Language

ENहिગુ
Scripture Library

Skanda Purana · Chapter 4.41

4.41.1

// skaṃda uvāca // //
uṣitvaivaṃ gṛhe vipro dvitīyādāśramātparam //
valīpalitasaṃyuktastṛtīyāśramamāviśet

4.41.2

apatyāpatyamālokya grāmyāhārānvisṛjya ca //
patnīṃ putreṣu saṃtyajya patnyā vā vanamāviśet

4.41.3

vasānaścarmacīrāṇi sāgnirmunyannavartanaḥ //
jaṭī sāyaṃprage snāyī śmaśrulonakhalomabhṛt

4.41.4

śākamūlaphalairvāpi paṃcayajñanna hāpayet //
ammūlaphalabhikṣābhirarcayedbhikṣukātithīn

4.41.5

anādātā ca dātā ca dāṃtaḥ svādhyāyatatparaḥ //
vaitānikaṃ ca juhuyādagnihotraṃ yathāvidhi

4.41.6

munyannaiḥ svayamānītaiḥ puroḍāśāṃśca nirvapet //
svayaṃkṛtaṃ ca lavaṇaṃ khādetsnehaṃ phalodravam

4.41.7

varjayeccheluśigrū ca kavakaṃ palalaṃ madhu //
munyannamāśvinemāsi tyajedyatpūrvasaṃcitam

4.41.8

grāmyāṇi phalamūlāni phālajānnaṃ ca saṃtyajet //
daṃtolūkhalako vā syādaśmakuṭṭotha vā bhavet

4.41.9

sadyaḥ prakṣālako vā syādathavā māsasaṃcayī //
triṣaḍdvādaśamāsānnaphalamūlādisaṃgrahī

4.41.4.1.41.10

naktāśye kāṃtarāśī vā ṣaṣṭhakālāśanopi vā //
cāṃdrāyaṇavratī vā syātpakṣabhugvātha māsabhuk//

4.41.11

vaikhānasa matasthastu phalamūlāśanopi vā //
tapasā śoṣayeddehaṃ pitṝndevāṃśca tarpayet

4.41.12

agnimātmani cādhāya vicaredaniketanaḥ //
bhikṣayetprāṇayātrārthaṃ tāpasānvanavāsinaḥ

4.41.13

grāmādānīya vāśnīyādaṣṭau grāsānvasanvane //
itthaṃ vanāśramī vipro brahmaloke mahīyate

4.41.14

ativāhyāyuṣobhāgaṃ tṛtīyamiti kānane //
āyuṣastu turīyāṃśe tyaktvā saṃgānparivrajet

4.41.15

ṛṇatrayamasaṃśodhya tvanutpādya sutānapi //
tathā yajñānaniṣṭvā ca mokṣamicchanvrajatyadhaḥ

4.41.15

manāgapi na bhūtānāṃ yasmādutpadyate bhayam //
sarvabhūtāni tasyeha prayacchaṃtyabhayaṃ sadā

4.41.17

eka eva carennityamanagniraniketanaḥ //
siddhyarthamasahāyaḥ syādgrāmamannārthamāśrayet

4.41.18

jīvitaṃ maraṇaṃ vātha nābhikāṃkṣetkvacidyatiḥ //
kālameva pratīkṣeta nirdeśaṃ bhṛtako yathā

4.41.19

sarvatra mamatā śūnyaḥ sarvatra samatāyutaḥ //
vṛkṣamūlaniketaśca mumukṣuriha śasyate

4.41.4.1.41.20

dhyānaṃ śaucaṃ tathā bhikṣā nityamekāṃtaśīlatā //
yateścatvārikarmāṇi paṃcamaṃ nopapadyate

4.41.21

vārṣikāṃścaturomāsānviharenna yatiḥ kvacit //
bījāṃkurāṇāṃ jaṃtūnāṃ hiṃsā tatra yato bhavet

4.41.22

gacchetpariharanjantūnpibetkaṃ vastraśodhitam//
vācaṃ vadedanudvegāṃ na krudhyetkenacitkvacit

4.41.23

caredātmasahāyaśca nirapekṣo nirāśrayaḥ //
nityamadhyātmanirato nīcakeśa nakho vaśī

4.41.24

kusuṃbhavāsā daṃḍāḍhyo bhikṣāśī khyātivarjitaḥ //
alābudārumṛdveṇu pātraṃ śastaṃ na paṃcamam

4.41.25

na grāhyaṃ taijasaṃ pātraṃ bhikṣukeṇa kadācana //
varāṭake saṃgṛhīte tatratatra dinedine

4.41.26

gosahasravadhaṃ pāpaṃ śrutireṣā sanātanī //
hṛdi sasneha bhāvena ceddrakṣetstriyamekadā

4.41.27

koṭidvayaṃ brahmakalpaṃ kuṃbhīpākī na saṃśayaḥ //
ekakālaṃ caredbhaikṣaṃ na kuryāttatra vistaram

4.41.28

vidhūmesanna musale vyaṃgāre bhuktavajjane //
vṛtte śarāvasaṃpāte bhikṣāṃ nityaṃ caredyatiḥ

4.41.29

alpāhāro rahaḥsthāyī ttviṃdriyārtheṣvalolupaḥ //
rāgadveṣavirnirmukto bhikṣurmokṣāya kalpate

4.41.4.1.41.30

āśrame tu yatiryasya muhūrtamapi viśramet //
kiṃ tasyānekataṃtreṇa kṛtakṛtyaḥ sa jāyate

4.41.31

saṃcitaṃ yadgrahasthena pāpamāmaraṇāṃtikam //
nirdhakṣyati hi tatsarvamekarātroṣito yatiḥ

4.41.32

dṛṣṭvā jarābhibhavanamasahyaṃ rogapīḍitam //
dehatyāgaṃ punargarbhaṃ garbhakleśaṃ ca dāruṇam

4.41.33

nānāyoni nivāsaṃ ca viyogaṃ ca priyaiḥ saha //
apriyaiḥ saha saṃyogamadharmādduḥkhasaṃbhavam

4.41.34

punarnirayasaṃvāsaṃnānānarakayātanāḥ //
karmadoṣasamudbhūtā nṛṇāṃgatiranekadhā

4.41.35

deheṣvanityatāṃ dṛṣṭvā nityatā paramātmanaḥ //
kurvīta muktaye yatnaṃ yatrayatrāśrame rataḥ

4.41.36

karapātrīti vikhyātā bhikṣāpātravivarjitā //
teṣāṃ śataguṇaṃ puṇyaṃ bhavatyeva dinedine

4.41.37

āśramāṃścaturastvevaṃ kramādāsevya paṃḍitaḥ //
nirdvaṃdvastyaktasaṃgaśca brahmabhūyāya kalpate

4.41.38

asaṃyataḥ kubuddhīnāmātmā baṃdhāya kalpate //
dhīmadbhiḥ saṃyataḥ sopi padaṃ dadyādanāmayam

4.41.39

śruti smṛti purāṇaṃ ca vidyopaniṣadastathā //
ślokāḥ maṃtrāṇi bhāṣyāṇi yaccānyadvāṅmayaṃ kvacit

4.41.4.1.41.40

vedānuvacanaṃ jñātvā brahmacarya tapo damaḥ //
śraddhopavāsaḥ svātaṃtryamātmanojñānahetavaḥ

4.41.41

sa hi sarvairvijijñāsya ātmaivāśramavartibhiḥ //
śrotavyastvatha maṃtavyo draṣṭavyaśca prayatnataḥ

4.41.42

ātmajñānena muktiḥ syāttacca yogādṛte nahi//
sa ca yogaściraṃ kālamabhyāsādeva sidhyati

4.41.43

nāraṇyasaṃśrayādyogo na nānāgraṃtha ciṃtanāt//
na dānairna vratairvāpi na tapobhirna vā makhaiḥ

4.41.44

na ca padmāsanādyogo na vā ghrāṇāgravīkṣaṇāt //
na śauce na na maunena na maṃtrārādhanairapi

4.41.45

abhiyogātsadābhyāsāttatraiva ca viniścayāt //
punaḥpunaranirvedātsidhyedyogo na cānyathā

4.41.46

ātmakrīḍasya satataṃ sadātmamithunasya ca //
ātmanyeva su tṛptasya yogasiddhirna dūrataḥ

4.41.47

atrātmavyatirekeṇa dvitīyaṃ yo na paśyati //
ātmārāmaḥ sa yogīṃdro brahmībhūto bhavediha

4.41.48

saṃyogastvātmamanasoryoga ityucyate budhaiḥ //
prāṇāpānasamāyogo yoga ityapi kaiścana

4.41.49

viṣayeṃdriya saṃyogo yoga ityapyapaṃḍitaiḥ //
viṣayāsaktacittānāṃ jñānaṃ mokṣaśca dūrataḥ

4.41.4.1.41.50

durnivārā manovṛttiryāvatsā na nivartate //
kiṃ vadaṃtyapiyogasya tāvannedīyasī kutaḥ

4.41.51

vṛttihīnaṃ manaḥ kṛtvā kṣetrajñe paramātmani //
ekīkṛtya vimucyeta yogayuktaḥ sa ucyate

4.41.52

bahirmukhāni sarvāṇi kṛtvā khānyaṃtarāṇi vai //
manasyeveṃdriyagrāmaṃ manaścātmani yojayet

4.41.53

sarvabhāvavinirmuktaṃ kṣetrajñaṃ brahmaṇi nyaset //
etaddhyānaṃ ca yogaśca śeṣonyo graṃthavistaraḥ

4.41.54

yannāsti sarvalokeṣu tadastīti virudhyate //
kathyamānaṃ tadanyasya hṛdayenāvatiṣṭhate

4.41.55

svasaṃvedyaṃ hi tadbrahma kumārī strī sukhaṃ yathā //
ayogī naiva tadvetti jātyaṃdha iva vartikām

4.41.56

nityābhyasanaśīlasya svasaṃvedyaṃ hi tadbhavet //
tatsūkṣmatvādanirdeśyaṃ paraṃ brahma sanātanam

4.41.57

kṣaṇamapyekamudakaṃ yathā na sthiratāmiyāt //
vātāhataṃ yathā cittaṃ tasmāttasya na viśvaset

4.41.58

ato'nilaṃ niruṃdhīta cittasya sthairya hetave //
marunnirodhanārthāya ṣaḍaṃgaṃ yogamabhyaset

4.41.59

āsanaṃ prāṇasaṃrodhaḥ pratyāhāraśca dhāraṇā //
dhyānaṃ samādhiretāni yogāṃgāni bhavaṃti ṣaṭ

4.41.4.1.41.60

āsanānīha tāvaṃti yāvaṃtyo jīvayo nayaḥ //
siddhāsanamidaṃ proktaṃ yogino yogasiddhidam

4.41.61

etadabhyasanānnityaṃ varṣmadārḍhyamavāpnuyāt//

4.41.62

dakṣiṇaṃ caraṇaṃ nyasya vāmorūpari yogavit //
yāmyorūpari vāmaṃ ca padmāsanamidaṃ viduḥ

4.41.63

karābhyāṃ dhārayetpaścādaṃguṣṭhau dṛḍhabaṃdhavit//
bhavetpadmāsanādasmādabhyāsāddṛḍhavigrahaḥ

4.41.64

athavā hyāsane yasminsukhamasyopajāyate //
svastikādau tadadhyāsya yogaṃ yuṃjīta yogavit

4.41.69

na toyavahnisāmīpye na jīrṇāraṇyagoṣṭhayoḥ //
na daṃśamaśakākīrṇe na caitye na ca catvare

4.41.66

keśabhasmatuṣāṃgāra kīkasādi pradūṣite //
nābhyasetpūtigaṃdhādau na sthāne janasaṃkule

4.41.67

sarvabādhāvirahite sarveṃdriyasukhāvahe //
manaḥprasādajanane sragdhūpāmodamodite

4.41.68

nātitṛptaḥ kṣudhārto na na viṇmūtraprabādhitaḥ //
nādhvakhinno na ciṃtārto yogaṃ yuṃjīta yogavit //

4.41.69

ūrusthottānacaraṇaḥ savyenyasyottaraṃ karam //
uttānaṃ kiṃcidunnamya vaktraṃ viṣṭabhya corasā

4.41.4.1.41.70

nimīlitākṣaḥ sattvastho daṃtairdaṃtānna saṃspṛśet //
tālusthācalajihvaśca saṃvṛtāsyaḥ suniścalaḥ

4.41.71

sanniyamyeṃdriyagrāmaṃ nātinīcocchritāsanaḥ //
madhyamaṃ cottamaṃ cātha prāṇāyāmamupakramet

4.41.72

cale'nile calaṃ sarvaṃ niścale tatra niścalam //
sthāṇutvamāpnuyādyogī tato'nilaniruṃdhanāt

4.41.73

yāvaddehe sthitaḥ prāṇo jīvitaṃ tāvaducyate //
nirgate tatra maraṇaṃ tataḥ prāṇaṃ niruṃdhayet

4.41.74

yāvadbaddho maruddehe yāvacceto nirāśrayam //
yāvaddṛṣṭirbhuvormadhye tāvatkālabhayaṃ kutaḥ

4.41.75

kālasādhvasatobrahmā prāṇāyāmaṃ sadācaret //
yoginaḥ siddhimāpannāḥ samyakprāṇaniyaṃtraṇāt

4.41.76

maṃdo dvādaśamātrastu mātrā laghvakṣarā matā //
madhyamo dviguṇaḥ pūrvāduttamastriguṇastataḥ

4.41.77

svedaṃ kaṃpaṃ viṣādaṃ ca janayetkramaśastvasau //
prathamena jayetsvedaṃ dvitīyena tu vepathum

4.41.78

viṣādaṃ hi tṛtīyena siddhaḥ prāṇotha yoginaḥ //
bhavetkramātsanniruddhaḥ siddhaḥ prāṇotha yoginā //
krameṇa sevyamānosau nayate yatra cecchati //

4.41.79

haṭhānniruddhaprāṇoyaṃ romakūpeṣu niḥsaret //
dehaṃvidārayatyeṣa kuṣṭhādijanayatyapi

4.41.4.1.41.80

tatpratyāyayitavyosau krameṇāraṇyahastivat //
vanyo gajo gajārirvā krameṇa mṛdutāmiyāt

4.41.81

karoti śāstṛnirdeśaṃ na ca taṃ parilaṃghayet //
tathā prāṇo hadisthoyaṃ yoginākramayogataḥ //
gṛhītaḥ sevyamānastu viśraṃbhamupagacchati

4.41.82

ṣaṭtriṃśadaṃgulo haṃsaḥ prayāṇaṃ kurute bahiḥ //
savyāpasavyamārgeṇa prayāṇātprāṇa ucyate

4.41.83

śuddhimeti yadā sarvaṃ nāḍīcakra manākulam //
tadaiva jāyate yogī kṣamaḥ prāṇanirodhane

4.41.84

dṛḍhāsano yathāśakti prāṇaṃ caṃdreṇa pūrayet //
recayedatha sūryeṇa prāṇāyāmoyamucyate

4.41.85

sravatpīyūṣadhāraughaṃ dhyāyaṃścaṃdrasamanvitam //
prāṇāyāmena yogīṃdraḥ sukhamāpnoti tatkṣaṇāt

4.41.86

raviṇā prāṇamākṛṣya pūrayedaudarīṃ darīm //
kuṃbhayitvā śanaiḥ paścādyogī caṃdreṇa recayet

4.41.87

jvalajvalanapuṃjābhaṃ śīlayannuṣmaguṃ hṛdi //
anena yāmyāyāmena yogīṃdraḥ śarmabhāgbhavet

4.41.88

itthaṃ māsatrayābhyāsādubhayāyāmasevanāt //
śuddhanāḍīgaṇo yogī siddhaprāṇobhidhīyate

4.41.89

yatheṣṭaṃ dhāraṇaṃ vāyoranalasya pradīpanam //
nādābhivyaktirārogyaṃ bhavennāḍīviśodhanāt

4.41.4.1.41.90

prāṇodehagatovāyurāyāmastannibaṃdhanam //
ekaśvāsamayī mātrā prāṇāyāmo nirucyate

4.41.91

prāṇāyāme'dhame gharmaḥ kaṃpo bhavati madhyame //
uttiṣṭheduttame deho baddhapadmāsano muhuḥ

4.41.92

prāṇāyāmairdaheddoṣānpratyāhāreṇa pātakam //
manodhairyaṃ dhāraṇayā dhyāneneśvaradarśanam

4.41.93

samādhinā labhenmokṣaṃ tyaktvā dharmaṃ śubhāśubham //
āsanena vapurdārḍhyaṃ ṣaḍaṃgamiti kīrtitam

4.41.94

prāṇāyāmadviṣaṭkena pratyāhāra udāhṛtaḥ //
pratyāhārairdvādaśabhirdhāraṇā parikīrtitā

4.41.95

bhavedīśvarasaṃgatyai dhyānaṃ dvādaśadhāraṇam //
dhyānadvādaśakenaiva samādhirabhidhīyate

4.41.96

samādheḥ parato jyotiranaṃtaṃ svaprakāśakam //
tasmindṛṣṭe kriyākāṃḍaṃ yātāyātaṃ nivartate

4.41.97

pavane vyomasaṃprāpte dhvanirutpadyate mahān //
ghaṃṭādīnāṃ pravādyānāṃ tataḥ siddhiradūrataḥ

4.41.98

prāṇāyāmena yuktena sarvavyādhikṣayobhavet //
ayuktābhyāsayogena sarvavyādhisamudbhavaḥ

4.41.99

hikkā śvāsaśca kāsaśca śiraḥ karṇākṣivedanāḥ // .
bhavaṃti vividhā doṣāḥ pavanasya vyatikramāt

4.41.4.1.41.100

yuktaṃ yuktaṃ tyajedvāyuṃ yuktaṃyuktaṃ ca pūrayet //
yuktaṃyuktaṃ ca badhnīyāditthaṃ sidhyati yogavit

4.41.1

iṃdriyāṇāṃ hi caratāṃ viṣayeṣu yadṛcchayā //
yatpratyāharaṇaṃ yuktyā pratyāhāraḥ sa ucyate

4.41.2

pratyāharati yaḥ khāni kūrmoṃgānīva sarvataḥ //
pratyāhṛti vidhānena sa syādvigatakalmaṣaḥ

4.41.3

nābhideśe vasedbhānustāludeśe ca caṃdramāḥ //
varṣatyadhomukhaścaṃdro grasedūrdhvamukho raviḥ

4.41.4

karaṇaṃ tacca kartavyaṃ yena sā prāpyate sudhā //
ūrdhvanābhiradhastālurūrdhvaṃ bhānuradhaḥśaśī //
karaṇaṃ viparītākhyamabhyāsādeva jāyate

4.41.5

kākacaṃcuvadāsyena śītalaṃ śītalaṃ pibet //
prāṇaṃ prāṇavidhānajño yogī bhavati nirjaraḥ

4.41.6

rasanāṃ tāluvivare nidhāyordhvamukho'mṛtam //
dhayannijarratāṃ gacchedāṣaṇmāsānna saṃśayaḥ

4.41.7

ūrdhvajihvaḥ sthiro bhūtvā somapānaṃ karoti yaḥ //
māsārdhena na saṃdeho mṛtyuṃ jayati yogavit

4.41.8

saṃpīḍya rasanāgreṇa rājadaṃtabilaṃ mahat //
dhyātvā sudhāmayīṃ devīṃ ṣaṇmāsena kavirbhavet

4.41.9

amṛtāpūrṇadehasya yogino dvitrivatsarāt //
ūrdhvaṃ pravartate reto hyaṇimādiguṇodayam

4.41.4.1.41.110

nityaṃ somakalāpūrṇaṃ śarīraṃ yasya yoginaḥ //
takṣakeṇāpi daṣṭasya viṣaṃ tasya na sarpati

4.41.11

āsanena samāyuktaḥ prāṇāyāmena saṃyutaḥ //
pratyāhāreṇa saṃpanno dhāraṇāmatha cābhyaset

4.41.12

hṛdaye paṃcabhūtānāṃ dhāraṇāṃ yaḥ pṛthakpṛthak //
manaso niścalatvena dhāraṇā sābhidhīyate

4.41.13

haritālanibhāṃ bhūmiṃ sa lakārāṃ savedhasam //
catuṣkoṇāṃ hṛdi dhyāyedeṣā syātkṣitidhāraṇā

4.41.14

kaṃṭheṃ'butattvamardheṃdunibhaṃ viṣṇusamanvitam //
vakārabījaṃ kuṃdābhaṃ dhyāyannaṃbujayediti

4.41.15

tālusthamiṃdragopābhaṃ trikoṇaṃ rephasaṃyutam //
rudreṇādhiṣṭhitaṃ tejo dhyātvā vahniṃ jayediti

4.41.16

vāyutattvaṃ bhruvormadhye vṛttamaṃjanasannibham //
yaṃbījamīśadaivatyaṃ dhyāyanvāyuṃ jayediti

4.41.17

ākāśaṃ ca marīcivārisadṛśaṃ yadbrahmaraṃdhrasthitaṃ yannāthena sadāśivena sahitaṃ śāṃtaṃ hakārākṣaram //
prāṇaṃ tatra vinīya paṃcaghaṭikaṃ ciṃtānvitaṃ dhārayedeṣā mokṣakapāṭapāṭanapaṭuḥ proktā nabhodhāraṇā

4.41.18

staṃbhanīplāvanīcaiva dahanībhrāmaṇī tathā //
śamanī ca bhavaṃtyetā bhūtānāṃ paṃca dhāraṇāḥ

4.41.19

dhyai ciṃtāyāṃ smṛto dhātuściṃtā tattve suniścalā //
etaddhyānamiha proktaṃ saguṇaṃ nirguṇaṃ dvidhā

4.41.4.1.41.120

saguṇaṃ vaṇarbhedena nirguṇaṃ kevalaṃ matam //
samaṃtraṃ saguṇaṃ viddhi nirguṇaṃ maṃtravarjitam

4.41.21

aṃtaśceto bahiścakṣuravasthāpya sukhāsanam//
samatvaṃ ca śarīrasya dhyānamudrātisiddhidā

4.41.22

nāśvamedhena tatpuṇyaṃ na ca vai rājasūyataḥ //
yatpuṇyamekadhyānena labhedyogī sthirāsanaḥ

4.41.23

śabdādīnāṃ ca tanmātrā yāvatkarṇādiṣu sthitā //
tāvadeva smṛtaṃ dhyānaṃ syātsamādhirataḥ param

4.41.24

dhāraṇā paṃcanāḍīkā dhyānaṃ syātṣaṣṭināḍikam //
dinadvāśakena syātsamādhiriha bhaṇyate

4.41.25

jalasaiṃdhavayoḥ sāmyaṃ yathā bhavati yogataḥ //
tathātmamanasoraikyaṃ samādhiriha bhaṇyate

4.41.26

yadā saṃkṣīyate prāṇo mānasaṃ ca pralīyate //
tadā samarasatvaṃ yatsa samādhirihocyate

4.41.27

yatsamatvaṃ dvayoratra jīvātmaparamātmanoḥ //
sanaṣṭasarvasaṃkalpaḥ samādhirabhidhīyate

4.41.28

nātmānaṃ na paraṃ vetti na śītaṃ noṣmameva ca //
samādhiyukto yogīṃdro na sukhaṃ na sukhetarat

4.41.29

kālyate naiva kālena lipyate naiva karmaṇā //
bhidyate na ca śastrāstrai yogī yuktaḥ samādhinā

4.41.4.1.41.130

yuktāhāravihāraśca yuktaceṣṭo hi karmasu //
yuktanidrāvabodhaśca yogī tattvaṃ prapaśyati

4.41.31

tattvavijñānamānaṃdaṃ brahma brahmavido viduḥ //
hetudṛṣṭāṃta rahitaṃ vāṅmanobhyāmagocaram

4.41.32

tatra yogī nirālaṃbe nirātaṃke nirāmaye //
ṣaḍaṃgayogavidhinā parebrahmaṇi līyate

4.41.33

yathā ghṛte ghṛtaṃ kṣiptaṃ ghṛtameva hi tadbhavet //
kṣīrekṣīraṃ tathā yogī tatra tanmayatāṃ vrajet

4.41.34

anasaṃjātapānīyairvidadhyādaṃgamardanam //
tyajetkaduṣṇaṃ lavaṇaṃ kṣīrabhojī sadā bhavet

4.41.35

brahmacārī jitakrodho jitalobho vimatsaraḥ //
abdamitthaṃ sadābhyāsātsa yogīti nigadyate

4.41.36

mahāmudrāṃ nabhomudrāmuḍḍīyānaṃ jalaṃdharam //
mūlabaṃdhaṃ tu yo vetti sa yogī yogasiddhibhāk

4.41.37

śodhanaṃ nāḍījālasya ghaṭanaṃ caṃdrasūryayoḥ //
rasānāṃ śoṣaṇaṃ samyaṅmahāmudrābhidhīyate

4.41.38

yoniṃ vāmāṃghriṇā''pīḍya kṛtvā vakṣasthale hanum //
hastābhyāṃ prasṛtaṃ pādaṃ dhārayeddakṣiṇaṃ ciram

4.41.39

prāṇena kukṣimāpūrya ciraṃ saṃrecayecchanaiḥ //
eṣā proktā mahāmudrā mahāghaughavināśinī

4.41.4.1.41.140

caṃdrāṃge tu samabhyasya sūryāṃge punarabhyaset//
yāvattulyā bhavetsaṃkhyā tato mudrāṃ visarjayet

4.41.41

na hi pathyamapathyaṃ vā rasāḥ sarvepi nīrasāḥ //
api ghoraṃ viṣaṃ pītaṃ pīyūṣamivajīryati

4.41.42

kṣayakuṣṭhagudāvarta gulmājīrṇapurogamāḥ //
tasya doṣāḥ kṣayaṃ yāṃti mahāmudrāṃ ca yobhyaset

4.41.43

kapālakuhare jihvā praviṣṭā viparītagā //
bhruvoraṃtargatā dṛṣṭirmudrā bhavati khecarī

4.41.44

na pīḍyate śaraugheṇa na ca lipyeta karmaṇā //
bādhyate na sa kālena yo mudrāṃ vetti khecarīm

4.41.45

cittaṃ carati khe yasmā jihvā carati khe gatā //
tenaiṣā khecarī nāma mudrā siddhairniṣevitā

4.41.46

yāvadbiṃduḥ sthito dehe tāvanmutyubhayaṃ kutaḥ //
yāvadbaddhā nabhomudrā tāvadbiṃdurna gacchati

4.41.47

uḍḍīnaṃ kurute yasmādahorātraṃ mahākhagaḥ //
uḍīyānaṃ tataḥ proktaṃ tatra baṃdho vidhīyate

4.41.48

jaṭhare paścimaṃ tānaṃ nābherūrdhvaṃ ca dhārayet //
uṅḍīyāno hyayaṃ baṃdho mṛtyorapi bhayaṃ tyajet

4.41.49

badhnāti hi śirājālamadhogāmi nabhojalam //
eṣa jālaṃdharo baṃdhaḥ kaṃṭhe duḥkhaughanāśanaḥ

4.41.4.1.41.150

jālaṃdhare kṛte baṃdhe kaṃṭhasakocalakṣaṇe //
na pīyūṣaṃ patatyagnau na ca vāyuḥ pradhāvati

4.41.51

pārṣṇibhāgena saṃpīḍya yonimākuṃcayedgudam//
apānamūrdhvamākṛṣya mūlabaṃdho vidhīyate

4.41.52

apānaprāṇayoraikye kṣayo mūtrapurīṣayoḥ //
yuvā bhavati vṛddhopi satataṃ mūlabaṃdhanāt

4.41.53

prāṇāpānavaśo jīvaḥ ūrddhvādhaḥ paridhāvati //
vāmadakṣiṇamārgeṇa caṃcalo na sthitiṃ labhet

4.41.54

guṇabaddho yathā pakṣī gatopyākṛṣyate punaḥ //
guṇairbaddhastathā jīvaḥ prāṇāyāmena kṛṣyate

4.41.55

apānaḥ karṣati prāṇaṃ prāṇopānaṃ ca karṣati //
ūrdhvādhaḥ saṃsthitāvetau saṃyojayati yogavit

4.41.56

hakāreṇa bahiryāti sakāreṇa viśetpunaḥ//
haṃsahaṃsetyato maṃtraṃ jīvo japati sarvadā

4.41.57

ṣaṭśatāni divārātrau sahasrāṇyekaviṃśatiḥ //
etatsaṃkhyānvitaṃ maṃtraṃ jīvo japati sarvadā //

4.41.58

ajapā nāma gāyatrī yogināṃ mokṣadāyinī //
asyāḥ saṃkalpamātreṇa naraḥ pāpaiḥ pramucyate

4.41.59

aṃtarāyā bhavaṃtīha yogino yogahānidāḥ //
śrūyate dūragā vārtā dūrasthaṃ dṛśyate puraḥ

4.41.4.1.41.160

yojanānāṃ śataṃ yātuṃ śaktiḥsyānnimiṣārdhataḥ//
aciṃtitāni śāstrāṇi kaṃṭhapāṭhī bhavaṃti hi

4.41.61

dhāraṇāśa ktiratyugrā mahābhāro laghurbhavet //
kṣaṇaṃ kṛśaḥ kṣaṇaṃ sthūlaḥ kṣaṇamalpaḥ kṣaṇaṃ mahān

4.41.62

parakāyaṃ praviśati tiraścāṃ vetti bhāṣitam //
divyagaṃdhaṃ tanau dhatte divyāṃ vāṇīṃ pravakti ca

4.41.63

prārthyate divyakanyābhirdivyaṃ dhārayate vapuḥ //
ityādayoṃtarāyāḥ syuryogasaṃsiddhisūcakāḥ

4.41.64

yadyebhiraṃtarāyairna kṣipyate'syeha mānasam //
tadagre tatsamāpnoti padaṃ brahmādi durlabham

4.41.65

yatprāpya na nivarteta yatprāpya na ca śocati //
tallabhyate ṣaḍaṃgena yogena kalaśodbhava

4.41.66

ekena janmanā yogaḥ kathamitthaṃ prasidhyati //
ṛte ca yogasaṃsiddheḥ kathaṃ muktirihāpyate

4.41.67

ubhe eva hi nirvāṇavartmanī kila kuṃbhaja //
kiṃ vā kāśyāṃ tanutyāgaḥ kiṃ vā yogoyamīdṛśaḥ

4.41.68

caṃcaleṃdriyavṛttitvātkalikalmaṣajṛṃbhaṇāt //
alpāyuṣāṃ tathā nṛṇāṃ kveha yoga mahodayaḥ

4.41.69

ataeva hi jaṃtūnāṃ mahodayapadapradaḥ //
sadaiva sa dayāvārdhiḥ kāśyāṃ viśveśvaraḥ sthitaḥ

4.41.4.1.41.170

kāśyāṃ sukhena kaivalyaṃ yathālabhyeta jaṃtubhiḥ //
yogayuktyādyupāyaiśca na tathānyatra kutracit

4.41.71

kāśyāṃ svadehasaṃyogaḥ samyagyoga udāhṛtaḥ //
mucyate neha yogena kṣipramanyena kenacit

4.41.72

viśveśvaro viśālākṣī dyunadīkālabhairavaḥ //
śrīmānḍhuṃḍhirdaṃḍapāṇiḥ ṣaḍaṃgo yoga eṣa vai

4.41.73

etatṣaḍaṃgayo yogaṃ nityaṃ kāśyāṃ niṣevate //
saṃprāpya yoganidrāṃ sa dīrghāmamṛtamaśnute

4.41.74

oṃkāraḥ kṛttivāsāśca kedāraśca triviṣṭapaḥ //
vīreśvarothaviśveśaḥ ṣaḍaṃgoyamihāparaḥ

4.41.75

pādodakāsisaṃbheda jñānodamaṇikarṇikāḥ //
ṣaḍaṃgoyaṃ mahāyogo brahmadharmahradāvapi

4.41.76

ṣaḍaṃgasevanādasmādvārāṇasyāṃ narottama //
na jātu jāyate jaṃturjananī jaṭhare punaḥ

4.41.77

gaṃgāsnānaṃ mahāmudrā mahāpātakanāśanī //
etanmudrākṛtābhyāsopyamṛtatvamavāpnuyāt

4.41.78

kāśīvīthiṣu saṃcāro mudrā bhavati khecarī//
khecaro jāyate nūnaṃ khecaryā mudrayānayā

4.41.79

uḍḍīya sarvato deśādyānaṃ vārāṇasīṃ prati //
uṅḍīyāno mahābaṃdha eṣa muktyai prakalpate

4.41.4.1.41.180

jalasya dhāraṇaṃ mūrdhni viśveśa snānajanmanaḥ //
eṣa jālaṃdharo baṃdhaḥ samastasuradurlabhaḥ

4.41.81

vṛto vighnaśatenāpi yanna kāśīṃ tyajetsudhīḥ //
mūlabaṃdhaḥ smṛto hyeṣa duḥkhamūlanikṛṃtanaḥ

4.41.82

iti yogaḥ samākhyāto mayā te dvividho mune //
saṣaḍaṃgaḥ samudraśca muktaye śaṃbhubhāṣitaḥ

4.41.83

yāvanneṃdriya vaiklavyaṃ yāvadvyādhirna bādhate //
yāvatkālavilaṃbosti tāvadyogarato bhavet

4.41.84

ubhayoryogayormadhye kāśīyogoyamuttamaḥ //
kāśīyogaṃ samabhyasya prāpnuyādyogamuttamam

4.41.85

ādhivyādhisahāyinyā jarayā mṛtyuliṃgayā //
kālaṃ nikaṭato jñātvā kāśīnāthaṃ samāśrayeta

4.41.86

kāśīnāthaṃ samāśritya kutaḥ kālabhayaṃ nṛṇām //
kruddhopi jīvahṛtkālastacca kāśyāṃ sumaṃgalam

4.41.87

ātithyenehasiyathā pratīkṣetātithiṃ kṛtī //
kāśyāṃ kālaṃ tathāyāṃtaṃ bhāgyavānsaṃpratīkṣate

4.41.88

kaliḥ kālaḥ kṛtaṃkarma trikaṃṭakamitīritam //
etattrayaṃ na prabhavedānaṃdavanavāsinām

4.41.89

anyatrātarkitaḥ kālaḥ kalayiṣyatyasaṃśayam //
kālādabhayamiccheccettataḥ kāśīṃ samāśrayet

4.41.41

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍe pūrvārddhe yogākhyānaṃ nāmaikacatvāriṃśo'dhyāyaḥ

Original text: skandapurāṇam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc