Skanda Purana · Chapter 4.39

skaṃda uvāca //
śṛṇvagastya mahābhāga kathāṃ pāpapraṇāśinīm //
naiḥśreyasyāḥ śriyohetumavimukta samāśrayām

paraṃ brahma yadāmnātaṃ niṣprapaṃcaṃ nirātmakam //
nirvikalpaṃ nirākāramavyaktaṃ sthūlasūkṣmavat

tadetatkṣetramāpūrya sthitaṃ sarvagamapyaho //
kimanyatra na śaktosau jaṃtūnmocayituṃ bhavāt

bhavo dhruvaṃ yadatraiva mocayettaṃ niśāmaya //
mahatyā yogayuktyā vā mahādānairakāmikaiḥ

sumahadbhistapobhirvā śivonyatra vimocayet //
yogayuktiṃ na mahatīṃ na dānāni mahāṃti ca

na tapāṃsyatidīrghāṇi kāśyāṃ muktyai śivorthayet //
viyunakti na yatkāśyā upasarge mahatyapi

ayameva mahāyoga upayogastvihā paraḥ //
niyamena tu viśveśe puṣpaṃ patraṃ phalaṃ jalam

yaddattaṃ sumanovṛttyā mahādānaṃ tadatra vai //
muktimaṃḍapikāyāṃ ca kṣaṇaṃ yatsthiramāsyate

snātvā gaṃgāmṛte śuddhe tapa etadihottamam //
satkṛtya bhikṣave bhikṣā yatkāśyāṃ paridīyate //
tulā puruṣa etasyāḥ kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm

hṛdi saṃciṃtya viśveśaṃ kṣaṇaṃ yadvinimīlyate//
devasya dakṣiṇe bhāge mahāyogoyamuttamaḥ

idameva tapotyugraṃ yadiṃdriya vilolatām //
niṣidhya sthīyate kāśyāṃ kṣuttāpādyavamanya ca

māsi māsi yadāpyeta vratāccāṃdrāyaṇātphalam //
anyatra tadihāpyeta bhūtāyāṃ naktabhojanāt

māsopavāsādanyatra yatphalaṃ samupārjyate //
śraddhayaikopavāsena tatkāśyāṃ syādasaṃśayam

cāturmāsya vratātproktaṃ yadanyatra mahāphalam //
ekādaśyupavāsena tatkāśyāṃ syādasaṃśayam

ṣaṇmāsānna parityāgādyadanyatra phalaṃ labhet//
śivarātryupavāsena tatkāśyāṃ jāyate dhruvam

varṣaṃ kṛtvopavāsāni labhedanyatra yadvratī //
tatphalaṃ syāttrirātreṇa kāśyāmavikalaṃ mune

māsimāsi kuśāgrāṃbu pānādanyatra yatphalam //
kāśyāmuttaravāhinyāmekena culukena tat

anaṃto mahimā kāśyāḥ kastaṃ varṇayituṃ prabhuḥ //
vipattimicchato jaṃtoryatrakarṇe japaḥ śivaḥ

śaṃbhustatkiṃcidācaṣṭe mriyamāṇasya janminaḥ //
karṇe'kṣaraṃ yadākarṇya mṛtopyamṛtatāṃ vrajet

smāraṃ smāraṃ smararipoḥ purīṃ tvamiva śaṃkaraḥ //
adunonmaṃdaraṃ yāto bahuśastadavāptaye

agastya uvāca //
svakāryanipuṇaiḥ svāmingīrvāṇairatidāruṇaiḥ //
tyājitohaṃ purīṃ kāśīṃ haro tyākṣītkutaḥ prabhuḥ

parādhīnohamiva kiṃ devadevaḥ pinākavān //
kāśikāṃ so'tyajatkasmānnirvāṇamaṇirāśikām

// skaṃda uvāca // //
mitrāvaruṇasaṃbhūta kathayāmi kathāmimām //
tatyāja ca yathā sthāṇuḥ kāśīṃ vidhyuparodhataḥ

prārthitastvaṃ yathā lekhaiḥ paropakṛtaye mune //
druhiṇena tathā rudraḥ svarakṣaṇa vicakṣaṇaḥ

// agastya uvāca // //
kathaṃ sa bhagavānrudro druhiṇena kṛpāṃbudhiḥ //
prārthitobhūtkimarthaṃ ca tanme brūhi ṣaḍānana

// skaṃda uvāca // //
pādmekalpe purāvṛtte manoḥ svāyaṃbhuveṃtare //
anāvṛṣṭirabhūdvipra sarvabhūtaprakaṃpinī

tayā tu ṣaṣṭihāyinyā pīḍitāḥ prāṇino'khilāḥ //
kecidaṃbudhitīreṣu giridroṇīṣu kecana

mahānimneṣu kaccheṣu munivṛttyā janāḥ sthitāḥ //
araṇyānyavanirjātā grāmakharvaṭa varjitā

kravyādā eva sarveṣu nagareṣu pureṣu ca //
āsannabhraṃliho vṛkṣāḥ sarvatra kṣoṇimaṃḍale

caurā eva mahācaurairulluṭhyaṃta itastataḥ //
māṃsavṛttyopajīvaṃti prāṇinaḥ prāṇarakṣiṇaḥ

arājake samutpanne loke'tyāhitaśaṃsini //
prayatno viphalastvāsītsṛṣṭeḥ sṛṣṭikṛtastadā

ciṃtāmavāpa mahatī jagadyoniḥ prajākṣayāt //
prajāsu kṣīyamāṇāsu kṣīṇā yajñādikāḥ kriyāḥ

tāsu kṣīṇāsu saṃkṣīṇāḥ sarve yajñabhujo'bhavan //
tataściṃtayatā sraṣṭrā dṛṣṭo rājarṣisattamaḥ

avimukte mahākṣetre tapasyanniścaleṃdriyaḥ //
manoranvayajo vīraḥ kṣātro dharma ivoditaḥ

ripuṃjaya iti khyāto rājā parapuraṃjayaḥ //
atha brahmā tamāsādya bahugauravapūrvakam

uvāca vacanaṃ rājanripuṃjaya mahāmate //
ilāṃ pālaya bhūpāla sasamudrādrikānanām

nāgakanyāṃ nāgarājaḥ patnyarthaṃ te pradāsyati //
anaṃgamohinīṃ nāmnā vāsukiḥ śīlabhūṣaṇām

divopi devā dāsyaṃti ratnāni kusumāni ca //
prajāpālanasaṃtuṣṭā mahārāja pratikṣaṇam

divodāsa iti khyātamato nāma tvamāpsyasi //
matprabhāvācca nṛpate divyaṃ sāmarthyamastu te

parameṣṭhivacaḥ śrutvā tatosau rājasattamaḥ //
vedhasaṃ bahuśaḥ stutvā vākyaṃ cedamuvāca ha

//rājovāca // //
pitāmaha mahāprājña janākīrṇe mahītale //
kathaṃ nānye ca rājāno māṃ kathaṃ kathyate tvayā

// brahmovāca // //
tvayi rājyaṃ prakurvāṇe devo vṛṣṭiṃ vidhāsyati//
pāpaniṣṭhe ca vai rājñi na devo varṣate punaḥ

// rājovāca // //
pitāmaha mahāmānya trilokī karaṇakṣama//
mahāprasāda ityājñāṃ tvadīyāṃ mūrdhnyupādade

kiṃcidvijñaptukāmohaṃ tanmadarthaṃ karoṣi cet //
tataḥ karomyahaṃ rājyaṃ pṛthivyāmasapatnavat

// brahmovāca //
avilaṃbena tadbrūhi kṛtaṃ manyasva pārthiva //
yatte hṛdi mahābāho tavādeyaṃ na kiṃcana

// rājovāca // //
yadyahaṃ pṛthivīnāthaḥ sarvalokapitāmaha //
tadādiviṣa(pa?)do devā divi tiṣṭhaṃtu mā bhuvi

deveṣu divitiṣṭhatsu mayi tiṣṭhati bhūtale //
asapatnena rājyena prajāsaukhyamavāpsyati

tatheti viśvasṛkprokto divodāso nareśvaraḥ //
paṭahaṃ ghoṣayāṃcakre divaṃ devā vrajaṃtviti

mā gacchaṃtviha vai nāgā narāḥ svasthā bhavaṃtvitaḥ //
mayi praśāsati kṣoṇīṃ surāḥ svasthā bhavaṃtviti

etasminnaṃtare brahmā viśveśaṃ praṇipatya ha //
yāvadvijñaptukāmobhūttāvadīśobravīdvidhim

lokeśvara samāyāhi maṃdaro nāma bhūdharaḥ //
kuśadvīpādihāgatya tapastapyeta duṣkaram

yāvastasmai varaṃ dātuṃ bahukālaṃ tapasyate //
ityuktvā pārvatīnātho naṃdibhṛṃgipurogamaḥ

jagāma vṛṣamāruhya maṃdaro yatra tiṣṭhati //
uvāca ca prasannātmā devadevo vṛṣadhvaja

uttiṣṭhottiṣṭha bhadraṃ te varaṃ brūhi dharottama //
sotha śrutvā maheśānaṃ devadevaṃ trilocanam//

praṇamya bahuśo bhūmāvadriretadvyajijñapat //
līlāvigrahabhṛcchaṃbho praṇataika kṛpānidhe

sarvajñopi kathaṃ nāma na vettha mama vāṃchitam //
śaraṇāgatasaṃtrāṇa sarvavṛttāṃtakovida

sarveṣāṃ hṛdayānaṃda śarvasarvagasarvakṛt //
yadi deyo varo mahyaṃ svabhāvādṛṣadātmane

yācakāyātiśocyāya praṇatārtiprabhaṃjaka //
tato'vimuktakṣetrasya sāmyaṃ hyabhilaṣāmyaham

kuśadvīpa umā sārdhaṃ nāthādya saparicchadaḥ //
manmaulau vihitāvāsaḥ prayātveṣa varo mama

sarveṣāṃ sarvadaḥ śaṃbhuḥ kṣaṇaṃ yāvadviciṃtayet //
vijñātāvasaro brahmā tāvacchaṃbhuṃ vyajijñapat//
praṇamyāgresaro bhūtvā maulau baddhakaradvayaḥ

// brahmovāca // //
viśveśa jagatāṃnātha patyā vyāpāritosmyaham //
kṛtaprasādena vibho sṛṣṭiṃ kartuṃ caturvidhām

prayatnena mayā sṛṣṭā sā sṛṣṭistvadanujñayā //
avṛṣṭyā ṣaṣṭihāyinyā tatra naṣṭā'prajā bhuvi

arājakaṃ mahaccāsīdduravasthamabhūjjagat //
tato ripuṃjayo nāma rājarṣirmanuvaṃśajaḥ

mayābhiṣikto rājarṣiḥ prajāḥ pātuṃ nareśvaraḥ //
cakāra samayaṃ sopi mahāvīryo mahātapāḥ

tavājñayā cetsthāsyaṃti sarve diviṣado divi //
nāgaloke tathā nāgāstato rājyaṃ karomyaham //

tatheti ca mayā proktaṃ pramāṇīkriyatāṃ tu tat //
maṃdarāya varo datto bhavedevaṃ kṛpānidhe

tasya rājñaḥ prajāstrātuṃ bhūyāccaiṣa manorathaḥ //
mama nāḍīdvayaṃ rājyaṃ tasyāpi ca śatakratoḥ

martyānāṃ gaṇanā kveha nimeṣārdha nimeṣiṇām//
devopi nirmalaṃ matvā maṃdaraṃ cārukaṃdaram

vidheśca gauravaṃ rakṣaṃstathorī kṛtavānharaḥ //
jaṃbūdvīpe yathā kāśī nirvāṇapadadā sadā

tathā bahutithaṃ kālaṃ dvīpobhūtsopi maṃdaraḥ //
yiyāsunā ca devena maṃdaraṃ citrakaṃdaram

nijamūrtimayaṃ liṃgamavijñātaṃ vidherapi //
sthāpitaṃ sarvasiddhīnāṃ sthāpakebhyaḥ samarpitum

vipannānāṃ ca jaṃtūnāṃ dātuṃ naiḥśreyasīṃ śriyam //
sarveṣāmiha saṃsthānāṃ kṣetraṃ caivābhirakṣitum

maṃdarādrigatenāpi kṣetraṃ naitatpinākinā //
vimuktaṃ liṃgarūpeṇa avimuktamataḥ smṛtam

purā naṃdavanaṃ nāma kṣetrametatprakīrtitam//
avimuktaṃ tadārabhya nāmāsya prathitaṃ bhuvi

nāmāvimuktamabhavadubhayoḥ kṣetraliṃgayoḥ //
etaddvayaṃ samāsādya na bhūyo garbhabhāgbhavet

avimukteśvaraṃ liṃgaṃ dṛṣṭvā kṣetre'vimuktake //
vimukta eva bhavati sarvasmātkarmabaṃdhanāt

arcaṃti viśve viśveśaṃ viśveśorcati viśvakṛt //
avimukteśvaraṃ liṃgaṃ bhuvimuktipradāyakam

purā na sthāpitaṃ liṃgaṃ kasyacitkenacitkvacit //
kimākṛti bhavelliṃgaṃ naitadvettyapi kaścana

ākāramavimuktasya dṛṣṭvā brahmācyutādayaḥ //
liṃgaṃ saṃsthāpayāmāsurvasiṣṭhādyāstathaṣaryaḥ

ādiliṃgamidaṃ proktamavimukteśvaraṃ mahat //
tato liṃgāṃtarāṇyatra jātāni kṣitimaṃḍale

avimukteśa nāmāpi śrutvā janmārjitādaghāt //
kṣaṇānmukto bhavenmartyo nātra kāryā vicāraṇā

avimukteśvaraṃ liṃgaṃ smṛtvā dūragatopi ca //
janmadvayakṛtātpāpātkṣaṇādeva vimucyate

avimukte mahākṣetre'vimuktamavalokya ca //
trijanmajanitaṃ pāpaṃ hitvā puṇyamayo bhavet

yatkṛtaṃ jñānavibhraṃśādenaḥ paṃcasu janmasu //
avimukteśa saṃsparśāttatkṣayedeva nānyathā

arcayitvā mahāliṃgamavimukteśvaraṃ naraḥ //
kṛtakṛtyo bhavedatra na ca syājjanmabhākkutaḥ

stutvā natvārcayitvā ca yathāśakti yathāmati //
avimukte vimukteśaṃ stūyate namyate'rcyate

anādimadidaṃ liṃgaṃ svayaṃ viśveśvarārcitam //
kāśyāṃ prayatnataḥ sevyamavimuktaṃ vimuktaye

saṃti liṃgānyanekāni puṇyeṣvāyataneṣu ca //
āyāṃti tāni liṃgāni māghīṃ prāpya catudarśīm

kṛṣṇāyāṃ māghabhūtāyāmavimukteśa jāgarāt //
sadā vigatanidrasya yogino gatibhāgbhavet

nānāyatanaliṃgāni caturvargapradānyapi //
māghakṛṣṇacaturdaśyāmavimuktamupāsate

kiṃ bibheti naro dhīraḥ kṛtādaghaśiloccayāt //
avimukteśa liṃgasya bhakti vajradharo yadi

kvāvimuktaṃ mahāliṃgaṃ caturvargaphalodayam //
kva pāpi pāpaśailo'lpo yaḥkṣayennāmasaṃbhṛtaḥ

avimukte mahākṣetre viśveśasamadhiṣṭhite //
yairna dṛṣṭaṃ vimūḍhāste'vimuktaṃ liṃgamuttamam

draṣṭāramavimuktasya dṛṣṭvā daṃḍadharo yamaḥ //
dūrādeva praṇamati prabaddhakarasaṃpuṭaḥ

dhanyaṃ tannetranirmāṇaṃ kṛtakṛtyau tu tau karau //
avimukteśvaraṃ yena yābhyāmaikṣiṣṭa yaḥ spṛśet

trisaṃdhyamavimukteśaṃ yo japenniyataḥ śuciḥ //
dūradeśavipannopi kāśīmṛtaphalaṃ labhet

avimuktaṃ mahāliṃgaṃ dṛṣṭvā grāmāṃtaraṃ vrajet//
labdhāśukāryasaṃsiddhiṃ kṣemeṇa praviśedgṛham

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ caturthe kāśī khaṃḍe pūrvārddhe avimukteśāvirbhāvonāmaikonacatvāriṃśodhyāyaḥ