Skanda Purana · Chapter 4.40

// skaṃda uvāca // //
avimukteśa māhātmyaṃ varṇitaṃ tegrato mayā //
atho kimasi śuśrūṣuḥ kathayiṣyāmi tatpunaḥ

// agastya uvāca // //
avimukteśa māhātmyaṃ śrāvaṃ śrāvaṃ śrutī mama //
atīva suśrute jāte tathāpi na dhinomyaham

avimukteśvaraṃ liṃgaṃ kṣetraṃ cāpyavimuktakam //
etayostu kathaṃ prāptirbhavetṣaṇmukha tadvada

// skaṃda uvāca // //
śṛṇu kuṃ bhaja vakṣyāmi yathā prāptirbhavediha //
svaśreyo dāturetasyā vimuktasya mahāmate

samīhitārtha saṃsiddhirlabhyate puṇyabhārataḥ //
tacca puṇyaṃ bhavedvipra śrutivartmasabhājanāt

śrutivartmajuṣaḥ puṃsaḥ saṃsparśānnaśyato mune //
kalikālāvapi sadā chidraṃ prāpya jighāṃsataḥ

varjitasya vidhānena proktasyākaraṇena vai //
kalikālāvapi hato brāhmaṇaṃ raṃdhradarśanāt

niṣiddhācaraṇaṃ tasmātkathayiṣye tavāgrataḥ //
taddūrataḥ parityajya naro na nirayī bhavet

palāṃḍuṃ viḍvarāhaṃ ca śeluṃ laśuna gṛṃjane //
gopīyūṣaṃ taṃḍulīyaṃ varjyaṃ ca kavakaṃ sadā

vraścanānvṛkṣaniryāsānpāyasāpūpaśaṣkulīḥ //
adevapitryaṃ palalamavatsāgopayastyajet

paya aikaśaphaṃ heyaṃ tathā krāmelakāvikam //
rātrau na dadhi bhoktavyaṃ divā na navanītakam

ṭiṭṭibhaṃ kalaviṃkaṃ ca haṃsaṃ cakraṃ plavaṃbakam //
tyajenmāṃsāśinaḥ sarvānsārasaṃ kukkuṭaṃ śukam

jālapādānkhaṃjarīṭānbuḍitvā matsyabhakṣakān //
matsyāśī sarvamāṃsāśī tanmatsyānsarvathā tyajet

havyakavyaniyuktau tu bhakṣyau pāṭhīnarohitau//
māṃsāśibhistvamī bhakṣyāḥ śaśa śallaka kacchapāḥ

śvāvidgodhe praśaste ca jñātāśca mṛgapakṣiṇaḥ //
āyuṣkāmaiḥ svargakāmaistyājyaṃ māṃsaṃ prayatnataḥ

yajñārthaṃ paśuhiṃsā yā sā svargyā netarā kvacit //
tyajetparyuṣitaṃ sarvamakhaṃḍasneha varjitam

prāṇātyaye kratau śrāddhe bhaiṣaje viprakāmyayā//
alaulyamitthaṃ palalaṃ bhakṣayannaiva doṣabhāk

na tādṛśaṃ bhavetpāpaṃ mṛgayāvṛttikāṃkṣiṇaḥ //
yādṛśaṃ bhavati pretya laulyānmāṃsopasevinaḥ

makhārthaṃ brahmaṇā sṛṣṭāḥ paśu druma mṛgauṣadhīḥ //
nighnannahiṃsako viprastāsāmapi śubhā gatiḥ

pitṛdevakratukṛte madhuparkārthameva ca //
tatra hiṃsāpyahiṃsā syāddhiṃsānyatra sudustarā

yo jaṃtūnātmapuṣṭyarthaṃ hinasti jñānadurbalaḥ //
durācārasya tasyeha nāmutrāpi sukhaṃ kvacit

bhoktānumaṃtā saṃskartā krayivikrayi hiṃsakāḥ //
upahartā ghātayitā hiṃsakāścāṣṭadhā smṛtāḥ

pratyabdamaśvamedhena śataṃ varṣāṇi yo yajet //
amāṃsabhakṣako yaśca tayoraṃtyo viśiṣyate

yathaivātmā parastadvaddraṣṭavyaḥ sukhamicchatā //
sukhaduḥkhāni tulyāni yathātmani tathā pare

sukhaṃ vā yadi vā cānyadyatkiṃcitkriyate pare//
tatkṛtaṃ hi punaḥ paścātsarvamātmani saṃbhavet

na kleśena vinā dravyamarthahīne kutaḥ kriyāḥ //
kriyāhīne kuto dharmo dharmahīne kutaḥ sukham //

sukhaṃ hi sarvairākāṃkṣyaṃ tacca dharmasamudbhavam//
tasmāddharmotra kartavyaścāturvarṇyena yatnataḥ

nyāyāgatena dravyeṇa kartavyaṃ pāralaukikam //
dānaṃ ca vidhinā deyaṃ kāle pātre ca bhāvataḥ

vidhihīnaṃ tathā'pātre yo dadāti pratigraham //
na kevalaṃ hi tadyāti śeṣaṃ tasya ca naśyati

vyasanārthe kuṭuṃbārthe yadṛṇārthe ca dīyate //
tadakṣayaṃ bhavedatra paratra ca na saṃśayaḥ

mātāpitṛvihīnaṃ yo mauṃjīpāṇigrahādibhiḥ //
saṃskārayennijairarthaistasya śreyastvanaṃtakam //

agnihotrairna tacchreyo nāgniṣṭomādibhirmakhaiḥ //
yacchreyaḥ prāpyate martyairdvije caike pratiṣṭhite

yo hyanāthasya viprasya pāṇiṃ grāhayate kṛtī //
iha saukhyamavāpnoti sokṣayaṃ svargamāpnuyāt

pitṛgehe tu yā kanyā rajaḥ paśyedasaṃskṛtā //
bhrūṇahā tatpitā jñeyo vṛṣalī sāpi kanyakā

yastāṃ pariṇayenmohātsa bhavedvṛṣalīpatiḥ //
tena saṃbhāṣaṇaṃ tyājyamapāṅkteyena sarvadā

vijñāya doṣamubhayoḥ kanyāyāśca varasya ca //
saṃbaṃdhaṃ racayetpaścādanyathā doṣabhākpitā

striyaḥ pavitrāḥ satataṃ naitā duṣyaṃti kenacit //
māsimāsi rajastāsāṃ duṣkṛtānyapakarṣati

pūrvaṃ striyaḥ surairbhuktāḥ somagaṃdharva vahnibhiḥ //
bhuṃjate mānuṣāḥ paścānnaitāduṣyaṃ ti kenacit

strīṇāṃ śaucaṃ dadau somaḥ pāvakaḥ sarvamedhyatām //
kalyāṇavāṇīṃ gaṃdharvāstena medhyāḥ sadā striyaḥ

kanyāṃ bhuṃkte rajaḥkāle'gniḥ śaśī lomadarśane //
stanodbhedeṣu gaṃdharvāstatprāgeva pradīyate

dṛśyaromātvapatyaghnī kulaghnyudgatayauvanā //
pitṛghnyāviṣkatarajāstatastāḥ parivarjayet

kanyādānaphalaprepsustasmādda dyādanagnikām //
anyathā na phalaṃ dātuḥ pratigrāhī patedadhaḥ

kanyāmabhuktāṃ somādyairdadaddānaphalaṃ labhet//
devabhuktāṃ dadaddātā na svargamadhigacchati

śayanāsanayānāni kuṇapaṃ strīmukhaṃ kuśāḥ//
yajñapātrāṇi sarvāṇi na duṣyaṃti budhāḥ kvacit

vatsaḥ prasravaṇe madhye śakuniḥ phalapātane //
nāryo ratiprayogeṣu śvā mṛga grahaṇe śuciḥ // ४१/
ajāśvayormukhaṃ medhyaṃ gāvo medhyāstu pṛṣṭhataḥ //
pādato brāhmaṇā medhyāḥ striyo medhyāstu sarvataḥ

balātkāropabhuktā vā corahastagatāpi vā //
na tyājyā dayitā nārī nāsyāstyāgo vidhīyate

āmlena tāmraśuddhiḥ syācchuddhiḥ kāṃsyasya bhasmanā //
saṃśuddhī rajasā nāryāstaṭinyā vegataḥ śuciḥ

manasāpi hi yā neha ciṃtayetpuruṣāṃtaram //
somayā saha saukhyāni bhuṃkte cātrāpi kīrtibhāk

pitā pitāmaho bhrātā sakulyo jananī tathā //
kanyāpradaḥ pūrvanāśe prakṛtisthaḥ paraḥparaḥ

aprayacchansamāpnoti bhūṇahatyāmṛtāvṛtau //
svayaṃ tvabhāve dātṝṇāṃ kanyā kuryātsvayaṃ varam//

hṛtādhikārāṃ malināṃ piṃḍamātropajīvinīm//
paribhūtāmadhaḥśayyāṃ vāsayedvyabhicāriṇīm

vyabhicārādṛtau śuddhirgarbhe tyāgo vidhīyate //
garbhabhartṛvadhādau tu mahatyapi ca kalmaṣe

śūdrasya bhāryā śūdraiva sā ca svā ca viśaḥ smṛte //
te ca svā caiva rājñastu tāśca svācāgrajanmanaḥ

āropya śūdrāṃ śayane vipro gacchedadhogatim//
utpādya putraṃ śūdrāyāṃ brāhmaṇyādeva hīyate

daivapitryātitheyāni tatpradhānāni yasya tu //
devādyāstanna cāśnaṃti sa ca svargaṃ na gacchati

jāmayo yāni gehāni śapaṃtyapratipūjitāḥ //
kṛtyābhirnihatānīva naśyeyustānyasaṃśayam

tadabhyarcyāḥ suvāsinyo bhūṣaṇācchādanāśanaiḥ //
bhūtikāmairnarairnityaṃ satkāreṣūtsaveṣu ca

yatra nāryaḥ pramuditā bhūṣaṇācchādanāśanaiḥ //
ramaṃte devatāstatra syustatra saphalāḥ kriyāḥ

yatra tuṣyati bhartrā strī striyā bhartā ca tuṣyati //
tatra veśmani kalyāṇaṃ saṃpadyeta pade pade

ahutaṃ ca hutaṃ caiva prahutaṃ prāśitaṃ tathā //
brāhmaṃ hutaṃ paṃcamaṃ ca paṃcayajñā ime śubhāḥ

japo'hutohuto homaḥ prahuto bhautiko baliḥ //
prāśitaṃ pitṛsaṃtṛptirhutaṃ brāhmaṃ dvijārcanam

paṃcayajñānimānkurvanbrāhmaṇo nāvasīdati //
eteṣāmananuṣṭhānātpaṃcasūnā avāpnuyāt

brāhmaṇaṃ kuśalaṃ pṛcchedbāhujātamanāmayam//
vaiśyaṃ sukhaṃ samāgamya śūdraṃ saṃtoṣameva ca

jātamātraḥ śiśustāvadyāvadaṣṭau samāḥ smṛtāḥ //
bhakṣyābhakṣyeṣu no duṣyedyāvannaivopanīyate

bharaṇaṃ poṣyavargasya dṛṣṭādṛṣṭaphalodayam //
pratyavāyo hyabharaṇe bhartavyastatprayatnataḥ

mātāpitāgurupatnīḥ tvapatyāni samāśritāḥ //
abhyāgatotithiścāgniḥ poṣyavargā amī nava

sa jīvati pumānyo'tra bahubhiścopajīvyate //
jīvanmṛtotha vijñeyaḥ puruṣaḥ svodaraṃbhariḥ

dīnānāthaviśiṣṭebhyo dātavyaṃ bhūtikāmyayā //
adattadānā jāyaṃte parabhāgyopajīvinaḥ

vibhāgaśīlasaṃyukto dayāvāṃśca kṣamāyutaḥ //
devatātithibhaktastu gṛhastho dhārmikaḥ smṛtaḥ

śarvarīmadhya yāmau yau hutaśeṣaṃ ca yaddhaviḥ //
tatra svapaṃstadaśnaṃśca brāhmaṇo nāvasīdati

navaitāni gṛhasthasya kāryāṇyabhyāgate sadā //
sudhā vyayāni yatsaumyaṃ vākyaṃ cakṣurmanomukham

abhyutthānamihāyāta sasnehaṃ pūrvabhāṣaṇam//
upāsanamanuvrajyā gṛhasthonnati hetave

tatheṣadvyayayuktāni kāryāṇyetāni vai nava //
āsanaṃ pādaśaucaṃ ca yathāśaktyāśanaṃ kṣitiḥ

śayyātṛṇajalābhyaṃga dīpā gārhasthya siddhidāḥ //
tathā nava vikarmāṇi tyājyāni gṛhamedhinām

paiśunyaṃ paradārāśca drohaḥ krodhānṛtāpriyam //
dveṣo daṃbhaśca māyā ca svargamārgārgalāni hi

navāvaśyakakarmāṇi kāryāṇi prativāsaram //
snānaṃ saṃdhyā japo homaḥ svādhyāyo devatārcanam

veśvadevaṃ tathātithyaṃ navamaṃ pitṛtarpaṇam //
nava gopyāni yānyatra mune tāni niśāmaya

janmarkṣaṃ maithunaṃ maṃtro gṛhacchidraṃ ca vaṃcanam //
āyurdhanāpamānaṃ strī na prakāśyāni sarvathā

navaitāni prakāśyāni rahaḥ pāpamakutsitam //
prāyogyamṛṇaśuddhiśca sānvayaḥ krayavikrayau //
kanyādānaṃ guṇotkarṣo nānyatkenāpi kutracit

pātra mitra vinīteṣu dīnānāthopakāriṣu //
mātāpitugurūṣvetannavakaṃ dattamakṣayam

niṣphalaṃ navasūtsṛṣṭaṃ cāṭacāraṇataskare //
kuvaidye kitave dhūrte śaṭhe malle ca baṃdini

āpastvapi na deyāni navavastūni sarvathā //
anvaye sati sarvasvaṃ dārāṃśca śaraṇāgatān

nyāsādhīkulavṛttiṃ ca nikṣepaṃ strīdhanaṃ sutam//
yo dadāti sa mūḍhātmā prāyaścittairviśudhyati

etannavānāṃ navakaṃ jñātvā priyamavāpnuyāt //
anyacca navakaṃ vacmi sarveṣāṃ svargamārgadam

satyaṃ śaucamahiṃsā ca kṣāṃtirdānaṃ dayā damaḥ //
asteyamiṃdriyākocaḥ sarveṣāṃ dharmasādhanam

abhyasya navatiṃ caitāṃ svargamārgapradīpikām//
satāmabhimatāṃ puṇyāṃ gṛhastho nāvasīdati

jihvā bhāryā suto bhrātā mitra dāsa samāśritāḥ //
yasyaite vinayāḍhyāśca tasya sarvatra gauravam

pānaṃ durjana saṃsargaḥ patyā ca virahoṭanam //
svapnonyagṛhavāsaśca nārīṇāṃ dūṣaṇāni ṣaṭ

samarghaṃ dhānyamuddhatya maharghaṃ yaḥ prayacchati//
sa hi vārdhuṣiko nāma tasyānnaṃ naiva bhakṣayet //

agre māhiṣikaṃ dṛṣṭvā madhye ca vṛṣalīpatim//
aṃte vārdhuṣikaṃ caiva nirāśāḥ pitaro gatāḥ

mahiṣītyucyate nārī yā ca syādvyabhicāriṇī //
tāṃ duṣṭāṃ kāmayedyastu sa vai māhiṣikaḥ smṛtaḥ

sva vṛṣaṃ yā parityajya paravṛṣe vṛṣāyate//
vṛṣalī sā hi vijñeyā na śūdrī vṛṣalī bhavet

yāvaduṣṇaṃ bhavatyannaṃ yāvanmaunena bhujyate //
tāvadaśnaṃti pitaro yāvannoktā havirguṇāḥ

vidyāvinayasaṃpanne śrotriye gṛhamāgate //
krīḍaṃtyauṣadhayaḥ sarvā yāsyāmaḥ paramāṃ gatim

bhraṣṭaśaucavatācāre vipre vedavivarjite //
rodityannaṃ dīyamānaṃ kiṃ mayā duṣkṛtaṃ kṛtam

yasya koṣṭhagataṃ cānnaṃ vedābhyāsena jīryati //
sa tārayati dātāraṃ daśapūrvāndaśāparān

na strīṇāṃ vapanaṃ kāryaṃ na ca gāḥ samanuvrajet //
na ca rātrau vasedgoṣṭhe na kuryādvaidikīṃ śrutim

sarvānkeśānsamuddhṛtya cchedayedaṃguladvayam //
evameva tu nārīṇāṃ śiraso muṃḍanaṃ bhavet

rājā vā rājaputro vā brāhmaṇo vā bahuśrutaḥ //
akārayitvā vapanaṃ prāyaścittaṃ vinirdiśet //

keśānāṃ rakṣaṇārthāya dviguṇaṃ vratamādiśet //
dviguṇā dakṣiṇā deyā brāhmaṇe vedapārage

yo'gṛhītvā vivāhāgniṃ gṛhastha iti manyate //
annaṃ tasya na bhoktavyaṃ vṛthā pāko hi sa smṛtaḥ

dārāgnihotra dīkṣāṃ ca kurute yo'graje sthite //
parivettā sa vijñeyaḥ parivittistu pūrvajaḥ

parivittiḥ parivettā yayā ca parividyate //
sarve te narakaṃ yāṃti dātṛyājakapaṃcamāḥ

klībe deśāṃtarasthe ca mūke pratrajite jaḍe //
kubje kharve ca patite na doṣaḥ parivedane

vedākṣaraṇi yāvaṃti niyuṃjyādarthakāraṇe //
tāvatīrvai bhrūṇahatyā vedavikrayakṛllabhet

yastu pravrajito bhūtvā sevate maithunaṃ punaḥ //
ṣaṣṭirvarṣasahasrāṇi viṣṭhāyāṃ jāyate kṛmiḥ

śūdrānnaṃ śūdrasaṃparkaḥ śūdreṇa ca sahāsanam //
śūdrādvidyāgamaḥ kaścijjvalaṃtamapi pātayet

śūdrādāhṛtya nirvāpaṃ ye pacaṃtyabudhā dvijāḥ //
te yāṃti narakaṃ ghoraṃ brahmatejovivarjitāḥ

mākṣikaṃ phāṇitaṃ śākaṃ gorasaṃ lavaṇaṃ ghṛtam //
hastadattāni bhuktāni dinamekamabhojanam //

hastadattāśca ye snehā lavaṇaṃ vyajanāni ca //
dātāraṃ nopatiṣṭhaṃte bhoktā bhuṃkte tu kilbiṣam

āyasenaiva pātreṇa yadannamupadīyate //
bhoktā tadviṭsamaṃ bhuṃkte dātā ca narakaṃ vrajet

aṃgulyā daṃtakāṣṭhaṃ ca pratyakṣalavaṇaṃ ca yat //
mṛttikābhakṣaṇaṃ yacca samaṃ gomāṃsabhakṣaṇaiḥ

pānīyaṃ pāyasaṃ bhaikṣaṃ ghṛtaṃ lavaṇameva ca //
hastadattaṃ na gṛhṇīyāttulyagomāṃsabhakṣaṇaiḥ

agrato nivasenmūrkho dūrataśca guṇānvitaḥ //
guṇānvitāya dātavyaṃ nāsti mūrkhe vyatikramaḥ

brāhmaṇātikramo nāsti vipre vedavivarjite //
jvalaṃtamagnimutsṛjya nahi bhasmani hūyate

sannikṛṣṭamadhīyānaṃ brāhmaṇaṃ yo vyatikramet //
bhojane caiva dāne ca dahedāsaptamaṃ kulam

gorakṣakānvāṇijakāṃstathā kārukuśīlavān //
preṣyānvārdhuṣikāṃścaiva viprāñśūdravadācaret

devadravyavibhāgena brahmasva haraṇena ca //
kulānyāśu vinaśyaṃti brāhmaṇātikrameṇa ca

mā dehīti ca yo brūyādgavāgnibrāhmaṇeṣu ca //
tiryagyoniśataṃ gatvā cāṃḍāleṣvabhijāyate

vācā yacca pratijñātaṃ karmaṇānopapāditam //
ṛṇaṃ taddharmasaṃyuktamihaloke paratra ca

vighasāśī bhavennityaṃ nityaṃ cāmṛtabhojanaḥ //
yajñaśeṣo'mṛtaṃbhuktaśeṣaṃ tu vighasaṃ viduḥ

savyādaṃsātparibhraṣṭe nābhideśe vyavasthite //
vastre sa ekavāsāstaṃ deve pitrye ca varjayet

yadeva tarpayatyadbhiḥ pitṝnsnātvā dvijottamaḥ //
tenaiva sarvamāpnoti pitṛyajñakriyāphalam

hastau prakṣālya gaṃḍūṣaṃ yaḥ pibedbhojanottaram//
daivaṃ pitryaṃ tathātmānaṃ trayaṃ sa upaghātayet

gaṇānnaṃ gaṇikānnaṃ ca yadannaṃ grāmayājake //
strīṇāṃ prathamagarbheṣu bhuktvā cāṃdrāyaṇaṃ careta

pakṣe vā yadi vā māse yasya gehetti na dvijaḥ //
bhuktvā durātmanastasya careccāṃdrāyaṇavratam

satriṇāṃ dīkṣitānāṃ ca yatīnāṃ brahmacāriṇām //
eteṣāṃ sūtakaṃ nāsti ṛtvijāṃ karmakurvatām

ajīrṇe'bhyudite vāte śmaśrukarmaṇi maithune //
duḥsvapne durjanasparśe snānameva vidhīyate

caityavṛkṣaṃ citiṃ yūpaṃ śivanirmālyabhojinam //
vedavikrayiṇaṃ spṛṣṭvā sacailo jalamāviśet

agnyagāre gavāṃ goṣṭhe deva brāhmaṇasannidhau //
svādhyāye bhojane pāne pāduke vai visarjayet

khalakṣetragataṃ dhānyaṃ kūpavāpīṣu yajjalam //
agrāhyādapi tadgrāhyaṃ yacca goṣṭhagataṃ payaḥ

yadveṣṭitaśirā bhuṃkte yo bhuṃkte dakṣiṇāmukhaḥ //
sopānatkaśca yadbhuṃkte tadvai rakṣāṃsi bhuṃjate

yātudhānāḥ piśācāśca rākṣasāḥ krūrakarmiṇaḥ //
haraṃti rasamannasya maṃḍalena vivarjitam

brahmādyāśca surāḥ sarve vasiṣṭhādyā maharṣayaḥ //
maṃḍalaṃ copajīvaṃti tataḥ kurvīta maṃḍalam

brāhmaṇe caturasraṃ syāttryasraṃ vai bāhujanmanaḥ //
vartulaṃ ca viśaḥ proktaṃ śūdrasyābhyukṣaṇaṃ smṛtam

notsaṃge bhojanaṃ kṛtvā no pāṇau naiva karpaṭe //
nāsanena ca śayyāyāṃ bhuṃjīta na malārditaḥ

dharmaśāstra rathārūḍhā vedakhaḍgadharā dvijāḥ //
krīḍārthamapi yadbrūyuḥ sa dharmaḥ paramaḥ smṛtaḥ

rātrau dhānā dadhiyutaṃ dharmakāmo na bhakṣayet //
aśnato dharmahāniḥ syādvyādhibhiścopapīḍyate

phāṇitaṃ gorasaṃ toyaṃ lavaṇaṃ madhukāṃjikam //
hastena brāhmaṇo dattvā kṛcchraṃ cāṃdrāyaṇaṃ caret

gaṃdhābharaṇamālyāni yaḥ prayacchati dharmavit //
sasugaṃdhiḥ sadā hṛṣṭo yatrayatropajāyate

nīlīraktaṃ tu yadvastraṃ dūrataḥ parivarjayet //
strīṇāṃ krīḍārthasaṃyoge śayanīyena duṣyati

pālanādvikrayāccaiva tadvṛtterupajīvanāt //
apavitro bhavedviprastribhiḥ kṛcchrairviśudhyati

snānaṃ dānaṃ tapo homaḥ svādhyāyaḥ pitṛtarpaṇam //
vṛthā tasya mahāyajñā nīlī vāso bibharti yaḥ

nīlīraktaṃ yadāvastraṃ vipraḥ svāṃgeṣu dhārayet //
taṃ tu saṃtatisaṃkhyāke narake sa vaseddhruvam

ahorātroṣito bhūtvā paṃcagavyena śudhyati

nīlīraktena vastreṇa yadannamupakalpayet //
bhoktā viṣṭhāsamaṃ bhuṃkte dātā ca narakaṃ vrajet

amṛtaṃ brāhmaṇasyānnaṃ kṣattriyānnaṃ payaḥ smṛtam //
vaiśyasya cānnamevānnaṃ śūdrasya rudhiraṃ smṛtam

vaiśvadevena homena devatābhyarcanairjapaiḥ //
amṛtaṃ tena viprānnamṛgyajuḥsāmasaṃskṛtam

vyavahārānurūpeṇa nyāyena tu yadarjanam //
kṣatriyasya payastena prajāpālanato bhavet // 4.1.40.१५०
praharānaddhavāhādyadannamutpādya yacchati //
sītāyajñavidhānena vaiśyānnaṃ tena saṃskṛtam

ajñānatimirāṃdhasya madyapānaratasya ca //
rudhiraṃ tena śūdrānnaṃ vedamaṃtravivarjitam

na vṛthā śapathaṃ kuryātsvalpepyarthe narottamaḥ //
vṛthā hi śapathaṃ kurvanpretya ceha vinaśyati

kāminīṣu vivāhe ca gavāṃ bhukte dhanakṣaye //
brāhmaṇābhyupapattau ca śapathairnāsti pātakam

satyena śāpayedvipraṃ kṣatriyaṃ vāhanāyudhaiḥ //
gobījakāṃcanairvaiśyaṃ śūdraṃ sarvaistu pātakaiḥ

agniṃ vā hārayedenamapsu cainaṃ nimajjayet //
sparśayetputradārāṇāṃ śirāṃsyenaṃ ca vā pṛthak

na yamaṃ yamamityāhurātmā vai yama ucyata //
ātmā saṃyamito yena taṃ yamaḥ kiṃ kariṣyati

na nistriṃśastathā tīkṣṇaḥ phaṇī vā duratikramaḥ //
ripurvā nityasaṃkuddho yathātmā duradhiṣṭhitaḥ

ekaḥ kṣamāvatāṃ doṣo na dvitīyaḥ kathaṃcana //
yadenaṃ kṣamayā yuktamaśaktaṃ manyate janaḥ

na śabdaśāstrābhiratasya mokṣo na caiva ramyā vasathapriyasya //
na bhojanācchādana tatparasya na lokavitta grahaṇe ratasya

ekāṃtaśīlasya sadaiva tasya sarveṃdriyaprīti nivartakasya //
svādhyāyayoge gatamānasasya mokṣo dhuvaṃ nityamahiṃsakasya

kvaikāṃtaśīlatvamihāsti puṃsaḥ kva ceṃdriyaprītinivṛttirasti //
kva yogayuktiḥ kva ca daivatejyā kāśyāṃ vinaibhiḥ sahajena muktiḥ

viśveśa saṃśīlanamevayogastapaśca viśveśapurīnivāsaḥ //
vratāni dānaṃ niyamā yamāśca snānaṃ dyunadyāṃ yadudagvahāyām

// skaṃda uvāca // //
nyāyāgatadhanastattvajñānaniṣṭhotithipriyaḥ //
śrāddhakṛtsatyavādī ca gṛhasthopīha mucyate

dīnāṃdhakṛpaṇārthibhyo dattvānnāni viśeṣataḥ //
kṛtvā gārhyāṇi karmāṇi gṛhasthaḥ śreya āpnuyāt

itthamācaratāṃ puṃsāṃ kāśīnāthaḥ prasīdati //
kāśīnāthaprasādena kāśīprāptistu mokṣakṛt

sa sarvatīrthasusnātaḥ sa sarvakratudīkṣitaḥ //
sa dattasarvadānastu kāśī yena niṣevitā

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśīkhaṃḍe pūrvāddhe gṛhasthadharmākhyānaṃnāma catvāriṃśodhyāyaḥ