Skanda Purana · Chapter 4.42

// agastiruvāca // //
kathaṃ nikaṭataḥ kālo jñāyate haranaṃdana //
tāni cihnāni katicidbrūhi me paripṛcchataḥ

// kumāra uvāca // //
vadāmi kālacihnāni jāyaṃte yāni dehinām //
mṛtyau nikaṭamāpanne mune tāni niśāmaya

yāmyanāsāpuṭe yasya vāyurvāti divāniśam //
akhaṃḍameva tasyāyuḥ kṣayatyabdatrayeṇa hi

ahorātraṃ tryahorātraṃ ravirvahati saṃtatam //
abdamekaṃ ca tasyeha jīvanāvadhirucyate

vahennāsāpuṭayuge daśāhāni niraṃtaram //
vātaścetsaha saṃkrāṃtistayā jīveddinatrayam

nāsāvartma dvayaṃ hitvā mātariśvā mukhādvahet //
śaṃseddinadvayādarvākprayāṇaṃ tasya cādhvani

akasmādevayatkāle mṛtyuḥ sannihito bhavet //
ciṃtanīyaḥ prayatnena sa kālo mṛtyubhīruṇā

sūrye saptamarāśisthe janmarkṣasthe niśākare //
pauṣṇaḥ sa kālo draṣṭavyo yadā yāmye ravirvahet

akasmādvīkṣate yastu puruṣaṃ kṛṣṇapiṃgalam //
tasminneva kṣaṇe'rūpaṃ sa jīvedvatsaradvayam

yasya bījaṃ malaṃ mūtraṃ kṣutaṃ mūtraṃ malaṃ tu vā //
ihaikadā patedyasya abdaṃ tasyāyuriṣyate

iṃdranīlanibhaṃ vyomni nāgavṛṃdaṃ ya īkṣate //
itastataḥ prasṛmaraṃ ṣaṇmāsaṃ na sa jīvati /

vyabhrehni vāripūrṇāsyaḥ pṛṣṭhīkṛtya divākaram //
phūtkṛtyāśviṃdracāpaṃ na paśyetṣaṇmāsajīvitaḥ

aruṃdhatīṃ dhruvaṃ caiva viṣṇostrīṇipadāni ca //
āsannamṛtyurnopaśyeccaturthaṃ mātṛmaṃḍalam

aruṃdhatī bhavejjihvā dhruvo nāsāgramucyate //
viṣṇoḥ padāni bhrūmadhye netrayormātṛmaṃḍalam

vetti nīlādivarṇasya kaṭamlādirasasyahi //
akasmādanyathābhāvaṃ ṣaṇmāsena sa mṛtyubhāk

ṣaṇmāsamṛtyormartyasya kaṃṭhoṣṭharasanā radāḥ //
śuṣyaṃti satataṃ tadvadvicchāyāstālupaṃcamāḥ

retaḥ karajanetrāṃtā nīlimānaṃ bhajaṃti cet //
tarhi kīnāśanagarīṃ ṣaṣṭhemāsi vrajennaraḥ

saṃpravṛtte nidhuvane madhyeṃte kṣauti cennaraḥ //
niścitaṃ paṃcame māsi dharmarājātithirbhavet

drutamāruhyaśaraṭhastrivarṇo yasya mastake //
prayāti yāti tasyāyuḥ ṣaṇmāsena parikṣayam

susnātasyāpi yasyāśu hṛdayaṃ pariśuṣyati //
caraṇau ca karau vāpi trimāsaṃ tasya jīvitam

pratibiṃbaṃ bhavedyasya padakhaṃḍapadākṛti //
pāṃsau vā kardame vāpi paṃcamāsānsa jīvati

chāyā prakaṃpate yasya dehabaṃdhepi niścale //
kṛtāṃtadūtā badhnaṃti caturthe māsi taṃ naram

nijasya pratibiṃbasya nīrājyamukurādiṣu //
uttamāṃgaṃ na yaḥ paśyetsamāsena vinaśyati

matirbhraśyetskhaledvāṇī dhanuraidraṃ nirakṣitai //
rātrau caṃdradvayaṃ cāpi divā dvau ca divākarau

divā ca tārakācakraṃ rātrau vyomavitārakam //
yugapacca caturdikṣu śākraṃ kodaṃḍamaṃḍalam

bhūruhe bhūdharāgre ca gaṃdharvanagarālayam //
divāpiśāca nṛtyaṃ ca ete paṃcatvahetavaḥ

sarveṣveteṣu cihneṣu yadyekamapi vīkṣate //
tadā māsāvadhiṃ mṛtyuḥ pratīkṣeta na cādhikam

karāvaruddha śravaṇaḥ śṛṇoti na yadā dhvanim //
sthūlaḥ kṛśaḥ kṛśasthūlastadāmāsānnivartate

yaḥ paśyedātmanaśchāyāṃ dakṣiṇāśā samāśritām //
dināni paṃca jīvitvā paṃcatvamupayāti saḥ

prohyate bhakṣyate vāpi piśācāsuravāyasaiḥ //
bhūtaiḥ pretaiḥ śvabhirgṛdhrairgomāyukharasūkaraiḥ

rāsabhaiḥ karabhaiḥ kīśaiḥ śvenairaśvatarairbakaiḥ //
svapne sa jīvitaṃ tyaktvā varṣāṃte yamamīkṣate

gaṃdhapuṣpāṃśukaiḥ śoṇaiḥ svāṃ tanuṃ bhūṣitāṃ naraḥ //
yaḥ paśyetsvapnasamaye so'ṣṭau māsānanityaho

pāṃsurāśi ca valmīkaṃ yūpadaṃḍamathāpi vā //
yodhirohati vai svapne sa ṣaṣṭhe māsi naśyati

rāsabhārūḍhamātmānaṃ tailābhyaktaṃ ca muṃḍitam //
nīyamānaṃ yamāśāṃ yaḥ svapne paśyetsvapūrvajān

svamaulau svatanau vāpi yaḥ paśyetsvapnago naraḥ //
tṛṇāni śuṣkakāṣṭhāni ṣaṣṭhe māsi na tiṣṭhati

lohadaṃḍadharaṃ kṛṣṇaṃ puruṣaṃ kṛṣṇavāsasam //
svayaṃ yogre sthitaṃ paśyetsa trīnmāsānna laṃghayet

kālī kumārī yaṃ svapne badnīyādbāhu pāśakaiḥ //
sa māsena samīkṣeta nagarīṃśamanoṣitām

naro yo vānarārūḍho yāyātprācīdiśaṃ svapan //
dinaiḥ sa paṃcabhireva paśyetsaṃyaminīṃ purīm

kṛpaṇopi vadānyaḥ syādvadānyaḥ kṛpaṇo yadi //
prakṛtervikṛtiścetsyāttadā paṃcatvamṛcchati

etāni kālacihnāni saṃtyanyāni bahūnyapi //
jñātvābhyasennaro yogamathavākāśikāṃ śrayet

na kālavaṃcanopāyaṃ munenyamavayāmyaham //
vinā mṛtyujayaṃ kāśīnāthaṃ garbhāvarodhakam

tāvadgarjaṃti pāpāni tāvadgarjedyamo nṛpaḥ //
yāvadviśveśaśaraṇaṃ naro na nirato vrajet

prāptaviśveśvarāvāsaḥ pītottaravahāpayāḥ //
spṛṣṭa viśveśasalliṃgaḥ kaśca yāti na vaṃdyatām

kariṣyetkupitaḥkālaḥ kiṃkāśīvāsināṃ nṛṇām //
kāle śivaḥ svayaṃ karṇe yatra maṃtropadeśakaḥ

yathā prayāti śiśutā kaumāraṃ ca yathā gatam //
satvaraṃ gatvaraṃ tadvadyauvanaṃ cāpi vārdhakama

yāvannahi jarākrāṃtiryāvanneṃdriyavaiklavam //
tāvatsarvaṃ phalgurūpaṃ hitvā kāśīṃ śrayetsudhīḥ

anyāni kālalakṣmāṇi tiṣṭhaṃtu kalaśodbhava //
jaraiva prathamaṃ lakṣma citraṃ tatrāpi bhīrnahi

parābhūto hi jarayā sarvaiśca paribhūyate //
hṛtatāruṇyamāṇikyo dhanahīnaḥ pumāniva

sutāvākyaṃ na kurvaṃti patnī premāpi muṃcati //
bāṃdhavā naiva manyaṃte jarasāśleṣitaṃ naram

āśliṣṭaṃ jarayā dṛṣṭvā parayoṣidviśaṃkitā //
bhavetparāṅmukhī nityaṃ praṇayinyapi kāminī

na jarā sadṛśo vyādhirna duḥkhaṃ jarayā samam //
kārayitryapamānasya jaraiva maraṇaṃ nṛṇām

na jīyate tathā kālastapasā yogayuktibhiḥ //
yathā cireṇakālena kāśīvāsādvijīyate

vināyajñairvinādānairvinā vratajapādibhiḥ //
vinātipuṇyasaṃbhāraiḥ kaḥ kāśīṃ prāptumīhate

kāśīprāptirayaṃ yogaḥkāthīprāptiridaṃ tapaḥ //
kāśīprāptiridaṃ dānaṃ kāśīprāptiḥ śivaikatā

kaḥ kalikothavā kālaḥ kā jarā kiṃ ca duṣkṛtam //
kā rujaḥ keṃtarāyā vā śritā vārāṇasī yadi

kalistāneva bādheta kālastāṃśca jighāṃsati

enāṃsi tāṃśca bādhaṃte ye na kāśīṃ samāśritāḥ //
kāśīsamāśritā yaiśca yaiśca viśveśvarorcitaḥ //
tārakaṃ jñānamāsādya te muktāḥ karmapāśataḥ //

dhanino na tathā saukhyaṃ prāpnuvaṃti narāḥ kvacit //
yathā nidhanataḥ kāśyāṃ labhate sukhamavyayam

varaṃ kāśīsamāvāsī nāsīno dyusadāṃ padam//
duḥkhāṃtaṃ labhate pūrvaḥ sukhāṃtaṃ labhate paraḥ

sthitopi bhagavanīśo maṃdaraṃ cārukaṃdaram //
kāśīṃ vinā ratiṃ nā''pa divodāsanṛpoṣitām

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍe pūrvārddhe kālavaṃcanopāyonāma dvicatvāriṃśodhyāyaḥ