāmekāṃ sulakṣaṇām

mūlarkṣaprathamepāde tathā keṃdre bṛhaspatau //
vavṛdhe sā gṛhe pitroḥ śukle pakṣe yathā śaśī

surūpā vinayācārā pitrośca priyakāriṇī //
atīva nipuṇā jātā gṛhopaskaramārjane

yathāyathā samaidhiṣṭa sā kanyā pitṛmaṃdire //
tathātathā pitustasyāściṃtā saṃvavṛdhetarām

kasmai deyā varā kanyā suramyeyaṃ sulakṣaṇā //
asyā anuguṇo labhyaḥ kva mayā vara uttamaḥ

kulena vayasā cāpi śīlenāpi śrutena ca //
rūpeṇārthenasaṃyuktaḥ kasmai dattā sukhaṃ labhet

iti ciṃtayatastasya jvarobhūdatidāruṇaḥ //
yaściṃtākhyo jvaraḥ puṃsāmauṣadhairnāpi śāmyati

tanmūlarkṣavipākena ciṃtākhyena jvareṇa ca //
sa vipraḥ paṃcatāṃ prāptastyaktvā sarvaṃ gṛhādikam

pitaryuparate tasyāḥ kanyāyāḥ sā jananyapi //
śubhavratā parityajya tāṃ kanyāṃ patimanvagāt

dharmoyaṃ sahacāriṇyā jīvatājīvatāpi vā //
patyā sahaiva sthātavyaṃ pativratayujā sadā

nāpatyaṃ pāti no mātā na pitā naiva bāṃdhavāḥ //
patyuścaraṇaśuśrūṣā pāyādvai kevalaṃ striyam

sulakṣaṇāpi duḥkhārtā pitroḥ paṃcatvamāptayoḥ //
aurdhvadaihikamāpādya daśāhaṃ vinivartya ca //

ciṃtāmavāpa mahatīmanāthā dainyamāgatā //
kathamekākinī pitrā mātrāhīnā bhavāṃbudheḥ

dustaraṃ pāramāpsyāmi strītvaṃ sarvābhibhāvi yat //
na kasmaicidvarāyāhaṃ pitṛbhyāṃ pratipāditā

tadadattā kathaṃ svairamahamanyaṃ varaṃ vṛṇe //
vṛtopi na kulīnaścedguṇavānna ca śīlavān

svādhīnopi na tattena vṛtenāpi hi kiṃ bhavet //
iti saṃciṃtayaṃtī sā rūpaudāryaguṇānvitā

yuvabhirbahubhirnityaṃ prārthitāpi muhurmuhuḥ //
na kasyāpi dadau bālā praveśaṃ nija mānase

pitroruparatiṃ dṛṣṭvā vātsalyaṃ ca tathāvidham //
niniṃda bahudhātmānaṃ saṃsāraṃ ca niniṃda ha

yābhyāmutpāditā cāhaṃ yābhyāṃ ca paripālitā //
pitarau kutra tau yātau dehino dhiganityatām

aho dehopyahoṃgatvaṃ yathā pitroḥ puro mama //
iti niścitya sā bālā vijiteṃdriya mānasā

brahmacaryaṃ dṛḍhaṃ kṛtvā tapa ugraṃ cacāra ha //
uttarārkasya devasya samīpe sthiramānasā

tasyāṃ tapasyamānāyāmekācchāgī laghīyasī //
tatra pratyahamāgatya tiṣṭhettatpurato'calā

tṛṇaparṇādikaṃ kiṃcitsāyamabhyavahṛtya sā //
tatkuṃḍapītapānīyā svasvāmisadanaṃ vrajet

tata itthaṃ vyatītāsu paṃcaṣā susamāsu ca //
līlayā vicarandevastatra devyā sahāgataḥ

sannidhāvuttarārkasya tapasyatīṃ sulakṣaṇām //
sthāṇuvanniścalāṃ sthāṇuradrākṣīttapasā kṛśām

tato girijayā śaṃbhurvijñaptaḥ karuṇātmanā //
vareṇānugṛhāṇemāṃ baṃdhuhīnāṃ sumadhyamām

śarvāṇīgiramākarṇya tataḥ śarvaḥ kṛpānidhiḥ //
samādhimīlitākṣīṃ tāmuvāca varado haraḥ

sulakṣaṇe prasannosmi varaṃ varaya suvrate //
ciraṃ khinnāsi tapasā kaste'stīha manorathaḥ

sāpi śaṃbhorgiraṃ śrutvā mukhapīyūṣavarṣiṇīm //
mahāsaṃtāpaśamanīṃ locane udamīlayat

tryakṣaṃ pratyakṣamāvīkṣya varadānonmukhaṃ puraḥ //
devīṃ ca vāmabhāgasthāṃ praṇanāma kṛtāṃjaliḥ

kiṃ vṛṇe yāvaditthaṃ sā ciṃtayeccārumadhyamā //
tāvattayāniraikṣiṣṭa varākī barkarī puraḥ

ātmārthaṃ jīvalokesminko na jīvati mānavaḥ //
paraṃ paropakārārthaṃ yo jīvati sa jīvati

anayā mattapovṛtti sākṣiṇyā bahvanehasam //
asevyahaṃ tadetasyai varayāmi jagatpatim

parāmṛśya manasyetatprāha tryakṣaṃ sulakṣaṇā //
kṛpānidhe mahādeva yadi deyo varo mama //

ajaśāvī varākyeṣā tarhi prāganugṛhyatām //
vaktuṃ paśutvānnovetti kiṃcinmadbhaktipeśalā

iti vācaṃ niśamyeśaḥ paropakṛtiśālinīm//
sulakṣaṇāyā nitarāṃ tutoṣa praṇatārtihā

devadavastataḥ prāha devi paśya girīṃdraje //
sādhūnāmīdṛśī buddhiḥ paropakaraṇorjitā

te dhanyāḥ sarvalokeṣu sarvadharmāśrayāśca te //
yataṃte sarvabhāvena paropakaraṇāya ye

saṃcayāḥ sarvavastūnāṃ ciraṃ tiṣṭhati no kvacit //
suciraṃ tiṣṭhate caikaṃ paropakaraṇaṃ priye

dhanyā sulakṣaṇā caiṣā yogyā'nugrahakarmaṇi //
brūhi devi varo deyaḥ ko'syaicchāgyai ca kaḥ priye

// śrīdevyuvāca // //
sarvasṛṣṭikṛtāṃ kartaḥ sarvajñapraṇatārtihan //
sulakṣaṇā śubhācārā sakhī mestu śubhodyamā

yathā jayā ca vijayā yathā caiva jayaṃtikā //
śubhānaṃdā sunaṃdā ca kaumudī ca yathormilā

yathā caṃpakamālā ca yathā malayavāsinī //
karpūralatikā yadvadgaṃdhadhārā yathā śubhā

aśokā ca viśokā ca yathā malayagaṃdhinī //
yathā caṃdananiḥśvāsā yathā mṛgamadottamā

yathā ca kokilālāpā yathā madhurabhāṣiṇī //
gadyapadyanidhiryadvadanuktajñā yathā ca sā

dṛgaṃcaleṃgitajñā ca yathā kṛtamanorathā //
gānacittaharā yadvattathāstveṣā sulakṣaṇā

atipriyā bhavitrī me yadbāla brahmacāriṇī //
anenaiva śarīreṇa divyāvayavabhūṣaṇā //

divyāṃbarā divyagaṃdhā divyajñānasamanvitā //
samayā māṃ sadaivāstāṃ caṃcaccāmaradhāriṇī

eṣāpi kāśirājasya kumāryastviha barkarī //
atraiva bhogānsaṃprāpya muktiṃ prāpsyatyanuttamām

anayā tvarkakuṃḍesminpuṣye māsi raverdine //
snātaṃ tvanudite sūrye śītādakṣubdhacittayā

rājaputrī tataḥ puṇyādastveṣā śubhalocanā //
varadānaprabhāveṇa tava viśveśvara prabho

barkarīkuṃḍamityākhyā tvarkakuṃḍasya jāyatām //
etasyāḥ pratimā pūjyā bhaviṣyatyatra mānavaiḥ

uttarārkasya devasya puṣye māsi raverdine //
kāryā sā vatsarīyātrā na taiḥ kāśīphalepsubhiḥ

mṛḍānyābhihi taṃ sarvaṃ kṛtvaitadviśvago vibhuḥ //
viśvanātho viveśātha prāsādaṃ svamatarkitaḥ

// skaṃda uvāca // //
lolārkasya ca māhātmyamuttarārkasya ca dvija //
kathitaṃ te mahābhāga sāṃbādityaṃ niśāmaya

śrutvaitatpuṇyamākhyānaṃ śubhaṃ lolottarārkayoḥ //
vyādhibhirnābhibhūyeta na dāridryeṇa bādhyate

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍe pūrvārddhe uttarārkavarṇanaṃ nāma saptacatvāriṃśodhyāyaḥ